1. пат̣хамавагго
1. дахарасуттаван̣н̣ана̄
112. косаласам̣йуттасса пат̣хаме бхагавата̄ саддхим̣ саммодӣти йатха̄ кхаманӣйа̄дӣни пуччханто бхагава̄ тена, евам̣ сопи бхагавата̄ саддхим̣ самаппаваттамодо ахоси. сӣтодакам̣ вийа ун̣ходакена саммодитам̣ екӣбха̄вам̣ агама̄си. йа̄йа ча – ‘‘каччи, бхо готама, кхаманӣйам̣, каччи йа̄панӣйам̣, каччи бхото ча готамасса са̄вака̄нан̃ча аппа̄ба̄дхам̣ аппа̄тан̇кам̣ лахут̣т̣ха̄нам̣ балам̣ пха̄сувиха̄ро’’тиа̄дика̄йа катха̄йа саммоди, там̣ пӣтипа̄моджджасан̇кха̄тасаммодаджананато саммодитум̣ йуттабха̄вато ча саммоданӣйам̣, аттхабйан̃джанамадхурата̄йа чирампи ка̄лам̣ са̄ретум̣ нирантарам̣ паваттетум̣ арахарӯпато саритаббабха̄вато ча са̄ран̣ӣйам̣. суййама̄насукхато ча саммоданӣйам̣, ануссарийама̄насукхато са̄ран̣ӣйам̣. татха̄ бйан̃джанапарисуддхата̄йа саммоданӣйам̣, аттхапарисуддхата̄йа са̄ран̣ӣйанти евам̣ анекехи парийа̄йехи саммоданӣйам̣ катхам̣ са̄ран̣ӣйам̣ вӣтиса̄ретва̄ парийоса̄петва̄ нит̣т̣хапетва̄ ито пуббе татха̄гатасса адит̣т̣хатта̄ гун̣а̄гун̣авасена гамбхӣрабха̄вам̣ ва̄ утта̄набха̄вам̣ ва̄ аджа̄нанто екамантам̣ нисӣди, екамантам̣ нисинно кхо йам̣ оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄гато локаниссаран̣абхавоккантипан̃хам̣ саттху самма̄самбуддхатам̣ пуччхитум̣ бхавампи нотиа̄дима̄ха.
таттха бхавампӣти пи-ка̄ро сампин̣д̣анаттхе нипа̄то, тена ча чха саттха̄ре сампин̣д̣ети. йатха̄ пӯран̣а̄дайо ‘‘самма̄самбуддхамха̄’’ти пат̣иджа̄нанти, евам̣ бхавампи ну пат̣иджа̄на̄тӣти аттхо. идам̣ пана ра̄джа̄ на аттано ладдхийа̄, локе маха̄джанена гахитапат̣ин̃н̃а̄васена пуччхати. атха бхагава̄ буддхасӣхана̄дам̣ наданто йам̣ хи там̣ маха̄ра̄джа̄тиа̄дима̄ха. таттха ахам̣ хи маха̄ра̄джа̄ти ануттарам̣ саббасет̣т̣хам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ самма̄самбодхим̣ ахам̣ абхисамбуддхоти аттхо. саман̣абра̄хман̣а̄ти паббаджджӯпагаманена саман̣а̄, джа̄тивасена бра̄хман̣а̄. сан̇гхинотиа̄дӣсу паббаджитасамӯхасан̇кха̄то сан̇гхо етесам̣ аттхӣти сан̇гхино. свева ган̣о етесам̣ аттхӣти ган̣ино. а̄ча̄расиккха̄панавасена тасса ган̣асса а̄чарийа̄ти ган̣а̄чарийа̄. н̃а̄та̄ти пан̃н̃а̄та̄ па̄кат̣а̄. ‘‘аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ аппиччхата̄йа ваттхампи на нива̄сентӣ’’ти евам̣ самуггато йасо етесам̣ аттхӣти йасассино. титтхакара̄ти ладдхикара̄. са̄дхусаммата̄ти ‘‘санто саппуриса̄’’ти евам̣ саммата̄. бахуджанасса̄ти ассутавато андхаба̄лапутхуджджанасса. пӯран̣отиа̄дӣни тесам̣ на̄маготта̄ни. пӯран̣оти хи на̄мамева. татха̄, маккхалӣти. со пана госа̄ла̄йа джа̄татта̄ госа̄лоти вутто. на̄т̣апуттоти на̄т̣асса путто. белат̣т̣хапуттоти белат̣т̣хасса путто. качча̄йаноти пакудхасса готтам̣. кесакамбаласса дха̄ран̣ато аджито кесакамбалоти вутто.
тепи майа̄ти каппакола̄халам̣ буддхакола̄халам̣ чаккаваттикола̄халанти тӣн̣и кола̄хала̄ни. таттха ‘‘вассасатасахассаматтхаке каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсатӣ’’ти каппакола̄халам̣ на̄ма хоти – ‘‘ито вассасатасахассаматтхаке локо винассиссати, меттам̣ ма̄риса̄, бха̄ветха, карун̣ам̣ мудитам̣ упеккха’’нти мануссаппатхе девата̄ гхосентийо вичаранти. ‘‘вассасахассаматтхаке пана буддхо уппаджджиссатӣ’’ти буддхакола̄халам̣ на̄ма хоти – ‘‘ито вассасахассаматтхаке буддхо уппаджджитва̄ дхамма̄нудхаммапат̣ипадам̣ пат̣ипаннена сан̇гхаратанена парива̄рито дхаммам̣ десенто вичариссатӣ’’ти девата̄ уггхосенти. ‘‘вассасатаматтхаке пана чаккаваттӣ уппаджджиссатӣ’’ти чаккаваттикола̄халам̣ на̄ма хоти – ‘‘ито вассасатаматтхаке саттаратанасампанно чатуддӣписсаро сахасса путтапарива̄ро веха̄сан̇гамо чаккаваттира̄джа̄ уппаджджиссатӣ’’ти девата̄ уггхосенти.
имесу тӣсу кола̄халесу име чха саттха̄ро буддхакола̄халам̣ сутва̄ а̄чарийе пайирупа̄ситва̄ чинта̄ма̄н̣ивиджджа̄дӣни угган̣хитва̄ – ‘‘майам̣ буддхамха̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ катва̄ маха̄джанапаривута̄ джанападам̣ вичаранта̄ анупуббена са̄ваттхийам̣ патта̄. тесам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ ра̄джа̄нам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘маха̄ра̄джа, пӯран̣о кассапо…пе… аджито кесакамбало буддхо кира саббан̃н̃ӯ кира̄’’ти а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘тумхева не нимантетва̄ а̄нетха̄’’ти а̄ха. те гантва̄ техи, ‘‘ра̄джа̄ во нимантети. ран̃н̃о гехе бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти вутта̄ гантум̣ на уссаханти, пунаппунам̣ вуччама̄на̄ упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ читта̄нураккхан̣аттха̄йа адхива̄сетва̄ саббе екатова агамам̣су. ра̄джа̄ а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ ‘‘нисӣдантӯ’’ти а̄ха. ниггун̣а̄нам̣ аттабха̄ве ра̄джусма̄ на̄ма пхарати, те маха̄рахесу а̄санесу нисӣдитум̣ асакконта̄ пхалакесу чева бхӯмийам̣ ча нисӣдим̣су.
