2. нанданавагго

1. нанданасуттаван̣н̣ана̄

11. нанданаваггасса пат̣хаме татра̄ти тасмим̣ а̄ра̄ме. кхоти бйан̃джанасилит̣т̣хата̄васена нипа̄таматтам̣. бхиккхӯ а̄мантесӣти парисаджет̣т̣хаке бхиккхӯ джа̄на̄песи. бхиккхавоти тесам̣ а̄мантана̄ка̄радӣпанам̣. бхадантети пативачанада̄нам̣. те бхиккхӯти йе таттха саммукхӣбхӯта̄ дхаммапат̣игга̄хака̄ бхиккхӯ. бхагавато паччассосунти бхагавато вачанам̣ патиассосум̣, абхимукха̄ хутва̄ сун̣им̣су сампат̣иччхим̣сӯти аттхо. етадавоча̄ти етам̣ ида̄ни ваттаббам̣ ‘‘бхӯтапубба’’нтиа̄дивачанам̣ авоча. таттха та̄ватим̣сака̄йика̄ти та̄ватим̣сака̄йе ниббатта̄. та̄ватим̣сака̄йо на̄ма дутийадевалоко вуччати. магхена ма̄н̣авена саддхим̣ мачалага̄ме ка̄лам̣ катва̄ таттха уппанне теттим̣са девапутте упа̄да̄йа кира тасса девалокасса айам̣ пан̣н̣атти джа̄та̄ти ваданти. йасма̄ пана сесачаккава̄л̣есупи чха ка̄ма̄вачарадевалока̄ аттхи. вуттампи четам̣ ‘‘сахассам̣ ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ сахассам̣ та̄ватим̣са̄на’’нти (а. ни. 10.29), тасма̄ на̄мапан̣н̣аттийевеса̄ тасса девалокасса̄ти ведитабба̄. еван̃хи ниддосам̣ падам̣ хоти.

нандане ванети еттха там̣ ванам̣ павит̣т̣хе павит̣т̣хе нандайати тосетӣти нанданам̣. пан̃часу хи маран̣анимиттесу уппаннесу ‘‘сампаттим̣ паха̄йа чависса̄ма̄’’ти паридевама̄на̄ девата̄ сакко дева̄наминдо ‘‘ма̄ паридевиттха, абхиджджанадхамма̄ на̄ма сан̇кха̄ра̄ наттхӣ’’ти овадитва̄ таттха павеса̄пети. та̄сам̣ ан̃н̃а̄хи девата̄хи ба̄ха̄су гахетва̄ павесита̄нампи тасса сампаттим̣ дисва̄ва маран̣асоко вӯпасаммати, пӣтипа̄моджджамева уппаджджати. атха тасмим̣ кӣл̣ама̄на̄ ева ун̣хасантатто химапин̣д̣о вийа вилӣйанти, ва̄та̄пахатадӣпасикха̄ вийа виджджха̄йантӣти евам̣ йам̣кин̃чи анто павит̣т̣хам̣ нандайати тосетийева̄ти нанданам̣, тасмим̣ нандане. аччхара̄сан̇гхапаривута̄ти аччхара̄ти девадхӣта̄нам̣ на̄мам̣, та̄сам̣ самӯхена паривута̄.

диббехӣти девалоке ниббаттехи. пан̃чахи ка̄магун̣ехӣти мана̄пийарӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хаббасан̇кха̄техи пан̃чахи ка̄мабандханехи ка̄макот̣т̣ха̄сехи ва̄. самаппита̄ти упета̄. итарам̣ тассева вевачанам̣. парича̄райама̄на̄ти рамама̄на̄, тесу тесу ва̄ рӯпа̄дӣсу индрийа̄ни сан̃ча̄райама̄на̄. та̄йам̣ вела̄йанти тасмим̣ парича̄ран̣ака̄ле. со панасса девапуттасса адхуна̄ абхиниббаттака̄ло ведитаббо. тасса хи пат̣исандхиккхан̣ейева раттасуван̣н̣аккхандхо вийа вирочайама̄но тига̄вутаппама̄н̣о аттабха̄во ниббатти. со диббаваттханиваттхо дибба̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣ито диббама̄ла̄вилепанадхаро диббехи чанданачун̣н̣ехи самам̣ викирийама̄но диббехи пан̃чахи ка̄магун̣ехи овуто нивуто парийонаддхо лобха̄бхибхӯто хутва̄ лобханиссаран̣ам̣ нибба̄нам̣ апассанто а̄сабхим̣ ва̄чам̣ бха̄санто вийа маха̄саддена ‘‘на те сукхам̣ паджа̄нантӣ’’ти имам̣ га̄тхам̣ га̄йама̄но нанданаване вичари. тена вуттам̣ – ‘‘та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ га̄тхам̣ абха̄сӣ’’ти.

йе на пассанти нандананти йе татра пан̃чака̄магун̣а̄нубхаванавасена нанданаванам̣ на пассанти. нарадева̄нанти деванара̄нам̣, девапуриса̄нанти аттхо. тидаса̄нанти тиккхаттум̣ дасаннам̣. йасассинанти парива̄расан̇кха̄тена йасена сампанна̄нам̣.

