2. дутийавагго

1. саттаджат̣иласуттаван̣н̣ана̄

122. дутийаваггасса пат̣хаме пубба̄ра̄ме мига̄рама̄тупа̄са̄дети пубба̄ра̄масан̇кха̄те виха̄ре мига̄рама̄туйа̄ па̄са̄де. татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – атӣте сатасахассакаппаматтхаке ека̄ упа̄сика̄ падумуттарам̣ бхагавантам̣ нимантетва̄ буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатасахассада̄нам̣ датва̄ бхагавато па̄дамӯле нипаджджитва̄ – ‘‘ана̄гате тумха̄дисасса буддхасса аггупат̣т̣ха̄йика̄ хомӣ’’ти паттханам̣ ака̄си. са̄ каппасатасахассам̣ девесу ча мануссесу ча сам̣саритва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле бхаддийанагаре мен̣д̣акапуттасса дханан̃чайасет̣т̣хино гехе суманадевийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣хи. джа̄така̄ле часса̄ виса̄кха̄ти на̄мам̣ акам̣су. са̄ йада̄ бхагава̄ бхаддийанагарам̣ агама̄си, тада̄ пан̃чахи да̄рика̄сатехи саддхим̣ бхагавато паччуггаманам̣ гата̄ пат̣хамадассанамхийева сота̄панна̄ ахоси. апарабха̄ге са̄ваттхийам̣ мига̄расет̣т̣хипуттасса пун̣н̣авад̣д̣ханакума̄расса гехам̣ гата̄. таттха нам̣ мига̄расет̣т̣хи ма̄тит̣т̣ха̄не т̣хапеси, тасма̄ мига̄рама̄та̄ти вуччати. та̄йа ка̄рите па̄са̄де.

бахи два̄ракот̣т̣хакети па̄са̄дадва̄ракот̣т̣хакасса бахи, на виха̄радва̄ракот̣т̣хакасса. со кира па̄са̄до лохапа̄са̄до вийа саманта̄ чатудва̄ракот̣т̣хакайуттена па̄ка̄рена париккхитто. тесу па̄чӣнадва̄ракот̣т̣хакасса бахи па̄са̄даччха̄йа̄йам̣ па̄чӣналокадха̄тум̣ олокенто пан̃н̃атте варабуддха̄сане нисинно хоти.

парӯл̣хакаччханакхалома̄ти парӯл̣хакаччха̄ парӯл̣ханакха̄ парӯл̣халома̄, каччха̄дӣсу дӣгхалома̄ дӣгханакха̄ ча̄ти аттхо. кха̄рививидханти вивидхакха̄рим̣ на̄наппака̄ракам̣ паббаджитапариккха̄рабхан̣д̣акам̣. авидӯре атиккамантӣти авидӯрамаггена нагарам̣ пависанти. ра̄джа̄хам̣, бхантети ахам̣, бханте, ра̄джа̄ пасенади косало, майхам̣ на̄мам̣ тумхе джа̄на̄тха̄ти. касма̄ пана ра̄джа̄ локе аггапуггаласса сантике нисинно еварӯпа̄нам̣ наггабхогганиссирика̄нам̣ ан̃джалим̣ пагган̣ха̄тӣти. сан̇ган̣ханаттха̄йа. евам̣ хисса ахоси – ‘‘сача̄хам̣ еттакампи етесам̣ на карисса̄ми, ‘майам̣ путтада̄рам̣ паха̄йа етассаттха̄йа дуббходжанадуккхасеййа̄дӣни анубхома, айам̣ амха̄кам̣ ан̃джалиматтампи на каротӣ’ти аттана̄ дит̣т̣хам̣ сутам̣ пат̣иччха̄детва̄ на катхеййум̣. евам̣ кате пана анигӯхитва̄ катхессантӣ’’ти. тасма̄ евамака̄си. апича саттху аджджха̄сайаджа̄нанаттхам̣ евамака̄си.

ка̄сикачандананти сан̣хачанданам̣. ма̄ла̄гандхавилепананти ван̣н̣агандхаттха̄йа ма̄лам̣, сугандхабха̄ваттха̄йа гандхам̣, ван̣н̣агандхаттха̄йа вилепанан̃ча дха̄рентена.

сам̣ва̄сена̄ти сахава̄сена. сӣлам̣ ведитаббанти айам̣ сусӣло ва̄ дуссӣло ва̄ти сам̣васантена упасан̇камантена джа̄нитаббо. тан̃ча кхо дӣгхена аддхуна̄ на иттаранти тан̃ча сӣлам̣ дӣгхена ка̄лена ведитаббам̣, на иттарена. двӣхатӣхан̃хи сам̣йата̄ка̄ро ча сам̣вутиндрийа̄ка̄ро ча на сакка̄ дассетум̣. манасикарота̄ти сӣламасса париггахесса̄мӣти манасикаронтена паччавеккхантенева сакка̄ джа̄нитум̣, на итарена. пан̃н̃авата̄ти тампи саппан̃н̃енева пан̣д̣итена. ба̄ло хи манасикаронтопи джа̄нитум̣ на саккоти.

сам̣воха̄рена̄ти катханена.

