3. косаласам̣йуттам̣

1. пат̣хамавагго

1. дахарасуттаван̣н̣ана̄

112. косаласам̣йуттасса пат̣хаме бхагавата̄ саддхим̣ саммодӣти йатха̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччханто бхагава̄ тена, евам̣ сопи бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамодо ахоси. сӣтодакам̣ вийа ун̣ходакена саммодитам̣ екӣбха̄вам̣ агама̄си. йа̄йа ча – ‘‘каччи, бхо готама, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччи бхото ча готамасса са̄вака̄нан̃ча аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄ро’’тиа̄дика̄йа катха̄йа саммоди, там̣ пӣтипа̄моджджасан̇кха̄тасаммодаджананато саммодитум̣ йуттабха̄вато ча саммоданӣйам̣, аттхабйан̃джанамадхурата̄йа чирампи ка̄лам̣ са̄ретум̣ нирантарам̣ паваттетум̣ арахарӯпато саритаббабха̄вато ча са̄ран̣ӣйам̣. суййама̄насукхато ча саммоданӣйам̣, ануссарийама̄насукхато са̄ран̣ӣйам̣. татха̄ бйан̃джанапарисуддхата̄йа саммоданӣйам̣, аттхапарисуддхата̄йа са̄ран̣ӣйанти евам̣ анекехи парийа̄йехи саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ парийоса̄петва̄ нит̣т̣хапетва̄ ито пуббе татха̄гатасса адит̣т̣хатта̄ гун̣а̄гун̣авасена гамбхӣрабха̄вам̣ ва̄ утта̄набха̄вам̣ ва̄ аджа̄нанто екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо йам̣ оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄гато локаниссаран̣абхавоккантипан̃хам̣ саттху самма̄самбуддхатам̣ пуччхитум̣ бхавампи нотиа̄дима̄ха.

таттха бхавампӣти пи-ка̄ро сампин̣д̣анаттхе нипа̄то, тена ча чха саттха̄ре сампин̣д̣ети. йатха̄ пӯран̣а̄дайо ‘‘самма̄самбуддхамха̄’’ти пат̣иджа̄нанти, евам̣ бхавампи ну пат̣иджа̄на̄тӣти аттхо. идам̣ пана ра̄джа̄ на аттано ладдхийа̄, локе маха̄джанена гахитапат̣ин̃н̃а̄васена пуччхати. атха бхагава̄ буддхасӣхана̄дам̣ наданто йам̣ хи там̣ маха̄ра̄джа̄тиа̄дима̄ха. таттха ахам̣ хи маха̄ра̄джа̄ти ануттарам̣ саббасет̣т̣хам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ самма̄самбодхим̣ ахам̣ абхисамбуддхоти аттхо. саман̣абра̄хман̣а̄ти паббаджджӯпагаманена саман̣а̄, джа̄тивасена бра̄хман̣а̄. сан̇гхинотиа̄дӣсу паббаджитасамӯхасан̇кха̄то сан̇гхо етесам̣ аттхӣти сан̇гхино. свева ган̣о етесам̣ аттхӣти ган̣ино. а̄ча̄расиккха̄панавасена тасса ган̣асса а̄чарийа̄ти ган̣а̄чарийа̄. н̃а̄та̄ти пан̃н̃а̄та̄ па̄кат̣а̄. ‘‘аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ аппиччхата̄йа ваттхампи на нива̄сентӣ’’ти евам̣ самуггато йасо етесам̣ аттхӣти йасассино. титтхакара̄ти ладдхикара̄. са̄дхусаммата̄ти ‘‘санто саппуриса̄’’ти евам̣ саммата̄. бахуджанасса̄ти ассутавато андхаба̄лапутхуджджанасса. пӯран̣отиа̄дӣни тесам̣ на̄маготта̄ни. пӯран̣оти хи на̄мамева. татха̄, маккхалӣти. со пана госа̄ла̄йа джа̄татта̄ госа̄лоти вутто. на̄т̣апуттоти на̄т̣асса путто. белат̣т̣хапуттоти белат̣т̣хасса путто. качча̄йаноти пакудхасса готтам̣. кесакамбаласса дха̄ран̣ато аджито кесакамбалоти вутто.

тепи майа̄ти каппакола̄халам̣ буддхакола̄халам̣ чаккаваттикола̄халанти тӣн̣и кола̄хала̄ни. таттха ‘‘вассасатасахассаматтхаке каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти каппакола̄халам̣ на̄ма хоти – ‘‘ито вассасатасахассаматтхаке локо винассиссати, меттам̣ ма̄риса̄, бха̄ветха, карун̣ам̣ мудитам̣ упеккха’’нти мануссаппатхе девата̄ гхосентийо вичаранти. ‘‘вассасахассаматтхаке пана буддхо уппаджджиссатӣ’’ти буддхакола̄халам̣ на̄ма хоти – ‘‘ито вассасахассаматтхаке буддхо уппаджджитва̄ дхамма̄нудхаммапат̣ипадам̣ пат̣ипаннена сан̇гхаратанена парива̄рито дхаммам̣ десенто вичариссатӣ’’ти девата̄ уггхосенти. ‘‘вассасатаматтхаке пана чаккаваттӣ уппаджджиссатӣ’’ти чаккаваттикола̄халам̣ на̄ма хоти – ‘‘ито вассасатаматтхаке саттаратанасампанно чатуддӣписсаро сахасса путтапарива̄ро веха̄сан̇гамо чаккаваттира̄джа̄ уппаджджиссатӣ’’ти девата̄ уггхосенти.

имесу тӣсу кола̄халесу име чха саттха̄ро буддхакола̄халам̣ сутва̄ а̄чарийе пайирупа̄ситва̄ чинта̄ма̄н̣ивиджджа̄дӣни угган̣хитва̄ – ‘‘майам̣ буддхамха̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ катва̄ маха̄джанапаривута̄ джанападам̣ вичаранта̄ анупуббена са̄ваттхийам̣ патта̄. тесам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, пӯран̣о кассапо…пе… аджито кесакамбало буддхо кира саббан̃н̃ӯ кира̄’’ти а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘тумхева не нимантетва̄ а̄нетха̄’’ти а̄ха. те гантва̄ техи, ‘‘ра̄джа̄ во нимантети. ран̃н̃о гехе бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти вутта̄ гантум̣ на уссаханти, пунаппунам̣ вуччама̄на̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ читта̄нураккхан̣аттха̄йа адхива̄сетва̄ саббе екатова агамам̣су. ра̄джа̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ ‘‘нисӣдантӯ’’ти а̄ха. ниггун̣а̄нам̣ аттабха̄ве ра̄джусма̄ на̄ма пхарати, те маха̄рахесу а̄санесу нисӣдитум̣ асакконта̄ пхалакесу чева бхӯмийам̣ ча нисӣдим̣су.

ра̄джа̄ ‘‘еттакенева наттхи тесам̣ анто суккадхаммо’’ти ватва̄ а̄ха̄рам̣ адатва̄ва та̄лато патитам̣ муггарена потхенто вийа ‘‘тумхе буддха̄, на буддха̄’’ти пан̃хам̣ пуччхи. те чинтайим̣су – ‘‘саче ‘буддхамха̄’ти ваккха̄ма, ра̄джа̄ буддхависайе пан̃хам̣ пуччхитва̄ катхетум̣ асакконте ‘тумхе майам̣ буддха̄ти маха̄джанам̣ ван̃четва̄ а̄хин̣д̣атха̄’ти дживхампи чхинда̄пеййа, ан̃н̃ампи анаттхам̣ кареййа̄’’ти сакапат̣ин̃н̃а̄йа ева ‘на майам̣ буддха̄’ти вадим̣су. атха не ра̄джа̄ гехато никад̣д̣ха̄песи. те ра̄джагхарато никкханте упат̣т̣ха̄ка̄ пуччхим̣су – ‘‘ким̣ а̄чарийа̄ ра̄джа̄ тумхе пан̃хам̣ пуччхитва̄ сакка̄расамма̄нам̣ ака̄сӣ’’ти? ра̄джа̄ ‘‘буддха̄ тумхе’’ти пуччхи, тато майам̣ – ‘‘саче айам̣ ра̄джа̄ буддхависайе пан̃хам̣ катхийама̄нам̣ аджа̄нанто амхесу манам̣ падосессати, бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасависсатӣ’’ти ран̃н̃о анукампа̄йа ‘на майам̣ буддха̄’ти вадимха̄, майам̣ пана буддха̄ ева, амха̄кам̣ буддхабха̄во, удакена дховитва̄пи харитум̣ на сакка̄ти. ити бахиддха̄ ‘буддхамха̄’ти а̄хам̣су – ран̃н̃о сантике ‘на майам̣ буддха̄’ти вадим̣сӯти, идам̣ гахетва̄ ра̄джа̄ евама̄ха. таттха ким̣ пана бхавам̣ готамо дахаро чева джа̄тийа̄, наво ча паббаджджа̄йа̄ти идам̣ аттано пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ вадати. таттха кинти пат̣иккхепавачанам̣. ете джа̄тимахаллака̄ ча чирапаббаджита̄ ча ‘‘буддхамха̄’’ти на пат̣иджа̄нанти, бхавам̣ готамо джа̄тийа̄ ча дахаро паббаджджа̄йа ча наво ким̣ пат̣иджа̄на̄ти? ма̄ пат̣иджа̄на̄хӣти аттхо.

на ун̃н̃а̄табба̄ти на аваджа̄нитабба̄. на парибхотабба̄ти на парибхавитабба̄. катаме чатта̄роти катхетукамйата̄пуччха̄. кхаттийоти ра̄джакума̄ро. ураготи а̄сӣвисо. аггӣти аггийева. бхиккхӯти имасмим̣ пана паде десана̄кусалата̄йа атта̄нам̣ аббхантарам̣ катва̄ сӣлавантам̣ паббаджитам̣ дассети. еттха ча дахарам̣ ра̄джакума̄рам̣ дисва̄, уккамитва̄ маггам̣ аденто, па̄рупанам̣ анапаненто, нисинна̄санато анут̣т̣хаханто, хаттхипит̣т̣ха̄дӣхи анотаранто, хет̣т̣ха̄ катва̄ ман̃н̃анавасена ан̃н̃ампи еварӯпам̣ ана̄ча̄рам̣ каронто кхаттийам̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ ра̄джакума̄ро, маха̄кан̣д̣о маходаро – ким̣ на̄ма йам̣кин̃чи чорӯпаддавам̣ вӯпасаметум̣ йаттха каттхачи т̣ха̄не раджджам̣ ануса̄ситум̣ саккхиссатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. ан̃джанисала̄каматтампи а̄сӣвисапотакам̣ кан̣н̣а̄дӣсу пил̣андханто ан̇гулимпи дживхампи д̣ам̣са̄пенто урагам̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ а̄сӣвисо удакадед̣д̣убхо вийа ким̣ на̄ма кин̃чидева д̣ам̣ситум̣ кассачидева ка̄йе висам̣ пхаритум̣ саккхиссатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. кхаджджопанакаматтампи аггим̣ гахетва̄ хаттхена кӣл̣анто бхан̣д̣уккхалика̄йа кхипанто чӯл̣а̄йа ва̄ сайанапит̣т̣хаса̄т̣акапасиббака̄дӣсу ва̄ т̣хапенто аггим̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ агги катарам̣ ну кхо йа̄губхаттам̣ пачиссати, катарам̣ маччхамам̣сам̣, касса сӣтам̣ винодессатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. дахараса̄ман̣ерампи пана дисва̄ уккамитва̄ маггам̣ адентоти ра̄джакума̄ре вуттам̣ ана̄ча̄рам̣ каронто бхиккхум̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ са̄ман̣еро маха̄кан̣т̣хо маходаро йам̣кин̃чи буддхавачанам̣ уггахетум̣ йам̣кин̃чи аран̃н̃ам̣ аджджхога̄хетва̄ васитум̣ саккхиссати, сан̇гхаттхерака̄ле мана̄по бхависсатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. там̣ саббампи на ка̄таббанти дассенто на ун̃н̃а̄таббо на парибхотабботи а̄ха.

етадавоча̄ти етам̣ га̄тха̄бандхам̣ авоча. га̄тха̄ ча на̄мета̄ тадаттхадӣпана̄пи хонти висесаттхадӣпана̄пи, татрима̄ тадаттхампи висесаттхампи дӣпентийева. таттха кхаттийанти кхетта̄нам̣ адхипатим̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘кхетта̄нам̣ адхипатӣти кхо, ва̄сет̣т̣ха, ‘кхаттийо кхаттийо’твева дутийам̣ аккхарам̣ упаниббатта’’нти (дӣ. ни. 3.131). джа̄тисампаннанти та̄йева кхаттийаджа̄тийа̄ джа̄тисампаннам̣. абхиджа̄танти тӣн̣и кула̄ни атиккамитва̄ джа̄там̣.

т̣ха̄нам̣ хӣти ка̄ран̣ам̣ виджджати. мануджиндоти мануссаджет̣т̣хако. ра̄джадан̣д̣ена̄ти ран̃н̃о уддхат̣адан̣д̣ена, со аппако на̄ма на хоти, дасасахассавӣсатисахассаппама̄н̣о хотийева. тасмим̣ паккамате бхусанти тасмим̣ пуггале балаваупаккамам̣ упаккамати. раккхам̣ джӣвитаматтаноти аттано джӣвитам̣ раккхама̄но там̣ кхаттийам̣ париваджджеййа на гхат̣т̣еййа.

учча̄вачехӣти на̄на̄видхехи. ван̣н̣ехӣти сан̣т̣ха̄нехи. йена йена хи ван̣н̣ена чаранто гочарам̣ лабхати, йади саппаван̣н̣ена, йади дед̣д̣убхаван̣н̣ена, йади дхаманиван̣н̣ена, антамасо каландакаван̣н̣енапи чаратийева. а̄саджджа̄ти патва̄. ба̄ланти йена ба̄лена гхат̣т̣ито, там̣ ба̄лам̣ нарам̣ ва̄ на̄рим̣ ва̄ д̣ам̣сеййа.

пахӯтабхаккханти бахубхаккхам̣. аггисса хи абхаккхам̣ на̄ма наттхи. джа̄линанти джа̄лавантам̣. па̄ваканти аггим̣. па̄вагантипи па̄т̣хо. кан̣хаваттанинти ваттанӣти магго, аггина̄ гатамагго кан̣хо хоти ка̄л̣ако, тасма̄ ‘‘кан̣хаваттанӣ’’ти вуччати.