ан̃н̃атара̄ девата̄ти ека̄ арийаса̄вика̄ девата̄. паччабха̄сӣти ‘‘айам̣ ба̄ладевата̄ имам̣ сампаттим̣ ниччам̣ ачалам̣ ман̃н̃ати, на̄сса̄ чхеданабхеданавиддхам̣санадхамматам̣ джа̄на̄тӣ’’ти адхиппа̄йам̣ виват̣т̣етва̄ дассентӣ ‘‘на твам̣ ба̄ле’’ти има̄йа га̄тха̄йа патиабха̄си. йатха̄ арахатам̣ вачоти йатха̄ араханта̄нам̣ вачанам̣, татха̄ твам̣ на джа̄на̄сӣти. евам̣ тасса̄ адхиппа̄йам̣ пат̣иккхипитва̄ ида̄ни араханта̄нам̣ вачанам̣ дассентӣ аничча̄тиа̄дима̄ха. таттха аничча̄ вата сан̇кха̄ра̄ти саббе тебхӯмакасан̇кха̄ра̄ хутва̄ абха̄ваттхена аничча̄. уппа̄давайадхамминоти уппа̄давайасабха̄ва̄. уппаджджитва̄ нируджджхантӣти идам̣ пуримассева вевачанам̣. йасма̄ ва̄ уппаджджитва̄ нируджджханти, тасма̄ уппа̄давайадхамминоти. уппа̄давайаггахан̣ена четтха таданантара̄ вемаджджхат̣т̣ха̄нам̣ гахитамева хоти. тесам̣ вӯпасамо сукхоти тесам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ вӯпасамасан̇кха̄там̣ нибба̄намева сукхам̣. идам̣ арахатам̣ вачоти.

нанданасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. нандатисуттаван̣н̣ана̄

12. дутийе нандатӣти туссати аттамано хоти. путтима̄ти бахупутто. тасса хи екачче путта̄ касикаммам̣ катва̄ дхан̃н̃асса кот̣т̣хе пӯренти, екачче ван̣иджджам̣ катва̄ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ а̄харанти, екачче ра̄джа̄нам̣ упат̣т̣хахитва̄ йа̄нава̄ханага̄манигама̄дӣни лабханти. атха тесам̣ а̄нубха̄васан̇кха̄там̣ сирим̣ анубхавама̄на̄ ма̄та̄ ва̄ пита̄ ва̄ нандати. чхан̣адиваса̄дӣсу ва̄ ман̣д̣итапаса̄дхите путте сампаттим̣ анубхавама̄не дисва̄ нандатӣти, ‘‘нандати путтехи путтима̄’’ти а̄ха. гохи татхева̄ти йатха̄ путтима̄ путтехи, татха̄ госа̄микопи сампаннам̣ гоман̣д̣алам̣ дисва̄ га̄во нисса̄йа горасасампаттим̣ анубхавама̄но гохи нандати. упадхӣ хи нарасса нандана̄ти, еттха упадхӣти чатта̄ро упадхӣ – ка̄мӯпадхи, кхандхӯпадхи, килесӯпадхи, абхисан̇кха̄рӯпадхӣти. ка̄ма̄пи хи ‘‘йам̣ пан̃ча ка̄магун̣е пат̣ичча уппаджджати сукхам̣ соманассам̣, айам̣ ка̄ма̄нам̣ асса̄до’’ти (ма. ни. 1.166) евам̣ вуттасса сукхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато ‘‘упадхийати еттха сукха’’нти имина̄ вачанаттхена упадхӣти вуччати. кхандха̄пи кхандхамӯлакасса дуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато, килеса̄пи апа̄йадуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄вато, абхисан̇кха̄ра̄пи бхавадуккхасса адхит̣т̣ха̄набха̄ватоти. идха пана ка̄мӯпадхи адхиппето. пан̃ча хи ка̄магун̣а̄ тебхӯмика̄дипа̄са̄да-ул̣а̄расайана-ваттха̄лан̇ка̄ра-на̄т̣акапарива̄ра̄дивасена паччупат̣т̣хита̄ пӣтисоманассам̣ упасам̣харама̄на̄ нарам̣ нандайанти. тасма̄ йатха̄ путта̄ ча га̄во ча, евам̣ имепи упадхӣ хи нарасса нандана̄ти ведитабба̄. на хи со нандати йо нирӯпадхӣти йо ка̄магун̣асампаттирахито далиддо дуллабхагха̄саччха̄дано, на хи со нандати. еварӯпо мануссапето ча мануссанерайико ча ким̣ нандиссати бхагава̄ти а̄ха.

идам̣ сутва̄ саттха̄ чинтеси – ‘‘айам̣ девата̄ сокаваттхумева нандаваттхум̣ кароти, сокаваттхубха̄вамасса̄ дӣпесса̄мӣ’’ти пхалена пхалам̣ па̄тенто вийа та̄йева упама̄йа тасса̄ ва̄дам̣ бхинданто тамева га̄тхам̣ париваттетва̄ сочатӣти а̄ха. таттха сочати путтехӣти видесагамана̄дивасена путтесу нат̣т̣хесупи нассантесупи ида̄ни нассиссантӣти на̄сасан̇кӣпи сочати, татха̄ матесупи марантесупи чорехи ра̄джапурисехи гахитесу ва̄ паччаттхика̄нам̣ хаттхам̣ упагатесу ва̄ маран̣асан̇кӣпи хутва̄ сочати. руккхапаббата̄дӣхи патитва̄ хаттхапа̄да̄дӣнам̣ бхедавасена бхиннесупи бхиджджантесупи бхедасан̇кӣпи хутва̄ сочати. йатха̄ ча путтехи путтима̄, госа̄микопи татхева наваха̄ка̄рехи гохи сочати. упадхӣ хи нарасса сочана̄ти йатха̄ ча путтага̄во, евам̣ пан̃ча ка̄магун̣опадхӣпи –

‘‘тасса че ка̄майа̄насса, чхандаджа̄тасса джантуно;

те ка̄ма̄ париха̄йанти, саллавиддхова руппатӣ’’ти. (су. ни. 773) –

вуттанайена нарам̣ сочанти. тасма̄ нарасса сочана̄ сокаваттхукамева̄ти ведитабба̄. на хи со сочати, йо нирӯпадхӣти йасса пана чатуббидха̄пете упадхийо наттхи, со нирупадхи маха̄кхӣн̣а̄саво ким̣ сочиссати, на сочати деватети.

нандатисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. наттхипуттасамасуттаван̣н̣ана̄

13. татийе наттхи путтасамам̣ пеманти вирӯпепи хи аттано путтаке суван̣н̣абимбакам̣ вийа ман̃н̃анти, ма̄ла̄гул̣е вийа сӣса̄дӣсу катва̄ парихарама̄на̄ техи охадита̄пи омуттика̄пи гандхавилепанапатита̄ вийа соманассам̣ а̄паджджанти. тена̄ха – ‘‘наттхи путтасамам̣ пема’’нти. путтапемасамам̣ пемам̣ на̄ма наттхӣти вуттам̣ хоти. госамитам̣ дхананти гохи самам̣ годханасамам̣ годханасадисам̣ ан̃н̃ам̣ дханам̣ на̄ма наттхи бхагава̄ти а̄ха. сӯрийасама̄ а̄бха̄ти сӯрийа̄бха̄йа сама̄ ан̃н̃а̄ а̄бха̄ на̄ма наттхӣти дассети. самуддапарама̄ти йе кечи ан̃н̃е сара̄ на̄ма, саббе те самуддапарама̄, самуддо тесам̣ уттамо, самуддасадисам̣ ан̃н̃ам̣ удаканидха̄нам̣ на̄ма наттхи, бхагава̄ти.

йасма̄ пана аттапемена самам̣ пемам̣ на̄ма наттхи. ма̄та̄пита̄дайо хи чхад̣д̣етва̄пи путтадхӣта̄дайо ча апосетва̄пи сатта̄ атта̄намева посенти. дхан̃н̃ена ча самам̣ дханам̣ на̄ма наттхи. (йада̄ хи сатта̄ дуббхиккха̄ хонти), татха̄рӯпе хи ка̄ле хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни гомахим̣са̄дӣнипи дхан̃н̃аггахан̣аттхам̣ дхан̃н̃аса̄мика̄намева сантикам̣ гахетва̄ гаччханти. пан̃н̃а̄йа ча сама̄ а̄бха̄ на̄ма наттхи. сӯрийа̄дайо хи екадесам̣йева обха̄санти, паччуппаннамева ча тамам̣ виноденти. пан̃н̃а̄ пана дасасахассимпи локадха̄тум̣ екаппаджджотам̣ ка̄тум̣ саккоти, атӣтам̣са̄дипат̣иччха̄дакан̃ча тамам̣ видхамати. мегхавут̣т̣хийа̄ ча само саро на̄ма наттхи. надӣва̄пи хоту тала̄ка̄дӣни ва̄, вут̣т̣хисамо саро на̄ма наттхи. мегхавут̣т̣хийа̄ хи паччхинна̄йа маха̄самуддо ан̇гулипаббатеманаматтампи удакам̣ на хоти, вут̣т̣хийа̄ пана паваттама̄на̄йа йа̄ва а̄бхассарабхавана̄пи екодакам̣ хоти. тасма̄ бхагава̄ девата̄йа пат̣ига̄тхам̣ ваданто наттхи аттасамам̣ пемантиа̄дима̄ха̄ти.

наттхипуттасамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. кхаттийасуттаван̣н̣ана̄

14. чатуттхе кхаттийо двипаданти двипада̄нам̣ ра̄джа̄ сет̣т̣хо. кома̄рӣти кума̄рика̄ле гахита̄. айам̣ сесабхарийа̄нам̣ сет̣т̣ха̄ти вадати. пуббаджоти пат̣хамам̣ джа̄то ка̄н̣о ва̄пи хоту кун̣иа̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атаро, йо пат̣хамам̣ джа̄то, айамева путто имисса̄ девата̄йа ва̄де сет̣т̣хо на̄ма хоти. йасма̄ пана двипада̄дӣнам̣ буддха̄дайо сет̣т̣ха̄, тасма̄ бхагава̄ пат̣ига̄тхам̣ а̄ха. таттха кин̃ча̄пи бхагава̄ саббесам̣йева апада̄дибхеда̄нам̣ сатта̄нам̣ сет̣т̣хо, уппаджджама̄но панеса саббасаттасет̣т̣хо двипадесуйева уппаджджати, тасма̄ самбуддхо двипадам̣ сет̣т̣хоти а̄ха. двипадесу уппаннасса часса саббасаттасет̣т̣хабха̄во аппат̣ихатова хоти. а̄джа̄нӣйоти хаттхӣ ва̄ хоту асса̄дӣсу ан̃н̃атаро ва̄, йо ка̄ран̣ам̣ джа̄на̄ти, айам̣ а̄джа̄нӣйова чатуппада̄нам̣ сет̣т̣хоти аттхо. кӯт̣акан̣н̣аран̃н̃о гул̣аван̣н̣аассо вийа. ра̄джа̄ кира па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ четийапаббатам̣ гамисса̄мӣти каламбанадӣтӣрам̣ сампатто, ассо тӣре т̣хатва̄ удакам̣ отаритум̣ на иччхати, ра̄джа̄ асса̄чарийам̣ а̄мантетва̄, ‘‘ахо вата тайа̄ ассо сиккха̄пито удакам̣ отаритум̣ на иччхатӣ’’ти а̄ха. а̄чарийо ‘‘сусиккха̄пито дева ассо, етасса хи читтам̣ – ‘сача̄хам̣ удакам̣ отарисса̄ми, ва̄лам̣ темиссати, ва̄ле тинте ран̃н̃о ан̇ге удакам̣ па̄теййа̄’ти, евам̣ тумха̄кам̣ сарӣре удакапа̄танабхайена на отарати, ва̄лам̣ ган̣ха̄петха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси. ассо вегена отаритва̄ па̄рам̣ гато. суссӯса̄ти суссӯсама̄на̄. кума̄рика̄ле ва̄ гахита̄ хоту паччха̄ ва̄, сурӯпа̄ ва̄ вирӯпа̄ ва̄, йа̄ са̄микам̣ суссӯсати паричарати тосети, са̄ бхарийа̄нам̣ сет̣т̣ха̄. ассавоти а̄сун̣ама̄но. джет̣т̣хо ва̄ хи хоту канит̣т̣хо ва̄, йо ма̄та̄питӯнам̣ вачанам̣ сун̣а̄ти, сампат̣иччхати, ова̄дапат̣икаро хоти, айам̣ путта̄нам̣ сет̣т̣хо, ан̃н̃ехи сандхиччхедака̄дичорехи путтехи ко аттхо деватети.

кхаттийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. сан̣ама̄насуттаван̣н̣ана̄

15. пан̃чаме т̣хите маджджханхикети т̣хитамаджджханхике. саннисӣвесӯти йатха̄ пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣ упагантва̄ саннисиннесу виссамама̄несу. т̣хитамаджджханхикака̄ло на̄меса саббасатта̄нам̣ ирийа̄патхадуббалйака̄ло. идха пана паккхӣнам̣йева васена дассито. сан̣атева̄ти сан̣ати вийа маха̄виравам̣ вийа муччати. сан̣ама̄намева четтха ‘‘сан̣атева̄’’ти вуттам̣. таппат̣ибха̄гам̣ на̄метам̣. нида̄гхасамайасмин̃хи т̣хитамаджджханхикака̄ле чатуппадаган̣есу чева паккхӣган̣есу ча саннисиннесу ва̄тапӯрита̄нам̣ сусираруккха̄нан̃чева чхиддавен̣упабба̄нан̃ча кхандхена кхандхам̣ са̄кха̄йа са̄кхам̣ сан̇гхат̣т̣айанта̄нам̣ па̄дапа̄нан̃ча аран̃н̃амаджджхе маха̄саддо уппаджджати. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. там̣ бхайам̣ пат̣ибха̄ти манти там̣ еварӯпе ка̄ле маха̄аран̃н̃асса сан̣ама̄нам̣ майхам̣ бхайам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. дандхапан̃н̃а̄ киреса̄ девата̄ тасмим̣ кхан̣е аттано нисаджджапха̄сукам̣ катха̄пха̄сукам̣ дутийакам̣ алабхантӣ евама̄ха. йасма̄ пана та̄дисе ка̄ле пин̣д̣апа̄тапат̣иккантасса вивитте аран̃н̃а̄йатане каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисиннасса бхиккхуно анаппакам̣ сукхам̣ уппаджджати, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘сун̃н̃а̄га̄рам̣ павит̣т̣хасса, сантачиттасса бхиккхуно;

ама̄нусӣ ратӣ хоти, самма̄ дхаммам̣ випассато’’ти. (дха. па. 373) ча,

‘‘пурато паччхато ва̄пи, апаро че на виджджати;

атӣва пха̄су бхавати, екасса васато ване’’ти. (тхерага̄. 537) ча;

тасма̄ бхагава̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха са̄ рати пат̣ибха̄ти манти йа̄ еварӯпе ка̄ле екакасса нисаджджа̄ на̄ма, са̄ рати майхам̣ упат̣т̣ха̄тӣти аттхо. сесам̣ та̄дисамева̄ти.

сан̣ама̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. нидда̄тандӣсуттаван̣н̣ана̄

16. чхат̣т̣хе нидда̄ти, ‘‘абхиджа̄на̄махам̣, аггивессана, гимха̄нам̣ паччхиме ма̄се ниддам̣ оккамита̄’’ти (ма. ни. 1.387) еварӯпа̄йа абйа̄катанидда̄йа пуббабха̄га̄парабха̄гесу секхапутхуджджана̄нам̣ сасан̇кха̄рикаакусале читте уппаннам̣ тхинамиддхам̣. тандӣти атиччха̄та̄тисӣта̄дика̄лесу уппаннам̣ а̄гантукам̣ а̄ласийам̣. вуттампи четам̣ – ‘‘таттха катама̄ тандӣ? йа̄ тандӣ тандийана̄ тандиманата̄ а̄ласйам̣ а̄ласйа̄йана̄ а̄ласйа̄йитаттам̣, айам̣ вуччати тандӣ’’ти (вибха. 857). виджамбхита̄ти ка̄йавиджамбхана̄. аратӣти акусалапаккха̄ уккан̣т̣хитата̄. бхаттасаммадоти бхаттамуччха̄ бхаттакиламатхо. виттха̄ро пана тесам̣ – ‘‘таттха катама̄ виджамбхита̄? йа̄ ка̄йасса джамбхана̄ виджамбхана̄’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме а̄гатова. етена̄ти етена нидда̄дина̄ упаккилесена упаккилит̣т̣хо нива̄ритапа̄тубха̄во. наппака̄сатӣти на джотати, на па̄тубхаватӣти аттхо. арийамагготи локуттарамагго. идха̄ти имасмим̣ локе. па̄н̣инанти сатта̄нам̣. вӣрийена̄ти маггасахаджа̄тавӣрийена. нам̣ пан̣а̄метва̄ти етам̣ килесаджа̄там̣ нӣхаритва̄. арийамагготи локийалокуттарамагго. ити маггенева упаккилесе нӣхаритва̄ маггасса висуддхи вутта̄ти.

