4. сатуллапака̄йикавагго
1. саббхисуттаван̣н̣ана̄
31. сатуллапака̄йикаваггасса пат̣хаме сатуллапака̄йика̄ти сатам̣ дхаммам̣ сама̄да̄навасена уллапетва̄ сагге ниббатта̄ти сатуллапака̄йика̄. татридам̣ ваттху – самбахула̄ кира самуддава̄н̣иджа̄ на̄ва̄йа самуддам̣ паккхандим̣су. тесам̣ кхиттасаравегена гаччхантийа̄ на̄ва̄йа саттаме дивасе самуддамаджджхе махантам̣ уппа̄тикам̣ па̄тубхӯтам̣, маха̄ӯмийо ут̣т̣хахитва̄ на̄вам̣ удакасса пӯренти. на̄ва̄йа нимуджджама̄на̄йа маха̄джано аттано аттано девата̄нам̣ на̄ма̄ни гахетва̄ а̄йа̄чана̄дӣни каронто паридеви. тесам̣ маджджхе еко пурисо – ‘‘аттхи ну кхо ме еварӯпе бхайе патит̣т̣ха̄’’ти а̄вадждженто аттано парисуддха̄ни саран̣а̄ни чева сӣла̄ни ча дисва̄ йогӣ вийа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди. таменам̣ итаре сабхайака̄ран̣ам̣ пуччхим̣су. со тесам̣ катхеси – ‘‘амбхо ахам̣ на̄вам̣ абхирӯханадивасе бхиккхусан̇гхасса да̄нам̣ датва̄ саран̣а̄ни чева сӣла̄ни ча аггахесим̣, тена ме бхайам̣ наттхӣ’’ти. ким̣ пана са̄ми ета̄ни ан̃н̃есампи ваттантӣти? а̄ма ваттантӣти тена хи амха̄кампи детха̄ти. со те мануссе сатам̣ сатам̣ катва̄ сатта кот̣т̣ха̄се ака̄си, тато пан̃часӣла̄ни ада̄си. тесу пат̣хамам̣ джан̇гхасатам̣ гоппхакаматте удаке т̣хитам̣ аггахеси, дутийам̣ джа̄н̣уматте, татийам̣ кат̣иматте, чатуттхам̣ на̄бхиматте, пан̃чамам̣ тханаматте, чхат̣т̣хам̣ галаппама̄н̣е, саттамам̣ мукхена лон̣одаке пависанте аггахеси. со тесам̣ сӣла̄ни датва̄ – ‘‘ан̃н̃ам̣ тумха̄кам̣ пат̣исаран̣ам̣ наттхи, сӣламева а̄ваджджетха̄’’ти уггхосеси. та̄ни саттапи джан̇гхасата̄ни таттха ка̄лам̣ катва̄ а̄саннака̄ле гахитасӣлам̣ нисса̄йа та̄ватим̣сабхаване ниббаттим̣су, тесам̣ гхат̣а̄васенева вима̄на̄ни ниббаттим̣су. саббесам̣ маджджхе а̄чарийасса йоджанасатикам̣ суван̣н̣авима̄нам̣ ниббатти, авасена̄ни тасса парива̄ра̄ни хутва̄ саббахет̣т̣химам̣ два̄дасайоджаникам̣ ахоси. те ниббаттаккхан̣ейева каммам̣ а̄ваджджента̄ а̄чарийам̣ нисса̄йа сампаттила̄бхам̣ н̃атва̄, ‘‘гаччха̄ма та̄ва, дасабаласса сантике амха̄кам̣ а̄чарийасса ван̣н̣ам̣ катхеййа̄ма̄’’ти маджджхимайа̄масаманантаре бхагавантам̣ упасан̇камим̣су, та̄ девата̄ а̄чарийасса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ екекам̣ га̄тхам̣ абха̄сим̣су.
таттха саббхирева̄ти пан̣д̣итехи, саппурисехи ева. ра-ка̄ро падасандхикаро. сама̄сетха̄ти саха нисӣдеййа. десана̄сӣсамева четам̣, саббаирийа̄патхе саббхирева саха куббеййа̄ти аттхо. куббетха̄ти кареййа. сантхаванти миттасантхавам̣. тан̣ха̄сантхаво пана на кеначи саддхим̣ ка̄таббо, миттасантхаво буддха-паччекабуддха-буддхаса̄вакехи саха ка̄таббо. идам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. сатанти буддха̄дӣнам̣ саппуриса̄нам̣. саддхамманти пан̃часӣладасасӣлачатусатипат̣т̣ха̄на̄дибхедам̣ саддхаммам̣, идха пана пан̃часӣлам̣ адхиппетам̣. сеййо хотӣти вад̣д̣хи хоти. на па̄пийоти ла̄макам̣ кин̃чи на хоти. на̄н̃н̃атоти ва̄лика̄дӣхи тела̄дӣни вийа ан̃н̃ато андхаба̄лато пан̃н̃а̄ на̄ма на лаббхати, тила̄дӣхи пана тела̄дӣни вийа сатам̣ дхаммам̣ н̃атва̄ пан̣д̣итамева севанто бхаджанто лабхатӣти. сокамаджджхети сокаваттхӯнам̣ сока̄нугата̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ маджджхагато на сочати бандхуламалласена̄патисса упа̄сика̄ вийа, пан̃чаннам̣ чорасата̄нам̣ маджджхе дхаммасена̄патисса саддхивиха̄рико сам̣киччаса̄ман̣еро вийа ча.
н̃а̄тимаджджхе вирочатӣти н̃а̄тиган̣амаджджхе сам̣киччатхерасса саддхивиха̄рико адхимуттакаса̄ман̣еро вийа собхати. со кира тхерасса бха̄гинеййо хоти, атха нам̣ тхеро а̄ха – ‘‘са̄ман̣ера, махаллакоси джа̄то, гаччха, васса̄ни пуччхитва̄ ехи, упасампа̄десса̄ми та’’нти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти тхерам̣ вандитва̄ паттачӣварама̄да̄йа чораат̣авийа̄ орабха̄ге бхагинига̄мам̣ гантва̄ пин̣д̣а̄йа чари, там̣ бхагинӣ дисва̄ вандитва̄ гехе нисӣда̄петва̄ бходжеси. со катабхаттакиччо васса̄ни пуччхи. са̄ ‘‘ахам̣ на джа̄на̄ми, ма̄та̄ ме джа̄на̄тӣ’’ти а̄ха. атха со ‘‘тит̣т̣хатха тумхе, ахам̣ ма̄тусантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти ат̣авим̣ отин̣н̣о. таменам̣ дӯратова чорапурисо дисва̄ чора̄нам̣ а̄рочеси. чора̄ ‘‘са̄ман̣еро киреко ат̣авим̣ отин̣н̣о, гаччхатха нам̣ а̄нетха̄’’ти а̄н̣а̄петва̄ екачче ‘‘ма̄рема на’’нти а̄хам̣су, екачче виссаджджема̄ти. са̄ман̣еро чинтеси – ‘‘ахам̣ секхо сакаран̣ӣйо, имехи саддхим̣ мантетва̄ соттхиматта̄нам̣ карисса̄мӣ’’ти чораджет̣т̣хакам̣ а̄мантетва̄, ‘‘упамам̣ те, а̄вусо, карисса̄мӣ’’ти има̄ га̄тха̄ абха̄си –
‘‘аху атӣтамаддха̄нам̣, аран̃н̃асмим̣ браха̄ване;
чето кӯт̣а̄ни од̣д̣етва̄, сасакам̣ авадхӣ тада̄.
‘‘сасакан̃ча матам̣ дисва̄, уббигга̄ мигапаккхино;
екараттим̣ апакка̄мум̣, ‘акиччам̣ ваттате идха’.
‘‘татхева саман̣ам̣ хантва̄, адхимуттам̣ акин̃чанам̣;
аддхика̄ на̄гамиссанти, дханаджа̄ни бхависсатӣ’’ти.
‘‘саччам̣ кхо саман̣о а̄ха, адхимутто акин̃чано;
аддхика̄ на̄гамиссанти, дханаджа̄ни бхависсати.
‘‘саче пат̣ипатхе дисва̄, на̄рочессаси кассачи;
тава саччаманураккханто, гаччха бханте йатха̄сукха’’нти.
со техи чорехи виссаджджито гаччханто н̃а̄тайопи дисва̄ тесампи на а̄рочеси. атха те ануппатте чора̄ гахетва̄ вихет̣хайим̣су, урам̣ пахаритва̄ паридевама̄нан̃часса ма̄тарам̣ чора̄ етадавочум̣ –
‘‘ким̣ те хоти адхимутто, ударе васико аси;
пут̣т̣ха̄ ме амма аккха̄хи, катхам̣ джа̄нему там̣ майа’’нти.
‘‘адхимуттасса ахам̣ ма̄та̄, айан̃ча джанако пита̄;
бхагинӣ бха̄таро ча̄пи, саббева идха н̃а̄тайо.
‘‘акиччака̄рӣ адхимутто, йам̣ дисва̄ на нива̄райе;
етам̣ кхо ваттам̣ саман̣а̄нам̣, арийа̄нам̣ дхаммаджӣвинам̣.
‘‘саччава̄дӣ адхимутто, йам̣ дисва̄ на нива̄райе;
адхимуттасса сучин̣н̣ена, саччава̄дисса бхиккхуно;
саббева абхайам̣ патта̄, соттхим̣ гаччханту н̃а̄тайо’’ти.
евам̣ те чорехи виссаджджита̄ гантва̄ адхимуттам̣ а̄хам̣су –
‘‘тава та̄та сучин̣н̣ена, саччава̄дисса бхиккхуно;
саббева абхайам̣ патта̄, соттхим̣ пачча̄гамамхасе’’ти.
тепи пан̃часата̄ чора̄ паса̄дам̣ а̄паджджитва̄ адхимуттасса са̄ман̣ерасса сантике паббаджим̣су. со те а̄да̄йа упаджджха̄йасса сантикам̣ гантва̄ пат̣хамам̣ аттана̄ упасампанно паччха̄ те пан̃часате аттано антева̄сике катва̄ упасампа̄деси. те адхимуттатхерасса ова̄де т̣хита̄ саббе аггапхалам̣ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. имаматтхам̣ гахетва̄ девата̄ ‘‘сатам̣ саддхаммаман̃н̃а̄йа н̃а̄тимаджджхе вирочатӣ’’ти а̄ха.