маха̄ хутва̄на̄ти маханто хутва̄. агги хи екада̄ йа̄вабрахмалокаппама̄н̣опи хоти. джа̄йанти таттха па̄роха̄ти таттха аггина̄ дад̣д̣хаване па̄роха̄ джа̄йанти. па̄роха̄ти тин̣аруккха̄дайо вуччанти. те хи аггина̄ дад̣д̣хат̣т̣ха̄не мӯламаттепи авасит̣т̣хе па̄дато роханти джа̄йанти вад̣д̣ханти, тасма̄ ‘‘па̄роха̄’’ти вуччанти. пуна роханаттхена ва̄ па̄роха̄. ахоратта̄намаччайети раттиндива̄нам̣ атиккаме. нида̄гхепи деве вут̣т̣хаматте джа̄йанти.

бхиккху д̣ахати теджаса̄ти еттха аккосантам̣ паччаккосанто бхан̣д̣антам̣ пат̣ибхан̣д̣анто пахарантам̣ пат̣ипахаранто бхиккху на̄ма кин̃чи бхиккхутеджаса̄ д̣ахитум̣ на саккоти. йо пана аккосантам̣ на паччаккосати, бхан̣д̣антам̣ на пат̣ибхан̣д̣ати. пахарантам̣ на пат̣ипахарати, тасмим̣ виппат̣ипанно тасса сӣлатеджена д̣айхати. теневетам̣ вуттам̣. на тасса путта̄ пасавоти тасса путтадхӣтаропи гомахим̣сакуккут̣асӯкара̄дайо пасавопи на бхаванти, винассантӣти аттхо. да̄йа̄да̄ виндаре дхананти тасса да̄йа̄да̄пи дханам̣ на винданти. та̄ла̄ваттхӯ бхаванти тети те бхиккхутеджаса̄ дад̣д̣ха̄ ваттхуматта̄васит̣т̣хо маттхакаччхинната̄ло вийа бхаванти, путтадхӣта̄дивасена на вад̣д̣хантӣти аттхо.

тасма̄ти йасма̄ саман̣атеджена дад̣д̣ха̄ маттхакаччхинната̄ло вийа авирул̣хидхамма̄ бхаванти, тасма̄. саммадева сама̄чарети самма̄ сама̄чареййа. самма̄ сама̄чарантена пана ким̣ ка̄таббанти? кхаттийам̣ та̄ва нисса̄йа ладдхаббам̣ га̄манигамайа̄нава̄хана̄диа̄нисам̣сам̣, урагам̣ нисса̄йа тасса кӣл̣а̄панена ладдхаббам̣ ваттхахиран̃н̃асуван̣н̣а̄диа̄нисам̣сам̣ аггим̣ нисса̄йа тасса̄нубха̄вена паттаббам̣ йа̄губхаттапачанасӣтавинодана̄диа̄нисам̣сам̣, бхиккхум̣ нисса̄йа тасса васена паттаббам̣ асутасаванасутапарийодапана-саггамагга̄дхигама̄диа̄нисам̣сам̣ сампассама̄нена ‘‘ете нисса̄йа пуббе вуттаппака̄ро а̄дӣнаво аттхи. ким̣ имехӣ’’ти? на саббасо паха̄табба̄. иссарийаттхикена пана вуттаппака̄рам̣ аваджа̄нанан̃ча парибхаванан̃ча акатва̄ пуббут̣т̣ха̄йипаччха̄нипа̄тита̄дӣхи упа̄йехи кхаттийакума̄ро тосетаббо, евам̣ тато иссарийам̣ адхигамиссати. ахитун̣д̣икена ураге висса̄сам̣ акатва̄ на̄гавиджджам̣ париваттетва̄ аджападена дан̣д̣ена гӣва̄йа гахетва̄ висахарена мӯлена да̄т̣ха̄ дховитва̄ пел̣а̄йам̣ паккхипитва̄ кӣл̣а̄пентена чаритаббам̣. евам̣ там̣ нисса̄йа гха̄саччха̄дана̄дӣни лабхиссати. йа̄гупачана̄дӣни каттука̄мена аггим̣ висса̄сена бхан̣д̣уккхалика̄дӣсу апаккхипитва̄ хаттхехи ана̄масантена гомайачун̣н̣а̄дӣхи джа̄летва̄ йа̄гупачана̄дӣни каттабба̄ни, евам̣ там̣ нисса̄йа а̄нисам̣сам̣ лабхиссати. асутасавана̄дӣни паттхайантенапи бхиккхум̣ ативисса̄сена веджджакамманавакамма̄дӣсу айоджетва̄ чатӯхи паччайехи саккаччам̣ упат̣т̣ха̄таббо, евам̣ там̣ нисса̄йа асутапуббам̣ буддхавачанам̣ асутапуббам̣ пан̃ха̄виниччхайам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикам̣ аттхам̣ тиссо куласампаттийо чха ка̄масагга̄ни нава ча брахмалоке патва̄ аматамаха̄нибба̄надассанампи лабхиссатӣти имаматтхам̣ сандха̄йа саммадева сама̄чарети а̄ха.

етадавоча̄ти дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанно паса̄дам̣ а̄викаронто етам̣ ‘‘абхикканта’’нтиа̄дивачанам̣ авоча. таттха абхиккантанти абхикантам̣ атиит̣т̣хам̣ атимана̄пам̣, атисундаранти аттхо. еттха екена абхиккантасаддена десанам̣ тхомети ‘‘абхиккантам̣, бханте, йадидам̣ бхагавато дхаммадесана̄’’ти. екена аттано паса̄дам̣ ‘‘абхиккантам̣, бханте, йадидам̣ бхагавато дхаммадесанам̣ а̄гамма мама паса̄до’’ти.

тато парам̣ чатӯхи упама̄хи десанам̣йева тхомети. таттха никкуджджитанти адхомукхат̣хапитам̣, хет̣т̣ха̄мукхаджа̄там̣ ва̄. уккуджджеййа̄ти упаримукхам̣ кареййа. пат̣иччханнанти тин̣апан̣н̣а̄дичха̄дитам̣. вивареййа̄ти уггха̄т̣еййа. мӯл̣хасса̄ти диса̄мӯл̣хасса. маггам̣ а̄чиккхеййа̄ти хаттхе гахетва̄ ‘‘еса магго’’ти вадеййа. андхака̄рети ка̄л̣апаккхача̄туддасӣ ад̣д̣хараттагханаванасан̣д̣а мегхапат̣алехи чатуран̇ге таме. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ кочи никкуджджитам̣ уккуджджеййа, евам̣ саддхаммавимукхам̣ асаддхамме патитам̣ мам̣ асаддхамма̄ вут̣т̣ха̄пентена, йатха̄ пат̣иччханнам̣ вивареййа, евам̣ кассапасса бхагавато са̄санантарадха̄на̄ пабхути миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханнам̣ са̄санам̣ виварантена, йатха̄ мӯл̣хасса маггам̣ а̄чиккхеййа, евам̣ куммаггамиччха̄маггапат̣ипаннасса ме саггамоккхамаггам̣ а̄викаронтена, йатха̄ андхака̄ре телападжджотам̣ дха̄реййа, евам̣ мохандхака̄ре нимуггасса ме буддха̄диратанарӯпа̄ни апассато таппат̣иччха̄дакамохандхака̄равиддхам̣сакадесана̄паджджотам̣ дха̄рентена майхам̣ бхагавата̄ етехи парийа̄йехи пака̄ситатта̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄ситоти.

евам̣ десанам̣ тхометва̄ има̄йа десана̄йа ратанаттайе пасанначитто пасанна̄ка̄рам̣ каронто еса̄хантиа̄дима̄ха. таттха еса̄ханти есо ахам̣. бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча̄ти бхагавантан̃ча дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча̄ти имам̣ ратанаттайам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми. упа̄сакам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄ретӯти мам̣ бхагава̄ ‘упа̄сако айа’нти евам̣ дха̄рету, джа̄на̄тӯти аттхо. аджджатаггети аджджатам̣ а̄дим̣ катва̄. аджджадаггети ва̄ па̄т̣хо, да-ка̄ро падасандхикаро, аджджа аггам̣ катва̄ти аттхо. па̄н̣упетанти па̄н̣ехи упетам̣ йа̄ва ме джӣвитам̣ паваттати, та̄ва упетам̣ анан̃н̃асаттхукам̣ тӣхи саран̣агаманехи саран̣ам̣ гатам̣ упа̄сакам̣ каппийака̄ракам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄ретӯти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа са̄ман̃н̃апхаласутте сабба̄ка̄рена вуттоти. пат̣хамам̣.

2. пурисасуттаван̣н̣ана̄

113. дутийе абхива̄детва̄ти пуримасутте саран̣агататта̄ идха абхива̄деси. аджджхаттанти нийакаджджхаттам̣, аттано санта̄не уппаджджантӣти аттхо. лобха̄дӣсу луббханалаккхан̣о лобхо, дуссаналаккхан̣о досо, муйханалаккхан̣о мохоти. хим̣сантӣти вихет̣хенти на̄сенти вина̄сенти. аттасамбхӯта̄ти аттани самбхӯта̄. тачаса̄рам̣ва сампхаланти йатха̄ тачаса̄рам̣ вел̣ум̣ ва̄ нал̣ам̣ ва̄ аттано пхалам̣ хим̣сати вина̄сети, евам̣ хим̣санти вина̄сентӣти. дутийам̣.

3. джара̄маран̣асуттаван̣н̣ана̄

114. татийе ан̃н̃атра джара̄маран̣а̄ти джара̄маран̣ато мутто на̄ма аттхӣти вуччати. кхаттийамаха̄са̄ла̄ти кхаттийамаха̄са̄ла̄ на̄ма маха̄са̄раппатта̄ кхаттийа̄. йесам̣ хи кхаттийа̄нам̣ хет̣т̣химантена кот̣исатам̣ нидха̄нагатам̣ хоти, тайо каха̄пан̣акумбха̄ валан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапита̄ хонти, те кхаттийамаха̄са̄ла̄ на̄ма. йесам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ асӣтикот̣идханам̣ нихитам̣ хоти, дийад̣д̣хо каха̄пан̣акумбхо валан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапито хоти, те бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄ на̄ма. йесам̣ гахапатӣнам̣ чатта̄лӣсакот̣идханам̣ нихитам̣ хоти, каха̄пан̣акумбхо валан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапито хоти, те гахапатимаха̄са̄ла̄ на̄ма.

ад̣д̣ха̄ти иссара̄. нидха̄нагатадханасса махантата̄йа махаддхана̄. суван̣н̣араджатабха̄джана̄дӣнам̣ упабхогабхан̣д̣а̄нам̣ махантата̄йа маха̄бхога̄. анидха̄нагатасса джа̄тарӯпараджатасса пахӯтата̄йа, пахӯтаджа̄тарӯпараджата̄. виттӯпакаран̣асса тут̣т̣хикаран̣асса пахӯтата̄йа пахӯтавиттӯпакаран̣а̄. годхана̄дӣнан̃ча саттавидхадхан̃н̃а̄нан̃ча пахӯтата̄йа пахӯтадханадхан̃н̃а̄. тесампи джа̄та̄нам̣ наттхи ан̃н̃атра джара̄маран̣а̄ти тесампи евам̣ иссара̄нам̣ джа̄та̄нам̣ ниббатта̄нам̣ наттхи ан̃н̃атра джара̄маран̣а̄, джа̄татта̄йева джара̄маран̣ато моккхо на̄ма наттхи, антоджара̄маран̣ейева хоти.

арахантотиа̄дӣсу а̄рака̄ килесехӣти араханто. кхӣн̣а̄ етесам̣ чатта̄ро а̄сава̄ти кхӣн̣а̄сава̄. брахмачарийава̄сам̣ вут̣т̣ха̄ паринит̣т̣хитава̄са̄ти вуситаванто. чатӯхи маггехи каран̣ӣйам̣ етесам̣ катанти катакаран̣ӣйа̄. кхандхабха̄ро килесабха̄ро абхисан̇кха̄рабха̄ро ка̄магун̣абха̄роти, име охита̄ бха̄ра̄ етесанти охитабха̄ра̄. ануппатто арахаттасан̇кха̄то сако аттхо етесанти ануппаттасадаттха̄. дасавидхампи париккхӣн̣ам̣ бхавасам̣йоджанам̣ етесанти париккхӣн̣абхавасам̣йоджана̄. самма̄ ка̄ран̣ехи джа̄нитва̄ вимутта̄ти саммадан̃н̃а̄вимутта̄. маггапан̃н̃а̄йа чатусаччадхаммам̣ н̃атва̄ пхалавимуттийа̄ вимутта̄ти аттхо. бхеданадхаммоти бхиджджанасабха̄во. никкхепанадхаммоти никкхипитаббасабха̄во. кхӣн̣а̄савасса хи аджӣран̣адхаммопи аттхи, а̄рамман̣ато пат̣ивиддхам̣ нибба̄нам̣, там̣ хи на джӣрати. идха панасса джӣран̣адхаммам̣ дассенто евама̄ха. аттхуппаттико кирасса суттасса никкхепо. сивикаса̄ла̄йа нисӣдитва̄ катхитанти ваданти. таттха бхагава̄ читра̄ни ратхайа̄на̄дӣни дисва̄ дит̣т̣хамева упамам̣ катва̄, ‘‘джӣранти ве ра̄джаратха̄’’ти га̄тхама̄ха.

таттха джӣрантӣти джарам̣ па̄пун̣анти. ра̄джаратха̄ти ран̃н̃о абхирӯханаратха̄. сучитта̄ти суван̣н̣араджата̄дӣхи сут̣т̣ху читтита̄. атхо сарӣрампи джарам̣ упетӣти еварӯпесу анупа̄дин̣н̣акесу са̄рада̄румайесу ратхесу джӣрантесу имасмим̣ аджджхаттике упа̄дин̣н̣аке мам̣салохита̄димайе сарӣре ким̣ ваттаббам̣? сарӣрампи джарам̣ упетийева̄ти аттхо. санто хаве саббхи паведайантӣти санто саббхӣхи саддхим̣ сатам̣ дхаммо на джарам̣ упетӣти евам̣ паведайанти. ‘‘сатам̣ дхаммо на̄ма нибба̄нам̣, там̣ на джӣрати, аджарам̣ аматанти евам̣ катхентӣ’’ти аттхо. йасма̄ ва̄ нибба̄нам̣ а̄гамма сӣданасабха̄ва̄ килеса̄ бхиджджанти, тасма̄ там̣ саббхӣти вуччати. ити пуримападасса ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘санто хаве саббхи паведайантӣ’’ти а̄ха. идам̣ хи вуттам̣ хоти – сатам̣ дхаммо на джарам̣ упети, тасма̄ санто саббхи паведайанти. аджарам̣ нибба̄нам̣ сатам̣ дхаммоти а̄чиккхантӣти аттхо. сундара̄дхивачанам̣ ва̄ етам̣ саббхӣти. йам̣ саббхидхаммабхӯтам̣ нибба̄нам̣ санто паведайанти катхайанти, со сатам̣ дхаммо на джарам̣ упетӣтипи аттхо. татийам̣.