нидда̄тандӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. дуккарасуттаван̣н̣ана̄

17. саттаме дуттитиккханти дуккхамам̣ дуадхива̄сийам̣. абйаттена̄ти ба̄лена. са̄ман̃н̃анти саман̣адхаммо. имина̄ девата̄ идам̣ дассети – йам̣ пан̣д̣ита̄ кулапутта̄ дасапи васса̄ни вӣсатипи сат̣т̣хипи васса̄ни данте абхидантама̄дха̄йа дживха̄йа та̄лум̣ а̄хаччапи четаса̄ читтам̣ абхинигган̣хитва̄пи ека̄санам̣ екабхаттам̣ пат̣исевама̄на̄ а̄па̄н̣акот̣икам̣ брахмачарийам̣ чаранта̄ са̄ман̃н̃ам̣ каронти. там̣ бхагава̄ ба̄ло абйатто ка̄тум̣ на саккотӣти. бахӯ хи таттха самба̄дха̄ти тасмим̣ са̄ман̃н̃асан̇кха̄те арийамагге бахӯ самба̄дха̄ магга̄дхигама̄йа пат̣ипаннасса пуббабха̄ге бахӯ париссайа̄ти дассети.

читтан̃че на нива̄райети йади айонисо уппаннам̣ читтам̣ на нива̄реййа, кати аха̄ни са̄ман̃н̃ам̣ чареййа? екадивасампи на чареййа. читтавасико хи саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ на саккоти. паде падети а̄рамман̣е а̄рамман̣е. а̄рамман̣ан̃хи идха паданти адхиппетам̣. йасмим̣ йасмим̣ хи а̄рамман̣е килесо уппаджджати, таттха таттха ба̄ло висӣдати на̄ма. ирийа̄патхападампи ват̣т̣ати. гамана̄дӣсу хи йаттха йаттха килесо уппаджджати, таттха таттхева висӣдати на̄ма. сан̇каппа̄нанти ка̄масан̇каппа̄дӣнам̣.

куммо ва̄ти каччхапо вийа. ан̇га̄нӣти гӣвапан̃чама̄ни ан̇га̄ни. самодаханти самодаханто, самодахитва̄ ва̄. мановитаккети манамхи уппаннавитакке. етта̄вата̄ идам̣ дассети – йатха̄ куммо сон̣д̣ипан̃чама̄ни ан̇га̄ни саке капа̄ле самодаханто син̇га̄ласса ота̄рам̣ на дети, самодахитва̄ часса аппасайхатам̣ а̄паджджати, евамевам̣ бхиккху манамхи уппаннавитакке саке а̄рамман̣акапа̄ле самодахам̣ ма̄расса ота̄рам̣ на дети, самодахитва̄ часса аппасайхатам̣ а̄паджджатӣти. анисситоти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайехи аниссито хутва̄. ахет̣хайа̄ноти авихим̣сама̄но. париниббутоти килесанибба̄нена париниббуто. нӯпавадеййа кан̃чӣти йам̣кин̃чи пуггалам̣ а̄ча̄равипаттиа̄дӣсу йа̄йа ка̄йачи ман̇кум̣ ка̄тука̄мо хутва̄ на вадеййа, ‘‘ка̄лена ваккха̄ми но ака̄лена̄’’тиа̄дайо пана пан̃ча дхамме аджджхаттам̣ упат̣т̣хапетва̄ уллумпанасабха̄васан̣т̣хитена читтена ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча вадеййа̄ти.

дуккарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. хирӣсуттаван̣н̣ана̄

18. ат̣т̣хаме хирӣниседхоти хирийа̄ акусале дхамме ниседхетӣти хирӣниседхо. кочи локасмим̣ виджджатӣти кочи еварӯпо виджджатӣти пуччхати. йо ниндам̣ апабодхатӣти йо гарахам̣ апахаранто буджджхати. ассо бхадро каса̄мива̄ти йатха̄ бхадро асса̄джа̄нӣйо касам̣ апахаранто буджджхати, патодаччха̄йам̣ дисва̄ сам̣виджджханто вийа каса̄йа аттани нипа̄там̣ на дети, евамева йо бхиккху бхӯтасса дасааккосаваттхуно аттани нипа̄там̣ ададанто ниндам̣ апабодхати апахаранто буджджхати, еварӯпо кочи кхӣн̣а̄саво виджджатӣти пуччхати. абхӯтаккосена пана паримутто на̄ма наттхи. тануйа̄ти танука̄, хирийа̄ акусале дхамме ниседхетва̄ чаранта̄ кхӣн̣а̄сава̄ на̄ма аппака̄ти аттхо. сада̄ сата̄ти ниччака̄лам̣ сативепуллена саманна̄гата̄. антам̣ дуккхасса паппуййа̄ти ват̣т̣адуккхасса кот̣им̣ антабхӯтам̣ нибба̄нам̣ па̄пун̣итва̄. сесам̣ вуттанайамева̄ти.

хирӣсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. кут̣ика̄суттаван̣н̣ана̄

19. наваме каччи те кут̣ика̄ти айам̣ девата̄ даса ма̄се антовасанат̣т̣ха̄нат̣т̣хена ма̄тарам̣ кут̣икам̣ катва̄, йатха̄ сакун̣а̄ дивасам̣ гочарапасута̄ раттим̣ кула̄вакам̣ аллӣйанти, евамевам̣ сатта̄ таттха таттха гантва̄пи ма̄туга̄масса сантикам̣ а̄гаччханти, а̄лайавасена бхарийам̣ кула̄вакам̣ катва̄. кулапавен̣им̣ санта̄накат̣т̣хена путте санта̄наке катва̄, тан̣хам̣ бандханам̣ катва̄, га̄тха̄бандханена име пан̃хе самодха̄нетва̄ бхагавантам̣ пуччхи, бхагава̄писса̄ виссадждженто таггха̄тиа̄дима̄ха. таттха таггха̄ти екам̣савачане нипа̄то. наттхӣти паха̄йа паббаджитатта̄ ват̣т̣асмим̣ ва̄ пуна ма̄тукуччхива̄сасса да̄рабхаран̣асса путтаниббаттийа̄ ва̄ абха̄вато наттхи.