са̄татанти сататам̣ сукхам̣ ва̄ чирам̣ тит̣т̣хантӣти вадати. сабба̄сам̣ воти сабба̄сам̣ тумха̄кам̣. парийа̄йена̄ти ка̄ран̣ена. саббадуккха̄ памуччатӣти, на кевалам̣ сеййова хоти, на ча кевалам̣ пан̃н̃ам̣ лабхати, сокамаджджхе на сочати, н̃а̄тимаджджхе вирочати, сугатийам̣ ниббаттати, чирам̣ сукхам̣ тит̣т̣хати, сакаласма̄ пана ват̣т̣адуккха̄пи муччатӣти. пат̣хамам̣.
2. маччхарисуттаван̣н̣ана̄
32. дутийе маччхера̄ ча пама̄да̄ ча̄ти аттасампаттинигӯханалаккхан̣ена маччхерена чева сативиппава̄салаккхан̣ена пама̄дена ча. екаччо хи ‘идам̣ ме дентасса париккхайам̣ гамиссати, майхам̣ ва̄ гхарама̄нусака̄нам̣ ва̄ на бхависсатӣ’’ти маччхарийена да̄нам̣ на дети. екаччо кхид̣д̣а̄дипасутатта̄ ‘да̄нам̣ да̄табба’’нти читтампи на уппа̄дети. евам̣ да̄нам̣ на дӣйатӣти еваметам̣ йасада̄йакам̣ сирӣда̄йакам̣ сампаттида̄йакам̣ сукхада̄йакам̣ да̄нам̣ на̄ма на дӣйатӣтиа̄дина̄ ка̄ран̣ам̣ катхеси. пун̃н̃ам̣ а̄кан̇кхама̄нена̄ти пуббачетана̄дибхедам̣ пун̃н̃ам̣ иччхама̄нена. деййам̣ хоти виджа̄ната̄ти аттхи да̄насса пхаланти джа̄нантена да̄таббамева̄ти вадати.
тамева ба̄лам̣ пхусатӣти там̣йева ба̄лам̣ идхалокапаралокесу джигхаччха̄ ча пипа̄са̄ ча пхусати анубандхати на виджахати. тасма̄ти йасма̄ тамева пхусати, тасма̄. винеййа маччхеранти маччхерамалам̣ винетва̄. даджджа̄ да̄нам̣ мала̄бхибхӯти мала̄бхибхӯ хутва̄ там̣ маччхерамалам̣ абхибхавитва̄ да̄нам̣ дадеййа.
те матесу на мӣйантӣти ада̄насӣлата̄йа маран̣ена матесу на мӣйанти. йатха̄ хи мато сампарива̄ретва̄ т̣хапите бахумхипи аннапа̄на̄димхи ‘‘идам̣ имасса хоту, идам̣ имасса̄’’ти ут̣т̣хахитва̄ сам̣вибха̄гам̣ на кароти, евам̣ ада̄насӣлопӣти матакасса ча ада̄насӣласса ча бхога̄ самасама̄ на̄ма хонти. тена да̄насӣла̄ еварӯпесу матесу на мӣйантӣти аттхо. пантха̄нам̣ва саха ваджам̣, аппасмим̣ йе павеччхантӣти йатха̄ аддха̄нам̣ канта̄рамаггам̣ саха ваджанта̄ патхика̄ саха ваджанта̄нам̣ патхика̄нам̣ аппасмим̣ па̄тхеййе сам̣вибха̄гам̣ катва̄ павеччханти дадантийева, евамевам̣ йе пана анаматаггам̣ сам̣са̄раканта̄рам̣ саха ваджанта̄ саха ваджанта̄нам̣ аппасмимпи деййадхамме сам̣вибха̄гам̣ катва̄ дадантийева, те матесу на мӣйанти.
еса дхаммо санантаноти еса пора̄н̣ако дхаммо, санантана̄нам̣ ва̄ пан̣д̣ита̄нам̣ еса дхаммоти. аппасмекети аппасмим̣ деййадхамме еке. павеччхантӣти даданти. бахунеке на диччхарети бахуна̄пи бхогена саманна̄гата̄ екачче на даданти. сахассена самам̣ мита̄ти сахассена саддхим̣ мита̄, сахасса да̄насадиса̄ хоти.
дуранвайоти дуранугамано, дуппӯроти аттхо. дхаммам̣ чарети дасакусалакаммапатхадхаммам̣ чарати. йопи самун̃джакан̃чарети йо апи кхаламан̣д̣ала̄дисодханапала̄лапот̣хана̄дивасена самун̃джакан̃чарати. да̄ран̃ча посанти да̄ран̃ча посанто. дадам̣ аппакасминти аппакасмим̣ пан̣н̣аса̄каматтасмимпи сам̣вибха̄гам̣ катва̄ дадантова со дхаммам̣ чарати. сатам̣ сахасса̄нанти сахассам̣ сахассам̣ катва̄ ган̣ита̄нам̣ пуриса̄нам̣ сатам̣, сатасахассанти аттхо. сахассайа̄гинанти бхиккхусахассасса ва̄ йа̄го каха̄пан̣асахассена ва̄ ниббаттито йа̄гопи сахассайа̄го. со етесам̣ аттхӣти сахассайа̄гино, тесам̣ сахассайа̄гинам̣. етена дасаннам̣ ва̄ бхиккхукот̣ӣнам̣ дасаннам̣ ва̄ каха̄пан̣акот̣ӣнам̣ пин̣д̣апа̄то дассито хоти. йе еттакам̣ даданти, те калампи наггханти татха̄видхасса̄ти а̄ха. йва̄йам̣ самун̃джакам̣ чарантопи дхаммам̣ чарати, да̄рам̣ посентопи, аппакасмим̣ дадантопи, татха̄видхасса ете сахассайа̄гино калампи наггханти. йам̣ тена далиддена екапат̣ивӣсакаматтампи сала̄кабхаттаматтампи ва̄ диннам̣, тасса да̄насса саббесампи тесам̣ да̄нам̣ калам̣ наггхатӣти. калам̣ на̄ма сол̣асабха̄гопи сатабха̄гопи сахассабха̄гопи. идха сатабха̄го гахито. йам̣ тена да̄нам̣ диннам̣, тасмим̣ сатадха̄ вибхатте итаресам̣ дасакот̣исахассада̄нам̣ тато екакот̣т̣ха̄сампи наггхатӣти а̄ха.
евам̣ татха̄гате да̄насса аггхам̣ каронте самӣпе т̣хита̄ девата̄ чинтеси – ‘‘евам̣ бхагава̄ махантам̣ да̄нам̣ па̄дена пават̣т̣етва̄ ратанасатике вийа нараке паккхипанто идам̣ евам̣ париттакам̣ да̄нам̣ чандаман̣д̣але пахаранто вийа уккхипати, катхам̣ ну кхо етам̣ махаппхалатара’’нти джа̄нанаттхам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си. таттха кена̄ти кена ка̄ран̣ена. махаггатоти махаттам̣ гато, випулассетам̣ вевачанам̣. самена диннасса̄ти самена диннасса да̄насса. атхасса̄ бхагава̄ да̄нам̣ вибхаджитва̄ дассенто даданти хекетиа̄дима̄ха. таттха висаме нивит̣т̣ха̄ти висаме ка̄йавачӣманокамме патит̣т̣хита̄ хутва̄. чхетва̄ти потхетва̄. вадхитва̄ти ма̄ретва̄. сочайитва̄ти парам̣ сокасамаппитам̣ катва̄. ассумукха̄ти ассумукхасаммисса̄. парам̣ рода̄петва̄ диннада̄нан̃хи ассумукхада̄нанти вуччати. садан̣д̣а̄ти дан̣д̣ена таджджетва̄ пахаритва̄ диннадаккхин̣а̄ садан̣д̣а̄ти вуччати. еванти на̄хам̣ самма̄самбуддхата̄йа маха̄да̄нам̣ гахетва̄ аппапхалам̣ на̄ма ка̄тум̣ саккоми париттакада̄нам̣ ва̄ махаппхалам̣ на̄ма. идам̣ пана маха̄да̄нам̣ аттано уппаттийа̄ апарисуддхата̄йа евам̣ аппапхалам̣ на̄ма хоти, итарам̣ париттада̄нам̣ аттано уппаттийа̄ парисуддхата̄йа евам̣ махаппхалам̣ на̄ма̄ти имаматтхам̣ дассенто евантиа̄дима̄ха̄ти. дутийам̣.
3. са̄дхусуттаван̣н̣ана̄
33. татийе уда̄нам̣ уда̄несӣти уда̄ха̄рам̣ уда̄хари. йатха̄ хи йам̣ телам̣ ма̄нам̣ гахетум̣ на саккоти виссандитва̄ гаччхати, там̣ авасесакоти вуччати. йан̃ча джалам̣ тал̣а̄кам̣ гахетум̣ на саккоти, аджджхоттхаритва̄ гаччхати, там̣ огхоти вуччати, евамевам̣ йам̣ пӣтивачанам̣ хадайам̣ гахетум̣ на саккоти, адхикам̣ хутва̄ анто асан̣т̣хахитва̄ бахи никкхамати, там̣ уда̄нанти вуччати. еварӯпам̣ пӣтимайам̣ вачанам̣ ниччха̄ресӣти аттхо. саддха̄йапи са̄ху да̄нанти камман̃ча каммапхалан̃ча саддахитва̄пи диннада̄нам̣ са̄ху ладдхакам̣ бхаддакамева. а̄хӯти катхенти. катхам̣ панетам̣ убхайам̣ самам̣ на̄ма хотӣти? джӣвитабхӣруко хи йуджджхитум̣ на саккоти, кхайабхӣруко да̄тум̣ на саккоти. ‘‘джӣвитан̃ча раккхисса̄ми йуджджхисса̄ми ча̄’’ти хи ваданто на йуджджхати. джӣвите пана а̄лайам̣ виссаджджетва̄, ‘‘чхеджджам̣ ва̄ хоту маран̣ам̣ ва̄, ган̣хисса̄метам̣ иссарийа’’нти уссахантова йуджджхати. ‘‘бхоге ча раккхисса̄ми, да̄нан̃ча дасса̄мӣ’’ти ваданто на дада̄ти. бхогесу пана а̄лайам̣ виссаджджетва̄ маха̄да̄нам̣ дасса̄мӣти уссахантова дети. евам̣ да̄нан̃ча йуддхан̃ча самам̣ хоти. кин̃ча бхиййо? аппа̄пи санта̄ бахуке джинантӣти йатха̄ ча йуддхе аппака̄пи вӣрапуриса̄ бахуке бхӣрупурисе джинанти, евам̣ саддха̄дисампанно аппакампи да̄нам̣ даданто бахумаччхерам̣ маддати, бахун̃ча да̄навипа̄кам̣ адхигаччхати. евампи да̄нан̃ча йуддхан̃ча сама̄нам̣. тенева̄ха –
‘‘аппампи че саддаха̄но дада̄ти,
тенева со хоти сукхӣ параттха̄’’ти.
