9. йан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄
120. наваме тхӯн̣ӯпанӣта̄нӣти тхӯн̣ам̣ упанӣта̄ни, тхӯн̣а̄йа баддха̄ни хонти. парикамма̄ни каронтӣти етта̄вата̄ техи бхиккхӯхи ран̃н̃о а̄раддхайан̃н̃о татха̄гатасса а̄рочито. касма̄ пана ран̃н̃а̄ айам̣ йан̃н̃о а̄раддхо? дуссупинапат̣игха̄та̄йа. екадивасам̣ кира ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄раппат̣иман̣д̣ито хаттхиккхандхаварагато нагарам̣ анусан̃чаранто ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ олокайама̄нам̣ екам̣ иттхим̣ дисва̄ тасса̄ пат̣ибаддхачитто татова пат̣иниваттитва̄ антепурам̣ пависитва̄ екасса пурисасса таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘гаччха тасса̄ сасса̄микабха̄вам̣ ва̄ асса̄микабха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄хӣ’’ти песеси. со гантва̄ пуччхи. са̄ ‘‘есо ме са̄мико а̄пан̣е нисинно’’ти дассеси. ра̄джапурисо ран̃н̃о таматтхам̣ а̄чиккхи. ра̄джа̄ там̣ пурисам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘мам̣ упат̣т̣хаха̄’’ти а̄ха. ‘‘на̄хам̣, дева, упат̣т̣хахитум̣ джа̄на̄мӣ’’ти ча вутте ‘‘упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на а̄чарийасса сантике уггахетабба’’нти балакка̄рена а̄вудхапхалакам̣ га̄ха̄петва̄ упат̣т̣ха̄кам̣ ака̄си. упат̣т̣хахитва̄ гехам̣ гатаматтамева ча нам̣ пуна паккоса̄петва̄ ‘‘упат̣т̣ха̄кена на̄ма ран̃н̃о вачанам̣ каттаббам̣, гаччха ито йоджанаматте амха̄кам̣ сӣсадхованапоккхаран̣ӣ аттхи, тато арун̣аматтикан̃ча лохитуппалама̄лан̃ча ган̣хитва̄ ехи. саче аджджева на̄гаччхаси, ра̄джадан̣д̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти ватва̄ песеси. со ра̄джабхайена никкхамитва̄ гато.
ра̄джа̄пи тасмим̣ гате дова̄рикам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘аджджа са̄йанхейева два̄рам̣ пидахитва̄ ‘ахам̣ ра̄джадӯто’ти ва̄ ‘упара̄джадӯто’ти ва̄ бхан̣анта̄нампи ма̄ виварӣ’’ти а̄ха. со пурисо маттикан̃ча уппала̄ни ча гахетва̄ два̄ре пихитаматте а̄гантва̄ бахум̣ вадантопи два̄рам̣ алабхитва̄ париссайабхайена джетаванам̣ гато. ра̄джа̄пи ра̄гапарил̣а̄хена абхибхӯто ка̄ле нисӣдати, ка̄ле тит̣т̣хати, ка̄ле нипаджджати, саннит̣т̣ха̄нам̣ алабханто йаттха каттхачи нисиннакова маккат̣анидда̄йа нидда̄йати.
пуббе ча тасмим̣йева нагаре чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ парада̄рикакаммам̣ катва̄ нандопананда̄йа на̄ма лохакумбхийа̄ ниббаттим̣су. те пхен̣уддехакам̣ паччама̄на̄ тим̣савассасахасса̄ни хет̣т̣ха̄ гаччханта̄ кумбхийа̄ талам̣ па̄пун̣анти, тим̣савассасахасса̄ни упари гаччханта̄ маттхакам̣ па̄пун̣анти. те там̣ дивасам̣ а̄локам̣ олокетва̄ аттано дуккат̣абхайена екекам̣ га̄тхам̣ ваттука̄ма̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарамева а̄хам̣су. еко са-ка̄рам̣, еко со-ка̄рам̣, еко на-ка̄рам̣, еко ду-ка̄рам̣ а̄ха. ра̄джа̄ тесам̣ нерайикасатта̄нам̣ саддам̣ сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа сукхам̣ авиндама̄нова там̣ратта̄васесам̣ вӣтина̄меси.