‘‘йо хи кочи мануссесу, воха̄рам̣ упаджӣвати;

евам̣ ва̄сет̣т̣ха джа̄на̄хи, ва̄н̣иджо со на бра̄хман̣о’’ти. (ма. ни. 2.457) –

еттха хи бйаваха̄ро воха̄ро на̄ма. ‘‘чатта̄ро арийавоха̄ра̄ чатта̄ро анарийавоха̄ра̄’’ти (дӣ. ни. 3.313) еттха четана̄. ‘‘сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро’’ти (дха. са. 1313-1315) еттха пан̃н̃атти. ‘‘воха̄раматтена со вохареййа̄’’ти (сам̣. ни. 1.25) еттха катха̄ воха̄ро. идха̄пи есова адхиппето. екаччасса хи саммукха̄ катха̄ параммукха̄йа катха̄йа на самети, параммукха̄ катха̄ ча саммукха̄йа катха̄йа, татха̄ пуримакатха̄ ча паччхимакатха̄йа, паччхимакатха̄ ча пуримакатха̄йа. со катхентенева сакка̄ джа̄нитум̣ ‘‘асучи есо пуггало’’ти. сучисӣласса пана пуримам̣ паччхимена, паччхиман̃ча пуримена самети, саммукха̄катхитам̣ параммукха̄катхитена, параммукха̄катхитан̃ча саммукха̄катхитена, тасма̄ катхентена сакка̄ сучибха̄во джа̄нитунти пака̄сенто евама̄ха.

тха̄моти н̃а̄н̣атха̄мо. йасса хи н̃а̄н̣атха̄мо наттхи, со уппаннесу упаддавесу гахетаббаггахан̣ам̣ катаббакиччам̣ апассанто адва̄рагхарам̣ павит̣т̣хо вийа чарати. тена̄ха а̄пада̄су кхо, маха̄ра̄джа, тха̄мо ведитабботи. са̄каччха̄йа̄ти сам̣катха̄йа. дуппан̃н̃асса хи катха̄ удаке ген̣д̣у вийа уппалавати, пан̃н̃авато катхентасса пат̣ибха̄нам̣ анантарам̣ хоти. удакавиппхандитенева хи маччхо кхуддако ва̄ маханто ва̄ти н̃а̄йати. очарака̄ти хет̣т̣ха̄чарака̄. чара̄ хи паббатаматтхакена чаранта̄пи хет̣т̣ха̄ – чарака̄ва хонти. очаритва̄ти авачаритва̄ вӣмам̣ситва̄, там̣ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ти аттхо. раджоджалланти раджан̃ча джаллан̃ча. ван̣н̣арӯпена̄ти ван̣н̣асан̣т̣ха̄нена. иттарадассанена̄ти лахукадассанена. вийан̃джанена̄ти париккха̄рабхан̣д̣акена. патирӯпако маттика̄кун̣д̣алова̄ти суван̣н̣акун̣д̣алапатирӯпако маттика̄кун̣д̣алова. лохад̣д̣хама̄соти лохад̣д̣хама̄сако. пат̣хамам̣.

2. пан̃чара̄джасуттаван̣н̣ана̄

123. дутийе рӯпа̄ти нӣлапӣта̄дибхедам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣. ка̄ма̄нам̣ агганти етам̣ ка̄ма̄нам̣ уттамам̣ сет̣т̣ханти рӯпагаруко а̄ха. сесесупи есева найо. йатоти йада̄. мана̄папарийантанти мана̄паниппхаттикам̣ мана̄пакот̣икам̣. таттха две мана̄па̄ни пуггаламана̄пам̣ саммутимана̄пан̃ча. пуггаламана̄пам̣ на̄ма йам̣ екасса пуггаласса ит̣т̣хам̣ кантам̣ хоти, тадева ан̃н̃асса анит̣т̣хам̣ акантам̣. паччантава̄сӣнан̃хи ган̣д̣уппа̄да̄пи ит̣т̣ха̄ хонти канта̄ мана̄па̄, маджджхимадесава̄сӣнам̣ атиджегуччха̄. тесан̃ча морамам̣са̄дӣни ит̣т̣ха̄ни хонти, итаресам̣ та̄ни атиджегуччха̄ни. идам̣ пуггаламана̄пам̣. итарам̣ саммутимана̄пам̣.

ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ на̄ма локе пат̣ивибхаттам̣ наттхи, вибхаджитва̄ пана дассетаббам̣. вибхаджантена ча на атииссара̄нам̣ маха̄самматамаха̄судассанадхамма̄сока̄дӣнам̣ васена вибхаджитаббам̣. тесан̃хи диппакаппампи а̄рамман̣ам̣ амана̄пам̣ упат̣т̣ха̄ти. атидуггата̄нам̣ дуллабханнапа̄на̄нам̣ васенапи на вибхаджитаббам̣. тесан̃хи кан̣а̄джакабхаттаситтха̄нипи пӯтимам̣сасса расопи атимадхуро аматасадисо хоти. маджджхима̄нам̣ пана ган̣акамаха̄маттасет̣т̣хи кут̣умбикава̄н̣иджа̄дӣнам̣ ка̄лена ит̣т̣хам̣ ка̄лена анит̣т̣хам̣ лабхама̄на̄нам̣ васена вибхаджитаббам̣. тан̃ча панетам̣ а̄рамман̣ам̣ джаванам̣ париччхиндитум̣ на саккоти. джаванан̃хи ит̣т̣хепи раджджати анит̣т̣хепи, ит̣т̣хепи дуссати анит̣т̣хепи. екантато пана випа̄качиттам̣ ит̣т̣ха̄нит̣т̣хам̣ париччхиндати. кин̃ча̄пи хи миччха̄дит̣т̣хика̄ буддхам̣ ва̄ сан̇гхам̣ ва̄ маха̄четийа̄дӣни ва̄ ул̣а̄ра̄ни а̄рамман̣а̄ни дисва̄ аккхӣни пидаханти доманассам̣ а̄паджджанти, дхаммасаддам̣ сутва̄ кан̣н̣е тхакенти, чаккхувин̃н̃а̄н̣асотавин̃н̃а̄н̣а̄ни пана тесам̣ кусалавипа̄ка̄нева хонти. кин̃ча̄пи гӯтхасӯкара̄дайо гӯтхагандхам̣ гха̄йитва̄ кха̄дитум̣ лабхисса̄ма̄ти соманассаджа̄та̄ хонти, гӯтхадассане пана несам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣, тасса гандхагха̄йане гха̄навин̃н̃а̄н̣ам̣, расаса̄йане дживха̄вин̃н̃а̄н̣ан̃ча акусалавипа̄камева хоти. бхагава̄ пана пуггаламана̄патам̣ сандха̄йа те ча, маха̄ра̄джа, рӯпа̄тиа̄дима̄ха.