ра̄джа̄ ‘‘еттакенева наттхи тесам̣ анто суккадхаммо’’ти ватва̄ а̄ха̄рам̣ адатва̄ва та̄лато патитам̣ муггарена потхенто вийа ‘‘тумхе буддха̄, на буддха̄’’ти пан̃хам̣ пуччхи. те чинтайим̣су – ‘‘саче ‘буддхамха̄’ти ваккха̄ма, ра̄джа̄ буддхависайе пан̃хам̣ пуччхитва̄ катхетум̣ асакконте ‘тумхе майам̣ буддха̄ти маха̄джанам̣ ван̃четва̄ а̄хин̣д̣атха̄’ти дживхампи чхинда̄пеййа, ан̃н̃ампи анаттхам̣ кареййа̄’’ти сакапат̣ин̃н̃а̄йа ева ‘на майам̣ буддха̄’ти вадим̣су. атха не ра̄джа̄ гехато никад̣д̣ха̄песи. те ра̄джагхарато никкханте упат̣т̣ха̄ка̄ пуччхим̣су – ‘‘ким̣ а̄чарийа̄ ра̄джа̄ тумхе пан̃хам̣ пуччхитва̄ сакка̄расамма̄нам̣ ака̄сӣ’’ти? ра̄джа̄ ‘‘буддха̄ тумхе’’ти пуччхи, тато майам̣ – ‘‘саче айам̣ ра̄джа̄ буддхависайе пан̃хам̣ катхийама̄нам̣ аджа̄нанто амхесу манам̣ падосессати, бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасависсатӣ’’ти ран̃н̃о анукампа̄йа ‘на майам̣ буддха̄’ти вадимха̄, майам̣ пана буддха̄ ева, амха̄кам̣ буддхабха̄во, удакена дховитва̄пи харитум̣ на сакка̄ти. ити бахиддха̄ ‘буддхамха̄’ти а̄хам̣су – ран̃н̃о сантике ‘на майам̣ буддха̄’ти вадим̣сӯти, идам̣ гахетва̄ ра̄джа̄ евама̄ха. таттха ким̣ пана бхавам̣ готамо дахаро чева джа̄тийа̄, наво ча паббаджджа̄йа̄ти идам̣ аттано пат̣ин̃н̃ам̣ гахетва̄ вадати. таттха кинти пат̣иккхепавачанам̣. ете джа̄тимахаллака̄ ча чирапаббаджита̄ ча ‘‘буддхамха̄’’ти на пат̣иджа̄нанти, бхавам̣ готамо джа̄тийа̄ ча дахаро паббаджджа̄йа ча наво ким̣ пат̣иджа̄на̄ти? ма̄ пат̣иджа̄на̄хӣти аттхо.
на ун̃н̃а̄табба̄ти на аваджа̄нитабба̄. на парибхотабба̄ти на парибхавитабба̄. катаме чатта̄роти катхетукамйата̄пуччха̄. кхаттийоти ра̄джакума̄ро. ураготи а̄сӣвисо. аггӣти аггийева. бхиккхӯти имасмим̣ пана паде десана̄кусалата̄йа атта̄нам̣ аббхантарам̣ катва̄ сӣлавантам̣ паббаджитам̣ дассети. еттха ча дахарам̣ ра̄джакума̄рам̣ дисва̄, уккамитва̄ маггам̣ аденто, па̄рупанам̣ анапаненто, нисинна̄санато анут̣т̣хаханто, хаттхипит̣т̣ха̄дӣхи анотаранто, хет̣т̣ха̄ катва̄ ман̃н̃анавасена ан̃н̃ампи еварӯпам̣ ана̄ча̄рам̣ каронто кхаттийам̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ ра̄джакума̄ро, маха̄кан̣д̣о маходаро – ким̣ на̄ма йам̣кин̃чи чорӯпаддавам̣ вӯпасаметум̣ йаттха каттхачи т̣ха̄не раджджам̣ ануса̄ситум̣ саккхиссатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. ан̃джанисала̄каматтампи а̄сӣвисапотакам̣ кан̣н̣а̄дӣсу пил̣андханто ан̇гулимпи дживхампи д̣ам̣са̄пенто урагам̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ а̄сӣвисо удакадед̣д̣убхо вийа ким̣ на̄ма кин̃чидева д̣ам̣ситум̣ кассачидева ка̄йе висам̣ пхаритум̣ саккхиссатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. кхаджджопанакаматтампи аггим̣ гахетва̄ хаттхена кӣл̣анто бхан̣д̣уккхалика̄йа кхипанто чӯл̣а̄йа ва̄ сайанапит̣т̣хаса̄т̣акапасиббака̄дӣсу ва̄ т̣хапенто аггим̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ агги катарам̣ ну кхо йа̄губхаттам̣ пачиссати, катарам̣ маччхамам̣сам̣, касса сӣтам̣ винодессатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. дахараса̄ман̣ерампи пана дисва̄ уккамитва̄ маггам̣ адентоти ра̄джакума̄ре вуттам̣ ана̄ча̄рам̣ каронто бхиккхум̣ аваджа̄на̄ти на̄ма. ‘‘бхаддако вата̄йам̣ са̄ман̣еро маха̄кан̣т̣хо маходаро йам̣кин̃чи буддхавачанам̣ уггахетум̣ йам̣кин̃чи аран̃н̃ам̣ аджджхога̄хетва̄ васитум̣ саккхиссати, сан̇гхаттхерака̄ле мана̄по бхависсатӣ’’тиа̄дӣни ваданто парибхоти на̄ма. там̣ саббампи на ка̄таббанти дассенто на ун̃н̃а̄таббо на парибхотабботи а̄ха.
етадавоча̄ти етам̣ га̄тха̄бандхам̣ авоча. га̄тха̄ ча на̄мета̄ тадаттхадӣпана̄пи хонти висесаттхадӣпана̄пи, татрима̄ тадаттхампи висесаттхампи дӣпентийева. таттха кхаттийанти кхетта̄нам̣ адхипатим̣. вуттан̃хетам̣ ‘‘кхетта̄нам̣ адхипатӣти кхо, ва̄сет̣т̣ха, ‘кхаттийо кхаттийо’твева дутийам̣ аккхарам̣ упаниббатта’’нти (дӣ. ни. 3.131). джа̄тисампаннанти та̄йева кхаттийаджа̄тийа̄ джа̄тисампаннам̣. абхиджа̄танти тӣн̣и кула̄ни атиккамитва̄ джа̄там̣.
т̣ха̄нам̣ хӣти ка̄ран̣ам̣ виджджати. мануджиндоти мануссаджет̣т̣хако. ра̄джадан̣д̣ена̄ти ран̃н̃о уддхат̣адан̣д̣ена, со аппако на̄ма на хоти, дасасахассавӣсатисахассаппама̄н̣о хотийева. тасмим̣ паккамате бхусанти тасмим̣ пуггале балаваупаккамам̣ упаккамати. раккхам̣ джӣвитаматтаноти аттано джӣвитам̣ раккхама̄но там̣ кхаттийам̣ париваджджеййа на гхат̣т̣еййа.
