3. саттивагго

1. саттисуттаван̣н̣ана̄

21. саттиваггасса пат̣хаме саттийа̄ти десана̄сӣсаметам̣. екатокха̄ра̄дина̄ саттхена̄ти аттхо. омат̣т̣хоти пахато. чатта̄ро хи паха̄ра̄ омат̣т̣хо уммат̣т̣хо мат̣т̣хо вимат̣т̣хоти. таттха упари т̣хатва̄ адхомукхам̣ диннапаха̄ро омат̣т̣хо на̄ма; хет̣т̣ха̄ т̣хатва̄ уддхам̣мукхам̣ динно уммат̣т̣хо на̄ма; аггал̣асӯчи вийа винивиджджхитва̄ гато мат̣т̣хо на̄ма; сесо саббопи вимат̣т̣хо на̄ма. имасмим̣ пана т̣ха̄не омат̣т̣хо гахито. со хи саббада̄рун̣о дуруддхарасалло дуттикиччхо антодосо антопуббалохитова хоти, пуббалохитам̣ аниккхамитва̄ ван̣амукхам̣ парийонандхитва̄ тит̣т̣хати. пуббалохитам̣ нихаритука̄мехи ман̃чена саддхим̣ бандхитва̄ адхосиро ка̄таббо хоти, маран̣ам̣ ва̄ маран̣аматтам̣ ва̄ дуккхам̣ па̄пун̣а̄ти. париббаджети вихареййа.

има̄йа га̄тха̄йа ким̣ катхети? йатха̄ саттийа̄ омат̣т̣хо пурисо саллуббахана-ван̣атикиччхана̄нам̣ аттха̄йа вӣрийам̣ а̄рабхати, пайогам̣ кароти параккамати. йатха̄ ча д̣айхама̄но маттхаке а̄диттасӣсо тасса нибба̄панаттха̄йа вӣрийам̣ а̄рабхати, пайогам̣ кароти параккамати, евамева бхиккху ка̄мара̄гам̣ паха̄на̄йа сато аппаматто хутва̄ вихареййа бхагава̄ти катхеси.

атха бхагава̄ чинтеси – има̄йа девата̄йа упама̄ та̄ва дал̣хам̣ катва̄ а̄нӣта̄, аттхам̣ пана париттакам̣ гахетва̄ т̣хита̄, пунаппунам̣ катхентӣпи хеса̄ ка̄мара̄гасса виккхамбханапаха̄намева катхеййа. йа̄ва ча ка̄мара̄го маггена на самуггха̄т̣ийати, та̄ва анубаддхова хоти. ити тамева опаммам̣ гахетва̄ пат̣хамамаггавасена десанам̣ виниват̣т̣етва̄ десенто дутийам̣ га̄тхама̄ха. тассаттхо пурима̄нуса̄ренева ведитабботи. пат̣хамам̣.

2. пхусатисуттаван̣н̣ана̄

22. дутийе на̄пхусантам̣ пхусатӣти каммам̣ апхусантам̣ випа̄ко на пхусати, каммамева ва̄ апхусантам̣ каммам̣ на пхусати. камман̃хи на̄карото карийати. пхусантан̃ча тато пхусети каммам̣ пхусантам̣ випа̄ко пхусати, каммамева ва̄ пхусати. камман̃хи карото карийати. тасма̄ пхусантам̣ пхусати, аппадут̣т̣хападосинанти йасма̄ на апхусантам̣ пхусати, пхусантан̃ча пхусати, айам̣ каммавипа̄ка̄нам̣ дхаммата̄, тасма̄ йо ‘‘аппадут̣т̣хасса нарасса дуссати, суддхасса посасса анан̇ган̣асса̄’’ти евам̣ вутто аппадут̣т̣хападосӣ пуггало, там̣ пуггалам̣ каммам̣ пхусантамева каммам̣ пхусати, випа̄ко ва̄ пхусати. со хи парасса упагха̄там̣ ка̄тум̣ саккоти ва̄ ма̄ ва̄, атта̄ пана̄нена чатӯсу апа̄йесу т̣хапито на̄ма хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘тамева ба̄лам̣ паччети па̄пам̣, сукхумо раджо пат̣ива̄там̣ва кхитто’’ти. дутийам̣.