имасса ча панаттхасса пака̄санаттхам̣ екаса̄т̣акабра̄хман̣аваттху ча ан̇кураваттху ча виттха̄ретаббам̣.
дхаммаладдхасса̄ти дхаммена самена ладдхасса бхогасса дхаммаладдхасса ча пуггаласса. еттха пуггало ладдхадхаммо на̄ма адхигатадхаммо арийапуггало. ити йам̣ дхаммаладдхасса бхогасса да̄нам̣ дхаммаладдхасса арийапуггаласса дӣйати, тампи са̄дхӯти аттхо. йо дхаммаладдхасса̄ти имасмимпи га̄тха̄паде айамева аттхо. ут̣т̣ха̄навӣрийа̄дхигатасса̄ти ут̣т̣ха̄нена ча вӣрийена ча адхигатасса бхогасса. ветаран̣инти десана̄сӣсаматтаметам̣. йамасса пана ветаран̣импи сан̃джӣвака̄л̣асутта̄дайопи екатим̣самаха̄нирайепи саббасова атиккамитва̄ти аттхо.
вичеййа да̄нанти вичинитва̄ диннада̄нам̣. таттха две вичинана̄ даккхин̣а̄вичинанам̣ даккхин̣еййавичинанан̃ча. тесу ла̄макала̄маке паччайе апанетва̄ пан̣ӣтапан̣ӣте вичинитва̄ тесам̣ да̄нам̣ даккхин̣а̄вичинанам̣ на̄ма. випаннасӣле ито бахиддха̄ пан̃чанавутипа̄сан̣д̣абхеде ва̄ даккхин̣еййе паха̄йа сӣла̄дигун̣асампанна̄нам̣ са̄сане паббаджита̄нам̣ да̄нам̣ даккхин̣еййавичинанам̣ на̄ма. евам̣ двӣха̄ка̄рехи вичеййа да̄нам̣. сугатаппасаттханти сугатена ван̣н̣итам̣. таттха даккхин̣еййавичинанам̣ дассенто йе даккхин̣еййа̄тиа̄дима̄ха. бӣджа̄ни вутта̄ни йатха̄ти имина̄ пана даккхин̣а̄вичинанам̣ а̄ха. авипаннабӣджасадиса̄ хи вичинитва̄ гахита̄ пан̣ӣтапан̣ӣта̄ деййадхамма̄ти.
па̄н̣есупи са̄дху сам̣йамоти па̄н̣есу сам̣йатабха̄вопи бхаддако. айам̣ девата̄ итара̄хи катхитам̣ да̄на̄нисам̣сам̣ атиккамитва̄ сӣла̄нисам̣сам̣ катхетума̄раддха̄. ахет̣хайам̣ чаранти авихим̣санто чарама̄но. парӯпава̄да̄ти парасса упава̄дабхайена. бхайа̄ти упава̄дабхайа̄. да̄на̄ ча кхо дхаммападам̣ва сеййоти да̄нато нибба̄насан̇кха̄там̣ дхаммападамева сеййо. пуббе ча хи пуббатаре ча сантоти пуббе ча кассапабуддха̄дика̄ле пуббатаре ча кон̣а̄гаманабуддха̄дика̄ле, саббепи ва̄ ете пуббе ча пуббатаре ча санто на̄ма̄ти. татийам̣.
4. насантисуттаван̣н̣ана̄
34. чатуттхе каманӣйа̄нӣти рӯпа̄дӣни ит̣т̣ха̄рамман̣а̄ни. апуна̄гаманам̣ ана̄ганта̄ пурисо маччудхеййа̄ти тебхӯмакават̣т̣асан̇кха̄та̄ маччудхеййа̄ апуна̄гаманасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ ана̄ганта̄. нибба̄нан̃хи сатта̄ на пуна̄гаччханти, тасма̄ там̣ апуна̄гамананти вуччати. там̣ ка̄месу баддхо ча паматто ча ана̄ганта̄ на̄ма хоти, со там̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти, тасма̄ евама̄ха. чхандаджанти тан̣ха̄чхандато джа̄там̣. агханти пан̃чаккхандхадуккхам̣. дутийападам̣ тассева вевачанам̣. чхандавинайа̄ агхавинайоти тан̣ха̄винайена пан̃чаккхандхавинайо. агхавинайа̄ дуккхавинайоти пан̃чаккхандхавинайена ват̣т̣адуккхам̣ винӣтамева хоти. читра̄нӣти а̄рамман̣ачитта̄ни. сан̇каппара̄готи сан̇каппитара̄го. еваметтха ваттхука̄мам̣ пат̣иккхипитва̄ килесака̄мо ка̄моти вутто. айам̣ панаттхо пасӯрасуттена (су. ни. 830 а̄дайо) вибха̄ветаббо. пасӯрапарибба̄джако хи тхерена ‘‘сан̇каппара̄го пурисасса ка̄мо’’ти вутте –
‘‘на те ка̄ма̄ йа̄ни читра̄ни локе,
сан̇каппара̄ган̃ча вадеси ка̄мам̣;
сан̇каппайам̣ акусале витакке,
бхиккхӯпи те хехинти ка̄мабхогӣ’’ти. –
а̄ха. атха нам̣ тхеро авоча –
‘‘те че ка̄ма̄ йа̄ни читра̄ни локе,
сан̇каппара̄гам̣ на вадеси ка̄мам̣;
пассанто рӯпа̄ни манорама̄ни,
саттха̄пи те хехити ка̄мабхогӣ.
сун̣анто садда̄ни, гха̄йанто гандха̄ни;
са̄йанто раса̄ни, пхусанто пхасса̄ни манорама̄ни;
саттха̄пи те хехити ка̄мабхогӣ’’ти.
атхеттха дхӣра̄ти атха етесу а̄рамман̣есу пан̣д̣ита̄ чхандара̄гам̣ винайанти. сам̣йоджанам̣ саббанти дасавидхампи сам̣йоджанам̣. акин̃чананти ра̄гакин̃чана̄дивирахитам̣. на̄нупатанти дуккха̄ти ват̣т̣адуккха̄ пана тасса упари на патанти. ичча̄йасма̄ могхара̄джа̄ти, ‘‘паха̄си сан̇кха’’нти га̄тхам̣ сутва̄ тассам̣ парисати анусандхикусало могхара̄джа̄ на̄ма тхеро ‘‘имисса̄ га̄тха̄йа аттхо на йатха̄нусандхим̣ гато’’ти чинтетва̄ йатха̄нусандхим̣ гхат̣енто евама̄ха. таттха идха ва̄ хурам̣ ва̄ти идхалоке ва̄ паралоке ва̄. наруттамам̣ аттхачарам̣ нара̄нанти кин̃ча̄пи саббе кхӣн̣а̄сава̄ наруттама̄ чева аттхачара̄ ча нара̄нам̣, тхеро пана дасабалам̣ сандха̄йевама̄ха. йе там̣ намассанти пасам̣сийа̄ тети йади татха̄вимуттам̣ деваманусса̄ намассанти, атха йе там̣ бхагавантам̣ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ анупат̣ипаттийа̄ ва̄ намассанти, те ким̣ пасам̣сийа̄, уда̄ху апасам̣сийа̄ти. бхиккхӯти могхара̄джаттхерам̣ а̄лапати. ан̃н̃а̄йа дхамманти чатусаччадхаммам̣ джа̄нитва̄. сан̇га̄тига̄ тепи бхавантӣти йе там̣ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ анупат̣ипаттийа̄ ва̄ намассанти. те чатусаччадхаммам̣ ан̃н̃а̄йа вичикиччхам̣ паха̄йа сан̇га̄тига̄пи хонти, пасам̣сийа̄пи хонтӣти. чатуттхам̣.
5. уджджха̄насан̃н̃исуттаван̣н̣ана̄
35. пан̃чаме уджджха̄насан̃н̃ика̄ти уджджха̄насан̃н̃ӣ девалоко на̄ма па̄т̣ийекко наттхи, има̄ пана девата̄ татха̄гатасса чатупаччайапарибхогам̣ нисса̄йа уджджха̄йама̄на̄ а̄гата̄. та̄сам̣ кира евам̣ ахоси – ‘‘саман̣о готамо бхиккхӯнам̣ пам̣сукӯлачӣвара-пин̣д̣ийа̄лопа-руккхамӯласена̄санапӯтимуттабхесаджджехи сантосассева парийантака̄ритам̣ ван̣н̣ети, сайам̣ пана паттун̣н̣адукӯла кхома̄дӣни пан̣ӣтачӣвара̄ни дха̄рети, ра̄джа̄рахам̣ уттамам̣ бходжанам̣ бхун̃джати, девавима̄накаппа̄йа гандхакут̣ийа̄ варасайане сайати, саппинаванӣта̄дӣни бхесаджджа̄ни пат̣исевати, дивасам̣ маха̄джанасса дхаммам̣ десети, вачанамасса ан̃н̃ато гаччхати, кирийа̄ ан̃н̃ато’’ти уджджха̄йама̄на̄ а̄гамим̣су. тена та̄сам̣ дхаммасан̇га̄хакаттхерехи ‘‘уджджха̄насан̃н̃ика̄’’ти на̄мам̣ гахитам̣.
ан̃н̃атха̄ сантанти ан̃н̃ена̄ка̄рена бхӯтам̣. никачча̄ти никатийа̄ ван̃чана̄йа, ван̃четва̄ти аттхо. китавассева̄ти китаво вуччати са̄кун̣ико. со хи агумбова сама̄но са̄кхапан̣н̣а̄дипат̣иччха̄данена гумбаван̣н̣ам̣ дассетва̄ упагате моратиттира̄дайо сакун̣е ма̄ретва̄ да̄рабхаран̣ам̣ кароти. ити тасса китавасса има̄йа ван̃чана̄йа евам̣ ван̃четва̄ сакун̣амам̣сабходжанам̣ вийа кухакасса̄пи пам̣сукӯлена атта̄нам̣ пат̣иччха̄детва̄ катха̄чхеката̄йа маха̄джанам̣ ван̃четва̄ кха̄дама̄насса вичарато. бхуттам̣ тхеййена тасса танти саббопи тасса чатупаччайапарибхого тхеййена парибхутто на̄ма хотӣти девата̄ бхагавантам̣ сандха̄йа вадати. париджа̄нанти пан̣д̣ита̄ти айам̣ ка̄рако ва̄ ака̄рако ва̄ти пан̣д̣ита̄ джа̄нанти. ити та̄ девата̄ ‘‘татха̄гата̄пи майамева пан̣д̣ита̄’’ти ман̃н̃ама̄на̄ евама̄хам̣су.