учча̄вачехӣти на̄на̄видхехи. ван̣н̣ехӣти сан̣т̣ха̄нехи. йена йена хи ван̣н̣ена чаранто гочарам̣ лабхати, йади саппаван̣н̣ена, йади дед̣д̣убхаван̣н̣ена, йади дхаманиван̣н̣ена, антамасо каландакаван̣н̣енапи чаратийева. а̄саджджа̄ти патва̄. ба̄ланти йена ба̄лена гхат̣т̣ито, там̣ ба̄лам̣ нарам̣ ва̄ на̄рим̣ ва̄ д̣ам̣сеййа.
пахӯтабхаккханти бахубхаккхам̣. аггисса хи абхаккхам̣ на̄ма наттхи. джа̄линанти джа̄лавантам̣. па̄ваканти аггим̣. па̄вагантипи па̄т̣хо. кан̣хаваттанинти ваттанӣти магго, аггина̄ гатамагго кан̣хо хоти ка̄л̣ако, тасма̄ ‘‘кан̣хаваттанӣ’’ти вуччати.
маха̄ хутва̄на̄ти маханто хутва̄. агги хи екада̄ йа̄вабрахмалокаппама̄н̣опи хоти. джа̄йанти таттха па̄роха̄ти таттха аггина̄ дад̣д̣хаване па̄роха̄ джа̄йанти. па̄роха̄ти тин̣аруккха̄дайо вуччанти. те хи аггина̄ дад̣д̣хат̣т̣ха̄не мӯламаттепи авасит̣т̣хе па̄дато роханти джа̄йанти вад̣д̣ханти, тасма̄ ‘‘па̄роха̄’’ти вуччанти. пуна роханаттхена ва̄ па̄роха̄. ахоратта̄намаччайети раттиндива̄нам̣ атиккаме. нида̄гхепи деве вут̣т̣хаматте джа̄йанти.
бхиккху д̣ахати теджаса̄ти еттха аккосантам̣ паччаккосанто бхан̣д̣антам̣ пат̣ибхан̣д̣анто пахарантам̣ пат̣ипахаранто бхиккху на̄ма кин̃чи бхиккхутеджаса̄ д̣ахитум̣ на саккоти. йо пана аккосантам̣ на паччаккосати, бхан̣д̣антам̣ на пат̣ибхан̣д̣ати. пахарантам̣ на пат̣ипахарати, тасмим̣ виппат̣ипанно тасса сӣлатеджена д̣айхати. теневетам̣ вуттам̣. на тасса путта̄ пасавоти тасса путтадхӣтаропи гомахим̣сакуккут̣асӯкара̄дайо пасавопи на бхаванти, винассантӣти аттхо. да̄йа̄да̄ виндаре дхананти тасса да̄йа̄да̄пи дханам̣ на винданти. та̄ла̄ваттхӯ бхаванти тети те бхиккхутеджаса̄ дад̣д̣ха̄ ваттхуматта̄васит̣т̣хо маттхакаччхинната̄ло вийа бхаванти, путтадхӣта̄дивасена на вад̣д̣хантӣти аттхо.
тасма̄ти йасма̄ саман̣атеджена дад̣д̣ха̄ маттхакаччхинната̄ло вийа авирул̣хидхамма̄ бхаванти, тасма̄. саммадева сама̄чарети самма̄ сама̄чареййа. самма̄ сама̄чарантена пана ким̣ ка̄таббанти? кхаттийам̣ та̄ва нисса̄йа ладдхаббам̣ га̄манигамайа̄нава̄хана̄диа̄нисам̣сам̣, урагам̣ нисса̄йа тасса кӣл̣а̄панена ладдхаббам̣ ваттхахиран̃н̃асуван̣н̣а̄диа̄нисам̣сам̣ аггим̣ нисса̄йа тасса̄нубха̄вена паттаббам̣ йа̄губхаттапачанасӣтавинодана̄диа̄нисам̣сам̣, бхиккхум̣ нисса̄йа тасса васена паттаббам̣ асутасаванасутапарийодапана-саггамагга̄дхигама̄диа̄нисам̣сам̣ сампассама̄нена ‘‘ете нисса̄йа пуббе вуттаппака̄ро а̄дӣнаво аттхи. ким̣ имехӣ’’ти? на саббасо паха̄табба̄. иссарийаттхикена пана вуттаппака̄рам̣ аваджа̄нанан̃ча парибхаванан̃ча акатва̄ пуббут̣т̣ха̄йипаччха̄нипа̄тита̄дӣхи упа̄йехи кхаттийакума̄ро тосетаббо, евам̣ тато иссарийам̣ адхигамиссати. ахитун̣д̣икена ураге висса̄сам̣ акатва̄ на̄гавиджджам̣ париваттетва̄ аджападена дан̣д̣ена гӣва̄йа гахетва̄ висахарена мӯлена да̄т̣ха̄ дховитва̄ пел̣а̄йам̣ паккхипитва̄ кӣл̣а̄пентена чаритаббам̣. евам̣ там̣ нисса̄йа гха̄саччха̄дана̄дӣни лабхиссати. йа̄гупачана̄дӣни каттука̄мена аггим̣ висса̄сена бхан̣д̣уккхалика̄дӣсу апаккхипитва̄ хаттхехи ана̄масантена гомайачун̣н̣а̄дӣхи джа̄летва̄ йа̄гупачана̄дӣни каттабба̄ни, евам̣ там̣ нисса̄йа а̄нисам̣сам̣ лабхиссати. асутасавана̄дӣни паттхайантенапи бхиккхум̣ ативисса̄сена веджджакамманавакамма̄дӣсу айоджетва̄ чатӯхи паччайехи саккаччам̣ упат̣т̣ха̄таббо, евам̣ там̣ нисса̄йа асутапуббам̣ буддхавачанам̣ асутапуббам̣ пан̃ха̄виниччхайам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикам̣ аттхам̣ тиссо куласампаттийо чха ка̄масагга̄ни нава ча брахмалоке патва̄ аматамаха̄нибба̄надассанампи лабхиссатӣти имаматтхам̣ сандха̄йа саммадева сама̄чарети а̄ха.
етадавоча̄ти дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанно паса̄дам̣ а̄викаронто етам̣ ‘‘абхикканта’’нтиа̄дивачанам̣ авоча. таттха абхиккантанти абхикантам̣ атиит̣т̣хам̣ атимана̄пам̣, атисундаранти аттхо. еттха екена абхиккантасаддена десанам̣ тхомети ‘‘абхиккантам̣, бханте, йадидам̣ бхагавато дхаммадесана̄’’ти. екена аттано паса̄дам̣ ‘‘абхиккантам̣, бханте, йадидам̣ бхагавато дхаммадесанам̣ а̄гамма мама паса̄до’’ти.