3. джат̣а̄суттаван̣н̣ана̄

23. татийе антоджат̣а̄ти га̄тха̄йам̣ джат̣а̄ти тан̣ха̄йа джа̄линийа̄ адхивачанам̣. са̄ хи рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу хет̣т̣хупарийавасена пунаппунам̣ уппаджджанато сам̣сиббанат̣т̣хена вел̣угумба̄дӣнам̣ са̄кха̄джа̄ласан̇кха̄та̄ джат̣а̄ вийа̄ти джат̣а̄. са̄ панеса̄ сакапариккха̄рапарапариккха̄ресу сакааттабха̄ва-парааттабха̄весу аджджхаттика̄йатана-ба̄хира̄йатанесу ча уппаджджанато антоджат̣а̄ бахиджат̣а̄ти вуччати. та̄йа евам̣ уппаджджама̄на̄йа джат̣а̄йа джат̣ита̄ паджа̄. йатха̄ на̄ма вел̣уджат̣а̄дӣхи вел̣уа̄дайо, евам̣ та̄йа тан̣ха̄джат̣а̄йа сабба̄пи айам̣ саттаника̄йасан̇кха̄та̄ паджа̄ джат̣ита̄ винаддха̄, сам̣сиббита̄ти аттхо. йасма̄ ча евам̣ джат̣ита̄, там̣ там̣ готама пуччха̄мӣти тасма̄ там̣ пуччха̄ми. готама̄ти бхагавантам̣ готтена а̄лапати. ко имам̣ виджат̣айе джат̣анти имам̣ евам̣ тедха̄тукам̣ джат̣етва̄ т̣хитам̣ джат̣ам̣ ко виджат̣еййа, виджат̣етум̣ ко саматтхоти пуччхати.

атхасса бхагава̄ таматтхам̣ виссадждженто сӣле патит̣т̣ха̄йа̄тиа̄дима̄ха. таттха сӣле патит̣т̣ха̄йа̄ти чатупа̄рисуддхисӣле т̣хатва̄. еттха ча бхагава̄ джат̣а̄виджат̣анам̣ пуччхито сӣлам̣ а̄рабханто на ‘‘ан̃н̃ам̣ пут̣т̣хо ан̃н̃ам̣ катхетӣ’’ти ведитаббо. джат̣а̄виджат̣акасса хи патит̣т̣ха̄дассанаттхаметтха сӣлам̣ катхитам̣.

нароти сатто. сапан̃н̃оти каммаджатихетукапат̣исандхипан̃н̃а̄йа пан̃н̃ава̄. читтам̣ пан̃н̃ан̃ча бха̄вайанти сама̄дхин̃чева випассанан̃ча бха̄вайама̄но. читтасӣсена хеттха ат̣т̣ха сама̄паттийо катхита̄, пан̃н̃а̄на̄мена випассана̄. а̄та̄пӣти вӣрийава̄. вӣрийан̃хи килеса̄нам̣ а̄та̄панапарита̄панат̣т̣хена ‘‘а̄та̄по’’ти вуччати, тадасса аттхӣти а̄та̄пӣ. нипакоти непаккам̣ вуччати пан̃н̃а̄, та̄йа саманна̄гатоти аттхо. имина̄ падена па̄риха̄рийапан̃н̃ам̣ дассети. па̄риха̄рийапан̃н̃а̄ на̄ма ‘‘айам̣ ка̄ло уддесасса, айам̣ ка̄ло парипуччха̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена саббаттха ка̄ра̄пита̄ парихаритаббапан̃н̃а̄. имасмин̃хи пан̃ха̄бйа̄каран̣е тиккхаттум̣ пан̃н̃а̄ а̄гата̄. таттха пат̣хама̄ джа̄типан̃н̃а̄, дутийа̄ випассана̄пан̃н̃а̄, татийа̄ саббакиччапарин̣а̄йика̄ па̄риха̄рийапан̃н̃а̄.