чанданан̇галикоти идам̣ тасса упа̄сакасса на̄мам̣. пат̣ибха̄ти мам̣ бхагава̄ти бхагава̄ майхам̣ екам̣ ка̄ран̣ам̣ упат̣т̣ха̄ти пан̃н̃а̄йати. тасса те пан̃ча ра̄джа̄но а̄муттаман̣икун̣д̣але саджджита̄йа а̄па̄набхӯмийа̄ нисиннавасенева махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена парамена иссарийавибхавена а̄гантва̄пи дасабаласса сантике т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа дива̄ падӣпе вийа удака̄бхиситте ан̇га̄ре вийа сӯрийут̣т̣ха̄не кхаджджопанаке вийа ча хатаппабхе хатасобхе там̣ татха̄гатан̃ча техи сатагун̣ена сахассагун̣ена вирочама̄нам̣ дисва̄, ‘‘маханта̄ вата бхо буддха̄ на̄ма̄’’ти пат̣ибха̄нам̣ удапа̄ди. тасма̄ евама̄ха.

коканаданти падумассеветам̣ вевачанам̣. па̄тоти ка̄лассева. сийа̄ти бхавеййа. авӣтагандханти авигатагандхам̣. ан̇гӣрасанти самма̄самбуддхам̣. бхагавато хи ан̇гато расмийо никкхаманти, тасма̄ ан̇гӣрасоти вуччати. йатха̄ коканадасан̇кха̄там̣ падумам̣ па̄това пхуллам̣ авӣтагандхам̣ сийа̄, евамева бхагавантам̣ ан̇гӣрасам̣ тапантам̣ а̄диччамива анталиккхе вирочама̄нам̣ пасса̄ти айаметтха сан̇кхепаттхо. бхагавантам̣ аччха̄десӣти бхагавато ада̄сӣти аттхо. локавоха̄рато панеттха ӣдисам̣ вачанам̣ хоти. со кира упа̄сако – ‘‘ете татха̄гатасса гун̣есу пасӣдитва̄ майхам̣ пан̃ча уттара̄сан̇ге денти, ахампи те бхагаватова дасса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ада̄си. дутийам̣.

3. дон̣апа̄касуттаван̣н̣ана̄

124. татийе дон̣апа̄какуранти дон̣апа̄кам̣ курам̣, дон̣асса тан̣д̣ула̄нам̣ паккабхаттам̣ тадӯпийан̃ча сӯпабйан̃джанам̣ бхун̃джатӣти аттхо. бхутта̄вӣти пуббе бхаттасаммадам̣ винодетва̄ мухуттам̣ виссамитва̄ буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати, там̣дивасам̣ пана бхун̃джантова дасабалам̣ саритва̄ хаттхе дховитва̄ агама̄си. махасса̄сӣти тасса гаччхато балава̄ бхаттапарӣл̣а̄хо удапа̄ди, тасма̄ махантехи асса̄сехи ассасати, гаттатописса седабиндӯни муччанти, таменам̣ убхосу пассесу т̣хатва̄ йамаката̄лаван̣т̣ехи бӣджанти, буддхага̄равена пана нипаджджитум̣ на уссахатӣти идам̣ сандха̄йа ‘‘махасса̄сӣ’’ти вуттам̣. имам̣ га̄тхам̣ абха̄сӣти, ра̄джа̄ бходжане аматтан̃н̃ута̄йа киламати, пха̄су виха̄рам̣ да̄нисса карисса̄мӣти чинтетва̄ абха̄си. мануджасса̄ти саттасса. каха̄пан̣асатанти па̄тара̄се пан̣н̣а̄сам̣ са̄йама̄се пан̣н̣а̄санти евам̣ каха̄пан̣асатам̣. парийа̄пун̣итва̄ти ран̃н̃а̄ саддхим̣ тхокам̣ гантва̄ ‘‘имам̣ ман̇галаасим̣ касса дамми, маха̄ра̄джа̄’’ти? асукасса на̄ма дехӣти со там̣ асим̣ датва̄ дасабаласса сантикам̣ а̄гамма вандитва̄ т̣хитакова ‘‘га̄тхам̣ вадатха, бхо готама̄’’ти ватва̄ бхагавата̄ вуттам̣ парийа̄пун̣итва̄ти аттхо.