атха бхагава̄ найидантиа̄дима̄ха. таттха йа̄йам̣ пат̣ипада̄ дал̣ха̄ти айам̣ дхамма̄нудхаммапат̣ипада̄ дал̣ха̄ тхира̄. йа̄йа пат̣ипада̄йа дхӣра̄ пан̣д̣ита̄ а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ча̄ти двӣхи джха̄нехи джха̄йино ма̄рабандхана̄ памуччанти, там̣ пат̣ипадам̣ бха̄ситаматтена ва̄ саванаматтена ва̄ оккамитум̣ пат̣ипаджджитум̣ на сакка̄ти аттхо. на ве дхӣра̄ пакуббантӣти дхӣра̄ пан̣д̣ита̄ видитва̄ локапарийа̄йам̣ сан̇кха̄ралокасса удайаббайам̣ н̃атва̄ чатусаччадхамман̃ча ан̃н̃а̄йа килесанибба̄нена ниббута̄ локе висаттикам̣ тин̣н̣а̄ евам̣ на куббанти, майам̣ еварӯпа̄ни на катхема̄ти аттхо.
патхавийам̣ патит̣т̣хахитва̄ти ‘‘айуттам̣ амхехи катам̣, ака̄ракамева майам̣ ка̄ракава̄дена самуда̄чаримха̄’’ти ладжджама̄на̄ маха̄брахмани вийа бхагавати га̄равам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ аггиккхандхам̣ вийа бхагавантам̣ дура̄садам̣ катва̄ пассама̄на̄ а̄ка̄сато отаритва̄ бхӯмийам̣ т̣хатва̄ти аттхо. аччайоти апара̄дхо. но, бханте, ачча̄гама̄ти амхе атиккамма абхибхавитва̄ паватто. а̄са̄детаббанти гхат̣т̣айитаббам̣. та̄ кира девата̄ бхагавантам̣ ка̄йена ва̄ча̄йа̄ти двӣхипи гхат̣т̣айим̣су. татха̄гатам̣ авандитва̄ а̄ка̄се патит̣т̣хама̄на̄ ка̄йена гхат̣т̣айим̣су, китавопамам̣ а̄харитва̄ на̄наппака̄ракам̣ асаббхива̄дам̣ вадама̄на̄ ва̄ча̄йа гхат̣т̣айим̣су. тасма̄ а̄са̄детаббам̣ аман̃н̃имха̄ти а̄хам̣су. пат̣игган̣ха̄тӯти кхамату. а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄ти ана̄гате сам̣варан̣аттха̄йа, пуна еварӯпасса апара̄дхасса досасса акаран̣аттха̄йа.
ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти аггаданте дассенто пахат̣т̣ха̄ка̄рам̣ дассеси. касма̄? та̄ кира девата̄ на сабха̄вена кхама̄пенти, локийамаха̄джанан̃ча садеваке локе аггапуггалам̣ татха̄гатан̃ча екасадисам̣ каронти. атха бхагава̄ ‘‘парато катха̄йа уппанна̄йа буддхабалам̣ дӣпетва̄ паччха̄ кхамисса̄мӣ’’ти ситам̣ па̄тва̄ка̄си. бхиййосо матта̄йа̄ти атирекаппама̄н̣ена. имам̣ га̄тхам̣ абха̄сӣти купито еса амха̄канти ман̃н̃ама̄на̄ абха̄си.
на пат̣иган̣хатӣти на кхамати на̄дхива̄сети. копантароти аббхантаре уппаннакопо. досагарӯти досам̣ гарум̣ катва̄ а̄да̄йа вихаранто. са верам̣ пат̣имун̃чатӣти со еварӯпо ган̣т̣хикам̣ пат̣имун̃чанто вийа там̣ верам̣ аттани пат̣имун̃чати т̣хапети, на пат̣иниссаджджатӣти аттхо. аччайо че на виджджетха̄ти саче ачча̄йикакаммам̣ на бхавеййа. но чидха̄пагатам̣ сийа̄ти йади апара̄дхо на̄ма на бха̄веййа. кенӣдха кусало сийа̄ти йади вера̄ни на саммеййум̣, кена ка̄ран̣ена кусало бхавеййа.
кассаччайа̄ти га̄тха̄йа касса атиккамо наттхи? касса апара̄дхо наттхи? ко саммохам̣ на̄паджджати? ко ниччамева пан̣д̣ито на̄ма̄ти аттхо? имам̣ кира га̄тхам̣ бхан̣а̄панаттхам̣ бхагавато ситапа̄тукаммам̣. тасма̄ ида̄ни девата̄нам̣ буддхабалам̣ дӣпетва̄ кхамисса̄мӣти татха̄гатасса буддхасса̄тиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатасса̄ти татха̄ а̄гатоти евама̄дӣхи ка̄ран̣ехи татха̄гатасса. буддхасса̄ти чатуннам̣ сачча̄нам̣ буддхатта̄дӣхи ка̄ран̣ехи вимоккхантикапан̣н̣аттивасена евам̣ ладдхана̄масса. аччайам̣ десайантӣнанти йам̣ вуттам̣ тумхехи ‘‘аччайам̣ десайантӣнам̣…пе… са верам̣ пат̣имун̃чатӣ’’ти, там̣ са̄дху вуттам̣, ахам̣ пана там̣ верам̣ на̄бхинанда̄ми на паттхайа̄мӣти аттхо. пат̣игган̣ха̄ми воччайанти тумха̄кам̣ апара̄дхам̣ кхама̄мӣти. пан̃чамам̣.
6. саддха̄суттаван̣н̣ана̄
36. чхат̣т̣хе саддха̄ дутийа̄ пурисасса хотӣти пурисасса девалоке мануссалоке чева нибба̄нан̃ча гаччхантасса саддха̄ дутийа̄ хоти, саха̄йакиччам̣ са̄дхети. но че ассаддхийам̣ аватит̣т̣хатӣти йади ассаддхийам̣ на тит̣т̣хати. йасоти парива̄ро. киттӣти ван̣н̣абхан̣анам̣. татвасса хотӣти тато асса хоти. на̄нупатанти сан̇га̄ти ра̄гасан̇га̄дайо пан̃ча сан̇га̄ на анупатанти. пама̄дамануйун̃джантӣти йе пама̄дам̣ каронти ниббаттенти, те там̣ ануйун̃джанти на̄ма. дханам̣ сет̣т̣хам̣ва раккхатӣти мутта̄ман̣иса̄ра̄диуттамадханам̣ вийа раккхати. джха̄йантоти лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ча а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена ча джха̄йанто. таттха лаккхан̣ӯпаниджджха̄нам̣ на̄ма випассана̄маггапхала̄ни. випассана̄ хи тӣн̣и лаккхан̣а̄ни упаниджджха̄йатӣти лаккхан̣ӯпаниджджха̄нам̣. магго випассана̄йа а̄гатакиччам̣ са̄дхетӣти лаккхан̣ӯпаниджджха̄нам̣. пхалам̣ татхалаккхан̣ам̣ ниродхасаччам̣ упаниджджха̄йатӣти лаккхан̣ӯпаниджджха̄нам̣. ат̣т̣ха сама̄паттийо пана касин̣а̄рамман̣асса упаниджджха̄йанато а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нанти ведитабба̄. парамам̣ на̄ма арахаттасукхам̣ адхиппетанти. чхат̣т̣хам̣.
7. самайасуттаван̣н̣ана̄
37. саттаме саккесӯти ‘‘сакйа̄ вата, бхо кума̄ра̄’’ти (дӣ. ни. 1.267) уда̄нам̣ пат̣ичча сакка̄ти ладдхана̄ма̄нам̣ ра̄джакума̄ра̄нам̣ нива̄со екопи джанападо рӯл̣хӣсаддена сакка̄ти вуччати. тасмим̣ саккесу джанападе. маха̄ванети сайам̣джа̄те аропиме химавантена саддхим̣ ека̄баддхе махати ване. саббехева арахантехӣти имам̣ суттам̣ катхитадивасейева паттаарахантехи.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – са̄кийаколийа̄ хи кира капилаваттхунагарасса ча колийанагарасса ча антаре рохин̣им̣ на̄ма надим̣ екенева а̄варан̣ена бандха̄петва̄ сасса̄ни ка̄ренти. атха джет̣т̣хамӯлама̄се сассесу мила̄йантесу убхайанагарава̄сӣнампи каммака̄ра̄ саннипатим̣су. таттха колийанагарава̄сино а̄хам̣су – ‘‘идам̣ удакам̣ убхайато а̄харийама̄нам̣ на тумха̄кам̣, на амха̄кам̣ пахоссати, амха̄кам̣ пана сассам̣ екена удакенева ниппхаджджиссати, идам̣ удакам̣ амха̄кам̣ детха̄’’ти. капилаваттхува̄сино а̄хам̣су – ‘‘тумхесу кот̣т̣хе пӯретва̄ т̣хитесу майам̣ раттасуван̣н̣анӣламан̣ика̄л̣акаха̄пан̣е ча гахетва̄ паччхипасиббака̄дихаттха̄ на саккхисса̄ма тумха̄кам̣ гхарадва̄ре вичаритум̣, амха̄кампи сассам̣ екенева удакена ниппхаджджиссати, идам̣ удакам̣ амха̄кам̣ детха̄’’ти. ‘‘на майам̣ дасса̄ма̄’’ти. ‘‘майампи на дасса̄ма̄’’ти. евам̣ катхам̣ вад̣д̣хетва̄ еко ут̣т̣ха̄йа екасса паха̄рам̣ ада̄си, сопи ан̃н̃асса̄ти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пахаритва̄ ра̄джакула̄нам̣ джа̄тим̣ гхат̣т̣етва̄ калахам̣ вад̣д̣хайим̣су.
колийакаммака̄ра̄ ваданти – ‘‘тумхе капилаваттхува̄сике гахетва̄ гаджджатха, йе сон̣асин̇га̄ла̄дайо вийа аттано бхагинӣхи саддхим̣ сам̣васим̣су, етесам̣ хаттхино ча асса̄ ча пхалака̄вудха̄ни ча амха̄кам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти? са̄кийакаммака̄ра̄ ваданти – ‘‘тумхе да̄ни кут̣т̣хино да̄раке гахетва̄ гаджджатха, йе ана̄тха̄ ниггатика̄ тираччха̄на̄ вийа коларуккхе васим̣су, етесам̣ хаттхино ча асса̄ ча пхалака̄вудха̄ни ча амха̄кам̣ ким̣ кариссантӣ’’ти? те гантва̄ тасмим̣ камме нийуттаамачча̄нам̣ катхесум̣, амачча̄ ра̄джакула̄нам̣ катхесум̣. тато са̄кийа̄ – ‘‘бхагинӣхи саддхим̣ сам̣васитака̄нам̣ тха̄ман̃ча балан̃ча дассесса̄ма̄’’ти йуддхасаджджа̄ никкхамим̣су. колийа̄пи – ‘‘коларуккхава̄сӣнам̣ тха̄ман̃ча балан̃ча дассесса̄ма̄’’ти йуддхасаджджа̄ никкхамим̣су.