4. пийасуттаван̣н̣ана̄

115. чатуттхе рахогатасса̄ти рахаси гатасса. пат̣исаллӣнасса̄ти нилӣнасса екӣбхӯтасса. еваметам̣, маха̄ра̄джа̄ти идха бхагава̄ имам̣ суттам̣ саббан̃н̃убха̄ситам̣ каронто а̄ха. антакена̄дхипаннасса̄ти маран̣ена аджджхоттхат̣асса. чатуттхам̣.

5. аттараккхитасуттаван̣н̣ана̄

116. пан̃чаме хаттхика̄йоти хаттхигхат̣а̄. сесесупи есева найо. сам̣вароти пидаханам̣. са̄дху саббаттха сам̣вароти имина̄ каммапатхабхедам̣ апаттасса каммасса сам̣варам̣ дассети. ладжджӣти хирима̄. ладжджӣгахан̣ена четтха оттаппампи гахитамева хоти. пан̃чамам̣.

6. аппакасуттаван̣н̣ана̄

117. чхат̣т̣хе ул̣а̄ре ул̣а̄рети пан̣ӣте ча бахуке ча. маджджантӣти ма̄намаджджанена маджджанти. атиса̄ранти атиккамам̣. кӯт̣анти па̄сам̣. паччха̄санти паччха̄ тесам̣. чхат̣т̣хам̣.

7. ад̣д̣акаран̣асуттаван̣н̣ана̄

118. саттаме ка̄махетӯти ка̄мамӯлакам̣. ка̄манида̄нанти ка̄мапаччайа̄. ка̄ма̄дхикаран̣анти ка̄мака̄ран̣а̄. сабба̄ни хета̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нева. бхадрамукхоти сундарамукхо. екадивасам̣ кира ра̄джа̄ ад̣д̣акаран̣е нисӣди. таттха пат̣хаматарам̣ лан̃джам̣ гахетва̄ нисинна̄ амачча̄ асса̄микепи са̄мике карим̣су. ра̄джа̄ там̣ н̃атва̄ – ‘‘майхам̣ та̄ва патхависсарасса саммукха̄пете евам̣ каронти, параммукха̄ ким̣ на̄ма на кариссанти? пан̃н̃а̄йиссати да̄ни вит̣ат̣ӯбхо сена̄пати сакена раджджена, ким̣ майхам̣ еварӯпехи лан̃джакха̄дакехи муса̄ва̄дӣхи саддхим̣ екат̣т̣ха̄не нисаджджа̄йа̄’’ти чинтеси. тасма̄ евама̄ха. кхиппам̣ва од̣д̣итанти куминам̣ вийа од̣д̣итам̣. йатха̄ маччха̄ од̣д̣итам̣ куминам̣ пависанта̄ на джа̄нанти, евам̣ сатта̄ килесака̄мена ваттхука̄мам̣ вӣтиккаманта̄ на джа̄нантӣти аттхо. саттамам̣.

8. маллика̄суттаван̣н̣ана̄

119. ат̣т̣хаме аттхи ну кхо те малликети касма̄ пуччхати? айам̣ кира маллика̄ дуггатама̄ла̄ка̄расса дхӣта̄, екадивасам̣ а̄пан̣ато пӯвам̣ гахетва̄ ‘‘ма̄ла̄ра̄мам̣ гантва̄ва кха̄дисса̄мӣ’’ти гаччхантӣ пат̣ипатхе бхиккхусан̇гхапарива̄рам̣ бхагавантам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ пависантам̣ дисва̄ пасанначитта̄ там̣ бхагавато ада̄си. саттха̄ нисӣдана̄ка̄рам̣ дассеси. а̄нандаттхеро чӣварам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си. бхагава̄ таттха нисӣдитва̄ там̣ пӯвам̣ парибхун̃джитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. тхеро ‘‘имисса̄, бханте, ко випа̄ко бхависсатӣ’’ти пуччхи. а̄нанда, аджджеса̄ татха̄гатасса пат̣хамабходжанам̣ ада̄си, аджджева косаларан̃н̃о аггамахесӣ бхависсатӣти. там̣дивасамева ча ра̄джа̄ ка̄сига̄ме бха̄гинеййена йуддхена пара̄джито пала̄йитва̄ нагарам̣ а̄гаччханто ма̄ла̄ра̄мам̣ пависитва̄ балака̄йасса а̄гаманам̣ а̄гамеси. тасса са̄ ваттам̣ ака̄си. со та̄йа ватте пасӣдитва̄ там̣ антепӯрам̣ атиха̄ра̄петва̄ там̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси.

атхекадивасам̣ чинтеси – ‘‘майа̄ имисса̄ дуггатакуласса дхӣтуйа̄ махантам̣ иссарийам̣ диннам̣, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ пуччхеййам̣ ‘ко те пийо’ти? са̄ ‘твам̣ ме, маха̄ра̄джа, пийо’ти ватва̄ пуна мам̣ пуччхиссати. атхасса̄хам̣ ‘майхампи твам̣йева пийа̄’ти ваккха̄мӣ’’ти. ити со ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висса̄саджананаттхам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ катхенто пуччхати. са̄ пана девӣ пан̣д̣ита̄ буддхупат̣т̣ха̄йика̄ дхаммупат̣т̣ха̄йика̄ сан̇гхупат̣т̣ха̄йика̄ маха̄пан̃н̃а̄, тасма̄ евам̣ чинтеси – ‘‘на̄йам̣ пан̃хо ран̃н̃о мукхам̣ олокетва̄ катхетаббо’’ти. са̄ сарасенева катхетва̄ ра̄джа̄нам̣ пуччхи. ра̄джа̄ та̄йа сарасена катхитатта̄ ниваттитум̣ алабханто сайампи сарасенева катхетва̄ ‘‘сака̄ран̣ам̣ идам̣, татха̄гатасса нам̣ а̄рочесса̄мӣ’’ти гантва̄ бхагавато а̄рочеси. неваджджхага̄ти на̄дхигаччхати. евам̣ пийо путху атта̄ паресанти йатха̄ екасса атта̄ пийо, евам̣ паресам̣ путхусатта̄нампи атта̄ пийоти аттхо. ат̣т̣хамам̣.

9. йан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄

120. наваме тхӯн̣ӯпанӣта̄нӣти тхӯн̣ам̣ упанӣта̄ни, тхӯн̣а̄йа баддха̄ни хонти. парикамма̄ни каронтӣти етта̄вата̄ техи бхиккхӯхи ран̃н̃о а̄раддхайан̃н̃о татха̄гатасса а̄рочито. касма̄ пана ран̃н̃а̄ айам̣ йан̃н̃о а̄раддхо? дуссупинапат̣игха̄та̄йа. екадивасам̣ кира ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄раппат̣иман̣д̣ито хаттхиккхандхаварагато нагарам̣ анусан̃чаранто ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ олокайама̄нам̣ екам̣ иттхим̣ дисва̄ тасса̄ пат̣ибаддхачитто татова пат̣иниваттитва̄ антепурам̣ пависитва̄ екасса пурисасса таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘гаччха тасса̄ сасса̄микабха̄вам̣ ва̄ асса̄микабха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄хӣ’’ти песеси. со гантва̄ пуччхи. са̄ ‘‘есо ме са̄мико а̄пан̣е нисинно’’ти дассеси. ра̄джапурисо ран̃н̃о таматтхам̣ а̄чиккхи. ра̄джа̄ там̣ пурисам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘мам̣ упат̣т̣хаха̄’’ти а̄ха. ‘‘на̄хам̣, дева, упат̣т̣хахитум̣ джа̄на̄мӣ’’ти ча вутте ‘‘упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на а̄чарийасса сантике уггахетабба’’нти балакка̄рена а̄вудхапхалакам̣ га̄ха̄петва̄ упат̣т̣ха̄кам̣ ака̄си. упат̣т̣хахитва̄ гехам̣ гатаматтамева ча нам̣ пуна паккоса̄петва̄ ‘‘упат̣т̣ха̄кена на̄ма ран̃н̃о вачанам̣ каттаббам̣, гаччха ито йоджанаматте амха̄кам̣ сӣсадхованапоккхаран̣ӣ аттхи, тато арун̣аматтикан̃ча лохитуппалама̄лан̃ча ган̣хитва̄ ехи. саче аджджева на̄гаччхаси, ра̄джадан̣д̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти ватва̄ песеси. со ра̄джабхайена никкхамитва̄ гато.

ра̄джа̄пи тасмим̣ гате дова̄рикам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘аджджа са̄йанхейева два̄рам̣ пидахитва̄ ‘ахам̣ ра̄джадӯто’ти ва̄ ‘упара̄джадӯто’ти ва̄ бхан̣анта̄нампи ма̄ виварӣ’’ти а̄ха. со пурисо маттикан̃ча уппала̄ни ча гахетва̄ два̄ре пихитаматте а̄гантва̄ бахум̣ вадантопи два̄рам̣ алабхитва̄ париссайабхайена джетаванам̣ гато. ра̄джа̄пи ра̄гапарил̣а̄хена абхибхӯто ка̄ле нисӣдати, ка̄ле тит̣т̣хати, ка̄ле нипаджджати, саннит̣т̣ха̄нам̣ алабханто йаттха каттхачи нисиннакова маккат̣анидда̄йа нидда̄йати.

пуббе ча тасмим̣йева нагаре чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ парада̄рикакаммам̣ катва̄ нандопананда̄йа на̄ма лохакумбхийа̄ ниббаттим̣су. те пхен̣уддехакам̣ паччама̄на̄ тим̣савассасахасса̄ни хет̣т̣ха̄ гаччханта̄ кумбхийа̄ талам̣ па̄пун̣анти, тим̣савассасахасса̄ни упари гаччханта̄ маттхакам̣ па̄пун̣анти. те там̣ дивасам̣ а̄локам̣ олокетва̄ аттано дуккат̣абхайена екекам̣ га̄тхам̣ ваттука̄ма̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарамева а̄хам̣су. еко са-ка̄рам̣, еко со-ка̄рам̣, еко на-ка̄рам̣, еко ду-ка̄рам̣ а̄ха. ра̄джа̄ тесам̣ нерайикасатта̄нам̣ саддам̣ сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа сукхам̣ авиндама̄нова там̣ратта̄васесам̣ вӣтина̄меси.

арун̣е ут̣т̣хите пурохито а̄гантва̄ там̣ сукхасеййам̣ пуччхи. со ‘‘куто ме, а̄чарийа, сукха’’нти? ватва̄, ‘‘супине еварӯпе садде ассоси’’нти а̄чиккхи. бра̄хман̣о – ‘‘имасса ран̃н̃о имина̄ супинена вуд̣д̣хи ва̄ ха̄ни ва̄ наттхи, апича кхо пана йам̣ имасса гехе аттхи, там̣ саман̣асса готамасса хоти, готамаса̄вака̄нам̣ хоти, бра̄хман̣а̄ кин̃чи на лабханти, бра̄хман̣а̄нам̣ бхиккхам̣ уппа̄десса̄мӣ’’ти, ‘‘бха̄рийо айам̣, маха̄ра̄джа, супино тӣсу джа̄нӣсу ека̄ пан̃н̃а̄йати, раджджантара̄йо ва̄ бхависсати джӣвитантара̄йо ва̄, дево ва̄ на вассиссатӣ’’ти а̄ха. катхам̣ соттхи бхавеййа а̄чарийа̄ти? ‘‘мантетва̄ н̃а̄тум̣ сакка̄, маха̄ра̄джа̄ти. гаччхатха а̄чарийехи саддхим̣ мантетва̄ амха̄кам̣ соттхим̣ каротха̄’’ти.

со сивикаса̄ла̄йам̣ бра̄хман̣е саннипа̄тетва̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄, ‘‘висум̣ висум̣ гантва̄ евам̣ вадатха̄’’ти тайо вагге ака̄си. бра̄хман̣а̄ пависитва̄ ра̄джа̄нам̣ сукхасеййам̣ пуччхим̣су. ра̄джа̄ пурохитасса катхитанийа̄менева катхетва̄ ‘‘катхам̣ соттхи бхавеййа̄’’ти пуччхи. маха̄бра̄хман̣а̄ – ‘‘саббапан̃часатам̣ йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ етасса каммасса соттхи бхавеййа, евам̣, маха̄ра̄джа, а̄чарийа̄ катхентӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ тесам̣ сутва̄ анабхинандитва̄ аппат̣иккоситва̄ тун̣хӣ ахоси. атха дутийаваггабра̄хман̣а̄пи а̄гантва̄ таттхева катхесум̣. татха̄ татийаваггабра̄хман̣а̄пи. атха ра̄джа̄ ‘‘йан̃н̃ам̣ каронтӯ’’ти а̄н̣а̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа бра̄хман̣а̄ усабха̄дайо па̄н̣е а̄хара̄песум̣. нагаре маха̄саддо удапа̄ди. там̣ паваттим̣ н̃атва̄ маллика̄ ра̄джа̄нам̣ татха̄гатасса сантикам̣ песеси. со гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ бхагава̄ – ‘‘ханда куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄дивасса̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ – ‘‘аджджа ме, бханте, супинаке чатта̄ро садда̄ сута̄, сохам̣ бра̄хман̣е пуччхим̣. бра̄хман̣а̄ ‘бха̄рийо, маха̄ра̄джа, супино, саббапан̃часатам̣ йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ пат̣икаммам̣ карома̄ти а̄раддха̄’’’ти а̄ха. кинти те, маха̄ра̄джа, садда̄ сута̄ти. со йатха̄сутам̣ а̄рочеси. атха нам̣ бхагава̄ а̄ха – пуббе, маха̄ра̄джа, имасмим̣йева нагаре чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ парада̄рика̄ хутва̄ нандопананда̄йа лохакумбхийа̄ ниббатта̄ сат̣т̣хивассасахассаматтхаке уггаччхим̣су.