бхатта̄бхиха̄ре судам̣ бха̄сатӣти катхам̣ бха̄сати? бхагавата̄ анусит̣т̣хинийа̄мена. бхагава̄ хи нам̣ евам̣ ануса̄си – ‘‘ма̄н̣ава, имам̣ га̄тхам̣ нат̣о вийа паттапаттат̣т̣ха̄не ма̄ авача, ран̃н̃о бхун̃джанат̣т̣ха̄не т̣хатва̄ пат̣хамапин̣д̣а̄дӣсупи аватва̄ воса̄напин̣д̣е гахите вадеййа̄си, ра̄джа̄ сутва̄ва бхаттапин̣д̣ам̣ чхад̣д̣ессати. атха ран̃н̃о хаттхесу дхотесу па̄тим̣ апанетва̄ ситтха̄ни ган̣етва̄ тадупийам̣ бйан̃джанам̣ н̃атва̄ пунадивасе та̄ватаке тан̣д̣уле ха̄реййа̄си, па̄тара̄се ча ватва̄ са̄йама̄се ма̄ вадеййа̄сӣ’’ти. со са̄дхӯти пат̣иссун̣итва̄ там̣дивасам̣ ран̃н̃о па̄тара̄сам̣ бхутва̄ гататта̄ са̄йама̄се бхагавато анусит̣т̣хинийа̄мена га̄тхам̣ абха̄си. ра̄джа̄ дасабаласса вачанам̣ саритва̄ бхаттапин̣д̣ам̣ па̄тийам̣йева чхад̣д̣еси. ран̃н̃о хаттхесу дхотесу па̄тим̣ апанетва̄ ситтха̄ни ган̣етва̄ тадупийам̣ бйан̃джанам̣ н̃атва̄ пунадивасе таттаке тан̣д̣уле харим̣су.

на̄л̣икоданапарамата̄йа сан̣т̣ха̄сӣти со кира ма̄н̣аво дивасе дивасе татха̄гатасса сантикам̣ гаччхати, дасабаласса висса̄сико ахоси. атха нам̣ екадивасам̣ пуччхи ‘‘ра̄джа̄ киттакам̣ бхун̃джатӣ’’ти? со ‘‘на̄л̣икодана’’нти а̄ха. ват̣т̣иссати етта̄вата̄ пурисабха̄го еса, ито пат̣т̣ха̄йа га̄тхам̣ ма̄ вадӣти. ити ра̄джа̄ таттхева сан̣т̣ха̄си. дит̣т̣хадхаммикена чева аттхена сампара̄йикена ча̄ти еттха салликхитасарӣрата̄ дит̣т̣хадхаммикаттхо на̄ма, сӣлам̣ сампара̄йикаттхо. бходжане маттан̃н̃ута̄ хи сӣлан̇гам̣ на̄ма хотӣти. татийам̣.

4. пат̣хамасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄

125. чатуттхе ведехипуттоти ведехӣти пан̣д̣ита̄дхивачанаметам̣, пан̣д̣ититтхийа̄ путтоти аттхо. чатуран̇гининти хаттхиассаратхапаттисан̇кха̄техи чатӯхи ан̇гехи саманна̄гатам̣. саннайхитва̄ти чаммапат̣имун̃чана̄дӣхи санна̄хам̣ ка̄ретва̄. сан̇га̄месунти йуджджхим̣су. кена ка̄ран̣ена? маха̄косаларан̃н̃а̄ кира бимбиса̄расса дхӣтарам̣ дентена двиннам̣ раджджа̄нам̣ антаре сатасахассут̣т̣ха̄но ка̄сига̄мо на̄ма дхӣту динно. аджа̄тасаттуна̄ ча питари ма̄рите ма̄та̄писса ран̃н̃о вийогасокена начирассева мата̄. тато ра̄джа̄ пасенади косало – ‘‘аджа̄тасаттуна̄ ма̄та̄питаро ма̄рита̄, майхам̣ питу сантако га̄мо’’ти тассаттха̄йа ад̣д̣ам̣ кароти. аджа̄тасаттупи ‘‘майхам̣ ма̄ту сантако’’ти тасса га̄массаттха̄йа двепи ма̄тулабха̄гинеййа̄ йуджджхим̣су.

па̄па̄ девадатта̄дайо митта̄ асса̄ти па̄памитто. тейевасса саха̄йа̄ти па̄пасаха̄йо. тесвевасса читтам̣ ниннам̣ сампаван̇канти па̄пасампаван̇ко. пасенадисса са̄рипуттаттхера̄дӣнам̣ васена калйа̄н̣амитта̄дита̄ ведитабба̄. дуккхам̣ сетӣти джита̄ни хаттхиа̄дӣни анусочанто дуккхам̣ сайиссати. идам̣ бхагава̄ пуна тасса джайака̄ран̣ам̣ дисва̄ а̄ха. джайам̣ верам̣ пасаватӣти джинанто верам̣ пасавати, верипуггалам̣ лабхати. чатуттхам̣.

5. дутийасан̇га̄масуттаван̣н̣ана̄

126. пан̃чаме аббхуййа̄сӣти пара̄джайе гарахаппатто ‘‘а̄ра̄мам̣ гантва̄ бхиккхӯнам̣ катха̄салла̄пам̣ сун̣а̄тха̄’’ти раттибха̄ге буддхараккхитена на̄ма вуд̣д̣хапаббаджитена дхаммараккхитасса вуд̣д̣хапаббаджитасса ‘‘саче ра̄джа̄ иман̃ча упа̄йам̣ катва̄ гаччхеййа, пуна джинеййа̄’’ти вуттаджайака̄ран̣ам̣ сутва̄ абхиуййа̄си.

йа̄васса упакаппатӣти йа̄ва тасса упакаппати сайхам̣ хоти. йада̄ чан̃н̃ети йада̄ ан̃н̃е. вилумпантӣти там̣ вилумпитва̄ т̣хитапуггалам̣ вилумпанти. вилумпатӣти вилумпийати. т̣ха̄нам̣ хи ман̃н̃атӣти ‘‘ка̄ран̣а’’нти хи ман̃н̃ати. йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. джета̄рам̣ лабхате джайанти джайанто пуггало паччха̄ джета̄рампи лабхати. росета̄ранти гхат̣т̣ета̄рам̣. росакоти гхат̣т̣ако. каммавиват̣т̣ена̄ти каммапарин̣а̄мена, тасса вилумпанакаммасса випа̄када̄нена. со вилутто вилуппатӣти со вилумпако вилумпийати. пан̃чамам̣.