со имам̣ виджат̣айе джат̣анти со имехи сӣла̄дӣхи саманна̄гато бхиккху. йатха̄ на̄ма пурисо патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа суниситам̣ саттхам̣ уккхипитва̄ махантам̣ вел̣угумбам̣ виджат̣еййа, евамевам̣ сӣле патит̣т̣ха̄йа сама̄дхисила̄йам̣ суниситам̣ випассана̄пан̃н̃а̄саттхам̣ вӣрийабалапаггахитена па̄риха̄рийапан̃н̃а̄хаттхена уккхипитва̄ саббампи там̣ аттано санта̄не патитам̣ тан̣ха̄джат̣ам̣ виджат̣еййа сан̃чхиндеййа сампада̄леййа̄ти.

етта̄вата̄ секхабхӯмим̣ катхетва̄ ида̄ни джат̣ам̣ виджат̣етва̄ т̣хитам̣ маха̄кхӣн̣а̄савам̣ дассенто йесантиа̄дима̄ха. евам̣ джат̣ам̣ виджат̣етва̄ т̣хитам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассетва̄ пуна джат̣а̄йа виджат̣анока̄сам̣ дассенто йаттха на̄ман̃ча̄тиа̄дима̄ха. таттха на̄манти чатта̄ро арӯпино кхандха̄. пат̣игхам̣ рӯпасан̃н̃а̄ ча̄ти еттха пат̣игхасан̃н̃а̄васена ка̄мабхаво гахито, рӯпасан̃н̃а̄васена рӯпабхаво. тесу двӣсу гахитесу арӯпабхаво гахитова хоти бхавасан̇кхепена̄ти. еттхеса̄ чхиджджате джат̣а̄ти еттха тебхӯмакават̣т̣асса парийа̄дийанат̣т̣ха̄не еса̄ джат̣а̄ чхиджджати, нибба̄нам̣ а̄гамма чхиджджати нируджджхатӣти айам̣ аттхо дассито хоти. татийам̣.

4. манонива̄ран̣асуттаван̣н̣ана̄

24. чатуттхе йато йатоти па̄пато ва̄ калйа̄н̣ато ва̄. айам̣ кира девата̄ ‘‘йам̣кин̃чи кусала̄дибхедам̣ локийам̣ ва̄ локуттарам̣ ва̄ мано, там̣ нива̄ретаббамева, на уппа̄детабба’’нти евам̣ладдхика̄. са саббатоти со саббато. атха бхагава̄ – ‘‘айам̣ девата̄ аниййа̄никакатхам̣ катхети, мано на̄ма нива̄ретаббампи аттхи бха̄ветаббампи, вибхаджитва̄ намасса̄ дассесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ дутийага̄тхам̣ а̄ха. таттха на мано сам̣йататтама̄гатанти, йам̣ вуттам̣ ‘‘на саббато мано нива̄райе’’ти, катарам̣ там̣ мано, йам̣ там̣ саббато на нива̄ретаббанти че. мано сам̣йататтам̣ а̄гатам̣, йам̣ мано йаттха сам̣йатабха̄вам̣ а̄гатам̣, ‘‘да̄нам̣ дасса̄ми, сӣлам̣ раккхисса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена уппаннам̣, етам̣ мано на нива̄ретаббам̣, ан̃н̃адаттху брӯхетаббам̣ вад̣д̣хетаббам̣. йато йато ча па̄паканти йато йато акусалам̣ уппаджджати, тато тато ча там̣ нива̄ретаббанти. чатуттхам̣.