тато парам̣ чатӯхи упама̄хи десанам̣йева тхомети. таттха никкуджджитанти адхомукхат̣хапитам̣, хет̣т̣ха̄мукхаджа̄там̣ ва̄. уккуджджеййа̄ти упаримукхам̣ кареййа. пат̣иччханнанти тин̣апан̣н̣а̄дичха̄дитам̣. вивареййа̄ти уггха̄т̣еййа. мӯл̣хасса̄ти диса̄мӯл̣хасса. маггам̣ а̄чиккхеййа̄ти хаттхе гахетва̄ ‘‘еса магго’’ти вадеййа. андхака̄рети ка̄л̣апаккхача̄туддасӣ ад̣д̣хараттагханаванасан̣д̣а мегхапат̣алехи чатуран̇ге таме. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ кочи никкуджджитам̣ уккуджджеййа, евам̣ саддхаммавимукхам̣ асаддхамме патитам̣ мам̣ асаддхамма̄ вут̣т̣ха̄пентена, йатха̄ пат̣иччханнам̣ вивареййа, евам̣ кассапасса бхагавато са̄санантарадха̄на̄ пабхути миччха̄дит̣т̣хигаханапат̣иччханнам̣ са̄санам̣ виварантена, йатха̄ мӯл̣хасса маггам̣ а̄чиккхеййа, евам̣ куммаггамиччха̄маггапат̣ипаннасса ме саггамоккхамаггам̣ а̄викаронтена, йатха̄ андхака̄ре телападжджотам̣ дха̄реййа, евам̣ мохандхака̄ре нимуггасса ме буддха̄диратанарӯпа̄ни апассато таппат̣иччха̄дакамохандхака̄равиддхам̣сакадесана̄паджджотам̣ дха̄рентена майхам̣ бхагавата̄ етехи парийа̄йехи пака̄ситатта̄ анекапарийа̄йена дхаммо пака̄ситоти.
евам̣ десанам̣ тхометва̄ има̄йа десана̄йа ратанаттайе пасанначитто пасанна̄ка̄рам̣ каронто еса̄хантиа̄дима̄ха. таттха еса̄ханти есо ахам̣. бхагавантам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча̄ти бхагавантан̃ча дхамман̃ча бхиккхусан̇гхан̃ча̄ти имам̣ ратанаттайам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми. упа̄сакам̣ мам̣, бханте, бхагава̄ дха̄ретӯти мам̣ бхагава̄ ‘упа̄сако айа’нти евам̣ дха̄рету, джа̄на̄тӯти аттхо. аджджатаггети аджджатам̣ а̄дим̣ катва̄. аджджадаггети ва̄ па̄т̣хо, да-ка̄ро падасандхикаро, аджджа аггам̣ катва̄ти аттхо. па̄н̣упетанти па̄н̣ехи упетам̣ йа̄ва ме джӣвитам̣ паваттати, та̄ва упетам̣ анан̃н̃асаттхукам̣ тӣхи саран̣агаманехи саран̣ам̣ гатам̣ упа̄сакам̣ каппийака̄ракам̣ мам̣ бхагава̄ дха̄ретӯти айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа са̄ман̃н̃апхаласутте сабба̄ка̄рена вуттоти. пат̣хамам̣.
2. пурисасуттаван̣н̣ана̄
113. дутийе абхива̄детва̄ти пуримасутте саран̣агататта̄ идха абхива̄деси. аджджхаттанти нийакаджджхаттам̣, аттано санта̄не уппаджджантӣти аттхо. лобха̄дӣсу луббханалаккхан̣о лобхо, дуссаналаккхан̣о досо, муйханалаккхан̣о мохоти. хим̣сантӣти вихет̣хенти на̄сенти вина̄сенти. аттасамбхӯта̄ти аттани самбхӯта̄. тачаса̄рам̣ва сампхаланти йатха̄ тачаса̄рам̣ вел̣ум̣ ва̄ нал̣ам̣ ва̄ аттано пхалам̣ хим̣сати вина̄сети, евам̣ хим̣санти вина̄сентӣти. дутийам̣.
3. джара̄маран̣асуттаван̣н̣ана̄
114. татийе ан̃н̃атра джара̄маран̣а̄ти джара̄маран̣ато мутто на̄ма аттхӣти вуччати. кхаттийамаха̄са̄ла̄ти кхаттийамаха̄са̄ла̄ на̄ма маха̄са̄раппатта̄ кхаттийа̄. йесам̣ хи кхаттийа̄нам̣ хет̣т̣химантена кот̣исатам̣ нидха̄нагатам̣ хоти, тайо каха̄пан̣акумбха̄ валан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапита̄ хонти, те кхаттийамаха̄са̄ла̄ на̄ма. йесам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ асӣтикот̣идханам̣ нихитам̣ хоти, дийад̣д̣хо каха̄пан̣акумбхо валан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапито хоти, те бра̄хман̣амаха̄са̄ла̄ на̄ма. йесам̣ гахапатӣнам̣ чатта̄лӣсакот̣идханам̣ нихитам̣ хоти, каха̄пан̣акумбхо валан̃джанаттха̄йа гехамаджджхе ра̄сим̣ катва̄ т̣хапито хоти, те гахапатимаха̄са̄ла̄ на̄ма.
ад̣д̣ха̄ти иссара̄. нидха̄нагатадханасса махантата̄йа махаддхана̄. суван̣н̣араджатабха̄джана̄дӣнам̣ упабхогабхан̣д̣а̄нам̣ махантата̄йа маха̄бхога̄. анидха̄нагатасса джа̄тарӯпараджатасса пахӯтата̄йа, пахӯтаджа̄тарӯпараджата̄. виттӯпакаран̣асса тут̣т̣хикаран̣асса пахӯтата̄йа пахӯтавиттӯпакаран̣а̄. годхана̄дӣнан̃ча саттавидхадхан̃н̃а̄нан̃ча пахӯтата̄йа пахӯтадханадхан̃н̃а̄. тесампи джа̄та̄нам̣ наттхи ан̃н̃атра джара̄маран̣а̄ти тесампи евам̣ иссара̄нам̣ джа̄та̄нам̣ ниббатта̄нам̣ наттхи ан̃н̃атра джара̄маран̣а̄, джа̄татта̄йева джара̄маран̣ато моккхо на̄ма наттхи, антоджара̄маран̣ейева хоти.
арахантотиа̄дӣсу а̄рака̄ килесехӣти араханто. кхӣн̣а̄ етесам̣ чатта̄ро а̄сава̄ти кхӣн̣а̄сава̄. брахмачарийава̄сам̣ вут̣т̣ха̄ паринит̣т̣хитава̄са̄ти вуситаванто. чатӯхи маггехи каран̣ӣйам̣ етесам̣ катанти катакаран̣ӣйа̄. кхандхабха̄ро килесабха̄ро абхисан̇кха̄рабха̄ро ка̄магун̣абха̄роти, име охита̄ бха̄ра̄ етесанти охитабха̄ра̄. ануппатто арахаттасан̇кха̄то сако аттхо етесанти ануппаттасадаттха̄. дасавидхампи париккхӣн̣ам̣ бхавасам̣йоджанам̣ етесанти париккхӣн̣абхавасам̣йоджана̄. самма̄ ка̄ран̣ехи джа̄нитва̄ вимутта̄ти саммадан̃н̃а̄вимутта̄. маггапан̃н̃а̄йа чатусаччадхаммам̣ н̃атва̄ пхалавимуттийа̄ вимутта̄ти аттхо. бхеданадхаммоти бхиджджанасабха̄во. никкхепанадхаммоти никкхипитаббасабха̄во. кхӣн̣а̄савасса хи аджӣран̣адхаммопи аттхи, а̄рамман̣ато пат̣ивиддхам̣ нибба̄нам̣, там̣ хи на джӣрати. идха панасса джӣран̣адхаммам̣ дассенто евама̄ха. аттхуппаттико кирасса суттасса никкхепо. сивикаса̄ла̄йа нисӣдитва̄ катхитанти ваданти. таттха бхагава̄ читра̄ни ратхайа̄на̄дӣни дисва̄ дит̣т̣хамева упамам̣ катва̄, ‘‘джӣранти ве ра̄джаратха̄’’ти га̄тхама̄ха.