девата̄ ‘‘майа̄ санна̄хам̣ бандхитва̄ гул̣ха̄ пан̃ха̄ пуччхита̄, айан̃ча саман̣о пуччхитаматтейева виссаджджеси, джа̄нам̣ ну кхо ме аджджха̄сайам̣ катхеси, уда̄ху аджа̄нам̣ йам̣ ва̄ там̣ ва̄ мукха̄рул̣хам̣ катхесӣ’’ти чинтетва̄ пуна кинта̄хантиа̄дима̄ха. таттха кинта̄ханти ким̣ те ахам̣. атхасса̄ бхагава̄ а̄чиккханто ма̄тарантиа̄дима̄ха. са̄ху тети га̄тха̄йа анумодитва̄ сампахам̣ситва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ аттано деват̣т̣ха̄намева гата̄ти.

кут̣ика̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. самиддхисуттаван̣н̣ана̄

20. дасаме тапода̄ра̄мети таподасса таттодакасса рахадасса васена евам̣ ладдхана̄ме а̄ра̄ме. вебха̄рапаббатасса кира хет̣т̣ха̄ бхуммат̣т̣хакана̄га̄нам̣ пан̃чайоджанасатикам̣ на̄габхаванам̣ девалокасадисам̣ ман̣имайена талена а̄ра̄муййа̄нехи ча саманна̄гатам̣. таттха на̄га̄нам̣ кӣл̣анат̣т̣ха̄не маха̄удакарахадо, тато тапода̄ на̄ма надӣ сандати кутхита̄ ун̣ходака̄. касма̄ панеса̄ едиса̄? ра̄джагахам̣ кира парива̄ретва̄ маха̄петалоко тит̣т̣хати, таттха двиннам̣ маха̄лохакумбхинирайа̄нам̣ антарена айам̣ тапода̄ а̄гаччхати, тасма̄ кутхита̄ сандати. вуттампи четам̣ –

‘‘йата̄йам̣, бхиккхаве, тапода̄ сандати, со дахо аччходако сӣтодако са̄тодако сетодако суппатиттхо раман̣ӣйо пахӯтамаччхакаччхапо, чаккаматта̄ни ча падума̄ни пуппханти. апича̄йам̣, бхиккхаве, тапода̄ двиннам̣ маха̄нирайа̄нам̣ антарика̄йа а̄гаччхати, тена̄йам̣ тапода̄ кутхита̄ сандатӣ’’ти (па̄ра̄. 231).

имасса пана а̄ра̄масса абхимукхат̣т̣ха̄не тато маха̄удакарахадо джа̄то, тасса васена̄йам̣ виха̄ро ‘‘тапода̄ра̄мо’’ти вуччати.

самиддхӣти тасса кира тхерасса аттабха̄во самиддхо абхирӯпо па̄са̄дико, тасма̄ ‘‘самиддхӣ’’твева сан̇кхам̣ гато. гатта̄ни парисин̃читунти падха̄никаттхеро еса, балавапаччӯсе ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ сарӣрам̣ утум̣ га̄ха̄петва̄ бахи сат̣т̣хихаттхаматте маха̄чан̇каме апара̄парам̣ чан̇камитва̄ ‘‘седагахитехи гаттехи парибхун̃джама̄нам̣ сена̄санам̣ килиссатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но гатта̄ни парисин̃чанаттхам̣ сарӣрадхованаттхам̣ упасан̇ками. екачӣваро ат̣т̣ха̄сӣти нива̄санам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ чӣварам̣ хаттхена гахетва̄ ат̣т̣ха̄си.

гатта̄ни пубба̄пайама̄ноти гатта̄ни пуббасадиса̄ни водака̄ни курума̄но. алласарӣре па̄рутам̣ хи чӣварам̣ килиссати дуггандхам̣ хоти, на четам̣ ваттам̣. тхеро пана ваттасампанно, тасма̄ ватте т̣хитова нха̄йитва̄ паччуттаритва̄ ат̣т̣ха̄си. таттха идам̣ нха̄наваттам̣ – удакатиттхам̣ гантва̄ йаттха каттхачи чӣвара̄ни никкхипитва̄ вегена т̣хитакенева на отаритаббам̣, саббадиса̄ пана олокетва̄ вивиттабха̄вам̣ н̃атва̄ кха̄н̣угумбалата̄дӣни ваваттхапетва̄ тиккхаттум̣ укка̄ситва̄ авакуджджа т̣хитена уттара̄сан̇гачӣварам̣ апанетва̄ паса̄ретаббам̣, ка̄йабандханам̣ мочетва̄ чӣварапит̣т̣хейева т̣хапетаббам̣. саче удакаса̄т̣ика̄ наттхи, удаканте уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ нива̄санам̣ мочетва̄ саче синнат̣т̣ха̄нам̣ аттхи, паса̄ретаббам̣. но че аттхи, сам̣харитва̄ т̣хапетаббам̣. удакам̣ отарантена сан̣икам̣ на̄бхиппама̄н̣аматтам̣ отаритва̄ вӣчим̣ анут̣т̣ха̄пентена саддам̣ акаронтена ниваттитва̄ а̄гатадиса̄бхимукхена нимуджджитаббам̣, евам̣ чӣварам̣ раккхитам̣ хоти. уммуджджантенапи саддам̣ акаронтена сан̣икам̣ уммуджджитва̄ нха̄напарийоса̄не удаканте уккут̣икена нисӣдитва̄ нива̄санам̣ париккхипитва̄ ут̣т̣ха̄йа супариман̣д̣алам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ чӣварам̣ апа̄рупитва̄ва т̣ха̄таббанти.