5. арахантасуттаван̣н̣ана̄

25. пан̃чаме ката̄вӣти чатӯхи маггехи катакиччо. ахам̣ вада̄мӣти айам̣ девата̄ ванасан̣д̣ава̄синӣ, са̄ а̄ран̃н̃ака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ‘‘ахам̣ бхун̃джа̄ми, ахам̣ нисӣда̄ми, мама патто, мама чӣвара’’нтиа̄дикатха̄воха̄рам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ име бхиккхӯ ‘кхӣн̣а̄сава̄’ти ман̃н̃а̄ми, кхӣн̣а̄сава̄нан̃ча на̄ма еварӯпа̄ аттупаладдхинисситакатха̄ хоти, на хоти ну кхо’’ти джа̄нанаттхам̣ евам̣ пуччхати.

са̄ман̃н̃анти локанируттим̣ локавоха̄рам̣. кусалоти кхандха̄дӣсу кусало. воха̄раматтена̄ти упаладдхинисситакатхам̣ хитва̄ воха̄рабхедам̣ акаронто ‘‘ахам̣, мама̄’’ти вадеййа. ‘‘кхандха̄ бхун̃джанти, кхандха̄ нисӣданти, кхандха̄нам̣ патто, кхандха̄нам̣ чӣвара’’нти хи вутте воха̄рабхедо хоти, на кочи джа̄на̄ти. тасма̄ евам̣ аватва̄ локавоха̄рена вохаратӣти.

атха девата̄ – ‘‘йади дит̣т̣хийа̄ васена на вадати, ма̄навасена ну кхо вадатӣ’’ти чинтетва̄ пуна йо хотӣти пуччхи. таттха ма̄нам̣ ну кхоти со бхиккху ма̄нам̣ упагантва̄ ма̄навасена вадеййа ну кхоти. атха бхагава̄ – ‘‘айам̣ девата̄ кхӣн̣а̄савам̣ сама̄нам̣ вийа каротӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘кхӣн̣а̄савасса нававидхопи ма̄но пахӣно’’ти дассенто пат̣ига̄тхам̣ а̄ха. таттха видхӯпита̄ти видхамита̄. ма̄нагантхасса̄ти ма̄на̄ ча гантха̄ ча асса. ман̃н̃атанти ман̃н̃анам̣. тивидхампи тан̣ха̄-дит̣т̣хи-ма̄на-ман̃н̃анам̣ со вӣтиватто, атиккантоти аттхо. сесам̣ утта̄наттхамева̄ти. пан̃чамам̣.

6. паджджотасуттаван̣н̣ана̄

26. чхат̣т̣хе пут̣т̣хунти пуччхитум̣. катхам̣ джа̄немӯти катхам̣ джа̄неййа̄ма. дива̄раттинти дива̄ ча раттин̃ча. таттха таттха̄ти йаттха йаттхева паджджалито хоти, таттха таттха. еса̄ а̄бха̄ти еса̄ буддха̄бха̄. катама̄ пана са̄ти? н̃а̄н̣а̄локо ва̄ хоту пӣтиа̄локо ва̄ паса̄да̄локо ва̄ дхаммакатха̄а̄локо ва̄, саббопи буддха̄нам̣ па̄тубха̄ва̄ уппанно а̄локо буддха̄бха̄ на̄ма. айам̣ ануттара̄ саббасет̣т̣ха̄ асадиса̄ти. чхат̣т̣хам̣.

7. сарасуттаван̣н̣ана̄

27. саттаме куто сара̄ ниваттантӣти име сам̣са̄расара̄ куто ниваттанти, ким̣ а̄гамма наппаваттантӣти аттхо. на га̄дхатӣти на патит̣т̣ха̄ти. атоти ато нибба̄нато. сесам̣ утта̄наттхамева̄ти. саттамам̣.