таттха джӣрантӣти джарам̣ па̄пун̣анти. ра̄джаратха̄ти ран̃н̃о абхирӯханаратха̄. сучитта̄ти суван̣н̣араджата̄дӣхи сут̣т̣ху читтита̄. атхо сарӣрампи джарам̣ упетӣти еварӯпесу анупа̄дин̣н̣акесу са̄рада̄румайесу ратхесу джӣрантесу имасмим̣ аджджхаттике упа̄дин̣н̣аке мам̣салохита̄димайе сарӣре ким̣ ваттаббам̣? сарӣрампи джарам̣ упетийева̄ти аттхо. санто хаве саббхи паведайантӣти санто саббхӣхи саддхим̣ сатам̣ дхаммо на джарам̣ упетӣти евам̣ паведайанти. ‘‘сатам̣ дхаммо на̄ма нибба̄нам̣, там̣ на джӣрати, аджарам̣ аматанти евам̣ катхентӣ’’ти аттхо. йасма̄ ва̄ нибба̄нам̣ а̄гамма сӣданасабха̄ва̄ килеса̄ бхиджджанти, тасма̄ там̣ саббхӣти вуччати. ити пуримападасса ка̄ран̣ам̣ дассенто ‘‘санто хаве саббхи паведайантӣ’’ти а̄ха. идам̣ хи вуттам̣ хоти – сатам̣ дхаммо на джарам̣ упети, тасма̄ санто саббхи паведайанти. аджарам̣ нибба̄нам̣ сатам̣ дхаммоти а̄чиккхантӣти аттхо. сундара̄дхивачанам̣ ва̄ етам̣ саббхӣти. йам̣ саббхидхаммабхӯтам̣ нибба̄нам̣ санто паведайанти катхайанти, со сатам̣ дхаммо на джарам̣ упетӣтипи аттхо. татийам̣.
4. пийасуттаван̣н̣ана̄
115. чатуттхе рахогатасса̄ти рахаси гатасса. пат̣исаллӣнасса̄ти нилӣнасса екӣбхӯтасса. еваметам̣, маха̄ра̄джа̄ти идха бхагава̄ имам̣ суттам̣ саббан̃н̃убха̄ситам̣ каронто а̄ха. антакена̄дхипаннасса̄ти маран̣ена аджджхоттхат̣асса. чатуттхам̣.
5. аттараккхитасуттаван̣н̣ана̄
116. пан̃чаме хаттхика̄йоти хаттхигхат̣а̄. сесесупи есева найо. сам̣вароти пидаханам̣. са̄дху саббаттха сам̣вароти имина̄ каммапатхабхедам̣ апаттасса каммасса сам̣варам̣ дассети. ладжджӣти хирима̄. ладжджӣгахан̣ена четтха оттаппампи гахитамева хоти. пан̃чамам̣.
6. аппакасуттаван̣н̣ана̄
117. чхат̣т̣хе ул̣а̄ре ул̣а̄рети пан̣ӣте ча бахуке ча. маджджантӣти ма̄намаджджанена маджджанти. атиса̄ранти атиккамам̣. кӯт̣анти па̄сам̣. паччха̄санти паччха̄ тесам̣. чхат̣т̣хам̣.
7. ад̣д̣акаран̣асуттаван̣н̣ана̄
118. саттаме ка̄махетӯти ка̄мамӯлакам̣. ка̄манида̄нанти ка̄мапаччайа̄. ка̄ма̄дхикаран̣анти ка̄мака̄ран̣а̄. сабба̄ни хета̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нева. бхадрамукхоти сундарамукхо. екадивасам̣ кира ра̄джа̄ ад̣д̣акаран̣е нисӣди. таттха пат̣хаматарам̣ лан̃джам̣ гахетва̄ нисинна̄ амачча̄ асса̄микепи са̄мике карим̣су. ра̄джа̄ там̣ н̃атва̄ – ‘‘майхам̣ та̄ва патхависсарасса саммукха̄пете евам̣ каронти, параммукха̄ ким̣ на̄ма на кариссанти? пан̃н̃а̄йиссати да̄ни вит̣ат̣ӯбхо сена̄пати сакена раджджена, ким̣ майхам̣ еварӯпехи лан̃джакха̄дакехи муса̄ва̄дӣхи саддхим̣ екат̣т̣ха̄не нисаджджа̄йа̄’’ти чинтеси. тасма̄ евама̄ха. кхиппам̣ва од̣д̣итанти куминам̣ вийа од̣д̣итам̣. йатха̄ маччха̄ од̣д̣итам̣ куминам̣ пависанта̄ на джа̄нанти, евам̣ сатта̄ килесака̄мена ваттхука̄мам̣ вӣтиккаманта̄ на джа̄нантӣти аттхо. саттамам̣.
8. маллика̄суттаван̣н̣ана̄
119. ат̣т̣хаме аттхи ну кхо те малликети касма̄ пуччхати? айам̣ кира маллика̄ дуггатама̄ла̄ка̄расса дхӣта̄, екадивасам̣ а̄пан̣ато пӯвам̣ гахетва̄ ‘‘ма̄ла̄ра̄мам̣ гантва̄ва кха̄дисса̄мӣ’’ти гаччхантӣ пат̣ипатхе бхиккхусан̇гхапарива̄рам̣ бхагавантам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ пависантам̣ дисва̄ пасанначитта̄ там̣ бхагавато ада̄си. саттха̄ нисӣдана̄ка̄рам̣ дассеси. а̄нандаттхеро чӣварам̣ пан̃н̃а̄петва̄ ада̄си. бхагава̄ таттха нисӣдитва̄ там̣ пӯвам̣ парибхун̃джитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. тхеро ‘‘имисса̄, бханте, ко випа̄ко бхависсатӣ’’ти пуччхи. а̄нанда, аджджеса̄ татха̄гатасса пат̣хамабходжанам̣ ада̄си, аджджева косаларан̃н̃о аггамахесӣ бхависсатӣти. там̣дивасамева ча ра̄джа̄ ка̄сига̄ме бха̄гинеййена йуддхена пара̄джито пала̄йитва̄ нагарам̣ а̄гаччханто ма̄ла̄ра̄мам̣ пависитва̄ балака̄йасса а̄гаманам̣ а̄гамеси. тасса са̄ ваттам̣ ака̄си. со та̄йа ватте пасӣдитва̄ там̣ антепӯрам̣ атиха̄ра̄петва̄ там̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапеси.