таттха еко –

‘‘сат̣т̣хивассасахасса̄ни, парипун̣н̣а̄ни саббасо;

нирайе паччама̄на̄нам̣, када̄ анто бхависсатӣ’’ти.(пе. ва. 802; джа̄. 1.4.54) –

имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. дутийо –

‘‘сохам̣ нӯна ито гантва̄, йоним̣ ладдха̄на ма̄нусим̣;

вадан̃н̃ӯ сӣласампанно, ка̄ха̄ми кусалам̣ баху’’нти. (пе. ва. 805; джа̄. 1.4.56) –

имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. татийо –

‘‘наттхи анто куто анто, на анто пат̣идиссати;

тада̄ хи пакатам̣ па̄пам̣, мама туйхан̃ча ма̄риса̄’’ти. (пе. ва. 803; джа̄. 1.4.55) –

имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. чатуттхо –

‘‘дуджджӣвитамаджӣвимха̄, йе санте на дадамхасе;

виджджама̄несу бхогесу, дӣпам̣ на̄камха аттано’’ти. (пе. ва. 804; джа̄. 1.4.53) –

имам̣. те има̄ га̄тха̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарам̣ ватва̄ таттхева нимугга̄. ити, маха̄ра̄джа, те нерайикасатта̄ йатха̄каммена виравим̣су. тасса саддасса сутапаччайа̄ туйхам̣ ха̄ни ва̄ вуд̣д̣хи ва̄ наттхи. еттака̄нам̣ пана пасӯнам̣ гха̄танакаммам̣ на̄ма бха̄рийанти нирайабхайена таджджетва̄ дхаммакатхам̣ катхеси. ра̄джа̄ дасабале пасӣдитва̄, ‘‘мун̃ча̄ми, несам̣ джӣвитам̣ дада̄ми, харита̄ни чева тин̣а̄ни кха̄данту, сӣтала̄ни ча па̄нӣйа̄ни пиванту, сӣто ча несам̣ ва̄то упава̄йатӯ’’ти ватва̄, ‘‘гаччхатха ха̄ретха̄’’ти мануссе а̄н̣а̄песи. те гантва̄ бра̄хман̣е пала̄петва̄ там̣ па̄н̣асан̇гхам̣ бандханато мочетва̄ нагаре дхаммабхерим̣ чара̄песум̣.

атха ра̄джа̄ дасабаласса сантике нисинно а̄ха – ‘‘бханте, екаратти на̄ма тийа̄ма̄ хоти, майхам̣ пана аджджа две раттийо екато гхат̣ита̄ вийа ахесу’’нти. сопи пурисо таттхева нисинно а̄ха – ‘‘бханте, йоджанам̣ на̄ма чатуга̄вутам̣ хоти, майхам̣ пана аджджа две йоджана̄ни екато ката̄ни вийа ахесу’’нти. атха бхагава̄ – ‘‘джа̄гарасса та̄ва раттийа̄ дӣгхабха̄во па̄кат̣о, сантасса йоджанасса дӣгхабха̄во па̄кат̣о, ват̣т̣апатитасса пана ба̄лапутхуджджанасса анаматаггасам̣са̄рават̣т̣ам̣ екантадӣгхамева̄’’ти ра̄джа̄нан̃ча тан̃ча пурисам̣ нерайикасатте ча а̄раббха дхаммападе имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘дӣгха̄ джа̄гарато ратти, дӣгхам̣ сантасса йоджанам̣;

дӣгхо ба̄ла̄нам̣ сам̣са̄ро, саддхаммам̣ авиджа̄ната’’нти. (дха. па. 60);

га̄тха̄парийоса̄не со иттхиса̄мико пурисо сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ ка̄ран̣ам̣ джа̄нитва̄.

ассамедхантиа̄дӣсу – пора̄н̣ара̄джака̄ле кира сассамедхам̣ пурисамедхам̣ самма̄па̄сам̣ ва̄ча̄пеййанти чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни ахесум̣, йехи ра̄джа̄но локам̣ сан̇ган̣хим̣су. таттха ниппханнасассато дасамабха̄гаггахан̣ам̣ сассамедхам̣ на̄ма, сассасампа̄дане медха̄вита̄ти аттхо. маха̄йодха̄нам̣ чхама̄сикам̣ бхатта-ветана̄нуппада̄нам̣ пурисамедхам̣ на̄ма, пурисасан̇ган̣хане медха̄вита̄ти аттхо. далиддаманусса̄нам̣ хаттхато лекхам̣ гахетва̄ тӣн̣и васса̄ни вина̄ва вад̣д̣хийа̄ сахассадвисахассаматтадхана̄нуппада̄нам̣ самма̄па̄сам̣ на̄ма. тан̃хи самма̄ мануссе па̄сети, хадайе бандхитва̄ вийа т̣хапети, тасма̄ самма̄па̄санти вуччати. ‘‘та̄та ма̄тула̄’’тиа̄дина̄ найена сан̣хава̄ча̄бхан̣анам̣ ва̄ча̄пеййам̣ на̄ма, пийава̄ча̄ти аттхо. евам̣ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇гахитам̣ рат̣т̣хам̣ иддхан̃чева хоти пхӣтан̃ча пахӯтааннапа̄нам̣ кхемам̣ нираббудам̣. манусса̄ муда̄ модама̄на̄ уре путте наччента̄ апа̄рутагхарадва̄ра̄ вихаранти. идам̣ гхарадва̄ресу аггал̣а̄нам̣ абха̄вато нираггал̣анти вуччати. айам̣ пора̄н̣ика̄ павен̣ӣ.

апарабха̄ге пана окка̄кара̄джака̄ле бра̄хман̣а̄ има̄ни чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни иман̃ча рат̣т̣хасампаттим̣ париваттетва̄ уддхам̣мӯлакам̣ катва̄ ассамедхам̣ пурисамедханти а̄дике пан̃ча йан̃н̃е на̄ма акам̣су. тесу ассаметтха медханти вадхантӣти ассамедхо. двӣхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса екавӣсатийӯпасса екасмим̣ маджджхимадивасейева саттанавутипан̃чапасусатагха̄табхим̣санасса т̣хапетва̄ бхӯмин̃ча пурисе ча авасесасаббавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. пурисаметтха медхантӣти пурисамедхо. чатӯхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. саммаметтха па̄сентӣти самма̄па̄со. дивасе дивасе саммам̣ кхипитва̄ тасса патитока̄се ведим̣ катва̄ сам̣ха̄римехи йӯпа̄дӣхи сарассатинадийа̄ нимуггока̄сато пабхути пат̣иломам̣ гаччхантена йаджитаббасса сатрайа̄гассетам̣ адхивачанам̣. ва̄джаметтха пивантӣти ва̄джапеййо. екена парийан̃н̃ена саттарасахи пасӯхи йаджитаббасса белувайӯпасса саттарасакадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. наттхи еттха аггал̣а̄ти нираггал̣о. навахи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ча пурисехи ча ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса саббамедхапарийа̄йана̄масса ассамедхавикаппассеветам̣ адхивачанам̣. маха̄рамбха̄ти маха̄кичча̄ маха̄каран̣ӣйа̄. саммаггата̄ти самма̄ пат̣ипанна̄ буддха̄дайо. нира̄рамбха̄ти аппаттха̄ аппакичча̄. йаджанти анукуланти анукулесу йаджанти, йам̣ ниччабхатта̄ди пуббапурисехи пат̣т̣хапитам̣, там̣ апара̄парам̣ анупаччхиннатта̄ манусса̄ дадантӣти аттхо. навамам̣.

10. бандханасуттаван̣н̣ана̄

121. дасаме идха, бханте, ран̃н̃а̄ти идам̣ те бхиккхӯ тесу мануссесу а̄нандаттхерасса сукатака̄ран̣ам̣ а̄рочента̄ а̄рочесум̣. ран̃н̃о кира саккена кусара̄джасса динно ат̣т̣хаван̇ко ман̣и павен̣ийа̄ а̄гато. ра̄джа̄ алан̇каран̣ака̄ле там̣ ман̣им̣ а̄харатха̄ти а̄ха. манусса̄ ‘‘т̣хапитат̣т̣ха̄не на пасса̄ма̄’’ти а̄рочесум̣. ра̄джа̄ антогхарача̄рино ‘‘ман̣им̣ парийеситва̄ детха̄’’ти бандха̄песи. а̄нандаттхеро те дисва̄ ман̣ипат̣иса̄мака̄нам̣ екам̣ упа̄йам̣ а̄чиккхи. те ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘пан̣д̣ито тхеро, тхерасса вачанам̣ каротха̄’’ти. пат̣иса̄макаманусса̄ ра̄джан̇ган̣е удакача̄т̣им̣ т̣хапетва̄ са̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ те мануссе а̄хам̣су – ‘‘са̄т̣акам̣ па̄рупитва̄ еттха гантва̄ хаттхам̣ ота̄ретха̄’’ти. ман̣ичоро чинтеси – ‘‘ра̄джабхан̣д̣ам̣ виссаджджетум̣ ва̄ валан̃джетум̣ ва̄ на сакка̄’’ти. со гехам̣ гантва̄ ман̣им̣ упакаччхаке т̣хапетва̄ са̄т̣акам̣ па̄рупитва̄ а̄гамма удакача̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ пакка̄ми. маха̄джане пат̣икканте ра̄джаманусса̄ ча̄т̣ийам̣ хаттхам̣ ота̄ретва̄ ман̣им̣ дисва̄ а̄харитва̄ ран̃н̃о адам̣су. ‘‘а̄нандаттхерена кира дасситанайена ман̣и дит̣т̣хо’’ти маха̄джано кола̄халам̣ ака̄си. те бхиккхӯ там̣ ка̄ран̣ам̣ татха̄гатасса а̄рочента̄ имам̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. саттха̄ – ‘‘аначчхарийам̣, бхиккхаве, йам̣ а̄нандо манусса̄нам̣ хаттха̄рул̣хаман̣им̣ а̄хара̄пеййа, йаттха пуббе пан̣д̣ита̄ аттано н̃а̄н̣е т̣хатва̄ ахетукапат̣исандхийам̣ ниббатта̄нам̣ тираччха̄нагата̄нампи хаттха̄рул̣хам̣ бхан̣д̣ам̣ а̄хара̄петва̄ ран̃н̃о адам̣сӯ’’ти ватва̄ –

‘‘уккат̣т̣хе сӯрамиччханти, мантӣсу акутӯхалам̣;

пийан̃ча аннапа̄намхи, аттхе джа̄те ча пан̣д̣ита’’нти. (джа̄. 1.1.92) –

маха̄са̄раджа̄такам̣ катхеси.

на там̣ дал̣ханти там̣ бандханам̣ тхиранти на катхенти. йада̄йасанти йам̣ а̄йаса̄ катам̣. са̄раттаратта̄ти сут̣т̣ху раттаратта̄, са̄раттена ва̄ ратта̄ са̄раттаратта̄, са̄рам̣ иданти ман̃н̃ана̄йа ратта̄ти аттхо. апеккха̄ти а̄лайо никанти. а̄хӯти катхенти. оха̄ринанти чатӯсу апа̄йесу а̄кад̣д̣ханакам̣. ситхиланти на а̄йаса̄дибандханам̣ вийа ирийа̄патхам̣ нива̄ретва̄ т̣хитам̣. тена хи бандханена баддха̄ парадесампи гаччхантийева. дуппамун̃чанти ан̃н̃атра локуттаран̃а̄н̣ена мун̃читум̣ асаккун̣еййанти. дасамам̣.

пат̣хамо вагго.

2. дутийавагго

1. саттаджат̣иласуттаван̣н̣ана̄

122. дутийаваггасса пат̣хаме пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄дети пубба̄ра̄масан̇кха̄те виха̄ре мига̄рама̄туйа̄ па̄са̄де. татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – атӣте сатасахассакаппаматтхаке ека̄ упа̄сика̄ падумуттарам̣ бхагавантам̣ нимантетва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатасахассада̄нам̣ датва̄ бхагавато па̄дамӯле нипаджджитва̄ – ‘‘ана̄гате тумха̄дисасса буддхасса аггупат̣т̣ха̄йика̄ хомӣ’’ти паттханам̣ ака̄си. са̄ каппасатасахассам̣ девесу ча мануссесу ча сам̣саритва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле бхаддийанагаре мен̣д̣акапуттасса дханан̃чайасет̣т̣хино гехе суманадевийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. джа̄така̄ле часса̄ виса̄кха̄ти на̄мам̣ акам̣су. са̄ йада̄ бхагава̄ бхаддийанагарам̣ агама̄си, тада̄ пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ бхагавато паччуггаманам̣ гата̄ пат̣хамадассанамхийева сота̄панна̄ ахоси. апарабха̄ге са̄ваттхийам̣ мига̄расет̣т̣хипуттасса пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄расса гехам̣ гата̄. таттха нам̣ мига̄расет̣т̣хи ма̄тит̣т̣ха̄не т̣хапеси, тасма̄ мига̄рама̄та̄ти вуччати. та̄йа ка̄рите па̄са̄де.

бахи два̄ракот̣т̣хакети па̄са̄дадва̄ракот̣т̣хакасса бахи, на виха̄радва̄ракот̣т̣хакасса. со кира па̄са̄до лохапа̄са̄до вийа саманта̄ чатудва̄ракот̣т̣хакайуттена па̄ка̄рена париккхитто. тесу па̄чӣнадва̄ракот̣т̣хакасса бахи па̄са̄даччха̄йа̄йам̣ па̄чӣналокадха̄тум̣ олокенто пан̃н̃атте варабуддха̄сане нисинно хоти.

парӯл̣хакаччханакхалома̄ти парӯл̣хакаччха̄ парӯл̣ханакха̄ парӯл̣халома̄, каччха̄дӣсу дӣгхалома̄ дӣгханакха̄ ча̄ти аттхо. кха̄рививидханти вивидхакха̄рим̣ на̄наппака̄ракам̣ паббаджитапариккха̄рабхан̣д̣акам̣. авидӯре атиккамантӣти авидӯрамаггена нагарам̣ пависанти. ра̄джа̄хам̣, бхантети ахам̣, бханте, ра̄джа̄ пасенади косало, майхам̣ на̄мам̣ тумхе джа̄на̄тха̄ти. касма̄ пана ра̄джа̄ локе аггапуггаласса сантике нисинно еварӯпа̄нам̣ наггабхогганиссирика̄нам̣ ан̃джалим̣ пагган̣ха̄тӣти. сан̇ган̣ханаттха̄йа. евам̣ хисса ахоси – ‘‘сача̄хам̣ еттакампи етесам̣ на карисса̄ми, ‘майам̣ путтада̄рам̣ паха̄йа етассаттха̄йа дуббходжанадуккхасеййа̄дӣни анубхома, айам̣ амха̄кам̣ ан̃джалиматтампи на каротӣ’ти аттана̄ дит̣т̣хам̣ сутам̣ пат̣иччха̄детва̄ на катхеййум̣. евам̣ кате пана анигӯхитва̄ катхессантӣ’’ти. тасма̄ евамака̄си. апича саттху аджджха̄сайаджа̄нанаттхам̣ евамака̄си.