8. махаддханасуттаван̣н̣ана̄

28. ат̣т̣хаме нидха̄нагатам̣ муттаса̄ра̄ди махантам̣ дханаметесанти махаддхана̄. суван̣н̣араджатабха̄джана̄ди маха̄бхого етесанти маха̄бхога̄. ан̃н̃аман̃н̃а̄бхигиджджхантӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ абхигиджджханти паттхенти пихенти. аналан̇ката̄ти атитта̄ апарийаттаджа̄та̄. уссуккаджа̄тесӯти на̄на̄киччаджа̄тесу ануппанна̄нам̣ рӯпа̄дӣнам̣ уппа̄данаттха̄йа уппанна̄нам̣ анубхаванаттха̄йа уссуккесу. бхавасота̄нуса̄рӣсӯти ват̣т̣асотам̣ анусарантесу. ануссука̄ти ава̄ват̣а̄. ага̄ранти ма̄туга̄мена саддхим̣ гехам̣. вира̄джийа̄ти вира̄джетва̄. сесам̣ утта̄намева̄ти. ат̣т̣хамам̣.

9. чатучаккасуттаван̣н̣ана̄

29. наваме чатучакканти чатуирийа̄патхам̣. ирийа̄патхо хи идха чакканти адхиппето. навадва̄ранти навахи ван̣амукхехи навадва̄рам̣. пун̣н̣анти асучипӯрам̣. лобхена сам̣йутанти тан̣ха̄йа сам̣йуттам̣. катхам̣ йа̄тра̄ бхависсатӣти етасса еварӯпасса сарӣрасса катхам̣ ниггаманам̣ бхависсати, катхам̣ мутти паримутти саматиккамо бхависсатӣти пуччхати. наддхинти упана̄хам̣, пуббака̄ле кодхо, апарака̄ле упана̄хоти евам̣ паваттам̣ балавакодханти аттхо. вараттанти ‘‘чхетва̄ наддхи вараттан̃ча, санда̄нам̣ сахануккама’’нти га̄тха̄йа (дха. па. 398; су. ни. 627) тан̣ха̄ варатта̄, дит̣т̣хи санда̄нам̣ на̄ма джа̄там̣. идха пана па̄л̣иниддит̣т̣хе килесе т̣хапетва̄ авасеса̄ ‘‘варатта̄’’ти ведитабба̄, ити килесавараттан̃ча чхетва̄ти аттхо. иччха̄ лобханти екойева дхаммо иччханат̣т̣хена иччха̄, луббханат̣т̣хена лобхоти вутто. пат̣хамуппаттика̄ ва̄ дуббала̄ иччха̄, апара̄паруппаттико балава̄ лобхо. аладдхапаттхана̄ ва̄ иччха̄, пат̣иладдхаваттхумхи лобхо. самӯлам̣ тан̣ханти авиджджа̄мӯлена самӯлакам̣ тан̣хам̣. аббуйха̄ти аггамаггена уппа̄т̣етва̄. сесам̣ утта̄намева̄ти. навамам̣.

10. ен̣иджан̇гхасуттаван̣н̣ана̄

30. дасаме ен̣иджан̇гханти ен̣имигасса вийа суват̣т̣итаджан̇гхам̣. кисанти атхӯлам̣ самасарӣрам̣. атха ва̄ а̄тапена мила̄там̣ ма̄ла̄гандхавилепанехи анупабрӯхитасарӣрантипи аттхо. вӣранти вӣрийавантам̣. аппа̄ха̄ранти бходжане маттан̃н̃ута̄йа мита̄ха̄рам̣, вика̄лабходжанапат̣иккхепавасена ва̄ паритта̄ха̄рам̣. алолупанти чатӯсу паччайесу лолуппавирахитам̣. расатан̣ха̄пат̣иккхепо ва̄ еса. сӣхам̣векачарам̣ на̄ганти екачарам̣ сӣхам̣ вийа, екачарам̣ на̄гам̣ вийа. ган̣ава̄сино хи паматта̄ хонти, екачара̄ аппаматта̄, тасма̄ екачара̄ва гахита̄ти. паведита̄ти пака̄сита̄ катхита̄. еттха̄ти етасмим̣ на̄марӯпе. пан̃чака̄магун̣авасена хи рӯпам̣ гахитам̣, манена на̄мам̣, убхайехи пана авинибхуттадхамме гахетва̄ пан̃чаккхандха̄дивасенапеттха бхуммам̣ йоджетаббанти. дасамам̣.

саттивагго татийо.