6. маллика̄суттаван̣н̣ана̄

127. чхат̣т̣хе упасан̇камӣти маллика̄йа девийа̄ габбхавут̣т̣ха̄нака̄ле сӯтигхарам̣ пат̣иджагга̄петва̄ а̄раккхам̣ датва̄ упасан̇ками. анаттамано ахосӣти, ‘‘дуггатакуласса ме дхӣту махантам̣ иссарийам̣ диннам̣, саче путтам̣ алабхисса, махантам̣ сакка̄рам̣ адхигамисса, тато да̄ни парихӣна̄’’ти анаттамано ахоси. сеййа̄ти дандхапан̃н̃асма̄ еламӯгапуттато екачча̄ иттхӣйева сеййа̄. поса̄ти посехи. джана̄дхипа̄ти джана̄дхибхум̣ ра̄джа̄нам̣ а̄лапати. сассудева̄ти сассусасурадевата̄. дисампатӣти диса̄джет̣т̣хака̄. та̄диса̄ субхагийа̄ти та̄диса̄йа субхарийа̄йа. чхат̣т̣хам̣.

7. аппама̄дасуттаван̣н̣ана̄

128. саттаме самадхиггайха̄ти самадхигган̣хитва̄, а̄дийитва̄ти аттхо. аппама̄доти ка̄ра̄пакааппама̄до. самодха̄нанти самавадха̄нам̣ упаккхепам̣. евамева кхоти хаттхипадам̣ вийа хи ка̄ра̄пакааппама̄до, сесапададжа̄та̄ни вийа авасеса̄ чатубхӯмака̄ кусаладхамма̄. те хаттхипаде сесапада̄ни вийа аппама̄де самодха̄нам̣ гаччханти, аппама̄дасса анто париваттанти. йатха̄ ча хаттхипадам̣ сесапада̄нам̣ аггам̣ сет̣т̣хам̣, евам̣ аппама̄до сесадхамма̄нанти дассети. махаггаталокуттарадхамма̄нампи хеса пат̣ила̄бхакат̣т̣хена локийопи сама̄но аггова хоти.

аппама̄дам̣ пасам̣сантӣти ‘‘ета̄ни а̄йуа̄дӣни паттхайантена аппама̄дова ка̄таббо’’ти аппама̄дамева пасам̣санти. йасма̄ ва̄ пун̃н̃акирийа̄су пан̣д̣ита̄ аппама̄дам̣ пасам̣санти, тасма̄ а̄йуа̄дӣни паттхайантена аппама̄дова ка̄табботи аттхо. аттха̄бхисамайа̄ти аттхапат̣ила̄бха̄. саттамам̣.

8. калйа̄н̣амиттасуттаван̣н̣ана̄

129. ат̣т̣хаме со ча кхо калйа̄н̣амиттасса̄ти со ча̄йам̣ дхаммо калйа̄н̣амиттассева сва̄ккха̄то на̄ма хоти, на па̄памиттасса̄ти. кин̃ча̄пи хи дхаммо саббесампи сва̄ккха̄това, калйа̄н̣амиттасса пана суссӯсантасса саддахантасса аттхам̣ пӯрети бхесаджджам̣ вийа вал̣ан̃джантасса на итарасса̄ти. тенетам̣ вуттам̣. дхаммоти четтха десана̄дхаммо ведитаббо.

упад̣д̣хамиданти тхеро кира рахогато чинтеси – ‘‘айам̣ саман̣адхаммо на̄ма ова̄даке ануса̄саке калйа̄н̣амитте сати паччаттапурисака̄ре т̣хитасса сампаджджати, упад̣д̣хам̣ калйа̄н̣амиттато хоти, упад̣д̣хам̣ паччаттапурисака̄рато’’ти. атхасса етадахоси – ‘‘ахам̣ падесан̃а̄н̣е т̣хито ниппадесам̣ чинтетум̣ на саккоми, саттха̄рам̣ пуччхитва̄ никкан̇кхо бхависса̄мӣ’’ти. тасма̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ евама̄ха. брахмачарийасса̄ти арийамаггасса. йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ти йа̄ еса̄ калйа̄н̣амиттата̄ на̄ма, са̄ упад̣д̣хам̣, тато упад̣д̣хам̣ а̄гаччхатӣти аттхо. ити тхерена ‘‘упад̣д̣хупад̣д̣ха̄ самма̄дит̣т̣хиа̄дайо калйа̄н̣амиттато а̄гаччханти, упад̣д̣хупад̣д̣ха̄ паччаттапурисака̄рато’’ти вуттам̣. кин̃ча̄пи тхерасса айам̣ маноратхо, йатха̄ пана бахӯхи сила̄тхамбхе усса̄пите, ‘‘еттакам̣ т̣ха̄нам̣ асукена усса̄питам̣, еттакам̣ асукена̄’’ти виниббхого наттхи, йатха̄ ча ма̄та̄питаро нисса̄йа уппаннесу путтесу ‘‘еттакам̣ ма̄тито ниббаттам̣, еттакам̣ питито’’ти виниббхого наттхи, евам̣ идха̄пи авиниббхогадхаммо хеса, ‘‘еттакам̣ самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ калйа̄н̣амиттато ниббаттам̣, еттакам̣ паччаттапурисака̄рато’’ти на сакка̄ ладдхум̣, калйа̄н̣амиттата̄йа пана упад̣д̣хагун̣о лаббхатӣти тхерасса аджджха̄сайена упад̣д̣хам̣ на̄ма джа̄там̣, сакалагун̣о пат̣илаббхатӣти бхагавато аджджха̄сайена сакалам̣ на̄ма джа̄там̣. калйа̄н̣амиттата̄ти четам̣ пуббабха̄гапат̣ила̄бхан̇гам̣ на̄ма̄ти гахитам̣. аттхато калйа̄н̣амиттам̣ нисса̄йа ладдха̄ сӣласама̄дхивипассана̄васена чатта̄ро кхандха̄. сан̇кха̄раккхандхотипи вадантийева.