ка̄сикачандананти сан̣хачанданам̣. ма̄ла̄гандхавилепананти ван̣н̣агандхаттха̄йа ма̄лам̣, сугандхабха̄ваттха̄йа гандхам̣, ван̣н̣агандхаттха̄йа вилепанан̃ча дха̄рентена.

сам̣ва̄сена̄ти сахава̄сена. сӣлам̣ ведитаббанти айам̣ сусӣло ва̄ дуссӣло ва̄ти сам̣васантена упасан̇камантена джа̄нитаббо. тан̃ча кхо дӣгхена аддхуна̄ на иттаранти тан̃ча сӣлам̣ дӣгхена ка̄лена ведитаббам̣, на иттарена. двӣхатӣхан̃хи сам̣йата̄ка̄ро ча сам̣вутиндрийа̄ка̄ро ча на сакка̄ дассетум̣. манасикарота̄ти сӣламасса париггахесса̄мӣти манасикаронтена паччавеккхантенева сакка̄ джа̄нитум̣, на итарена. пан̃н̃авата̄ти тампи саппан̃н̃енева пан̣д̣итена. ба̄ло хи манасикаронтопи джа̄нитум̣ на саккоти.

сам̣воха̄рена̄ти катханена.

‘‘йо хи кочи мануссесу, воха̄рам̣ упаджӣвати;

евам̣ ва̄сет̣т̣ха джа̄на̄хи, ва̄н̣иджо со на бра̄хман̣о’’ти. (ма. ни. 2.457) –

еттха хи бйаваха̄ро воха̄ро на̄ма. ‘‘чатта̄ро арийавоха̄ра̄ чатта̄ро анарийавоха̄ра̄’’ти (дӣ. ни. 3.313) еттха четана̄. ‘‘сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро’’ти (дха. са. 1313-1315) еттха пан̃н̃атти. ‘‘воха̄раматтена со вохареййа̄’’ти (сам̣. ни. 1.25) еттха катха̄ воха̄ро. идха̄пи есова адхиппето. екаччасса хи саммукха̄ катха̄ параммукха̄йа катха̄йа на самети, параммукха̄ катха̄ ча саммукха̄йа катха̄йа, татха̄ пуримакатха̄ ча паччхимакатха̄йа, паччхимакатха̄ ча пуримакатха̄йа. со катхентенева сакка̄ джа̄нитум̣ ‘‘асучи есо пуггало’’ти. сучисӣласса пана пуримам̣ паччхимена, паччхиман̃ча пуримена самети, саммукха̄катхитам̣ параммукха̄катхитена, параммукха̄катхитан̃ча саммукха̄катхитена, тасма̄ катхентена сакка̄ сучибха̄во джа̄нитунти пака̄сенто евама̄ха.

тха̄моти н̃а̄н̣атха̄мо. йасса хи н̃а̄н̣атха̄мо наттхи, со уппаннесу упаддавесу гахетаббаггахан̣ам̣ катаббакиччам̣ апассанто адва̄рагхарам̣ павит̣т̣хо вийа чарати. тена̄ха а̄пада̄су кхо, маха̄ра̄джа, тха̄мо ведитабботи. са̄каччха̄йа̄ти сам̣катха̄йа. дуппан̃н̃асса хи катха̄ удаке ген̣д̣у вийа уппалавати, пан̃н̃авато катхентасса пат̣ибха̄нам̣ анантарам̣ хоти. удакавиппхандитенева хи маччхо кхуддако ва̄ маханто ва̄ти н̃а̄йати. очарака̄ти хет̣т̣ха̄чарака̄. чара̄ хи паббатаматтхакена чаранта̄пи хет̣т̣ха̄ – чарака̄ва хонти. очаритва̄ти авачаритва̄ вӣмам̣ситва̄, там̣ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ти аттхо. раджоджалланти раджан̃ча джаллан̃ча. ван̣н̣арӯпена̄ти ван̣н̣асан̣т̣ха̄нена. иттарадассанена̄ти лахукадассанена. вийан̃джанена̄ти париккха̄рабхан̣д̣акена. патирӯпако маттика̄кун̣д̣алова̄ти суван̣н̣акун̣д̣алапатирӯпако маттика̄кун̣д̣алова. лохад̣д̣хама̄соти лохад̣д̣хама̄сако. пат̣хамам̣.

2. пан̃чара̄джасуттаван̣н̣ана̄

123. дутийе рӯпа̄ти нӣлапӣта̄дибхедам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣. ка̄ма̄нам̣ агганти етам̣ ка̄ма̄нам̣ уттамам̣ сет̣т̣ханти рӯпагаруко а̄ха. сесесупи есева найо. йатоти йада̄. мана̄папарийантанти мана̄паниппхаттикам̣ мана̄пакот̣икам̣. таттха две мана̄па̄ни пуггаламана̄пам̣ саммутимана̄пан̃ча. пуггаламана̄пам̣ на̄ма йам̣ екасса пуггаласса ит̣т̣хам̣ кантам̣ хоти, тадева ан̃н̃асса анит̣т̣хам̣ акантам̣. паччантава̄сӣнан̃хи ган̣д̣уппа̄да̄пи ит̣т̣ха̄ хонти канта̄ мана̄па̄, маджджхимадесава̄сӣнам̣ атиджегуччха̄. тесан̃ча морамам̣са̄дӣни ит̣т̣ха̄ни хонти, итаресам̣ та̄ни атиджегуччха̄ни. идам̣ пуггаламана̄пам̣. итарам̣ саммутимана̄пам̣.

ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ на̄ма локе пат̣ивибхаттам̣ наттхи, вибхаджитва̄ пана дассетаббам̣. вибхаджантена ча на атииссара̄нам̣ маха̄самматамаха̄судассанадхамма̄сока̄дӣнам̣ васена вибхаджитаббам̣. тесан̃хи диппакаппампи а̄рамман̣ам̣ амана̄пам̣ упат̣т̣ха̄ти. атидуггата̄нам̣ дуллабханнапа̄на̄нам̣ васенапи на вибхаджитаббам̣. тесан̃хи кан̣а̄джакабхаттаситтха̄нипи пӯтимам̣сасса расопи атимадхуро аматасадисо хоти. маджджхима̄нам̣ пана ган̣акамаха̄маттасет̣т̣хи кут̣умбикава̄н̣иджа̄дӣнам̣ ка̄лена ит̣т̣хам̣ ка̄лена анит̣т̣хам̣ лабхама̄на̄нам̣ васена вибхаджитаббам̣. тан̃ча панетам̣ а̄рамман̣ам̣ джаванам̣ париччхиндитум̣ на саккоти. джаванан̃хи ит̣т̣хепи раджджати анит̣т̣хепи, ит̣т̣хепи дуссати анит̣т̣хепи. екантато пана випа̄качиттам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ париччхиндати. кин̃ча̄пи хи миччха̄дит̣т̣хика̄ буддхам̣ ва̄ сан̇гхам̣ ва̄ маха̄четийа̄дӣни ва̄ ул̣а̄ра̄ни а̄рамман̣а̄ни дисва̄ аккхӣни пидаханти доманассам̣ а̄паджджанти, дхаммасаддам̣ сутва̄ кан̣н̣е тхакенти, чаккхувин̃н̃а̄н̣асотавин̃н̃а̄н̣а̄ни пана тесам̣ кусалавипа̄ка̄нева хонти. кин̃ча̄пи гӯтхасӯкара̄дайо гӯтхагандхам̣ гха̄йитва̄ кха̄дитум̣ лабхисса̄ма̄ти соманассаджа̄та̄ хонти, гӯтхадассане пана несам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тасса гандхагха̄йане гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, расаса̄йане дживха̄вин̃н̃а̄н̣ан̃ча акусалавипа̄камева хоти. бхагава̄ пана пуггаламана̄патам̣ сандха̄йа те ча, маха̄ра̄джа, рӯпа̄тиа̄дима̄ха.

чанданан̇галикоти идам̣ тасса упа̄сакасса на̄мам̣. пат̣ибха̄ти мам̣ бхагава̄ти бхагава̄ майхам̣ екам̣ ка̄ран̣ам̣ упат̣т̣ха̄ти пан̃н̃а̄йати. тасса те пан̃ча ра̄джа̄но а̄муттаман̣икун̣д̣але саджджита̄йа а̄па̄набхӯмийа̄ нисиннавасенева махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена парамена иссарийавибхавена а̄гантва̄пи дасабаласса сантике т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа дива̄ падӣпе вийа удака̄бхиситте ан̇га̄ре вийа сӯрийут̣т̣ха̄не кхаджджопанаке вийа ча хатаппабхе хатасобхе там̣ татха̄гатан̃ча техи сатагун̣ена сахассагун̣ена вирочама̄нам̣ дисва̄, ‘‘маханта̄ вата бхо буддха̄ на̄ма̄’’ти пат̣ибха̄нам̣ удапа̄ди. тасма̄ евама̄ха.

коканаданти падумассеветам̣ вевачанам̣. па̄тоти ка̄лассева. сийа̄ти бхавеййа. авӣтагандханти авигатагандхам̣. ан̇гӣрасанти самма̄самбуддхам̣. бхагавато хи ан̇гато расмийо никкхаманти, тасма̄ ан̇гӣрасоти вуччати. йатха̄ коканадасан̇кха̄там̣ падумам̣ па̄това пхуллам̣ авӣтагандхам̣ сийа̄, евамева бхагавантам̣ ан̇гӣрасам̣ тапантам̣ а̄диччамива анталиккхе вирочама̄нам̣ пасса̄ти айаметтха сан̇кхепаттхо. бхагавантам̣ аччха̄десӣти бхагавато ада̄сӣти аттхо. локавоха̄рато панеттха ӣдисам̣ вачанам̣ хоти. со кира упа̄сако – ‘‘ете татха̄гатасса гун̣есу пасӣдитва̄ майхам̣ пан̃ча уттара̄сан̇ге денти, ахампи те бхагаватова дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ада̄си. дутийам̣.

3. дон̣апа̄касуттаван̣н̣ана̄

124. татийе дон̣апа̄какуранти дон̣апа̄кам̣ курам̣, дон̣асса тан̣д̣ула̄нам̣ паккабхаттам̣ тадӯпийан̃ча сӯпабйан̃джанам̣ бхун̃джатӣти аттхо. бхутта̄вӣти пуббе бхаттасаммадам̣ винодетва̄ мухуттам̣ виссамитва̄ буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, там̣дивасам̣ пана бхун̃джантова дасабалам̣ саритва̄ хаттхе дховитва̄ агама̄си. махасса̄сӣти тасса гаччхато балава̄ бхаттапарӣл̣а̄хо удапа̄ди, тасма̄ махантехи асса̄сехи ассасати, гаттатописса седабиндӯни муччанти, таменам̣ убхосу пассесу т̣хатва̄ йамаката̄лаван̣т̣ехи бӣджанти, буддхага̄равена пана нипаджджитум̣ на уссахатӣти идам̣ сандха̄йа ‘‘махасса̄сӣ’’ти вуттам̣. имам̣ га̄тхам̣ абха̄сӣти, ра̄джа̄ бходжане аматтан̃н̃ута̄йа киламати, пха̄су виха̄рам̣ да̄нисса карисса̄мӣти чинтетва̄ абха̄си. мануджасса̄ти саттасса. каха̄пан̣асатанти па̄тара̄се пан̣н̣а̄сам̣ са̄йама̄се пан̣н̣а̄санти евам̣ каха̄пан̣асатам̣. парийа̄пун̣итва̄ти ран̃н̃а̄ саддхим̣ тхокам̣ гантва̄ ‘‘имам̣ ман̇галаасим̣ касса дамми, маха̄ра̄джа̄’’ти? асукасса на̄ма дехӣти со там̣ асим̣ датва̄ дасабаласса сантикам̣ а̄гамма вандитва̄ т̣хитакова ‘‘га̄тхам̣ вадатха, бхо готама̄’’ти ватва̄ бхагавата̄ вуттам̣ парийа̄пун̣итва̄ти аттхо.

бхатта̄бхиха̄ре судам̣ бха̄сатӣти катхам̣ бха̄сати? бхагавата̄ анусит̣т̣хинийа̄мена. бхагава̄ хи нам̣ евам̣ ануса̄си – ‘‘ма̄н̣ава, имам̣ га̄тхам̣ нат̣о вийа паттапаттат̣т̣ха̄не ма̄ авача, ран̃н̃о бхун̃джанат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ пат̣хамапин̣д̣а̄дӣсупи аватва̄ воса̄напин̣д̣е гахите вадеййа̄си, ра̄джа̄ сутва̄ва бхаттапин̣д̣ам̣ чхад̣д̣ессати. атха ран̃н̃о хаттхесу дхотесу па̄тим̣ апанетва̄ ситтха̄ни ган̣етва̄ тадупийам̣ бйан̃джанам̣ н̃атва̄ пунадивасе та̄ватаке тан̣д̣уле ха̄реййа̄си, па̄тара̄се ча ватва̄ са̄йама̄се ма̄ вадеййа̄сӣ’’ти. со са̄дхӯти пат̣иссун̣итва̄ там̣дивасам̣ ран̃н̃о па̄тара̄сам̣ бхутва̄ гататта̄ са̄йама̄се бхагавато анусит̣т̣хинийа̄мена га̄тхам̣ абха̄си. ра̄джа̄ дасабаласса вачанам̣ саритва̄ бхаттапин̣д̣ам̣ па̄тийам̣йева чхад̣д̣еси. ран̃н̃о хаттхесу дхотесу па̄тим̣ апанетва̄ ситтха̄ни ган̣етва̄ тадупийам̣ бйан̃джанам̣ н̃атва̄ пунадивасе таттаке тан̣д̣уле харим̣су.

на̄л̣икоданапарамата̄йа сан̣т̣ха̄сӣти со кира ма̄н̣аво дивасе дивасе татха̄гатасса сантикам̣ гаччхати, дасабаласса висса̄сико ахоси. атха нам̣ екадивасам̣ пуччхи ‘‘ра̄джа̄ киттакам̣ бхун̃джатӣ’’ти? со ‘‘на̄л̣икодана’’нти а̄ха. ват̣т̣иссати етта̄вата̄ пурисабха̄го еса, ито пат̣т̣ха̄йа га̄тхам̣ ма̄ вадӣти. ити ра̄джа̄ таттхева сан̣т̣ха̄си. дит̣т̣хадхаммикена чева аттхена сампара̄йикена ча̄ти еттха салликхитасарӣрата̄ дит̣т̣хадхаммикаттхо на̄ма, сӣлам̣ сампара̄йикаттхо. бходжане маттан̃н̃ута̄ хи сӣлан̇гам̣ на̄ма хотӣти. татийам̣.