атхекадивасам̣ чинтеси – ‘‘майа̄ имисса̄ дуггатакуласса дхӣтуйа̄ махантам̣ иссарийам̣ диннам̣, йам̣нӯна̄хам̣ имам̣ пуччхеййам̣ ‘ко те пийо’ти? са̄ ‘твам̣ ме, маха̄ра̄джа, пийо’ти ватва̄ пуна мам̣ пуччхиссати. атхасса̄хам̣ ‘майхампи твам̣йева пийа̄’ти ваккха̄мӣ’’ти. ити со ан̃н̃аман̃н̃ам̣ висса̄саджананаттхам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ катхенто пуччхати. са̄ пана девӣ пан̣д̣ита̄ буддхупат̣т̣ха̄йика̄ дхаммупат̣т̣ха̄йика̄ сан̇гхупат̣т̣ха̄йика̄ маха̄пан̃н̃а̄, тасма̄ евам̣ чинтеси – ‘‘на̄йам̣ пан̃хо ран̃н̃о мукхам̣ олокетва̄ катхетаббо’’ти. са̄ сарасенева катхетва̄ ра̄джа̄нам̣ пуччхи. ра̄джа̄ та̄йа сарасена катхитатта̄ ниваттитум̣ алабханто сайампи сарасенева катхетва̄ ‘‘сака̄ран̣ам̣ идам̣, татха̄гатасса нам̣ а̄рочесса̄мӣ’’ти гантва̄ бхагавато а̄рочеси. неваджджхага̄ти на̄дхигаччхати. евам̣ пийо путху атта̄ паресанти йатха̄ екасса атта̄ пийо, евам̣ паресам̣ путхусатта̄нампи атта̄ пийоти аттхо. ат̣т̣хамам̣.
9. йан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄
120. наваме тхӯн̣ӯпанӣта̄нӣти тхӯн̣ам̣ упанӣта̄ни, тхӯн̣а̄йа баддха̄ни хонти. парикамма̄ни каронтӣти етта̄вата̄ техи бхиккхӯхи ран̃н̃о а̄раддхайан̃н̃о татха̄гатасса а̄рочито. касма̄ пана ран̃н̃а̄ айам̣ йан̃н̃о а̄раддхо? дуссупинапат̣игха̄та̄йа. екадивасам̣ кира ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄раппат̣иман̣д̣ито хаттхиккхандхаварагато нагарам̣ анусан̃чаранто ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ олокайама̄нам̣ екам̣ иттхим̣ дисва̄ тасса̄ пат̣ибаддхачитто татова пат̣иниваттитва̄ антепурам̣ пависитва̄ екасса пурисасса таматтхам̣ а̄рочетва̄ ‘‘гаччха тасса̄ сасса̄микабха̄вам̣ ва̄ асса̄микабха̄вам̣ ва̄ джа̄на̄хӣ’’ти песеси. со гантва̄ пуччхи. са̄ ‘‘есо ме са̄мико а̄пан̣е нисинно’’ти дассеси. ра̄джапурисо ран̃н̃о таматтхам̣ а̄чиккхи. ра̄джа̄ там̣ пурисам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘мам̣ упат̣т̣хаха̄’’ти а̄ха. ‘‘на̄хам̣, дева, упат̣т̣хахитум̣ джа̄на̄мӣ’’ти ча вутте ‘‘упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма на а̄чарийасса сантике уггахетабба’’нти балакка̄рена а̄вудхапхалакам̣ га̄ха̄петва̄ упат̣т̣ха̄кам̣ ака̄си. упат̣т̣хахитва̄ гехам̣ гатаматтамева ча нам̣ пуна паккоса̄петва̄ ‘‘упат̣т̣ха̄кена на̄ма ран̃н̃о вачанам̣ каттаббам̣, гаччха ито йоджанаматте амха̄кам̣ сӣсадхованапоккхаран̣ӣ аттхи, тато арун̣аматтикан̃ча лохитуппалама̄лан̃ча ган̣хитва̄ ехи. саче аджджева на̄гаччхаси, ра̄джадан̣д̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти ватва̄ песеси. со ра̄джабхайена никкхамитва̄ гато.
ра̄джа̄пи тасмим̣ гате дова̄рикам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘аджджа са̄йанхейева два̄рам̣ пидахитва̄ ‘ахам̣ ра̄джадӯто’ти ва̄ ‘упара̄джадӯто’ти ва̄ бхан̣анта̄нампи ма̄ виварӣ’’ти а̄ха. со пурисо маттикан̃ча уппала̄ни ча гахетва̄ два̄ре пихитаматте а̄гантва̄ бахум̣ вадантопи два̄рам̣ алабхитва̄ париссайабхайена джетаванам̣ гато. ра̄джа̄пи ра̄гапарил̣а̄хена абхибхӯто ка̄ле нисӣдати, ка̄ле тит̣т̣хати, ка̄ле нипаджджати, саннит̣т̣ха̄нам̣ алабханто йаттха каттхачи нисиннакова маккат̣анидда̄йа нидда̄йати.
пуббе ча тасмим̣йева нагаре чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ парада̄рикакаммам̣ катва̄ нандопананда̄йа на̄ма лохакумбхийа̄ ниббаттим̣су. те пхен̣уддехакам̣ паччама̄на̄ тим̣савассасахасса̄ни хет̣т̣ха̄ гаччханта̄ кумбхийа̄ талам̣ па̄пун̣анти, тим̣савассасахасса̄ни упари гаччханта̄ маттхакам̣ па̄пун̣анти. те там̣ дивасам̣ а̄локам̣ олокетва̄ аттано дуккат̣абхайена екекам̣ га̄тхам̣ ваттука̄ма̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарамева а̄хам̣су. еко са-ка̄рам̣, еко со-ка̄рам̣, еко на-ка̄рам̣, еко ду-ка̄рам̣ а̄ха. ра̄джа̄ тесам̣ нерайикасатта̄нам̣ саддам̣ сутака̄лато пат̣т̣ха̄йа сукхам̣ авиндама̄нова там̣ратта̄васесам̣ вӣтина̄меси.
арун̣е ут̣т̣хите пурохито а̄гантва̄ там̣ сукхасеййам̣ пуччхи. со ‘‘куто ме, а̄чарийа, сукха’’нти? ватва̄, ‘‘супине еварӯпе садде ассоси’’нти а̄чиккхи. бра̄хман̣о – ‘‘имасса ран̃н̃о имина̄ супинена вуд̣д̣хи ва̄ ха̄ни ва̄ наттхи, апича кхо пана йам̣ имасса гехе аттхи, там̣ саман̣асса готамасса хоти, готамаса̄вака̄нам̣ хоти, бра̄хман̣а̄ кин̃чи на лабханти, бра̄хман̣а̄нам̣ бхиккхам̣ уппа̄десса̄мӣ’’ти, ‘‘бха̄рийо айам̣, маха̄ра̄джа, супино тӣсу джа̄нӣсу ека̄ пан̃н̃а̄йати, раджджантара̄йо ва̄ бхависсати джӣвитантара̄йо ва̄, дево ва̄ на вассиссатӣ’’ти а̄ха. катхам̣ соттхи бхавеййа а̄чарийа̄ти? ‘‘мантетва̄ н̃а̄тум̣ сакка̄, маха̄ра̄джа̄ти. гаччхатха а̄чарийехи саддхим̣ мантетва̄ амха̄кам̣ соттхим̣ каротха̄’’ти.