ма̄ хевам̣, а̄нанда̄ти, а̄нанда, ма̄ евам̣ абхан̣и, бахуссуто твам̣ секхапат̣исамбхидаппатто ат̣т̣ха варе гахетва̄ мам̣ упат̣т̣хахаси, чатӯхи аччхарийаббхутадхаммехи саманна̄гато, та̄дисасса евам̣ катхетум̣ на ват̣т̣ати. сакаламева хидам̣, а̄нанда, брахмачарийам̣, йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ти идам̣ бхагава̄ – ‘‘чатта̄ро магга̄ чатта̄ри пхала̄ни тиссо виджджа̄ чха абхин̃н̃а̄ саббам̣ калйа̄н̣амиттамӯлакамева хотӣ’’ти сандха̄йа̄ха. ида̄ни вачӣбхеденева ка̄ран̣ам̣ дассенто калйа̄н̣амиттассетантиа̄дима̄ха. таттха па̄т̣икан̇кханти па̄т̣икан̇кхитаббам̣ иччхитаббам̣, авассам̣бха̄вӣти аттхо.

идха̄ти имасмим̣ са̄сане. самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄ветӣтиа̄дӣсу ат̣т̣ханнам̣ а̄дипада̄нам̣йева та̄ва айам̣ сан̇кхепаван̣н̣ана̄ – самма̄ дассаналаккхан̣а̄ самма̄дит̣т̣хи. самма̄ абхиниропаналаккхан̣о самма̄сан̇каппо. самма̄ париггахан̣алаккхан̣а̄ самма̄ва̄ча̄. самма̄ самут̣т̣ха̄паналаккхан̣о самма̄камманто. самма̄ вода̄паналаккхан̣а̄ самма̄а̄джӣво. самма̄ паггахалаккхан̣о самма̄ва̄йа̄мо. самма̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣а̄ самма̄сати. самма̄ сама̄дха̄налаккхан̣о самма̄сама̄дхи.

тесу екекасса тӣн̣и кичча̄ни хонти. сеййа̄тхидам̣ – самма̄дит̣т̣хи та̄ва ан̃н̃ехипи аттано паччанӣкакилесехи саддхим̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ паджахати, ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ кароти, сампайуттадхамме ча пассати таппат̣иччха̄дакамохавидхаманавасена асаммохато. самма̄сан̇каппа̄дайопи татхева миччха̄сан̇каппа̄дӣни ча паджаханти, ниродхан̃ча а̄рамман̣ам̣ каронти. висесато панеттха самма̄дит̣т̣хи сахаджа̄тадхамме самма̄ дассети. самма̄сан̇каппо сахаджа̄тадхамме абхиниропети, самма̄ва̄ча̄ самма̄ паригган̣ха̄ти, самма̄камманто самма̄ самут̣т̣ха̄пети, самма̄а̄джӣво самма̄ вода̄пети, самма̄ва̄йа̄мо самма̄ пагган̣ха̄ти, самма̄сати самма̄ упат̣т̣ха̄пети, самма̄сама̄дхи самма̄ дахати.

апичеса̄ самма̄дит̣т̣хи на̄ма пуббабха̄ге на̄на̄кхан̣а̄ на̄на̄рамман̣а̄ хоти, маггака̄ле екаккхан̣а̄ ека̄рамман̣а̄. киччато пана самма̄дит̣т̣хи дуккхе н̃а̄н̣антиа̄дӣни чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати. самма̄сан̇каппа̄дайопи пуббабха̄ге на̄на̄кхан̣а̄ на̄на̄рамман̣а̄ хонти, маггака̄ле екаккхан̣а̄ ека̄рамман̣а̄. тесу самма̄сан̇каппо киччато неккхаммасан̇каппотиа̄дӣни тӣн̣и на̄ма̄ни лабхати. самма̄ва̄ча̄дайо тайо виратийопи хонти четана̄йопи, маггаккхан̣е пана виратийова. самма̄ва̄йа̄мо самма̄сатӣти идампи двайам̣ киччато саммаппадха̄насатипат̣т̣ха̄навасена чатта̄ри на̄ма̄ни лабхати. самма̄сама̄дхи пана пуббабха̄гепи маггаккхан̣епи самма̄сама̄дхийева.

евам̣ та̄ва ‘‘самма̄дит̣т̣хи’’нтиа̄дина̄ найена вутта̄нам̣ ат̣т̣ханнам̣ а̄дипада̄нам̣йева аттхаван̣н̣анам̣ н̃атва̄ ида̄ни бха̄вети вивеканисситантиа̄дӣсу евам̣ н̃а̄таббо. бха̄ветӣти вад̣д̣хети, аттано читтасанта̄не пунаппунам̣ джанети, абхиниббаттетӣти аттхо. вивеканисситанти вивекам̣ нисситам̣, вивеке ва̄ нисситанти вивеканисситам̣. вивекоти вивиттата̄. вивиттата̄ ча̄йам̣ тадан̇гавивеко, виккхамбхана-самуччхеда-пат̣иппассаддхи-ниссаран̣авивекоти пан̃чавидхо. еваметасмим̣ пан̃чавидхе вивеке. вивеканисситанти тадан̇гавивеканисситам̣ самуччхедавивеканисситам̣ ниссаран̣авивеканисситан̃ча самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄ветӣти айаматтхо ведитаббо. татха̄ хи айам̣ арийамаггабха̄вана̄нуйутто йогӣ випассана̄ккхан̣е киччато тадан̇гавивеканисситам̣, аджджха̄сайато ниссаран̣авивеканисситам̣, маггака̄ле пана киччато самуччхедавивеканисситам̣, а̄рамман̣ато ниссаран̣авивеканисситам̣ самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети. еса найо вира̄ганиссита̄дӣсу. вивекаттха̄ ева хи вира̄га̄дайо.