4. пат̣хамасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄

125. чатуттхе ведехипуттоти ведехӣти пан̣д̣ита̄дхивачанаметам̣, пан̣д̣ититтхийа̄ путтоти аттхо. чатуран̇гининти хаттхиассаратхапаттисан̇кха̄техи чатӯхи ан̇гехи саманна̄гатам̣. саннайхитва̄ти чаммапат̣имун̃чана̄дӣхи санна̄хам̣ ка̄ретва̄. сан̇га̄месунти йуджджхим̣су. кена ка̄ран̣ена? маха̄косаларан̃н̃а̄ кира бимбиса̄расса дхӣтарам̣ дентена двиннам̣ раджджа̄нам̣ антаре сатасахассут̣т̣ха̄но ка̄сига̄мо на̄ма дхӣту динно. аджа̄тасаттуна̄ ча питари ма̄рите ма̄та̄писса ран̃н̃о вийогасокена начирассева мата̄. тато ра̄джа̄ пасенади косало – ‘‘аджа̄тасаттуна̄ ма̄та̄питаро ма̄рита̄, майхам̣ питу сантако га̄мо’’ти тассаттха̄йа ад̣д̣ам̣ кароти. аджа̄тасаттупи ‘‘майхам̣ ма̄ту сантако’’ти тасса га̄массаттха̄йа двепи ма̄тулабха̄гинеййа̄ йуджджхим̣су.

па̄па̄ девадатта̄дайо митта̄ асса̄ти па̄памитто. тейевасса саха̄йа̄ти па̄пасаха̄йо. тесвевасса читтам̣ ниннам̣ сампаван̇канти па̄пасампаван̇ко. пасенадисса са̄рипуттаттхера̄дӣнам̣ васена калйа̄н̣амитта̄дита̄ ведитабба̄. дуккхам̣ сетӣти джита̄ни хаттхиа̄дӣни анусочанто дуккхам̣ сайиссати. идам̣ бхагава̄ пуна тасса джайака̄ран̣ам̣ дисва̄ а̄ха. джайам̣ верам̣ пасаватӣти джинанто верам̣ пасавати, верипуггалам̣ лабхати. чатуттхам̣.

5. дутийасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄

126. пан̃чаме аббхуййа̄сӣти пара̄джайе гарахаппатто ‘‘а̄ра̄мам̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ катха̄салла̄пам̣ сун̣а̄тха̄’’ти раттибха̄ге буддхараккхитена на̄ма вуд̣д̣хапаббаджитена дхаммараккхитасса вуд̣д̣хапаббаджитасса ‘‘саче ра̄джа̄ иман̃ча упа̄йам̣ катва̄ гаччхеййа, пуна джинеййа̄’’ти вуттаджайака̄ран̣ам̣ сутва̄ абхиуййа̄си.

йа̄васса упакаппатӣти йа̄ва тасса упакаппати сайхам̣ хоти. йада̄ чан̃н̃ети йада̄ ан̃н̃е. вилумпантӣти там̣ вилумпитва̄ т̣хитапуггалам̣ вилумпанти. вилумпатӣти вилумпийати. т̣ха̄нам̣ хи ман̃н̃атӣти ‘‘ка̄ран̣а’’нти хи ман̃н̃ати. йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. джета̄рам̣ лабхате джайанти джайанто пуггало паччха̄ джета̄рампи лабхати. росета̄ранти гхат̣т̣ета̄рам̣. росакоти гхат̣т̣ако. каммавиват̣т̣ена̄ти каммапарин̣а̄мена, тасса вилумпанакаммасса випа̄када̄нена. со вилутто вилуппатӣти со вилумпако вилумпийати. пан̃чамам̣.

6. маллика̄суттаван̣н̣ана̄

127. чхат̣т̣хе упасан̇камӣти маллика̄йа девийа̄ габбхавут̣т̣ха̄нака̄ле сӯтигхарам̣ пат̣иджагга̄петва̄ а̄раккхам̣ датва̄ упасан̇ками. анаттамано ахосӣти, ‘‘дуггатакуласса ме дхӣту махантам̣ иссарийам̣ диннам̣, саче путтам̣ алабхисса, махантам̣ сакка̄рам̣ адхигамисса, тато да̄ни парихӣна̄’’ти анаттамано ахоси. сеййа̄ти дандхапан̃н̃асма̄ еламӯгапуттато екачча̄ иттхӣйева сеййа̄. поса̄ти посехи. джана̄дхипа̄ти джана̄дхибхум̣ ра̄джа̄нам̣ а̄лапати. сассудева̄ти сассусасурадевата̄. дисампатӣти диса̄джет̣т̣хака̄. та̄диса̄ субхагийа̄ти та̄диса̄йа субхарийа̄йа. чхат̣т̣хам̣.

7. аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄

128. саттаме самадхиггайха̄ти самадхигган̣хитва̄, а̄дийитва̄ти аттхо. аппама̄доти ка̄ра̄пакааппама̄до. самодха̄нанти самавадха̄нам̣ упаккхепам̣. евамева кхоти хаттхипадам̣ вийа хи ка̄ра̄пакааппама̄до, сесапададжа̄та̄ни вийа авасеса̄ чатубхӯмака̄ кусаладхамма̄. те хаттхипаде сесапада̄ни вийа аппама̄де самодха̄нам̣ гаччханти, аппама̄дасса анто париваттанти. йатха̄ ча хаттхипадам̣ сесапада̄нам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣, евам̣ аппама̄до сесадхамма̄нанти дассети. махаггаталокуттарадхамма̄нампи хеса пат̣ила̄бхакат̣т̣хена локийопи сама̄но аггова хоти.

аппама̄дам̣ пасам̣сантӣти ‘‘ета̄ни а̄йуа̄дӣни паттхайантена аппама̄дова ка̄таббо’’ти аппама̄дамева пасам̣санти. йасма̄ ва̄ пун̃н̃акирийа̄су пан̣д̣ита̄ аппама̄дам̣ пасам̣санти, тасма̄ а̄йуа̄дӣни паттхайантена аппама̄дова ка̄табботи аттхо. аттха̄бхисамайа̄ти аттхапат̣ила̄бха̄. саттамам̣.

8. калйа̄н̣амиттасуттаван̣н̣ана̄

129. ат̣т̣хаме со ча кхо калйа̄н̣амиттасса̄ти со ча̄йам̣ дхаммо калйа̄н̣амиттассева сва̄ккха̄то на̄ма хоти, на па̄памиттасса̄ти. кин̃ча̄пи хи дхаммо саббесампи сва̄ккха̄това, калйа̄н̣амиттасса пана суссӯсантасса саддахантасса аттхам̣ пӯрети бхесаджджам̣ вийа вал̣ан̃джантасса на итарасса̄ти. тенетам̣ вуттам̣. дхаммоти четтха десана̄дхаммо ведитаббо.

упад̣д̣хамиданти тхеро кира рахогато чинтеси – ‘‘айам̣ саман̣адхаммо на̄ма ова̄даке ануса̄саке калйа̄н̣амитте сати паччаттапурисака̄ре т̣хитасса сампаджджати, упад̣д̣хам̣ калйа̄н̣амиттато хоти, упад̣д̣хам̣ паччаттапурисака̄рато’’ти. атхасса етадахоси – ‘‘ахам̣ падесан̃а̄н̣е т̣хито ниппадесам̣ чинтетум̣ на саккоми, саттха̄рам̣ пуччхитва̄ никкан̇кхо бхависса̄мӣ’’ти. тасма̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха. брахмачарийасса̄ти арийамаггасса. йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ти йа̄ еса̄ калйа̄н̣амиттата̄ на̄ма, са̄ упад̣д̣хам̣, тато упад̣д̣хам̣ а̄гаччхатӣти аттхо. ити тхерена ‘‘упад̣д̣хупад̣д̣ха̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо калйа̄н̣амиттато а̄гаччханти, упад̣д̣хупад̣д̣ха̄ паччаттапурисака̄рато’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи тхерасса айам̣ маноратхо, йатха̄ пана бахӯхи сила̄тхамбхе усса̄пите, ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нам̣ асукена усса̄питам̣, еттакам̣ асукена̄’’ти виниббхого наттхи, йатха̄ ча ма̄та̄питаро нисса̄йа уппаннесу путтесу ‘‘еттакам̣ ма̄тито ниббаттам̣, еттакам̣ питито’’ти виниббхого наттхи, евам̣ идха̄пи авиниббхогадхаммо хеса, ‘‘еттакам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ калйа̄н̣амиттато ниббаттам̣, еттакам̣ паччаттапурисака̄рато’’ти на сакка̄ ладдхум̣, калйа̄н̣амиттата̄йа пана упад̣д̣хагун̣о лаббхатӣти тхерасса аджджха̄сайена упад̣д̣хам̣ на̄ма джа̄там̣, сакалагун̣о пат̣илаббхатӣти бхагавато аджджха̄сайена сакалам̣ на̄ма джа̄там̣. калйа̄н̣амиттата̄ти четам̣ пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇гам̣ на̄ма̄ти гахитам̣. аттхато калйа̄н̣амиттам̣ нисса̄йа ладдха̄ сӣласама̄дхивипассана̄васена чатта̄ро кхандха̄. сан̇кха̄раккхандхотипи вадантийева.

ма̄ хевам̣, а̄нанда̄ти, а̄нанда, ма̄ евам̣ абхан̣и, бахуссуто твам̣ секхапат̣исамбхидаппатто ат̣т̣ха варе гахетва̄ мам̣ упат̣т̣хахаси, чатӯхи аччхарийаббхутадхаммехи саманна̄гато, та̄дисасса евам̣ катхетум̣ на ват̣т̣ати. сакаламева хидам̣, а̄нанда, брахмачарийам̣, йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ти идам̣ бхагава̄ – ‘‘чатта̄ро магга̄ чатта̄ри пхала̄ни тиссо виджджа̄ чха абхин̃н̃а̄ саббам̣ калйа̄н̣амиттамӯлакамева хотӣ’’ти сандха̄йа̄ха. ида̄ни вачӣбхеденева ка̄ран̣ам̣ дассенто калйа̄н̣амиттассетантиа̄дима̄ха. таттха па̄т̣икан̇кханти па̄т̣икан̇кхитаббам̣ иччхитаббам̣, авассам̣бха̄вӣти аттхо.

идха̄ти имасмим̣ са̄сане. самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄ветӣтиа̄дӣсу ат̣т̣ханнам̣ а̄дипада̄нам̣йева та̄ва айам̣ сан̇кхепаван̣н̣ана̄ – самма̄ дассаналаккхан̣а̄ самма̄дит̣т̣хи. самма̄ абхиниропаналаккхан̣о самма̄сан̇каппо. самма̄ париггахан̣алаккхан̣а̄ самма̄ва̄ча̄. самма̄ самут̣т̣ха̄паналаккхан̣о самма̄камманто. самма̄ вода̄паналаккхан̣а̄ самма̄а̄джӣво. самма̄ паггахалаккхан̣о самма̄ва̄йа̄мо. самма̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣а̄ самма̄сати. самма̄ сама̄дха̄налаккхан̣о самма̄сама̄дхи.

тесу екекасса тӣн̣и кичча̄ни хонти. сеййа̄тхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи та̄ва ан̃н̃ехипи аттано паччанӣкакилесехи саддхим̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахати, ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, сампайуттадхамме ча пассати таппат̣иччха̄дакамохавидхаманавасена асаммохато. самма̄сан̇каппа̄дайопи татхева миччха̄сан̇каппа̄дӣни ча паджаханти, ниродхан̃ча а̄рамман̣ам̣ каронти. висесато панеттха самма̄дит̣т̣хи сахаджа̄тадхамме самма̄ дассети. самма̄сан̇каппо сахаджа̄тадхамме абхиниропети, самма̄ва̄ча̄ самма̄ паригган̣ха̄ти, самма̄камманто самма̄ самут̣т̣ха̄пети, самма̄а̄джӣво самма̄ вода̄пети, самма̄ва̄йа̄мо самма̄ пагган̣ха̄ти, самма̄сати самма̄ упат̣т̣ха̄пети, самма̄сама̄дхи самма̄ дахати.

апичеса̄ самма̄дит̣т̣хи на̄ма пуббабха̄ге на̄на̄кхан̣а̄ на̄на̄рамман̣а̄ хоти, маггака̄ле екаккхан̣а̄ ека̄рамман̣а̄. киччато пана самма̄дит̣т̣хи дуккхе н̃а̄н̣антиа̄дӣни чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати. самма̄сан̇каппа̄дайопи пуббабха̄ге на̄на̄кхан̣а̄ на̄на̄рамман̣а̄ хонти, маггака̄ле екаккхан̣а̄ ека̄рамман̣а̄. тесу самма̄сан̇каппо киччато неккхаммасан̇каппотиа̄дӣни тӣн̣и на̄ма̄ни лабхати. самма̄ва̄ча̄дайо тайо виратийопи хонти четана̄йопи, маггаккхан̣е пана виратийова. самма̄ва̄йа̄мо самма̄сатӣти идампи двайам̣ киччато саммаппадха̄насатипат̣т̣ха̄навасена чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати. самма̄сама̄дхи пана пуббабха̄гепи маггаккхан̣епи самма̄сама̄дхийева.

евам̣ та̄ва ‘‘самма̄дит̣т̣хи’’нтиа̄дина̄ найена вутта̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ а̄дипада̄нам̣йева аттхаван̣н̣анам̣ н̃атва̄ ида̄ни бха̄вети вивеканисситантиа̄дӣсу евам̣ н̃а̄таббо. бха̄ветӣти вад̣д̣хети, аттано читтасанта̄не пунаппунам̣ джанети, абхиниббаттетӣти аттхо. вивеканисситанти вивекам̣ нисситам̣, вивеке ва̄ нисситанти вивеканисситам̣. вивекоти вивиттата̄. вивиттата̄ ча̄йам̣ тадан̇гавивеко, виккхамбхана-самуччхеда-пат̣иппассаддхи-ниссаран̣авивекоти пан̃чавидхо. еваметасмим̣ пан̃чавидхе вивеке. вивеканисситанти тадан̇гавивеканисситам̣ самуччхедавивеканисситам̣ ниссаран̣авивеканисситан̃ча самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄ветӣти айаматтхо ведитаббо. татха̄ хи айам̣ арийамаггабха̄вана̄нуйутто йогӣ випассана̄ккхан̣е киччато тадан̇гавивеканисситам̣, аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканисситам̣, маггака̄ле пана киччато самуччхедавивеканисситам̣, а̄рамман̣ато ниссаран̣авивеканисситам̣ самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети. еса найо вира̄ганиссита̄дӣсу. вивекаттха̄ ева хи вира̄га̄дайо.