со сивикаса̄ла̄йам̣ бра̄хман̣е саннипа̄тетва̄ таматтхам̣ а̄рочетва̄, ‘‘висум̣ висум̣ гантва̄ евам̣ вадатха̄’’ти тайо вагге ака̄си. бра̄хман̣а̄ пависитва̄ ра̄джа̄нам̣ сукхасеййам̣ пуччхим̣су. ра̄джа̄ пурохитасса катхитанийа̄менева катхетва̄ ‘‘катхам̣ соттхи бхавеййа̄’’ти пуччхи. маха̄бра̄хман̣а̄ – ‘‘саббапан̃часатам̣ йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ етасса каммасса соттхи бхавеййа, евам̣, маха̄ра̄джа, а̄чарийа̄ катхентӣ’’ти а̄хам̣су. ра̄джа̄ тесам̣ сутва̄ анабхинандитва̄ аппат̣иккоситва̄ тун̣хӣ ахоси. атха дутийаваггабра̄хман̣а̄пи а̄гантва̄ таттхева катхесум̣. татха̄ татийаваггабра̄хман̣а̄пи. атха ра̄джа̄ ‘‘йан̃н̃ам̣ каронтӯ’’ти а̄н̣а̄песи. тато пат̣т̣ха̄йа бра̄хман̣а̄ усабха̄дайо па̄н̣е а̄хара̄песум̣. нагаре маха̄саддо удапа̄ди. там̣ паваттим̣ н̃атва̄ маллика̄ ра̄джа̄нам̣ татха̄гатасса сантикам̣ песеси. со гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ бхагава̄ – ‘‘ханда куто ну твам̣, маха̄ра̄джа, а̄гаччхаси дива̄дивасса̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ – ‘‘аджджа ме, бханте, супинаке чатта̄ро садда̄ сута̄, сохам̣ бра̄хман̣е пуччхим̣. бра̄хман̣а̄ ‘бха̄рийо, маха̄ра̄джа, супино, саббапан̃часатам̣ йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ пат̣икаммам̣ карома̄ти а̄раддха̄’’’ти а̄ха. кинти те, маха̄ра̄джа, садда̄ сута̄ти. со йатха̄сутам̣ а̄рочеси. атха нам̣ бхагава̄ а̄ха – пуббе, маха̄ра̄джа, имасмим̣йева нагаре чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ парада̄рика̄ хутва̄ нандопананда̄йа лохакумбхийа̄ ниббатта̄ сат̣т̣хивассасахассаматтхаке уггаччхим̣су.
таттха еко –
‘‘сат̣т̣хивассасахасса̄ни, парипун̣н̣а̄ни саббасо;
нирайе паччама̄на̄нам̣, када̄ анто бхависсатӣ’’ти.(пе. ва. 802; джа̄. 1.4.54) –
имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. дутийо –
‘‘сохам̣ нӯна ито гантва̄, йоним̣ ладдха̄на ма̄нусим̣;
вадан̃н̃ӯ сӣласампанно, ка̄ха̄ми кусалам̣ баху’’нти. (пе. ва. 805; джа̄. 1.4.56) –
имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. татийо –
‘‘наттхи анто куто анто, на анто пат̣идиссати;
тада̄ хи пакатам̣ па̄пам̣, мама туйхан̃ча ма̄риса̄’’ти. (пе. ва. 803; джа̄. 1.4.55) –
имам̣ га̄тхам̣ ваттхука̄мо ахоси. чатуттхо –
‘‘дуджджӣвитамаджӣвимха̄, йе санте на дадамхасе;
виджджама̄несу бхогесу, дӣпам̣ на̄камха аттано’’ти. (пе. ва. 804; джа̄. 1.4.53) –
имам̣. те има̄ га̄тха̄ ваттум̣ асакконта̄ екекам̣ аккхарам̣ ватва̄ таттхева нимугга̄. ити, маха̄ра̄джа, те нерайикасатта̄ йатха̄каммена виравим̣су. тасса саддасса сутапаччайа̄ туйхам̣ ха̄ни ва̄ вуд̣д̣хи ва̄ наттхи. еттака̄нам̣ пана пасӯнам̣ гха̄танакаммам̣ на̄ма бха̄рийанти нирайабхайена таджджетва̄ дхаммакатхам̣ катхеси. ра̄джа̄ дасабале пасӣдитва̄, ‘‘мун̃ча̄ми, несам̣ джӣвитам̣ дада̄ми, харита̄ни чева тин̣а̄ни кха̄данту, сӣтала̄ни ча па̄нӣйа̄ни пиванту, сӣто ча несам̣ ва̄то упава̄йатӯ’’ти ватва̄, ‘‘гаччхатха ха̄ретха̄’’ти мануссе а̄н̣а̄песи. те гантва̄ бра̄хман̣е пала̄петва̄ там̣ па̄н̣асан̇гхам̣ бандханато мочетва̄ нагаре дхаммабхерим̣ чара̄песум̣.
атха ра̄джа̄ дасабаласса сантике нисинно а̄ха – ‘‘бханте, екаратти на̄ма тийа̄ма̄ хоти, майхам̣ пана аджджа две раттийо екато гхат̣ита̄ вийа ахесу’’нти. сопи пурисо таттхева нисинно а̄ха – ‘‘бханте, йоджанам̣ на̄ма чатуга̄вутам̣ хоти, майхам̣ пана аджджа две йоджана̄ни екато ката̄ни вийа ахесу’’нти. атха бхагава̄ – ‘‘джа̄гарасса та̄ва раттийа̄ дӣгхабха̄во па̄кат̣о, сантасса йоджанасса дӣгхабха̄во па̄кат̣о, ват̣т̣апатитасса пана ба̄лапутхуджджанасса анаматаггасам̣са̄рават̣т̣ам̣ екантадӣгхамева̄’’ти ра̄джа̄нан̃ча тан̃ча пурисам̣ нерайикасатте ча а̄раббха дхаммападе имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –
‘‘дӣгха̄ джа̄гарато ратти, дӣгхам̣ сантасса йоджанам̣;
дӣгхо ба̄ла̄нам̣ сам̣са̄ро, саддхаммам̣ авиджа̄ната’’нти. (дха. па. 60);
га̄тха̄парийоса̄не со иттхиса̄мико пурисо сота̄паттипхале патит̣т̣хахи. етаматтхам̣ видитва̄ти етам̣ ка̄ран̣ам̣ джа̄нитва̄.
ассамедхантиа̄дӣсу – пора̄н̣ара̄джака̄ле кира сассамедхам̣ пурисамедхам̣ самма̄па̄сам̣ ва̄ча̄пеййанти чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни ахесум̣, йехи ра̄джа̄но локам̣ сан̇ган̣хим̣су. таттха ниппханнасассато дасамабха̄гаггахан̣ам̣ сассамедхам̣ на̄ма, сассасампа̄дане медха̄вита̄ти аттхо. маха̄йодха̄нам̣ чхама̄сикам̣ бхатта-ветана̄нуппада̄нам̣ пурисамедхам̣ на̄ма, пурисасан̇ган̣хане медха̄вита̄ти аттхо. далиддаманусса̄нам̣ хаттхато лекхам̣ гахетва̄ тӣн̣и васса̄ни вина̄ва вад̣д̣хийа̄ сахассадвисахассаматтадхана̄нуппада̄нам̣ самма̄па̄сам̣ на̄ма. тан̃хи самма̄ мануссе па̄сети, хадайе бандхитва̄ вийа т̣хапети, тасма̄ самма̄па̄санти вуччати. ‘‘та̄та ма̄тула̄’’тиа̄дина̄ найена сан̣хава̄ча̄бхан̣анам̣ ва̄ча̄пеййам̣ на̄ма, пийава̄ча̄ти аттхо. евам̣ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇гахитам̣ рат̣т̣хам̣ иддхан̃чева хоти пхӣтан̃ча пахӯтааннапа̄нам̣ кхемам̣ нираббудам̣. манусса̄ муда̄ модама̄на̄ уре путте наччента̄ апа̄рутагхарадва̄ра̄ вихаранти. идам̣ гхарадва̄ресу аггал̣а̄нам̣ абха̄вато нираггал̣анти вуччати. айам̣ пора̄н̣ика̄ павен̣ӣ.