тхеропи татха̄ нха̄йитва̄ паччуттаритва̄ вигаччхама̄наудакам̣ ка̄йам̣ олокайама̄но ат̣т̣ха̄си. тасса пакатийа̄пи па̄са̄дикасса паччӯсасамайе самма̄ парин̣ата̄ха̄расса ун̣ходакена нха̄тасса ативийа мукхаван̣н̣о вирочи, бандхана̄ павуттата̄лапхалам̣ вийа пабха̄сампанно пун̣н̣ачандо вийа тан̇кхан̣авикаситападумам̣ вийа мукхам̣ сассирикам̣ ахоси, сарӣраван̣н̣опи виппасӣди. тасмим̣ самайе ванасан̣д̣е адхиваттха̄ бхуммадевата̄ па̄са̄дикам̣ бхиккхум̣ олокайама̄на̄ саманам̣ ниггахетум̣ асакконтӣ ка̄мапарил̣а̄ха̄бхибхӯта̄ хутва̄, ‘‘тхерам̣ палобхесса̄мӣ’’ти аттабха̄вам̣ ул̣а̄рена алан̇ка̄рена алан̇каритва̄ сахассават̣т̣ипадӣпам̣ паджджалама̄на̄ вийа чандам̣ ут̣т̣ха̄пайама̄на̄ вийа сакала̄ра̄мам̣ екобха̄сам̣ катва̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ авандитва̄ва веха̄се т̣хита̄ га̄тхам̣ абха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо ан̃н̃атара̄ девата̄…пе… аджджхабха̄сӣ’’ти.

абхутва̄ти пан̃ча ка̄магун̣е апарибхун̃джитва̄. бхиккхасӣти пин̣д̣а̄йа чараси. ма̄ там̣ ка̄ло упаччага̄ти еттха ка̄ло на̄ма пан̃чака̄магун̣апат̣исеванаккхамо дахарайоббанака̄ло. джара̄джин̣н̣ена хи обхаггена дан̣д̣апара̄йан̣ена паведхама̄нена ка̄саса̄са̄бхибхӯтена на сакка̄ ка̄ме парибхун̃джитум̣. ити имам̣ ка̄лам̣ сандха̄йа девата̄ ‘‘ма̄ там̣ ка̄ло упаччага̄’’ти а̄ха. таттха ма̄ упаччага̄ти ма̄ атикками.

ка̄лам̣ вохам̣ на джа̄на̄мӣти еттха воти нипа̄таматтам̣. ка̄лам̣ на джа̄на̄мӣти маран̣ака̄лам̣ сандха̄йа вадати. сатта̄нан̃хи –

‘‘джӣвитам̣ бйа̄дхи ка̄ло ча, деханиккхепанам̣ гати;

пан̃чете джӣвалокасмим̣, анимитта̄ на на̄йаре’’.

таттха джӣвитам̣ та̄ва ‘‘еттакамева, на ито пара’’нти ваваттха̄на̄бха̄вато анимиттам̣. калалака̄лепи хи сатта̄ маранти, аббуда-песи-гхана-ад̣д̣хама̄са-екама̄са-двема̄са-тема̄са-чатума̄сапан̃чама̄са…пе… дасама̄сака̄лепи, куччхито никкхантасамайепи, тато парам̣ вассасатасса антопи бахипи марантийева. бйа̄дхипи ‘‘имина̄ва бйа̄дхина̄ сатта̄ маранти, на ан̃н̃ена̄’’ти ваваттха̄на̄бха̄вато анимитто. чаккхурогенапи хи сатта̄ маранти сотарога̄дӣнам̣ ан̃н̃атаренапи. ка̄лопи, ‘‘имасмим̣ йева ка̄ле маритаббам̣, на ан̃н̃асми’’нти евам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато анимитто. пуббан̣хепи хи сатта̄ маранти маджджханхика̄дӣнам̣ ан̃н̃атарасмимпи. деханиккхепанампи, ‘‘идхева мӣйама̄на̄нам̣ дехена патитаббам̣, на ан̃н̃аттха̄’’ти евам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато анимиттам̣. антога̄ме джа̄та̄нан̃хи бахига̄мепи аттабха̄во патати, бахига̄мепи джа̄та̄нам̣ антога̄мепи. татха̄ тхаладжа̄нам̣ джале, джаладжа̄нам̣ тхалети анекаппака̄рато виттха̄ретаббам̣. гатипи, ‘‘ито чутена идха ниббаттитабба’’нти евам̣ ваваттха̄на̄бха̄вато анимитта̄. девалокато хи чута̄ мануссесупи ниббаттанти, мануссалокато чута̄ девалока̄дӣнам̣ йаттха каттхачи ниббаттантӣти евам̣ йанте йуттагон̣о вийа гатипан̃чаке локо сампариваттати. тассевам̣ сампариваттато ‘‘имасмим̣ на̄ма ка̄ле маран̣ам̣ бхависсатӣ’’ти имам̣ маран̣асса ка̄лам̣ вохам̣ на джа̄на̄ми.

чханно ка̄ло на диссатӣти айам̣ ка̄ло майхам̣ пат̣иччханно авибхӯто на пан̃н̃а̄йати. тасма̄ти йасма̄ айам̣ ка̄ло пат̣иччханно на пан̃н̃а̄йати, тасма̄ пан̃ча ка̄магун̣е абхутва̄ва бхиккха̄ми. ма̄ мам̣ ка̄ло упаччага̄ти еттха саман̣адхаммакаран̣ака̄лам̣ сандха̄йа ‘‘ка̄ло’’ти а̄ха. айан̃хи саман̣адхаммо на̄ма паччхиме ка̄ле тиссо вайосӣма̄ атиккантена обхаггена дан̣д̣апара̄йан̣ена паведхама̄нена ка̄саса̄са̄бхибхӯтена на сакка̄ ка̄тум̣. тада̄ хи на сакка̄ хоти иччхитиччхитам̣ буддхавачанам̣ ва̄ ган̣хитум̣, дхутан̇гам̣ ва̄ парибхун̃джитум̣, аран̃н̃ава̄сам̣ ва̄ васитум̣, иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паттим̣ ва̄ сама̄паджджитум̣, падабха̄н̣а-сарабхан̃н̃адхаммакатха̄-анумодана̄дӣни ва̄ ка̄тум̣, тарун̣айоббанака̄ле панетам̣ саббам̣ сакка̄ ка̄тунти айам̣ саман̣адхаммакаран̣асса ка̄ло ма̄ мам̣ упаччага̄, йа̄ва мам̣ на̄тиккамати, та̄ва ка̄ме абхутва̄ва саман̣адхаммам̣ каромӣти а̄ха.