бхагава̄пи раттийа̄ паччӯсасамайева маха̄карун̣а̄сама̄паттито ут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто име евам̣ йуддхасадждже никкхаманте аддаса. дисва̄ – ‘‘майи гате айам̣ калахо вӯпасаммиссати ну кхо уда̄ху но’’ти упадха̄ренто – ‘‘ахаметтха гантва̄ калахавӯпасаманаттхам̣ тӣн̣и джа̄така̄ни катхесса̄ми, тато калахо вӯпасаммиссати. атха са̄маггидӣпанаттха̄йа две джа̄така̄ни катхетва̄ аттадан̣д̣асуттам̣ десесса̄ми. десанам̣ сутва̄ убхайанагарава̄синопи ад̣д̣хатийа̄ни ад̣д̣хатийа̄ни кума̄расата̄ни дассанти, ахам̣ те пабба̄джесса̄ми, тада̄ маха̄сама̄гамо бхависсатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ ака̄си. тасма̄ имесу йуддхасаджджесу никкхамантесу кассачи ана̄рочетва̄ сайамева паттачӣварама̄да̄йа гантва̄ двиннам̣ сена̄нам̣ антаре а̄ка̄се паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ чхаббан̣н̣арасмийо виссаджджетва̄ нисӣди.
капилаваттхува̄сино бхагавантам̣ дисва̄ва, ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄тисет̣т̣хо саттха̄ а̄гато. дит̣т̣хо ну кхо тена амха̄кам̣ калахакаран̣абха̄во’’ти чинтетва̄, ‘‘на кхо пана сакка̄ бхагавати а̄гате амхехи парасса сарӣре саттхам̣ па̄тетум̣. колийанагарава̄сино амхе хананту ва̄ баджджханту ва̄’’ти. а̄вудха̄ни чхад̣д̣етва̄, бхагавантам̣ вандитва̄, нисӣдим̣су. колийанагарава̄синопи татхева чинтетва̄ а̄вудха̄ни чхад̣д̣етва̄, бхагавантам̣ вандитва̄, нисӣдим̣су.
бхагава̄ джа̄нантова, ‘‘касма̄ а̄гататтха, маха̄ра̄джа̄’’ти пуччхи? ‘‘на, бхагава̄, титтхакӣл̣а̄йа на паббатакӣл̣а̄йа, на надӣкӣл̣а̄йа, на гиридассанаттхам̣, имасмим̣ пана т̣ха̄не сан̇га̄мам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ а̄гатамха̄’’ти. ‘‘ким̣ нисса̄йа во калахо, маха̄ра̄джа̄ти? удакам̣, бхантети. удакам̣ ким̣ аггхати, маха̄ра̄джа̄ти? аппам̣, бхантети. патхавӣ на̄ма ким̣ аггхати, маха̄ра̄джа̄ти? анаггха̄, бхантети. кхаттийа̄ ким̣ аггхантӣти? кхаттийа̄ на̄ма анаггха̄, бхантети. аппамӯлам̣ удакам̣ нисса̄йа киматтхам̣ анаггхе кхаттийе на̄сетха, маха̄ра̄джа, калахе асса̄до на̄ма наттхи, калахавасена, маха̄ра̄джа, ат̣т̣ха̄не верам̣ катва̄ ека̄йа руккхадевата̄йа ка̄л̣асӣхена саддхим̣ баддха̄гха̄то сакалампи имам̣ каппам̣ ануппаттойева̄ти ватва̄ пханданаджа̄такам̣ (джа̄. 1.13.14 а̄дайо) катхеси’’. тато ‘‘парапаттийена на̄ма, маха̄ра̄джа, на бхавитаббам̣. парапаттийа̄ хутва̄ хи екасса сасакасса катха̄йа тийоджанасахассавиттхате химаванте чатуппадаган̣а̄ маха̄самуддам̣ паккхандино ахесум̣. тасма̄ парапаттийена на бхавитабба’’нти ватва̄, патхавӣундрийаджа̄такам̣ катхеси. тато ‘‘када̄чи, маха̄ра̄джа, дуббалопи маха̄баласса рандхам̣ виварам̣ пассати, када̄чи маха̄бало дуббаласса. лат̣укика̄пи хи сакун̣ика̄ хаттхина̄гам̣ гха̄тесӣ’’ти лат̣укикаджа̄такам̣ (джа̄. 1.5.39 а̄дайо) катхеси. евам̣ калахавӯпасаманаттха̄йа тӣн̣и джа̄така̄ни катхетва̄ са̄маггипаридӣпанаттха̄йа две джа̄така̄ни катхеси. катхам̣? ‘‘самагга̄нан̃хи, маха̄ра̄джа, кочи ота̄рам̣ на̄ма пасситум̣ на саккотӣти ватва̄, руккхадхаммаджа̄такам̣ (джа̄. 1.1.74) катхеси. тато ‘‘самагга̄нам̣, маха̄ра̄джа, кочи виварам̣ дасситум̣ на саккхи. йада̄ пана ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄дамакам̣су, атха те неса̄дапутто джӣвита̄ воропетва̄ а̄да̄йа гатоти вива̄де асса̄до на̄ма наттхӣ’’ти ватва̄, ват̣т̣акаджа̄такам̣ (джа̄. 1.1.118) катхеси. евам̣ има̄ни пан̃ча джа̄така̄ни катхетва̄ аваса̄не аттадан̣д̣асуттам̣ (су. ни. 941 а̄дайо) катхеси.
ра̄джа̄но пасанна̄ – ‘‘саче саттха̄ на̄гамисса, майам̣ сахаттха̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вадхитва̄ лохитанадим̣ паваттайисса̄ма. амха̄кам̣ путтабха̄таро ча гехадва̄ре на пассеййа̄ма, са̄санапат̣иса̄санампи но а̄харан̣ако на̄бхависса. саттха̄рам̣ нисса̄йа но джӣвитам̣ ладдхам̣. саче пана саттха̄ а̄га̄рам̣ аджджха̄васисса дӣпасахассадвайапарива̄рам̣ чатумаха̄дӣпараджджамасса хаттхагатам̣ абхависса, атирекасахассам̣ кхо панасса путта̄ абхависсам̣су, тато кхаттийапарива̄ро авичарисса. там̣ кхо панеса сампаттим̣ паха̄йа никкхамитва̄ самбодхим̣ патто. ида̄нипи кхаттийапарива̄ройева вичаратӯ’’ти убхайанагарава̄сино ад̣д̣хатийа̄ни ад̣д̣хатийа̄ни кума̄расата̄ни адам̣су. бхагава̄пи те пабба̄джетва̄ маха̄ванам̣ агама̄си. тесам̣ гаруга̄равена на аттано ручийа̄ паббаджита̄нам̣ анабхирати уппаджджи. пура̄н̣адутийика̄йопи тесам̣ – ‘‘аййапутта̄ уккан̣т̣ханту, гхара̄ва̄со на сан̣т̣ха̄тӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ са̄санам̣ песенти. те ча атирекатарам̣ уккан̣т̣хим̣су.
бхагава̄ а̄вадждженто тесам̣ анабхиратибха̄вам̣ н̃атва̄ – ‘‘име бхиккхӯ ма̄дисена буддхена саддхим̣ екато васанта̄ уккан̣т̣ханти, ханда несам̣ кун̣а̄ладахасса ван̣н̣ам̣ катхетва̄ таттха нетва̄ анабхиратим̣ винодемӣ’’ти кун̣а̄ладахасса ван̣н̣ам̣ катхеси. те там̣ дат̣т̣хука̄ма̄ ахесум̣. дат̣т̣хука̄маттха, бхиккхаве, кун̣а̄ладаханти? а̄ма бхагава̄ти. йади евам̣ етха гаччха̄ма̄ти. иддхиманта̄нам̣ бхагава̄ гаманат̣т̣ха̄нам̣ майам̣ катхам̣ гамисса̄ма̄ти. тумхе гантука̄ма̄ хотха, ахам̣ мама̄нубха̄вена гахетва̄ гамисса̄мӣти. са̄дху, бхантети. бхагава̄ пан̃ча бхиккхусата̄ни гахетва̄ а̄ка̄се уппатитва̄ кун̣а̄ладахе патит̣т̣ха̄йа те бхиккхӯ а̄ха – ‘‘бхиккхаве, имасмим̣ кун̣а̄ладахе йесам̣ маччха̄нам̣ на̄мам̣ на джа̄на̄тха мамам̣ пуччхатха̄’’ти.
те пуччхим̣су. бхагава̄ пуччхитам̣ пуччхитам̣ катхеси. на кевалан̃ча, маччха̄нам̣йева, тасмим̣ ванасан̣д̣е руккха̄нампи паббатапа̄де двипадачатуппадасакун̣а̄нампи на̄ма̄ни пуччха̄петва̄ катхеси. атха двӣхи сакун̣ехи мукхатун̣д̣акена д̣ам̣ситва̄ гахитадан̣д̣аке нисинно кун̣а̄ласакун̣ара̄джа̄ пурато паччхато убхосу ча пассесу сакун̣асан̇гхапаривуто а̄гаччхати. бхиккхӯ там̣ дисва̄ – ‘‘еса, бханте, имесам̣ сакун̣а̄нам̣ ра̄джа̄ бхависсати, парива̄ра̄ ете етасса̄’’ти ман̃н̃а̄ма̄ти. еваметам̣, бхиккхаве, айампи мамева вам̣со мама павен̣ӣти. ида̄ни та̄ва майам̣, бханте, ете сакун̣е пасса̄ма. йам̣ пана бхагава̄ ‘‘айампи мамева вам̣со мама павен̣ӣ’’ти а̄ха, там̣ сотука̄мамха̄ти. сотука̄маттха, бхиккхавети? а̄ма бхагава̄ти. тена хи сун̣а̄тха̄ти тӣхи га̄тха̄сатехи ман̣д̣етва̄ кун̣а̄ладжа̄такам̣ (джа̄. 2.21.кун̣а̄ладжа̄така) катхенто анабхиратим̣ винодеси. десана̄парийоса̄не саббепи сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су, маггенева ча несам̣ иддхипи а̄гата̄. бхагава̄ ‘‘хоту та̄ва еттакам̣ тесам̣ бхиккхӯна’’нти а̄ка̄се уппатитва̄ маха̄ванамева агама̄си. тепи бхиккхӯ гаманака̄ле дасабаласса а̄нубха̄вена гантва̄ а̄гаманака̄ле аттано а̄нубха̄вена бхагавантам̣ парива̄ретва̄ маха̄ване отарим̣су.