апарабха̄ге пана окка̄кара̄джака̄ле бра̄хман̣а̄ има̄ни чатта̄ри сан̇гахаваттхӯни иман̃ча рат̣т̣хасампаттим̣ париваттетва̄ уддхам̣мӯлакам̣ катва̄ ассамедхам̣ пурисамедханти а̄дике пан̃ча йан̃н̃е на̄ма акам̣су. тесу ассаметтха медханти вадхантӣти ассамедхо. двӣхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса екавӣсатийӯпасса екасмим̣ маджджхимадивасейева саттанавутипан̃чапасусатагха̄табхим̣санасса т̣хапетва̄ бхӯмин̃ча пурисе ча авасесасаббавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. пурисаметтха медхантӣти пурисамедхо. чатӯхи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. саммаметтха па̄сентӣти самма̄па̄со. дивасе дивасе саммам̣ кхипитва̄ тасса патитока̄се ведим̣ катва̄ сам̣ха̄римехи йӯпа̄дӣхи сарассатинадийа̄ нимуггока̄сато пабхути пат̣иломам̣ гаччхантена йаджитаббасса сатрайа̄гассетам̣ адхивачанам̣. ва̄джаметтха пивантӣти ва̄джапеййо. екена парийан̃н̃ена саттарасахи пасӯхи йаджитаббасса белувайӯпасса саттарасакадаккхин̣асса йан̃н̃ассетам̣ адхивачанам̣. наттхи еттха аггал̣а̄ти нираггал̣о. навахи парийан̃н̃ехи йаджитаббасса саддхим̣ бхӯмийа̄ ча пурисехи ча ассамедхе вуттавибхавадаккхин̣асса саббамедхапарийа̄йана̄масса ассамедхавикаппассеветам̣ адхивачанам̣. маха̄рамбха̄ти маха̄кичча̄ маха̄каран̣ӣйа̄. саммаггата̄ти самма̄ пат̣ипанна̄ буддха̄дайо. нира̄рамбха̄ти аппаттха̄ аппакичча̄. йаджанти анукуланти анукулесу йаджанти, йам̣ ниччабхатта̄ди пуббапурисехи пат̣т̣хапитам̣, там̣ апара̄парам̣ анупаччхиннатта̄ манусса̄ дадантӣти аттхо. навамам̣.
10. бандханасуттаван̣н̣ана̄
121. дасаме идха, бханте, ран̃н̃а̄ти идам̣ те бхиккхӯ тесу мануссесу а̄нандаттхерасса сукатака̄ран̣ам̣ а̄рочента̄ а̄рочесум̣. ран̃н̃о кира саккена кусара̄джасса динно ат̣т̣хаван̇ко ман̣и павен̣ийа̄ а̄гато. ра̄джа̄ алан̇каран̣ака̄ле там̣ ман̣им̣ а̄харатха̄ти а̄ха. манусса̄ ‘‘т̣хапитат̣т̣ха̄не на пасса̄ма̄’’ти а̄рочесум̣. ра̄джа̄ антогхарача̄рино ‘‘ман̣им̣ парийеситва̄ детха̄’’ти бандха̄песи. а̄нандаттхеро те дисва̄ ман̣ипат̣иса̄мака̄нам̣ екам̣ упа̄йам̣ а̄чиккхи. те ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘пан̣д̣ито тхеро, тхерасса вачанам̣ каротха̄’’ти. пат̣иса̄макаманусса̄ ра̄джан̇ган̣е удакача̄т̣им̣ т̣хапетва̄ са̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ те мануссе а̄хам̣су – ‘‘са̄т̣акам̣ па̄рупитва̄ еттха гантва̄ хаттхам̣ ота̄ретха̄’’ти. ман̣ичоро чинтеси – ‘‘ра̄джабхан̣д̣ам̣ виссаджджетум̣ ва̄ валан̃джетум̣ ва̄ на сакка̄’’ти. со гехам̣ гантва̄ ман̣им̣ упакаччхаке т̣хапетва̄ са̄т̣акам̣ па̄рупитва̄ а̄гамма удакача̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ пакка̄ми. маха̄джане пат̣икканте ра̄джаманусса̄ ча̄т̣ийам̣ хаттхам̣ ота̄ретва̄ ман̣им̣ дисва̄ а̄харитва̄ ран̃н̃о адам̣су. ‘‘а̄нандаттхерена кира дасситанайена ман̣и дит̣т̣хо’’ти маха̄джано кола̄халам̣ ака̄си. те бхиккхӯ там̣ ка̄ран̣ам̣ татха̄гатасса а̄рочента̄ имам̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. саттха̄ – ‘‘аначчхарийам̣, бхиккхаве, йам̣ а̄нандо манусса̄нам̣ хаттха̄рул̣хаман̣им̣ а̄хара̄пеййа, йаттха пуббе пан̣д̣ита̄ аттано н̃а̄н̣е т̣хатва̄ ахетукапат̣исандхийам̣ ниббатта̄нам̣ тираччха̄нагата̄нампи хаттха̄рул̣хам̣ бхан̣д̣ам̣ а̄хара̄петва̄ ран̃н̃о адам̣сӯ’’ти ватва̄ –
‘‘уккат̣т̣хе сӯрамиччханти, мантӣсу акутӯхалам̣;
пийан̃ча аннапа̄намхи, аттхе джа̄те ча пан̣д̣ита’’нти. (джа̄. 1.1.92) –
маха̄са̄раджа̄такам̣ катхеси.
на там̣ дал̣ханти там̣ бандханам̣ тхиранти на катхенти. йада̄йасанти йам̣ а̄йаса̄ катам̣. са̄раттаратта̄ти сут̣т̣ху раттаратта̄, са̄раттена ва̄ ратта̄ са̄раттаратта̄, са̄рам̣ иданти ман̃н̃ана̄йа ратта̄ти аттхо. апеккха̄ти а̄лайо никанти. а̄хӯти катхенти. оха̄ринанти чатӯсу апа̄йесу а̄кад̣д̣ханакам̣. ситхиланти на а̄йаса̄дибандханам̣ вийа ирийа̄патхам̣ нива̄ретва̄ т̣хитам̣. тена хи бандханена баддха̄ парадесампи гаччхантийева. дуппамун̃чанти ан̃н̃атра локуттаран̃а̄н̣ена мун̃читум̣ асаккун̣еййанти. дасамам̣.
пат̣хамо вагго.