арун̣е ут̣т̣хите пурохито а̄гантва̄ там̣ сукхасеййам̣ пуччхи. со ‘‘куто ме, а̄чарийа, сукха’’нти? ватва̄, ‘‘супине еварӯпе садде ассоси’’нти а̄чиккхи. бра̄хман̣о – ‘‘имасса ран̃н̃о имина̄ супинена вуд̣д̣хи ва̄ ха̄ни ва̄ наттхи, апича кхо пана йам̣ имасса гехе аттхи, там̣ саман̣асса готамасса хоти, готамаса̄вака̄нам̣ хоти, бра̄хман̣а̄ кин̃чи на лабханти, бра̄хман̣а̄нам̣ бхиккхам̣ уппа̄десса̄мӣ’’ти, ‘‘бха̄рийо айам̣, маха̄ра̄джа, супино тӣсу джа̄нӣсу ека̄ пан̃н̃а̄йати, раджджантара̄йо ва̄ бхависсати джӣвитантара̄йо ва̄, дево ва̄ на вассиссатӣ’’ти а̄ха. катхам̣ соттхи бхавеййа а̄чарийа̄ти? ‘‘мантетва̄ н̃а̄тум̣ сакка̄, маха̄ра̄джа̄ти. гаччхатха а̄чарийехи саддхим̣ мантетва̄ амха̄кам̣ соттхим̣ каротха̄’’ти.
со сивикаса̄ла̄йам̣ бра̄хман̣е саннипа̄тетва̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄, ‘‘висум̣ висум̣ гантва̄ евам̣ вадатха̄’’ти тайо вагге ака̄си. бра̄хман̣а̄ пависитва̄ ра̄джа̄нам̣ сукхасеййам̣ пуччхим̣су. ра̄джа̄ пурохитасса катхитанийа̄менева катхетва̄ ‘‘катхам̣ соттхи бхавеййа̄’’ти пуччхи. маха̄бра̄хман̣а̄ – ‘‘саббапан̃часатам̣ йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ етасса каммасса соттхи бхавеййа, евам̣, маха̄ра̄джа, а̄чарийа̄ катхентӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ тесам̣ сутва̄ анабхинандитва̄ аппат̣иккоситва̄ тун̣хӣ ахоси. атха дутийаваггабра̄хман̣а̄пи а̄гантва̄ таттхева катхесум̣. татха̄ татийаваггабра̄хман̣а̄пи. атха ра̄джа̄ ‘‘йан̃н̃ам̣ каронтӯ’’ти а̄н̣а̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа бра̄хман̣а̄ усабха̄дайо па̄н̣е а̄хара̄песум̣. нагаре маха̄саддо удапа̄ди. там̣ паваттим̣ н̃атва̄ маллика̄ ра̄джа̄нам̣ татха̄гатасса сантикам̣ песеси. со гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ бхагава̄ – ‘‘ханда куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄дивасса̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ – ‘‘аджджа ме, бханте, супинаке чатта̄ро садда̄ сута̄, сохам̣ бра̄хман̣е пуччхим̣. бра̄хман̣а̄ ‘бха̄рийо, маха̄ра̄джа, супино, саббапан̃часатам̣ йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ пат̣икаммам̣ карома̄ти а̄раддха̄’’’ти а̄ха. кинти те, маха̄ра̄джа, садда̄ сута̄ти. со йатха̄сутам̣ а̄рочеси. атха нам̣ бхагава̄ а̄ха – пуббе, маха̄ра̄джа, имасмим̣йева нагаре чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ парада̄рика̄ хутва̄ нандопананда̄йа лохакумбхийа̄ ниббатта̄ сат̣т̣хивассасахассаматтхаке уггаччхим̣су.