бхагава̄ пан̃н̃атта̄сане нисӣдитва̄ те бхиккхӯ а̄мантетва̄ – ‘‘етха, бхиккхаве, нисӣдатха. упаримаггаттайаваджджха̄нам̣ во килеса̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхесса̄мӣ’’ти каммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. бхиккхӯ чинтайим̣су – ‘‘бхагава̄ амха̄кам̣ анабхиратабха̄вам̣ н̃атва̄ кун̣а̄ладахам̣ нетва̄ анабхиратим̣ винодеси, таттха сота̄паттипхалам̣ патта̄нам̣ но ида̄ни идха тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ ада̄си, на кхо пана амхехи ‘сота̄панна̄ майа’нти вӣтина̄метум̣ ват̣т̣ати, пурисапурисехи но бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти те дасабаласса па̄де вандитва̄ ут̣т̣ха̄йа нисӣданам̣ паппхот̣етва̄ висум̣ висум̣ паббха̄раруккхамӯлесу нисӣдим̣су.
бхагава̄ чинтеси – ‘‘име бхиккхӯ пакатийа̄пи ависсат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄на̄, ладдхупа̄йасса пана бхиккхуно киламанака̄ран̣ам̣ на̄ма наттхи. гаччханта̄ гаччханта̄ ча випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ патва̄ ‘аттана̄ пат̣ивиддхагун̣ам̣ а̄рочесса̄ма̄’ти мама сантикам̣ а̄гамиссанти. етесу а̄гатесу дасасахассачаккава̄л̣адевата̄ екачаккава̄л̣е саннипатиссанти, маха̄самайо бхависсати, вивитте ока̄се майа̄ нисӣдитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти тато вивитте ока̄се буддха̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисӣди.
саббапат̣хамам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гататтхеро саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣и. тато апаро тато апароти пан̃часата̄пи падуминийам̣ падума̄ни вийа викасим̣су. саббапат̣хамам̣ арахаттам̣ паттабхиккху ‘‘бхагавато а̄рочесса̄мӣ’’ти паллан̇кам̣ виниббхуджитва̄ нисӣданам̣ паппхот̣етва̄ ут̣т̣ха̄йа дасабала̄бхимукхо ахоси. евам̣ апаропи апаропӣти пан̃часата̄ бхаттаса̄лам̣ пависанта̄ вийа пат̣ипа̄т̣ийа̄ва а̄гамим̣су. пат̣хамам̣ а̄гато вандитва̄ нисӣданам̣ пан̃н̃а̄петва̄, екамантам̣ нисӣдитва̄, пат̣ивиддхагун̣ам̣ а̄рочетука̄мо ‘‘аттхи ну кхо ан̃н̃о кочи? наттхӣ’’ти ниваттитва̄ а̄гатамаггам̣ олокенто апарампи аддаса апарампи аддасайева̄ти саббепи те а̄гантва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄, айам̣ имасса хара̄йама̄но на катхеси, айам̣ имасса хара̄йама̄но на катхеси. кхӣн̣а̄сава̄нам̣ кира две а̄ка̄ра̄ хонти – ‘‘ахо вата майа̄ пат̣ивиддхагун̣ам̣ садевако локо кхиппамева пат̣ивиджджхеййа̄’’ти читтам̣ уппаджджати. пат̣ивиддхабха̄вам̣ пана нидхиладдхапурисо вийа на ан̃н̃асса а̄рочетука̄ма̄ хонти.
евам̣ осат̣аматте пана тасмим̣ арийаман̣д̣але па̄чӣнайугандхарапариккхепато аббха̄ махика̄ дхӯмо раджо ра̄хӯти, имехи упаккилесехи виппамуттам̣ буддхуппа̄дапат̣иман̣д̣итасса локасса ра̄ман̣еййакадассанаттхам̣ па̄чӣнадиса̄йа уккхиттараджатамайамаха̄а̄да̄саман̣д̣алам̣ вийа, немиват̣т̣ийам̣ гахетва̄, париваттийама̄нараджатачаккасассирикам̣ пун̣н̣ачандаман̣д̣алам̣ уллан̇гхитва̄, анилапатхам̣ пат̣ипаджджиттха. ити еварӯпе кхан̣е лайе мухутте бхагава̄ саккесу вихарати капилаваттхусмим̣ маха̄ване махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пан̃чаматтехи бхиккхусатехи саббехева арахантехи.
таттха бхагава̄пи маха̄самматасса вам̣се уппанно, тепи пан̃часата̄ бхиккхӯ маха̄самматасса куле уппанна̄. бхагава̄пи кхаттийагаббхе джа̄то, тепи кхаттийагаббхе джа̄та̄. бхагава̄пи ра̄джапаббаджито, тепи ра̄джапаббаджита̄. бхагава̄пи сетаччхаттам̣ паха̄йа хаттхагатам̣ чаккаваттираджджам̣ ниссаджджитва̄ паббаджито, тепи сетаччхаттам̣ паха̄йа хаттхагата̄ни раджджа̄ни виссаджджитва̄ паббаджита̄. ити бхагава̄ парисуддхе ока̄се, парисуддхе раттибха̄ге, сайам̣ парисуддхо парисуддхапарива̄ро, вӣтара̄го вӣтара̄гапарива̄ро, вӣтадосо вӣтадосапарива̄ро, вӣтамохо вӣтамохапарива̄ро, ниттан̣хо ниттан̣хапарива̄ро, никкилесо никкилесапарива̄ро, санто сантапарива̄ро, данто дантапарива̄ро, мутто муттапарива̄ро, ативийа вирочатӣти. ван̣н̣абхӯми на̄меса̄, йаттакам̣ саккоти, таттакам̣ ваттаббам̣. ити име бхиккхӯ сандха̄йа вуттам̣, ‘‘пан̃чаматтехи бхиккхусатехи саббехева арахантехӣ’’ти.
йебхуййена̄ти бахутара̄ саннипатита̄, манда̄ на саннипатита̄ асан̃н̃ӣ арӯпа̄вачарадевата̄ сама̄паннадевата̄йо ча. татра̄йам̣ саннипа̄таккамо – маха̄ванасса кира са̄манта̄ девата̄ чалим̣су, ‘‘а̄йа̄ма бхо! буддхадассанам̣ на̄ма бахӯпака̄рам̣, дхаммассаванам̣ бахӯпака̄рам̣, бхиккхусан̇гхадассанам̣ бахӯпака̄рам̣. а̄йа̄ма а̄йа̄ма̄’’ти! маха̄саддам̣ курума̄на̄ а̄гантва̄ бхагавантан̃ча там̣мухуттам̣ арахаттаппаттакхӣн̣а̄саве ча вандитва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. етенева упа̄йена та̄сам̣ та̄сам̣ саддам̣ сутва̄ саддантараад̣д̣хага̄вутага̄вутаад̣д̣хайоджанайоджана̄дивасена тийоджанасахассавиттхате химаванте, тиккхаттум̣ тесат̣т̣хийа̄ нагарасахассесу, наванавутийа̄ дон̣амукхасатасахассесу, чханавутийа̄ пат̣т̣анакот̣исатасахассесу, чхапан̣н̣а̄са̄йа ратана̄каресӯти сакаладжамбудӣпе, пуббавидехе, апарагойа̄не, уттаракурумхи, двӣсу париттадӣпасахассесӯти сакалачаккава̄л̣е, тато дутийататийачаккава̄л̣ети евам̣ дасасахассачаккава̄л̣есу девата̄ саннипатита̄ти ведитабба̄. дасасахассачаккава̄л̣ан̃хи идха дасалокадха̄туйоти адхиппетам̣. тена вуттам̣ – ‘‘дасахи ча локадха̄тӯхи девата̄ йебхуййена саннипатита̄ хонтӣ’’ти.
евам̣ саннипатита̄хи девата̄хи сакалачаккава̄л̣агаббхам̣ йа̄ва брахмалока̄ сӯчигхаре нирантарам̣ паккхиттасӯчӣхи вийа парипун̣н̣ам̣ хоти. таттха брахмалокасса евам̣ уччаттанам̣ ведитаббам̣ – лохапа̄са̄де кира саттакӯт̣а̄га̄расамо па̄са̄н̣о брахмалоке т̣хатва̄ адхо кхитто чатӯхи ма̄сехи патхавим̣ па̄пун̣а̄ти. евам̣ маханте ока̄се йатха̄ хет̣т̣ха̄ т̣хатва̄ кхитта̄ни пуппха̄ни ва̄ дхӯмо ва̄ упари гантум̣, упари ва̄ т̣хатва̄ кхиттаса̄сапа̄ хет̣т̣ха̄ отаритум̣ антарам̣ на лабханти, евам̣ нирантара̄ девата̄ ахесум̣. йатха̄ кхо пана чаккаваттиран̃н̃о нисиннат̣т̣ха̄нам̣ асамба̄дхам̣ хоти, а̄гата̄гата̄ махесаккха̄ кхаттийа̄ ока̄сам̣ лабхантийева, парато парато пана атисамба̄дхам̣ хоти. евамева бхагавато нисиннат̣т̣ха̄нам̣ асамба̄дхам̣, а̄гата̄гата̄ махесаккха̄ дева̄ ча брахма̄но ча ока̄сам̣ лабхантийева. апи судам̣ бхагавато а̄санна̄саннат̣т̣ха̄не ва̄лагганиттуданаматте падесе дасапи вӣсатипи дева̄ сукхуме аттабха̄ве ма̄петва̄ ат̣т̣хам̣су. саббапарато сат̣т̣хи сат̣т̣хи девата̄ ат̣т̣хам̣су.
суддха̄ва̄сака̄йика̄нанти суддха̄ва̄сава̄сӣнам̣. суддха̄ва̄са̄ на̄ма суддха̄нам̣ ана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄нам̣ а̄ва̄са̄ пан̃ча брахмалока̄. етадахосӣти касма̄ ахоси? те кира брахма̄но сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ йатха̄ париччхедена вут̣т̣хита̄ брахмабхаванам̣ олокента̄ паччха̄бхатте бхаттагехам̣ вийа сун̃н̃атам̣ аддасам̣су. тато ‘‘кухим̣ брахма̄но гата̄’’ти а̄ваджджанта̄ маха̄сама̄гамам̣ н̃атва̄ – ‘‘айам̣ сама̄гамо маха̄, майам̣ охӣна̄, охӣнака̄нам̣ пана ока̄со дуллабхо хоти, тасма̄ гаччханта̄ атуччхахаттха̄ хутва̄ екекам̣ га̄тхам̣ абхисан̇кхаритва̄ гаччха̄ма. та̄йа маха̄сама̄гаме ча аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄песса̄ма, дасабаласса ча ван̣н̣ам̣ бха̄сисса̄ма̄’’ти. ити тесам̣ сама̄паттито ут̣т̣ха̄йа а̄ваджджитатта̄ етадахоси.