кевалан̃четтха воссагго дувидхо паричча̄гавоссагго ча паккханданавоссагго ча̄ти. таттха паричча̄гавоссагготи випассана̄ккхан̣е ча тадан̇гавасена, маггаккхан̣е ча самуччхедавасена килесаппаха̄нам̣. паккханданавоссагготи випассана̄ккхан̣е танниннабха̄вена, маггаккхан̣е пана а̄рамман̣акаран̣ена нибба̄напаккханданам̣, тадубхайампи имасмим̣ локийалокуттарамиссаке аттхаван̣н̣ана̄найе ват̣т̣ати. татха̄ хи айам̣ самма̄дит̣т̣хи йатха̄вуттена пака̄рена килесе ча париччаджати, нибба̄нан̃ча паккхандати.

воссаггапарин̣а̄минти имина̄ пана сакалена вачанена воссаггаттхам̣ парин̣амантам̣ парин̣атан̃ча, парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄ти идам̣ вуттам̣ хоти. айан̃хи арийамаггабха̄вана̄нуйутто бхиккху йатха̄ самма̄дит̣т̣хи килесапаричча̄гавоссаггаттхам̣ нибба̄напаккханданавоссаггаттхан̃ча парипаччати, йатха̄ ча парипакка̄ хоти, татха̄ нам̣ бха̄ветӣти. еса найо сесамагган̇гесу.

а̄гамма̄ти а̄раббха сандха̄йа пат̣ичча. джа̄тидхамма̄ти джа̄тисабха̄ва̄ джа̄типакатика̄. тасма̄ти йасма̄ сакало арийамаггопи калйа̄н̣амиттам̣ нисса̄йа лаббхати, тасма̄. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. аппама̄дам̣ пасам̣сантӣти аппама̄дам̣ ван̣н̣айанти, тасма̄ аппама̄до ка̄таббо. аттха̄бхисамайа̄ти аттхапат̣ила̄бха̄. ат̣т̣хамам̣.

9. пат̣хамаапуттакасуттаван̣н̣ана̄

130. наваме дива̄ дивасса̄ти дивасасса дива̄, маджджханхикасамайети аттхо. са̄патеййанти дханам̣. ко пана ва̄до рӯпийасса̄ти суван̣н̣араджататамбалохака̄л̣алохапха̄лакаччхапака̄дибхедасса гханакатасса чева парибхогабха̄джана̄дибхедасса ча рӯпийабхан̣д̣асса пана ко ва̄до? ‘‘еттакам̣ на̄ма̄’’ти ка̄ париччхедакатха̄ти аттхо. кан̣а̄джаканти сакун̣д̣акабхаттам̣. билан̇гадутийанти кан̃джикадутийам̣. са̄н̣анти са̄н̣ава̄камайам̣. типаккхавасананти тӣн̣и кхан̣д̣а̄ни двӣсу т̣ха̄несу сиббитва̄ катанива̄санам̣.

асаппурисоти ла̄макапурисо. уддхаггикантиа̄дӣсу упарӯпарибхӯмӣсу пхалада̄навасена уддхам̣ аггамасса̄ти уддхаггика̄. саггасса хита̄ татрупапаттиджананатоти соваггика̄. ниббаттат̣т̣ха̄несу сукхо випа̄ко асса̄ти сукхавипа̄ка̄. сут̣т̣ху агга̄нам̣ диббаван̣н̣а̄дӣнам̣ висеса̄нам̣ ниббаттанато саггасам̣ваттаника̄. еварӯпам̣ даккхин̣ада̄нам̣ на патит̣т̣ха̄петӣти.

са̄тодака̄ти мадхуродака̄. сеттодака̄ти вӣчӣнам̣ бхиннат̣т̣ха̄не удакасса сетата̄йа сетодака̄. супатиттха̄ти сундаратиттха̄. там̣ джаноти йена удакена са̄тодака̄, там̣ удакам̣ джано бха̄джана̄ни пӯретва̄ нева хареййа. на йатха̄паччайам̣ ва̄ кареййа̄ти, йам̣ йам̣ удакена удакакиччам̣ ка̄таббам̣, там̣ там̣ на кареййа. тадапеййама̄нанти там̣ апеййама̄нам̣. киччакаро ча хотӣти аттана̄ каттаббакиччакаро чева кусалакиччакаро ча, бхун̃джати ча, камманте ча пайоджети, да̄нан̃ча детӣти аттхо. навамам̣.

10. дутийаапуттакасуттаван̣н̣ана̄

131. дасаме пин̣д̣апа̄тена пат̣ипа̄десӣти пин̣д̣апа̄тена саддхим̣ сам̣йоджеси, пин̣д̣апа̄там̣ ада̄сӣти аттхо. пакка̄мӣти кеначидева ра̄джупат̣т̣ха̄на̄дина̄ киччена гато. паччха̄ виппат̣иса̄рӣ ахосӣти со кира ан̃н̃есупи дивасесу там̣ паччекасамбуддхам̣ пассати, да̄тум̣ панасса читтам̣ на уппаджджати. тасмим̣ пана дивасе айам̣ падумаватидевийа̄ татийапутто таггарасикхӣ паччекабуддхо гандхама̄данапаббате пхаласама̄паттисукхена вӣтина̄метва̄ пуббан̣хасамайе вут̣т̣ха̄йа анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ маносила̄тале нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ паттачӣварама̄да̄йа абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ иддхийа̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ нагарадва̄ре оруйха чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттама̄да̄йа нагарава̄сӣнам̣ гхарадва̄ресу сахассабхан̣д̣икам̣ т̣хапенто вийа па̄са̄дикехи абхикканта̄дӣхи анупуббена сет̣т̣хино гхарадва̄рам̣ сампатто. там̣дивасан̃ча сет̣т̣хи па̄това ут̣т̣ха̄йа пан̣ӣтабходжанам̣ бхун̃джитва̄, гхарадва̄ракот̣т̣хаке а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄, дантантара̄ни содхенто нисинно хоти. со паччекабуддхам̣ дисва̄, там̣дивасам̣ па̄то бхутва̄ нисиннатта̄ да̄начиттам̣ уппа̄детва̄, бхарийам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘имасса саман̣асса пин̣д̣апа̄там̣ дехӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми.

сет̣т̣хибхарийа̄ чинтеси – ‘‘майа̄ еттакена ка̄лена имасса ‘детха̄’ти вачанам̣ на сутапуббам̣, да̄пентопи ча аджджа на йасса ва̄ тасса ва̄ да̄пети, вӣтара̄гадосамохасса вантакилесасса охитабха̄расса паччекабуддхасса да̄пети, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ адатва̄ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ дасса̄мӣ’’ти, гхара̄ никкхамма паччекабуддхам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ паттам̣ а̄да̄йа антонивесане пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ супарисуддхехи са̄литан̣д̣улехи бхаттам̣ сампа̄детва̄ таданурӯпам̣ кха̄данӣйам̣ бйан̃джанам̣ супеййан̃ча саллаккхетва̄ паттам̣ пӯретва̄ бахи гандхехи самалан̇каритва̄ паччекабуддхасса хаттхесу патит̣т̣хапетва̄ ванди. паччекабуддхо – ‘‘ан̃н̃есампи паччекабуддха̄нам̣ сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти апарибхун̃джитва̄ва анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. сопи кхо сет̣т̣хи ба̄хирато а̄гаччханто паччекабуддхам̣ дисва̄ майам̣ ‘‘тумха̄кам̣ пин̣д̣апа̄там̣ детха̄’’ти ватва̄ пакканта̄, апи во ладдхоти? а̄ма, сет̣т̣хи ладдхоти. ‘‘пасса̄мӣ’’ти гӣвам̣ уккхипитва̄ олокеси. атхасса пин̣д̣апа̄тагандхо ут̣т̣хахитва̄ на̄са̄пут̣ам̣ пахари. со читтам̣ сам̣йаметум̣ асакконто паччха̄ виппат̣иса̄рӣ а̄хосӣти.

вараметантиа̄ди виппат̣иса̄расса уппанна̄ка̄радассанам̣. бха̄ту ча пана екапуттакам̣ са̄патеййасса ка̄ран̣а̄ джӣвита̄ воропесӣти тада̄ кирасса авибхаттейева кут̣умбе ма̄та̄питаро ча джет̣т̣хабха̄та̄ ча ка̄ламакам̣су. со бха̄туджа̄йа̄йа саддхим̣йева сам̣ва̄сам̣ каппеси. бха̄ту панасса еко путто хоти, там̣ вӣтхийа̄ кӣл̣антам̣ манусса̄ ваданти – ‘‘айам̣ да̄со айам̣ да̄сӣ идам̣ йа̄нам̣ идам̣ дханам̣ тава сантака’’нти. со тесам̣ катхам̣ гахетва̄ – ‘‘айам̣ да̄со майхам̣ сантака’’нтиа̄дӣни катхети.

атхасса чӯл̣апита̄ чинтеси – ‘‘айам̣ да̄рако ида̄нева евам̣ катхеси, махаллакака̄ле кут̣умбам̣ маджджхе бхинда̄пеййа, ида̄невасса каттаббам̣ карисса̄мӣ’’ти екадивасам̣ ва̄сим̣ а̄да̄йа – ‘‘ехи путта, аран̃н̃ам̣ гаччха̄ма̄’’ти там̣ аран̃н̃ам̣ нетва̄ виравантам̣ виравантам̣ ма̄ретва̄ а̄ва̄т̣е паккхипитва̄ пам̣суна̄ пат̣иччха̄деси. идам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. саттаккхаттунти саттава̄ре. пуббапаччхимачетана̄васена четтха аттхо ведитаббо. екапин̣д̣апа̄тада̄насмин̃хи ека̄ва четана̄ две пат̣исандхийо на дети, пуббапаччхимачетана̄хи панеса саттаккхаттум̣ сагге, саттаккхаттум̣ сет̣т̣хикуле ниббатто. пура̄н̣анти паччекасамбуддхасса диннапин̣д̣апа̄тачетана̄каммам̣.

париггаханти париггахитаваттху. ануджӣвиноти екам̣ маха̄кулам̣ нисса̄йа пан̣н̣а̄сампи сат̣т̣хипи кула̄ни джӣванти, те мануссе сандха̄йетам̣ вуттам̣. саббам̣ на̄да̄йа гантаббанти саббаметам̣ на а̄дийитва̄ гантаббам̣. саббам̣ никкхиппага̄минанти саббаметам̣ никкхиппасабха̄вам̣, париччаджитаббасабха̄вамева̄ти аттхо. дасамам̣.

дутийо вагго.

3. татийавагго

1. пуггаласуттаван̣н̣ана̄

132. татийаваггасса пат̣хаме ‘‘нӣче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄дикена тамена йуттоти тамо. ка̄йадуччарита̄дӣхи пуна нирайатамӯпагаманато тамапара̄йан̣о. ити убхайенапи кхандхатамова катхито хоти. ‘‘учче куле пачча̄джа̄то’’тиа̄дикена джотина̄ йуттато джоти, а̄локӣбхӯтоти вуттам̣ хоти. ка̄йасучарита̄дӣхи пуна саггӯпапаттиджотибха̄вӯпагаманато джотипара̄йан̣о. имина̄ найена итарепи две ведитабба̄.

венакулети вилӣвака̄ракуле. неса̄дакулети мигалуддака̄дӣнам̣ куле. ратхака̄ракулети чаммака̄ракуле. пуккусакулети пуппхачхад̣д̣акакуле. касиравуттикети дуккхавуттике. дуббан̣н̣оти пам̣суписа̄чако вийа джха̄макха̄н̣уван̣н̣о. дуддасикоти виджа̄тама̄туйа̄пи амана̄падассано. окот̣имакоти лакун̣д̣ако. ка̄н̣оти екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄. кун̣ӣти екахаттхакун̣ӣ ва̄ убхайахаттхакун̣ӣ ва̄. кхан̃джоти екапа̄дакхан̃джо ва̄ убхайапа̄дакхан̃джо ва̄. паккхахатоти хатапаккхо пӣт̣хасаппӣ. падӣпеййасса̄ти телакапаллака̄дино падӣпаупакаран̣асса. евам̣ кхо, маха̄ра̄джа̄ти еттха еко пуггало бахиддха̄ а̄локам̣ адисва̄ ма̄тукуччхисмим̣йева ка̄лам̣ катва̄ апа̄йесу ниббаттанто сакалам̣ каппампи сам̣сарати, сопи тамотамапара̄йан̣ова. со пана кухакапуггало бхавеййа. кухакасса хи еварӯпа̄ ниббатти хотӣти вуттам̣.

еттха ча ‘‘нӣче куле пачча̄джа̄то хоти чан̣д̣а̄лакуле ва̄’’тиа̄дӣхи а̄гаманавипатти чева пуббуппаннапаччайавипатти ча дассита̄. далиддетиа̄дӣхи паваттапаччайавипатти. касиравуттикетиа̄дӣхи а̄джӣвупа̄йавипатти. дуббан̣н̣отиа̄дӣхи аттабха̄вавипатти. бавха̄ба̄дхотиа̄дӣхи дуккхака̄ран̣асама̄його. на ла̄бхӣтиа̄дӣхи сукхака̄ран̣авипатти чева упабхогавипатти ча. ка̄йена дуччаритантиа̄дӣхи тамапара̄йан̣абха̄васса ка̄ран̣асама̄його. ка̄йасса бхеда̄тиа̄дӣхи сампара̄йикатамӯпагамо. суккапаккхо вуттапат̣ипаккханайена ведитаббо.

аккосатӣти дасахи аккосаваттхӯхи аккосати. парибха̄сатӣти, ‘‘касма̄ тит̣т̣хатха? ким̣ тумхехи амха̄кам̣ касикамма̄дӣни ката̄нӣ’’тиа̄дӣхи? парибхававачанехи парибха̄сати. росакоти гхат̣т̣ако. абйаггаманасоти екаггачитто. пат̣хамам̣.