таттха еко –
‘‘сат̣т̣хивассасахасса̄ни, парипун̣н̣а̄ни саббасо;
нирайе паччама̄на̄нам̣, када̄ анто бхависсатӣ’’ти.(пе. ва. 802; джа̄. 1.4.54) –
имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. дутийо –
‘‘сохам̣ нӯна ито гантва̄, йоним̣ ладдха̄на ма̄нусим̣;
вадан̃н̃ӯ сӣласампанно, ка̄ха̄ми кусалам̣ баху’’нти. (пе. ва. 805; джа̄. 1.4.56) –
имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. татийо –
‘‘наттхи анто куто анто, на анто пат̣идиссати;
тада̄ хи пакатам̣ па̄пам̣, мама туйхан̃ча ма̄риса̄’’ти. (пе. ва. 803; джа̄. 1.4.55) –
имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. чатуттхо –
‘‘дуджджӣвитамаджӣвимха̄, йе санте на дадамхасе;
виджджама̄несу бхогесу, дӣпам̣ на̄камха аттано’’ти. (пе. ва. 804; джа̄. 1.4.53) –
имам̣. те има̄ га̄тха̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарам̣ ватва̄ таттхева нимугга̄. ити, маха̄ра̄джа, те нерайикасатта̄ йатха̄каммена виравим̣су. тасса саддасса сутапаччайа̄ туйхам̣ ха̄ни ва̄ вуд̣д̣хи ва̄ наттхи. еттака̄нам̣ пана пасӯнам̣ гха̄танакаммам̣ на̄ма бха̄рийанти нирайабхайена таджджетва̄ дхаммакатхам̣ катхеси. ра̄джа̄ дасабале пасӣдитва̄, ‘‘мун̃ча̄ми, несам̣ джӣвитам̣ дада̄ми, харита̄ни чева тин̣а̄ни кха̄данту, сӣтала̄ни ча па̄нӣйа̄ни пиванту, сӣто ча несам̣ ва̄то упава̄йатӯ’’ти ватва̄, ‘‘гаччхатха ха̄ретха̄’’ти мануссе а̄н̣а̄песи. те гантва̄ бра̄хман̣е пала̄петва̄ там̣ па̄н̣асан̇гхам̣ бандханато мочетва̄ нагаре дхаммабхерим̣ чара̄песум̣.
атха ра̄джа̄ дасабаласса сантике нисинно а̄ха – ‘‘бханте, екаратти на̄ма тийа̄ма̄ хоти, майхам̣ пана аджджа две раттийо екато гхат̣ита̄ вийа ахесу’’нти. сопи пурисо таттхева нисинно а̄ха – ‘‘бханте, йоджанам̣ на̄ма чатуга̄вутам̣ хоти, майхам̣ пана аджджа две йоджана̄ни екато ката̄ни вийа ахесу’’нти. атха бхагава̄ – ‘‘джа̄гарасса та̄ва раттийа̄ дӣгхабха̄во па̄кат̣о, сантасса йоджанасса дӣгхабха̄во па̄кат̣о, ват̣т̣апатитасса пана ба̄лапутхуджджанасса анаматаггасам̣са̄рават̣т̣ам̣ екантадӣгхамева̄’’ти ра̄джа̄нан̃ча тан̃ча пурисам̣ нерайикасатте ча а̄раббха дхаммападе имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –
‘‘дӣгха̄ джа̄гарато ратти, дӣгхам̣ сантасса йоджанам̣;
дӣгхо ба̄ла̄нам̣ сам̣са̄ро, саддхаммам̣ авиджа̄ната’’нти. (дха. па. 60);
га̄тха̄парийоса̄не со иттхиса̄мико пурисо сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ ка̄ран̣ам̣ джа̄нитва̄.