кевалан̃четтха воссагго дувидхо паричча̄гавоссагго ча паккханданавоссагго ча̄ти. таттха паричча̄гавоссагготи випассана̄ккхан̣е ча тадан̇гавасена, маггаккхан̣е ча самуччхедавасена килесаппаха̄нам̣. паккханданавоссагготи випассана̄ккхан̣е танниннабха̄вена, маггаккхан̣е пана а̄рамман̣акаран̣ена нибба̄напаккханданам̣, тадубхайампи имасмим̣ локийалокуттарамиссаке аттхаван̣н̣ана̄найе ват̣т̣ати. татха̄ хи айам̣ самма̄дит̣т̣хи йатха̄вуттена пака̄рена килесе ча париччаджати, нибба̄нан̃ча паккхандати.

воссаггапарин̣а̄минти имина̄ пана сакалена вачанена воссаггаттхам̣ парин̣амантам̣ парин̣атан̃ча, парипаччантам̣ парипаккан̃ча̄ти идам̣ вуттам̣ хоти. айан̃хи арийамаггабха̄вана̄нуйутто бхиккху йатха̄ самма̄дит̣т̣хи килесапаричча̄гавоссаггаттхам̣ нибба̄напаккханданавоссаггаттхан̃ча парипаччати, йатха̄ ча парипакка̄ хоти, татха̄ нам̣ бха̄ветӣти. еса найо сесамагган̇гесу.

а̄гамма̄ти а̄раббха сандха̄йа пат̣ичча. джа̄тидхамма̄ти джа̄тисабха̄ва̄ джа̄типакатика̄. тасма̄ти йасма̄ сакало арийамаггопи калйа̄н̣амиттам̣ нисса̄йа лаббхати, тасма̄. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. аппама̄дам̣ пасам̣сантӣти аппама̄дам̣ ван̣н̣айанти, тасма̄ аппама̄до ка̄таббо. аттха̄бхисамайа̄ти аттхапат̣ила̄бха̄. ат̣т̣хамам̣.

9. пат̣хамаапуттакасуттаван̣н̣ана̄

130. наваме дива̄ дивасса̄ти дивасасса дива̄, маджджханхикасамайети аттхо. са̄патеййанти дханам̣. ко пана ва̄до рӯпийасса̄ти суван̣н̣араджататамбалохака̄л̣алохапха̄лакаччхапака̄дибхедасса гханакатасса чева парибхогабха̄джана̄дибхедасса ча рӯпийабхан̣д̣асса пана ко ва̄до? ‘‘еттакам̣ на̄ма̄’’ти ка̄ париччхедакатха̄ти аттхо. кан̣а̄джаканти сакун̣д̣акабхаттам̣. билан̇гадутийанти кан̃джикадутийам̣. са̄н̣анти са̄н̣ава̄камайам̣. типаккхавасананти тӣн̣и кхан̣д̣а̄ни двӣсу т̣ха̄несу сиббитва̄ катанива̄санам̣.

асаппурисоти ла̄макапурисо. уддхаггикантиа̄дӣсу упарӯпарибхӯмӣсу пхалада̄навасена уддхам̣ аггамасса̄ти уддхаггика̄. саггасса хита̄ татрупапаттиджананатоти соваггика̄. ниббаттат̣т̣ха̄несу сукхо випа̄ко асса̄ти сукхавипа̄ка̄. сут̣т̣ху агга̄нам̣ диббаван̣н̣а̄дӣнам̣ висеса̄нам̣ ниббаттанато саггасам̣ваттаника̄. еварӯпам̣ даккхин̣ада̄нам̣ на патит̣т̣ха̄петӣти.

са̄тодака̄ти мадхуродака̄. сеттодака̄ти вӣчӣнам̣ бхиннат̣т̣ха̄не удакасса сетата̄йа сетодака̄. супатиттха̄ти сундаратиттха̄. там̣ джаноти йена удакена са̄тодака̄, там̣ удакам̣ джано бха̄джана̄ни пӯретва̄ нева хареййа. на йатха̄паччайам̣ ва̄ кареййа̄ти, йам̣ йам̣ удакена удакакиччам̣ ка̄таббам̣, там̣ там̣ на кареййа. тадапеййама̄нанти там̣ апеййама̄нам̣. киччакаро ча хотӣти аттана̄ каттаббакиччакаро чева кусалакиччакаро ча, бхун̃джати ча, камманте ча пайоджети, да̄нан̃ча детӣти аттхо. навамам̣.