бхагавато пурато па̄турахесунти па̄л̣ийам̣ бхагавато сантике абхимукхат̣т̣ха̄нейева отин̣н̣а̄ вийа катва̄ вутта̄, на кхо панеттха евам̣ аттхо ведитаббо. те пана брахмалоке т̣хита̄йева га̄тха̄ абхисан̇кхаритва̄ еко пураттхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ отари, еко даккхин̣ачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣, еко паччхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣, еко уттарачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ отари. тато пураттхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ отин̣н̣абрахма̄ нӣлакасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ нӣларасмийо виссаджджетва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄нам̣ ман̣иваммам̣ пат̣имун̃чанто вийа аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ буддхавӣтхи на̄ма кеначи уттаритум̣ на сакка̄, тасма̄ махатийа̄ буддхавӣтхийа̄ва а̄гантва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. екамантам̣ т̣хито кхо аттана̄ абхисан̇кхатам̣ га̄тхам̣ абха̄си.
даккхин̣ачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ отин̣н̣абрахма̄ пӣтакасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ суван̣н̣апабхам̣ мун̃читва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄нам̣ суван̣н̣апат̣ам̣ па̄рупанто вийа аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ татхева ака̄си. паччхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ отин̣н̣абрахма̄ лохитакасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ лохитакарасмийо мун̃читва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄нам̣ раттаваракамбалена париккхипанто вийа аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ татхева ака̄си. уттарачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ отин̣н̣абрахма̄ ода̄такасин̣ам̣ сама̄паджджитва̄ ода̄тарасмийо виссаджджетва̄ дасасахассачаккава̄л̣адевата̄нам̣ суманакусумапат̣ам̣ па̄рупанто вийа аттано а̄гатабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ татхева ака̄си.
па̄л̣ийам̣ пана бхагавато пурато па̄турахесум̣. атха кхо та̄ девата̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣сӯти евам̣ екаккхан̣е вийа пурато па̄тубха̄во ча абхива̄детва̄ екамантам̣ т̣хитабха̄во ча вутто, со имина̄ ануккамена ахоси, екато катва̄ пана дассито. га̄тха̄бха̄санам̣ пана па̄л̣ийампи висум̣ висум̣йева вуттам̣.
таттха маха̄самайоти маха̄самӯхо. паванам̣ вуччати ванасан̣д̣о. убхайенапи бхагава̄ ‘‘имасмим̣ пана ванасан̣д̣е аджджа маха̄самӯхо саннипа̄то’’ти а̄ха. тато йесам̣ со саннипа̄то, те дассетум̣ девака̄йа̄ сама̄гата̄ти а̄ха. таттха девака̄йа̄ти девагхат̣а̄. а̄гатамха имам̣ дхаммасамайанти евам̣ сама̄гате девака̄йе дисва̄ майампи имам̣ дхаммасамӯхам̣ а̄гата̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? даккхита̄йе апара̄джитасан̇гханти кеначи апара̄джитам̣ аджджева тайо ма̄ре маддитва̄ виджитасан̇га̄мам̣ имам̣ апара̄джитасан̇гхам̣ дассанаттха̄йа а̄гатамха̄ти аттхо. со пана, брахма̄, имам̣ га̄тхам̣ бха̄ситва̄, бхагавантам̣ абхива̄детва̄, пураттхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣йева ат̣т̣ха̄си.
атха дутийо вуттанайенева а̄гантва̄ абха̄си. таттха татра бхиккхавоти тасмим̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄не бхиккхӯ. сама̄дахам̣сӯти сама̄дхина̄ йоджесум̣. читтаматтано уджукам̣ акам̣сӯти аттано читте саббе ван̇какут̣иладжимхабха̄ве харитва̄ уджукам̣ акарим̣су. са̄ратхӣва нетта̄ни гахетва̄ти йатха̄ самаппаваттесу синдхавесу одхастапатодо са̄ратхӣ саббайотта̄ни гахетва̄ ачоденто ава̄ренто тит̣т̣хати, евам̣ чхал̣ан̇гупеккха̄йа саманна̄гата̄ гуттадва̄ра̄ саббепете пан̃часата̄ бхиккхӯ индрийа̄ни раккханти пан̣д̣ита̄, ете дат̣т̣хум̣ идха̄гатамха̄ бхагава̄ти, сопи гантва̄ йатха̄т̣ха̄нейева ат̣т̣ха̄си.
атха татийо вуттанайенева а̄гантва̄ абха̄си. таттха чхетва̄ кхӣланти ра̄гадосамохакхӣлам̣ чхиндитва̄. палигханти ра̄гадосамохапалигхамева. индакхӣланти ра̄гадосамохаиндакхӣламева. ӯхачча манеджа̄ти ете тан̣ха̄еджа̄йа анеджа̄ бхиккхӯ индакхӣлам̣ ӯхачча самӯханитва̄ чатӯсу диса̄су аппат̣ихатача̄рикам̣ чаранти. суддха̄ти нирупаккилеса̄. вимала̄ти ниммала̄. идам̣ тассева вевачанам̣. чаккхумата̄ти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхумантена. суданта̄ти чаккхутопи данта̄ сотатопи гха̄натопи дживха̄топи ка̄йатопи манатопи данта̄. сусуна̄га̄ти тарун̣ана̄га̄. татра̄йам̣ вачанаттхо – чханда̄дӣхи на гаччхантӣти на̄га̄, тена тена маггена пахӣне килесе на а̄гаччхантӣти на̄га̄, на̄наппака̄рам̣ а̄гум̣ на каронтӣти на̄га̄. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана маха̄ниддесе (маха̄ни. 80) вуттанайенева ведитаббо.
апича –
‘‘а̄гум̣ на кароти кин̃чи локе,
саббасам̣йога висаджджа бандхана̄ни;
саббаттха на саджджатӣ вимутто,
на̄го та̄ди павуччате татхатта̄’’ти. –
еваметтха аттхо ведитаббо. сусуна̄га̄ти сусӯ на̄га̄, сусуна̄габха̄васампаттим̣ патта̄ти аттхо. те еварӯпе ануттарена йогга̄чарийена дамите тарун̣ана̄ге дассана̄йа а̄гатамха бхагава̄ти. сопи гантва̄ йатха̄т̣ха̄нейева ат̣т̣ха̄си.
атха чатуттхо вуттанайенева а̄гантва̄ абха̄си. таттха гата̄сети ниббематикасаран̣агаманена гата̄. сопи гантва̄ йатха̄т̣ха̄нейева ат̣т̣ха̄сӣти. саттамам̣.
8. сакаликасуттаван̣н̣ана̄
38. ат̣т̣хаме маддакуччхисминти евам̣на̄маке уййа̄не. тан̃хи аджа̄тасаттумхи куччхигате тасса ма̄тара̄ – ‘‘айам̣ майхам̣ куччхигато габбхо ран̃н̃о сатту бхависсати. ким̣ ме имина̄’’ти? габбхапа̄танаттхам̣ куччхи мадда̄пита̄. тасма̄ ‘‘маддакуччхӣ’’ти сан̇кхам̣ гатам̣. мига̄нам̣ пана абхайава̄саттха̄йа диннатта̄ мигада̄йоти вуччати.
тена кхо пана самайена̄ти еттха айам̣ анупуббикатха̄ – девадатто хи аджа̄тасаттум̣ нисса̄йа дхануггахе ча дханапа̄лакан̃ча пайоджетва̄пи татха̄гатасса джӣвитантара̄йам̣ ка̄тум̣ асакконто ‘‘сахаттхенева ма̄ресса̄мӣ’’ти гиджджхакӯт̣апаббатам̣ абхирухитва̄ махантам̣ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣ силам̣ уккхипитва̄, ‘‘саман̣о готамо чун̣н̣авичун̣н̣о хотӯ’’ти павиджджхи. маха̄тха̄мава̄ киреса пан̃чаннам̣ хаттхӣнам̣ балам̣ дха̄рети. ат̣т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣, йам̣ буддха̄нам̣ парӯпаккамена джӣвитантара̄йо бхавеййа̄ти там̣ татха̄гатасса сарӣра̄бхимукхам̣ а̄гаччхантам̣ а̄ка̄се ан̃н̃а̄ сила̄ ут̣т̣хахитва̄ сампат̣иччхи. двиннам̣ сила̄нам̣ сампаха̄рена маханто па̄са̄н̣асса сакалика̄ ут̣т̣хахитва̄ бхагавато пит̣т̣хипа̄дапарийантам̣ абхихани, па̄до маха̄пхарасуна̄ пахато вийа самуггаталохитена ла̄кха̄расамаккхито вийа ахоси. бхагава̄ уддхам̣ уллокетва̄ девадаттам̣ етадавоча – ‘‘баху тайа̄ могхапуриса, апун̃н̃ам̣ пасутам̣, йо твам̣ падут̣т̣хачитто вадхакачитто татха̄гатасса лохитам̣ уппа̄десӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа бхагавато апха̄су джа̄там̣. бхиккхӯ чинтайим̣су – ‘‘айам̣ виха̄ро уджджан̇гало висамо, бахӯнам̣ кхаттийа̄дӣнан̃чева паббаджита̄нан̃ча анока̄со’’ти. те татха̄гатам̣ ман̃часивика̄йа а̄да̄йа маддакуччхим̣ найим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘тена кхо пана самайена бхагавато па̄до сакалика̄йа кхато хотӣ’’ти.
бхуса̄ти балаватийо. суданти нипа̄таматтам̣. дуккханти сукхапат̣иккхепо. тибба̄ти бахала̄. кхара̄ти пхаруса̄. кат̣ука̄ти тикхин̣а̄. аса̄та̄ти амадхура̄. на та̄су мано аппети, на та̄ манам̣ аппа̄йанти вад̣д̣хентӣти амана̄па̄. сато сампаджа̄ноти ведана̄дхива̄санасатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато хутва̄. авихан̃н̃ама̄ноти апӣл̣ийама̄но, сампариваттаса̄йита̄йа ведана̄нам̣ васам̣ агаччханто.