ассамедхантиа̄дӣсу – пора̄н̣ара̄джака̄ле кира сассамедхам̣ пурисамедхам̣ самма̄па̄сам̣ ва̄ча̄пеййанти чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни ахесум̣, йехи ра̄джа̄но локам̣ сан̇ган̣хим̣су. таттха ниппханнасассато дасамабха̄гаггахан̣ам̣ сассамедхам̣ на̄ма, сассасампа̄дане медха̄вита̄ти аттхо. маха̄йодха̄нам̣ чхама̄сикам̣ бхатта-ветана̄нуппада̄нам̣ пурисамедхам̣ на̄ма, пурисасан̇ган̣хане медха̄вита̄ти аттхо. далиддаманусса̄нам̣ хаттхато лекхам̣ гахетва̄ тӣн̣и васса̄ни вина̄ва вад̣д̣хийа̄ сахассадвисахассаматтадхана̄нуппада̄нам̣ самма̄па̄сам̣ на̄ма. тан̃хи самма̄ мануссе па̄сети, хадайе бандхитва̄ вийа т̣хапети, тасма̄ самма̄па̄санти вуччати. ‘‘та̄та ма̄тула̄’’тиа̄дина̄ найена сан̣хава̄ча̄бхан̣анам̣ ва̄ча̄пеййам̣ на̄ма, пийава̄ча̄ти аттхо. евам̣ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇гахитам̣ рат̣т̣хам̣ иддхан̃чева хоти пхӣтан̃ча пахӯтааннапа̄нам̣ кхемам̣ нираббудам̣. манусса̄ муда̄ модама̄на̄ уре путте наччента̄ апа̄рутагхарадва̄ра̄ вихаранти. идам̣ гхарадва̄ресу аггал̣а̄нам̣ абха̄вато нираггал̣анти вуччати. айам̣ пора̄н̣ика̄ павен̣ӣ.
апарабха̄ге пана окка̄кара̄джака̄ле бра̄хман̣а̄ има̄ни чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни иман̃ча рат̣т̣хасампаттим̣ париваттетва̄ уддхам̣мӯлакам̣ катва̄ ассамедхам̣ пурисамедханти а̄дике пан̃ча йан̃н̃е на̄ма акам̣су. тесу ассаметтха медханти вадхантӣти ассамедхо. двӣхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса екавӣсатийӯпасса екасмим̣ маджджхимадивасейева саттанавутипан̃чапасусатагха̄табхим̣санасса т̣хапетва̄ бхӯмин̃ча пурисе ча авасесасаббавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. пурисаметтха медхантӣти пурисамедхо. чатӯхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. саммаметтха па̄сентӣти самма̄па̄со. дивасе дивасе саммам̣ кхипитва̄ тасса патитока̄се ведим̣ катва̄ сам̣ха̄римехи йӯпа̄дӣхи сарассатинадийа̄ нимуггока̄сато пабхути пат̣иломам̣ гаччхантена йаджитаббасса сатрайа̄гассетам̣ адхивачанам̣. ва̄джаметтха пивантӣти ва̄джапеййо. екена парийан̃н̃ена саттарасахи пасӯхи йаджитаббасса белувайӯпасса саттарасакадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. наттхи еттха аггал̣а̄ти нираггал̣о. навахи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ча пурисехи ча ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса саббамедхапарийа̄йана̄масса ассамедхавикаппассеветам̣ адхивачанам̣. маха̄рамбха̄ти маха̄кичча̄ маха̄каран̣ӣйа̄. саммаггата̄ти самма̄ пат̣ипанна̄ буддха̄дайо. нира̄рамбха̄ти аппаттха̄ аппакичча̄. йаджанти анукуланти анукулесу йаджанти, йам̣ ниччабхатта̄ди пуббапурисехи пат̣т̣хапитам̣, там̣ апара̄парам̣ анупаччхиннатта̄ манусса̄ дадантӣти аттхо. навамам̣.