10. дутийаапуттакасуттаван̣н̣ана̄

131. дасаме пин̣д̣апа̄тена пат̣ипа̄десӣти пин̣д̣апа̄тена саддхим̣ сам̣йоджеси, пин̣д̣апа̄там̣ ада̄сӣти аттхо. пакка̄мӣти кеначидева ра̄джупат̣т̣ха̄на̄дина̄ киччена гато. паччха̄ виппат̣иса̄рӣ ахосӣти со кира ан̃н̃есупи дивасесу там̣ паччекасамбуддхам̣ пассати, да̄тум̣ панасса читтам̣ на уппаджджати. тасмим̣ пана дивасе айам̣ падумаватидевийа̄ татийапутто таггарасикхӣ паччекабуддхо гандхама̄данапаббате пхаласама̄паттисукхена вӣтина̄метва̄ пуббан̣хасамайе вут̣т̣ха̄йа анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ маносила̄тале нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ паттачӣварама̄да̄йа абхин̃н̃а̄па̄дакам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ иддхийа̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ нагарадва̄ре оруйха чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттама̄да̄йа нагарава̄сӣнам̣ гхарадва̄ресу сахассабхан̣д̣икам̣ т̣хапенто вийа па̄са̄дикехи абхикканта̄дӣхи анупуббена сет̣т̣хино гхарадва̄рам̣ сампатто. там̣дивасан̃ча сет̣т̣хи па̄това ут̣т̣ха̄йа пан̣ӣтабходжанам̣ бхун̃джитва̄, гхарадва̄ракот̣т̣хаке а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄, дантантара̄ни содхенто нисинно хоти. со паччекабуддхам̣ дисва̄, там̣дивасам̣ па̄то бхутва̄ нисиннатта̄ да̄начиттам̣ уппа̄детва̄, бхарийам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘имасса саман̣асса пин̣д̣апа̄там̣ дехӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми.

сет̣т̣хибхарийа̄ чинтеси – ‘‘майа̄ еттакена ка̄лена имасса ‘детха̄’ти вачанам̣ на сутапуббам̣, да̄пентопи ча аджджа на йасса ва̄ тасса ва̄ да̄пети, вӣтара̄гадосамохасса вантакилесасса охитабха̄расса паччекабуддхасса да̄пети, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ адатва̄ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ дасса̄мӣ’’ти, гхара̄ никкхамма паччекабуддхам̣ пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ паттам̣ а̄да̄йа антонивесане пан̃н̃атта̄сане нисӣда̄петва̄ супарисуддхехи са̄литан̣д̣улехи бхаттам̣ сампа̄детва̄ таданурӯпам̣ кха̄данӣйам̣ бйан̃джанам̣ супеййан̃ча саллаккхетва̄ паттам̣ пӯретва̄ бахи гандхехи самалан̇каритва̄ паччекабуддхасса хаттхесу патит̣т̣хапетва̄ ванди. паччекабуддхо – ‘‘ан̃н̃есампи паччекабуддха̄нам̣ сан̇гахам̣ карисса̄мӣ’’ти апарибхун̃джитва̄ва анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. сопи кхо сет̣т̣хи ба̄хирато а̄гаччханто паччекабуддхам̣ дисва̄ майам̣ ‘‘тумха̄кам̣ пин̣д̣апа̄там̣ детха̄’’ти ватва̄ пакканта̄, апи во ладдхоти? а̄ма, сет̣т̣хи ладдхоти. ‘‘пасса̄мӣ’’ти гӣвам̣ уккхипитва̄ олокеси. атхасса пин̣д̣апа̄тагандхо ут̣т̣хахитва̄ на̄са̄пут̣ам̣ пахари. со читтам̣ сам̣йаметум̣ асакконто паччха̄ виппат̣иса̄рӣ а̄хосӣти.

вараметантиа̄ди виппат̣иса̄расса уппанна̄ка̄радассанам̣. бха̄ту ча пана екапуттакам̣ са̄патеййасса ка̄ран̣а̄ джӣвита̄ воропесӣти тада̄ кирасса авибхаттейева кут̣умбе ма̄та̄питаро ча джет̣т̣хабха̄та̄ ча ка̄ламакам̣су. со бха̄туджа̄йа̄йа саддхим̣йева сам̣ва̄сам̣ каппеси. бха̄ту панасса еко путто хоти, там̣ вӣтхийа̄ кӣл̣антам̣ манусса̄ ваданти – ‘‘айам̣ да̄со айам̣ да̄сӣ идам̣ йа̄нам̣ идам̣ дханам̣ тава сантака’’нти. со тесам̣ катхам̣ гахетва̄ – ‘‘айам̣ да̄со майхам̣ сантака’’нтиа̄дӣни катхети.

атхасса чӯл̣апита̄ чинтеси – ‘‘айам̣ да̄рако ида̄нева евам̣ катхеси, махаллакака̄ле кут̣умбам̣ маджджхе бхинда̄пеййа, ида̄невасса каттаббам̣ карисса̄мӣ’’ти екадивасам̣ ва̄сим̣ а̄да̄йа – ‘‘ехи путта, аран̃н̃ам̣ гаччха̄ма̄’’ти там̣ аран̃н̃ам̣ нетва̄ виравантам̣ виравантам̣ ма̄ретва̄ а̄ва̄т̣е паккхипитва̄ пам̣суна̄ пат̣иччха̄деси. идам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. саттаккхаттунти саттава̄ре. пуббапаччхимачетана̄васена четтха аттхо ведитаббо. екапин̣д̣апа̄тада̄насмин̃хи ека̄ва четана̄ две пат̣исандхийо на дети, пуббапаччхимачетана̄хи панеса саттаккхаттум̣ сагге, саттаккхаттум̣ сет̣т̣хикуле ниббатто. пура̄н̣анти паччекасамбуддхасса диннапин̣д̣апа̄тачетана̄каммам̣.

париггаханти париггахитаваттху. ануджӣвиноти екам̣ маха̄кулам̣ нисса̄йа пан̣н̣а̄сампи сат̣т̣хипи кула̄ни джӣванти, те мануссе сандха̄йетам̣ вуттам̣. саббам̣ на̄да̄йа гантаббанти саббаметам̣ на а̄дийитва̄ гантаббам̣. саббам̣ никкхиппага̄минанти саббаметам̣ никкхиппасабха̄вам̣, париччаджитаббасабха̄вамева̄ти аттхо. дасамам̣.

дутийо вагго.