сӣхасеййанти еттха ка̄мабхогисеййа̄, петасеййа̄, сӣхасеййа̄, татха̄гатасеййа̄ти чатассо сеййа̄. таттха ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, ка̄мабхогӣ сатта̄ ва̄мена пассена сентӣ’’ти айам̣ ка̄мабхогисеййа̄. тесу хи йебхуййена даккхин̣апассена сайа̄но на̄ма наттхи. ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, пета̄ утта̄на̄ сентӣ’’ти айам̣ петасеййа̄. аппамам̣салохитатта̄ хи ат̣т̣хисан̇гха̄т̣аджат̣ита̄ екена пассена сайитум̣ на сакконти, утта̄на̄ва сенти. ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, сӣхо мигара̄джа̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи анупаккхипитва̄ даккхин̣ена пассена сетӣ’’ти айам̣ сӣхасеййа̄. теджуссадатта̄ хи сӣхо мигара̄джа̄ две пуримапа̄де екасмим̣, ‘паччхимапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи паккхипитва̄ пуримапа̄дапаччхимапа̄данан̇гут̣т̣ха̄нам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхетва̄ двиннам̣ пуримапа̄да̄нам̣ маттхаке сӣсам̣ т̣хапетва̄ сайати, дивасампи сайитва̄ пабуджджхама̄но на утрасанто пабуджджхати, сӣсам̣ пана уккхипитва̄ пуримапа̄да̄дӣнам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхети’. саче кин̃чи т̣ха̄нам̣ виджахитва̄ т̣хитам̣ хоти, ‘‘найидам̣ туйхам̣ джа̄тийа̄, на сӯрабха̄васса анурӯпа’’нти анаттамано хутва̄ таттхева сайати, на гочара̄йа паккамати. авиджахитва̄ т̣хите пана ‘‘туйхам̣ джа̄тийа̄ ча сӯрабха̄васса ча анурӯпамида’’нти хат̣т̣хатут̣т̣хо ут̣т̣ха̄йа сӣхавиджамбхитам̣ виджамбхитва̄ кесарабха̄рам̣ видхунитва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати. чатуттхаджджха̄насеййа̄ пана ‘‘татха̄гатасеййа̄’’ти вуччати. та̄су идха сӣхасеййа̄ а̄гата̄. айан̃хи теджуссадаирийа̄патхатта̄ уттамасеййа̄ на̄ма.
па̄де па̄данти даккхин̣апа̄де ва̄мапа̄дам̣. ачча̄дха̄йа̄ти атиа̄дха̄йа, ӣсакам̣ атиккамма т̣хапетва̄. гоппхакена хи гоппхаке джа̄н̣уна̄ ва̄ джа̄н̣умхи сан̇гхат̣т̣ийама̄не абхин̣хам̣ ведана̄ уппаджджати, читтам̣ екаггам̣ на хоти, сеййа̄ апха̄сука̄ хоти. йатха̄ на сан̇гхат̣т̣ети, евам̣ атиккамма т̣хапите ведана̄ нуппаджджати, читтам̣ екаггам̣ хоти, сеййа̄ пха̄су хоти. тасма̄ евам̣ нипаджджи. сато сампаджа̄ноти сайанапаригга̄хакасатисампаджан̃н̃ена саманна̄гато. ‘‘ут̣т̣ха̄насан̃н̃а’’нти панеттха на вуттам̣, гила̄насеййа̄ хеса̄ татха̄гатасса.
саттасата̄ти имасмим̣ сутте сабба̄пи та̄ девата̄ гила̄насеййат̣т̣ха̄нам̣ а̄гата̄. уда̄нам̣ уда̄несӣти гила̄насеййам̣ а̄гата̄нам̣ доманассена бхавитаббам̣ сийа̄. има̄сам̣ пана татха̄гатасса ведана̄дхива̄санам̣ дисва̄, ‘‘ахо буддха̄нам̣ маха̄нубха̄вата̄! еварӯпа̄су на̄ма ведана̄су ваттама̄на̄су вика̄раматтампи наттхи, сирӣсайане алан̇каритва̄ т̣хапитасуван̣н̣арӯпакам̣ вийа анин̃джама̄нена ка̄йена нипанно, ида̄нисса адхикатарам̣ мукхаван̣н̣о вирочати, а̄бха̄сампанно пун̣н̣ачандо вийа сампати викаситам̣ вийа ча аравиндам̣ асса мукхам̣ собхати, ка̄йепи ван̣н̣а̄йатанам̣ ида̄ни сусаммат̣т̣хакан̃чанам̣ вийа виппасӣдатӣ’’ти уда̄нам̣ удапа̄ди.
на̄го вата бхоти, еттха бхоти дхамма̄лапанам̣. балавантат̣т̣хена на̄го. на̄гавата̄ти на̄габха̄вена. сӣхо вата̄тиа̄дӣсу асанта̄санат̣т̣хена сӣхо. бйаттапаричайат̣т̣хена ка̄ран̣а̄ка̄ран̣аджа̄нанена ва̄ а̄джа̄нӣйо. аппат̣исамат̣т̣хена нисабхо. гавасатаджет̣т̣хако хи усабхо, гавасахассаджет̣т̣хако васабхо, гавасатасахассаджет̣т̣хако нисабхоти вуччати. бхагава̄ пана аппат̣исамат̣т̣хена а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти. теневаттхена идха ‘‘нисабхо’’ти вутто. дхурава̄хат̣т̣хена дхорайхо. ниббисеванат̣т̣хена данто.
пасса̄ти анийамита̄н̣атти. сама̄дхинти арахаттапхаласама̄дхим̣. сувимуттанти пхалавимуттийа̄ сувимуттам̣. ра̄га̄нугатам̣ пана читтам̣ абхинатам̣ на̄ма хоти, доса̄нугатам̣ апанатам̣. тадубхайапат̣иккхепена на ча̄бхинатам̣ на ча̄панатанти а̄ха. на ча сасан̇кха̄раниггайхава̄ритагатанти на сасан̇кха̄рена саппайогена килесе ниггахетва̄ ва̄ритаватам̣, килеса̄нам̣ пана чхиннатта̄ ватам̣ пхаласама̄дхина̄ сама̄хитанти аттхо. атиккамитаббанти вихет̣хетаббам̣ гхат̣т̣етаббам̣. адассана̄ти ан̃н̃а̄н̣а̄. ан̃н̃а̄н̣ӣ хи андхаба̄лова еварӯпе саттхари апараджджхеййа̄ти девадаттам̣ гхат̣т̣айама̄на̄ ваданти.
пан̃чаведа̄ти итиха̄сапан̃чама̄нам̣ веда̄нам̣ дха̄рака̄. сатам̣ саманти вассасатам̣. тапассӣти тапанисситака̄ хутва̄. чаранти чаранта̄. на самма̄вимуттанти сачепи еварӯпа̄ бра̄хман̣а̄ вассасатам̣ чаранти, читтан̃ча несам̣ самма̄ вимуттам̣ на хоти. хӣнаттарӯпа̄ на па̄рам̣ гама̄ тети хӣнаттасабха̄ва̄ те нибба̄нан̇гама̄ на хонти. ‘‘хӣнаттхарӯпа̄’’типи па̄т̣хо, хӣнаттхаджа̄тика̄ парихӣнаттха̄ти аттхо. тан̣ха̄дхипанна̄ти тан̣ха̄йа аджджхоттхат̣а̄. ватасӣлабаддха̄ти аджаватакуккуравата̄дӣхи ча ватехи та̄дисехева ча сӣлехи баддха̄. лӯкхам̣ тапанти пан̃ча̄тапата̄панам̣ кан̣т̣акасеййа̄дикам̣ тапам̣. ида̄ни са̄ девата̄ са̄санасса ниййа̄никабха̄вам̣ катхентӣ на ма̄нака̄масса̄тиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева̄ти. ат̣т̣хамам̣.
9. пат̣хамападжджуннадхӣтусуттаван̣н̣ана̄
39. наваме паджджуннасса дхӣта̄ти паджджуннасса на̄ма вассавала̄хакадеваран̃н̃о ча̄тумаха̄ра̄джикасса дхӣта̄. абхивандети бхагава̄ тумха̄кам̣ па̄де ванда̄ми. чаккхумата̄ти пан̃чахи чаккхӯхи чаккхумантена татха̄гатена. дхаммо анубуддхоти, ‘‘идам̣ майа̄ пуббе паресам̣ сантике кевалам̣ сутам̣йева а̄сӣ’’ти вадати. са̄хам̣ да̄нӣти, са̄ ахам̣ ида̄ни. саккхи джа̄на̄мӣти, пат̣иведхавасена паччаккхамева джа̄на̄ми. вигараханта̄ти, ‘‘хӣнаккхарападабйан̃джано’’ти ва̄ ‘‘аниййа̄нико’’ти ва̄ евам̣ гараханта̄. роруванти, две рорува̄ – дхӯмароруво ча джа̄лароруво ча. таттха дхӯмароруво висум̣ хоти, джа̄ларорувоти пана авӣчимаха̄нирайассеветам̣ на̄мам̣. таттха хи сатта̄ аггимхи джаланте джаланте пунаппунам̣ равам̣ раванти, тасма̄ со ‘‘роруво’’ти вуччати. гхоранти да̄рун̣ам̣. кхантийа̄ упасамена упета̄ти руччитва̄ кхама̄петва̄ гахан̣акхантийа̄ ча ра̄га̄диупасамена ча упета̄ти. навамам̣.
10. дутийападжджуннадхӣтусуттаван̣н̣ана̄
40. дасаме дхамман̃ча̄ти ча саддена сан̇гхан̃ча, ити тӣн̣и ратана̄ни намассама̄на̄ идха̄гата̄ти вадати. аттхаватӣти, аттхаватийо. бахуна̄пи кхо танти йам̣ дхаммам̣ са̄ абха̄си, там̣ дхаммам̣ бахуна̄пи парийа̄йена ахам̣ вибхаджеййам̣. та̄дисо дхаммоти, та̄дисо хи айам̣ бхагава̄ дхаммо, там̣сан̣т̣хито таппат̣ибха̄го бахӯхи парийа̄йехи вибхаджитаббайуттакоти дассети. лапайисса̄мӣти, катхайисса̄ми. йа̄вата̄ ме манаса̄ парийаттанти йаттакам̣ майа̄ манаса̄ парийа̄пут̣ам̣, тассаттхам̣ дивасам̣ аватва̄ мадхупат̣алам̣ пӣл̣ентӣ вийа мухуттенева сам̣кхиттена катхесса̄ми. сесам̣ утта̄намева̄ти. дасамам̣.
сатуллапака̄йикавагго чатуттхо.