2. аййика̄суттаван̣н̣ана̄

133. дутийе джин̣н̣а̄ти джара̄джин̣н̣а̄. вуд̣д̣ха̄ти вайовуд̣д̣ха̄. махаллика̄ти джа̄тимахаллика̄. аддхагата̄ти аддхам̣ чирака̄лам̣ атикканта̄. вайоануппатта̄ти паччхимавайам̣ сампатта̄. пийа̄ мана̄па̄ти ран̃н̃о кира ма̄тари мата̄йа аййика̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хатва̄ пат̣иджагги, тенасса аййика̄йа балавапемам̣ уппаджджи. тасма̄ евама̄ха. хаттхиратанена̄ти сатасахассаггханако хаттхӣ сатасахассаггханакена алан̇ка̄рена алан̇като хаттхиратанам̣ на̄ма. ассаратанепи есева найо. га̄маваропи сатасахассут̣т̣ха̄накага̄мова. сабба̄ни та̄ни бхеданадхамма̄нӣти тесу хи кин̃чи карийама̄намева бхиджджати, кин̃чи катапарийоситам̣ чаккато анапанӣтамева, кин̃чи апанетва̄ бхӯмийам̣ т̣хапитаматтам̣, кин̃чи тато парам̣, евамева саттесупи кочи пат̣исандхим̣ гахетва̄ марати, кочи мӯл̣хагаббха̄йа ма̄тари ма̄тукуччхито аниккхантова, кочи никкхантаматто, кочи тато паранти. тасма̄ евама̄ха. дутийам̣.

134. татийе саббам̣ утта̄намева. татийам̣.

4. иссаттасуттаван̣н̣ана̄

135. чатуттхасса ат̣т̣хуппаттико никкхепо. бхагавато кира пат̣хамабодхийам̣ маха̄ла̄бхасакка̄ро удапа̄ди бхиккхусан̇гхасса ча. титтхийа̄ хатала̄бхасакка̄ра̄ хутва̄ кулесу евам̣ кантхента̄ вичаранти – ‘‘саман̣о готамо евама̄ха, ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣, на ан̃н̃есам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣. майхамева са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣, на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ да̄нам̣ да̄таббам̣. майхамева диннам̣ махаппхалам̣, на ан̃н̃есам̣ диннам̣ махаппхалам̣. майхамева са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣, на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти. йуттам̣ ну кхо сайампи бхиккха̄ча̄ранисситена паресам̣ бхиккха̄ча̄раниссита̄нам̣ чатуннам̣ паччайа̄нам̣ антара̄йам̣ ка̄тум̣, айуттам̣ кароти анануччхавика’’нти. са̄ катха̄ паттхарама̄на̄ ра̄джакулам̣ сампатта̄. ра̄джа̄ сутва̄ чинтеси – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣ йам̣ татха̄гато паресам̣ ла̄бхантара̄йам̣ кареййа. ете татха̄гатасса ала̄бха̄йа айаса̄йа парисакканти. сача̄хам̣ идхева т̣хатва̄ ‘ма̄ евам̣ авочуттха, на саттха̄ евам̣ катхетӣ’ти вадеййам̣, евам̣ са̄ катха̄ ниджджхаттим̣ на гаччхеййа, имасса маха̄джанасса саннипатитака̄лейева нам̣ ниджджха̄песса̄мӣ’’ти екам̣ чхан̣адивасам̣ а̄гаменто тун̣хӣ ахоси.

апарена самайена маха̄чхан̣е сампатте ‘‘айам̣ имасса ка̄ло’’ти нагаре бхерим̣ чара̄песи – ‘‘саддха̄ ва̄ ассаддха̄ ва̄ самма̄дит̣т̣хика̄ ва̄ миччха̄дит̣т̣хика̄ ва̄ гехараккхаке да̄раке ва̄ ма̄туга̄ме ва̄ т̣хапетва̄ авасеса̄ йе виха̄рам̣ на̄гаччханти, пан̃н̃а̄сам̣ дан̣д̣о’’ти. сайампи па̄това нхатва̄ катапа̄тара̄со сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣ито махата̄ балака̄йена саддхим̣ виха̄рам̣ агама̄си. гаччханто ча чинтеси – ‘‘бхагава̄ тумхе кира евам̣ вадатха ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣…пе… на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти евам̣ пуччхитум̣ айуттам̣, пан̃хамева пуччхисса̄ми, пан̃хам̣ катхенто ча ме бхагава̄ аваса̄не титтхийа̄нам̣ ва̄дам̣ бхан̃джиссатӣ’’ти. со пан̃хам̣ пуччханто каттха ну кхо, бханте, да̄нам̣ да̄таббанти а̄ха. йаттха̄ти йасмим̣ пуггале читтам̣ пасӣдати, тасмим̣ да̄таббам̣, тасса ва̄ да̄таббанти аттхо.

евам̣ вутте ра̄джа̄ йехи мануссехи титтхийа̄нам̣ вачанам̣ а̄рочитам̣, те олокеси. те ран̃н̃а̄ олокитаматта̄ва ман̇кубхӯта̄ адхомукха̄ па̄дан̇гут̣т̣хакена бхӯмим̣ лекхама̄на̄ ат̣т̣хам̣су. ра̄джа̄ – ‘‘екападенева, бханте, хата̄ титтхийа̄’’ти маха̄джанам̣ са̄венто маха̄саддена абха̄си. еван̃ча пана бха̄ситва̄ – ‘‘бхагава̄ читтам̣ на̄ма ниган̣т̣ха̄челакапарибба̄джака̄дӣсу йаттха каттхачи пасӣдати, каттха пана, бханте, диннам̣ махаппхала’’нти пуччхи. ан̃н̃ам̣ кхо етанти, ‘‘маха̄ра̄джа, ан̃н̃ам̣ тайа̄ пат̣хамам̣ пуччхитам̣, ан̃н̃ам̣ паччха̄, саллаккхехи етам̣, пан̃ха̄катханам̣ пана майхам̣ бха̄ро’’ти ватва̄ сӣлавато кхотиа̄дима̄ха. таттха идха тйасса̄ти идха те асса. самупабйӯл̣хоти ра̄сибхӯто. асиккхитоти дханусиппе асиккхито. акатахаттхоти мут̣т̣хибандха̄дивасена асампа̄дитахаттхо. акатайогготи тин̣апун̃джаматтика̄пун̃джа̄дӣсу акатапаричайо. акатӯпа̄саноти ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ адасситасараккхепо. чхамбхӣти паведхитака̄йо.

ка̄маччхандо пахӣнотиа̄дӣсу арахаттамаггена ка̄маччхандо пахӣно хоти, ана̄га̄мимаггена бйа̄па̄до, арахаттамаггенева тхинамиддхам̣, татха̄ уддхаччам̣, татийенева куккуччам̣, пат̣хамамаггена вичикиччха̄ пахӣна̄ хоти. асеккхена сӣлаккхандхена̄ти асеккхасса сӣлаккхандхо асеккхо сӣлаккхандхо на̄ма. еса найо саббаттха. еттха ча пуримехи чатӯхи падехи локийалокуттарасӣласама̄дхипан̃н̃а̄вимуттийо катхита̄. вимуттин̃а̄н̣адассанам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣ хоти, там̣ локийамева.

иссаттанти усусиппам̣. балавӣрийанти еттха балам̣ на̄ма ва̄йодха̄ту, вӣрийам̣ ка̄йикачетасикавӣрийамева. бхарети бхареййа. на̄сӯрам̣ джа̄типаччайа̄ти, ‘‘айам̣ джа̄тисампанно’’ти евам̣ джа̄тика̄ран̣а̄ асӯрам̣ на бхареййа.

кхантисораччанти еттха кхантӣти адхива̄санакханти, сораччанти арахаттам̣. дхамма̄ти ете две дхамма̄. ассамети а̄васатхе. виванети аран̃н̃ат̣т̣ха̄не, нирудаке аран̃н̃е чатурассапоккхаран̣иа̄дӣни ка̄райети аттхо. дуггети висамат̣т̣ха̄не. сан̇камана̄нӣти пан̣н̣а̄сахаттхасат̣т̣хихаттха̄ни самокин̣н̣апарисуддхава̄лика̄ни сан̇камана̄ни кареййа.

ида̄ни етесу аран̃н̃асена̄санесу васанта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бхиккха̄ча̄раваттам̣ а̄чиккханто аннам̣ па̄нантиа̄дима̄ха. таттха сена̄сана̄нӣти ман̃чапӣт̣ха̄дӣни. виппасаннена̄ти кхӣн̣а̄савасса дентопи сакан̇кхена килесамалинена читтена адатва̄ виппасанненева читтена дадеййа. тханайанти гаджджанто. сатаккакӯти сатасикхаро, анекакӯт̣оти аттхо. абхисан̇кхачча̄ти абхисан̇кхаритва̄ самодха̄нетва̄ ра̄сим̣ катва̄.

а̄модама̄ноти тут̣т̣хама̄насо хутва̄. пакиретӣти да̄нагге вичирати, пакиранто вийа ва̄ да̄нам̣ дети. пун̃н̃адха̄ра̄ти анекада̄начетана̄майа̄ пун̃н̃адха̄ра̄. да̄та̄рам̣ абхивассатӣти йатха̄ а̄ка̄се самут̣т̣хитамегхато никкханта̄ удакадха̄ра̄ патхавим̣ синехайантӣ тементӣ киледайантӣ абхивассати, евамева айампи да̄йакасса аббхантаре уппанна̄ пун̃н̃адха̄ра̄ тамева да̄та̄рам̣ анто синехети пӯрети абхисандети. тена вуттам̣ ‘‘да̄та̄рам̣ абхивассатӣ’’ти. чатуттхам̣.

5. паббатӯпамасуттаван̣н̣ана̄

136. пан̃чаме муддха̄васитта̄нанти кхаттийа̄бхисекена муддхани аваситта̄нам̣ ката̄бхисека̄нам̣. ка̄магедхапарийут̣т̣хита̄нанти ка̄месу гедхена парийут̣т̣хита̄нам̣ абхибхӯта̄нам̣. джанападаттха̄варийаппатта̄нанти джанападе тхирабха̄ваппатта̄нам̣. ра̄джакаран̣ӣйа̄нӣти ра̄джакамма̄ни ра̄джӯхи каттаббакичча̄ни. тесу кхва̄ханти тесу ахам̣. усуккама̄панноти бйа̄па̄рам̣ а̄панно. еса кира ра̄джа̄ дивасасса тиккхаттум̣ бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, антара̄гамана̄ни бахӯнипи хонти. тасса нибаддхам̣ гаччхато балака̄йо маха̄пи хоти аппопи. атхекадивасам̣ пан̃часата̄ чора̄ чинтайим̣су – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ авела̄йа аппена балена саман̣асса готамасса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, антара̄магге нам̣ гахетва̄ раджджам̣ ган̣хисса̄ма̄’’ти. те андхаване нилӣйим̣су. ра̄джа̄но ча на̄ма маха̄пун̃н̃а̄ хонти. атха тесам̣йева аббхантарато еко пурисо никкхамитва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ махантам̣ балака̄йам̣ а̄да̄йа андхаванам̣ парива̄ретва̄ те саббе гахетва̄ андхаванато йа̄ва нагарадва̄ра̄ маггасса убхосу пассесу йатха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ чаккхуна̄ чаккхум̣ упанибандхитва̄ олокенти, евам̣ а̄санна̄ни сӯла̄ни ропа̄петва̄ сӯлесу утта̄сеси. идам̣ сандха̄йа евама̄ха.

атха саттха̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ ваккха̄ми, ‘маха̄ра̄джа, ма̄дисе на̄ма самма̄самбуддхе дхуравиха̄ре васанте тайа̄ еварӯпам̣ да̄рун̣ам̣ каммам̣ катам̣, айуттам̣ те ката’нти, атха̄йам̣ ра̄джа̄ ман̇ку хутва̄ сантхамбхитум̣ на саккун̣еййа, парийа̄йена дхаммам̣ катхентассева ме саллаккхессатӣ’’ти дхаммадесанам̣ а̄рабханто там̣ ким̣ ман̃н̃асӣтиа̄дима̄ха. таттха саддха̄йикоти саддха̄таббо, йасса твам̣ вачанам̣ саддахасӣти аттхо. паччайикоти тассева вевачанам̣, йасса вачанам̣ паттийа̄йасӣти аттхо. аббхасаманти а̄ка̄сасамам̣. ниппотхенто а̄гаччхатӣти патхавиталато йа̄ва аканит̣т̣хабрахмалока̄ саббе сатте сан̣хакаран̣ӣйам̣ тин̣ачун̣н̣ам̣ вийа каронто писанто а̄гаччхати.

ан̃н̃атра дхаммачарийа̄йа̄ти т̣хапетва̄ дхаммачарийам̣ ан̃н̃ам̣ ка̄таббам̣ наттхи, дасакусалакаммапатхасан̇кха̄та̄ дхаммачарийа̄ва каттабба̄, бхантети – самачарийа̄дӣни тассева вевачана̄ни. а̄рочемӣти а̄чиккха̄ми. пат̣иведайа̄мӣти джа̄на̄пеми. адхиваттатӣти аджджхоттхарати. хаттхийуддха̄нӣти на̄л̣а̄гирисадисе хемакаппане на̄ге абхируйха йуджджхитаббайуддха̄ни. гатӣти ниппхатти. висайоти ока̄со, саматтхабха̄во ва̄. на хи сакка̄ техи джара̄маран̣ам̣ пат̣иба̄хитум̣. мантино маха̄матта̄ти мантасампанна̄ махосадхавидхурапан̣д̣ита̄дисадиса̄ маха̄амачча̄. бхӯмигатанти маха̄лохакумбхийо пӯретва̄ бхӯмийам̣ т̣хапитам̣. веха̄сат̣т̣ханти чаммапасиббаке пӯретва̄ тула̄сан̇гха̄т̣а̄дӣсу лаггетва̄ чева ниййуха̄дӣсу ча пӯретва̄ т̣хапитам̣. упала̄петунти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхиндитум̣. йатха̄ две джана̄ екена маггена на гаччханти евам̣ ка̄тум̣.

набхам̣ а̄хачча̄ти а̄ка̄сам̣ пӯретва̄. евам̣ джара̄ ча маччу ча̄ти идха двейева паббата̄ гахита̄, ра̄джова̄де пана ‘‘джара̄ а̄гаччхати саббайоббанам̣ вилумпама̄на̄’’ти евам̣ джара̄ маран̣ам̣ бйа̄дхи випаттӣти чатта̄ропете а̄гата̄ва. тасма̄ти йасма̄ хаттхийуддха̄дӣхи джара̄маран̣ам̣ джинитум̣ на сакка̄, тасма̄. саддхам̣ нивесайети саддхам̣ нивесеййа, патит̣т̣ха̄пеййа̄ти. пан̃чамам̣.

татийо вагго.

ити са̄раттхаппака̄синийа̄

сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

косаласам̣йуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.