патхавийам̣ патит̣т̣хахитва̄ти са̄ кира девата̄ – ‘‘айам̣ бхиккху саман̣адхаммакаран̣асса ка̄лам̣ на̄ма катхети, ака̄лам̣ на̄ма катхети, сахетукам̣ катхети са̄нисам̣са’’нти етта̄вата̄ва тхере ладжджам̣ паччупат̣т̣ха̄петва̄ маха̄брахмам̣ вийа аггиккхандхам̣ вийа ча нам̣ ман̃н̃ама̄на̄ га̄раваджа̄та̄ а̄ка̄са̄ оруйха патхавийам̣ ат̣т̣ха̄си, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. кин̃ча̄пи патхавийам̣ т̣хита̄, йена панаттхена а̄гата̄, пунапи тамева гахетва̄ дахаро твантиа̄дима̄ха. таттха сусӯти тарун̣о. ка̄л̣акесоти сут̣т̣ху ка̄л̣акесо. бхадрена̄ти бхаддакена. екаччо хи дахаропи сама̄но ка̄н̣о ва̄ хоти кун̣иа̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атаро, со бхадрена йоббанена саманна̄гато на̄ма на хоти. йо пана абхирӯпо хоти дассанӣйо па̄са̄дико саббасампаттисампанно, йам̣ йадева алан̇ка̄рапариха̄рам̣ иччхати, тена тена алан̇като девапутто вийа чарати, айам̣ бхадрена йоббанена саманна̄гато на̄ма хоти. тхеро ча уттамарӯпасампанно, тена нам̣ евама̄ха.

аниккӣл̣ита̄вӣ ка̄месӯти ка̄месу акӣл̣итакӣл̣о абхутта̄вӣ, акатака̄макӣл̣оти аттхо. ма̄ сандит̣т̣хикам̣ хитва̄ти йебхуййена хи та̄ адит̣т̣хасачча̄ авӣтара̄га̄ апарачиттавидӯнийо девата̄ бхиккхӯ дасапи васса̄ни вӣсатимпи…пе… сат̣т̣химпи васса̄ни парисуддхам̣ акхан̣д̣ам̣ брахмачарийам̣ чарама̄не дисва̄ – ‘‘име бхиккхӯ ма̄нусаке пан̃ча ка̄магун̣е паха̄йа диббе ка̄ме паттхайанта̄ саман̣адхаммам̣ каронтӣ’’ти сан̃н̃ам̣ уппа̄денти, айампи таттхева уппа̄деси. тасма̄ ма̄нусаке ка̄ме сандит̣т̣хике, диббе ча ка̄лике катва̄ евама̄ха.

на кхо ахам̣, а̄вусоти, а̄вусо, ахам̣ сандит̣т̣хике ка̄ме хитва̄ ка̄лике ка̄ме на анудха̄ва̄ми на паттхеми на пихеми. каликан̃ча кхо ахам̣, а̄вусоти ахам̣ кхо, а̄вусо, ка̄ликам̣ ка̄мам̣ хитва̄ сандит̣т̣хикам̣ локуттарадхаммам̣ анудха̄ва̄ми. ити тхеро читта̄нантарам̣ аладдхаббата̄йа диббепи ма̄нусакепи пан̃ча ка̄магун̣е ка̄лика̄ти ака̄си, читта̄нантарам̣ ладдхаббата̄йа локуттарадхаммам̣ сандит̣т̣хиканти. пан̃чака̄магун̣есу самохитесупи сампаннака̄масса̄пи ка̄мино читта̄нантарам̣ иччхитиччхита̄рамман̣а̄нубхаванам̣ на сампаджджати. чаккхудва̄ре ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ анубхавитука̄мена хи читтака̄рапоттхака̄рарӯпака̄ра̄дайо паккоса̄петва̄, ‘‘идам̣ на̄ма саджджетха̄’’ти ваттаббам̣ хоти. еттхантаре анекакот̣исатасахасса̄ни читта̄ни уппаджджитва̄ нируджджханти. атха паччха̄ там̣ а̄рамман̣ам̣ сампа̄пун̣а̄ти. сесадва̄ресупи есева найо. сота̄паттимагга̄нантарам̣ пана сота̄паттипхаламева уппаджджати, антара̄ ан̃н̃асса читтасса ва̄ро наттхи. сесапхалесупи есева найоти.

со тамеваттхам̣ гахетва̄ ка̄лика̄ хи, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха ка̄лика̄ти вуттанайена самохитасампаттина̄пи ка̄лантаре паттабба̄. бахудуккха̄ти пан̃ча ка̄магун̣е нисса̄йа паттаббадуккхасса бахута̄йа бахудуккха̄. там̣ваттхукассева упа̄йа̄сасса бахута̄йа бахупа̄йа̄са̄. а̄дӣнаво еттха бхиййоти пан̃ча ка̄магун̣е нисса̄йа ладдхаббасукхато а̄дӣнаво бхиййо, дуккхамева бахутаранти аттхо. сандит̣т̣хико айам̣ дхаммоти айам̣ локуттарадхаммо йена йена адхигато хоти, тена тена парасаддха̄йа гантаббатам̣ хитва̄ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена сайам̣ дат̣т̣хабботи сандит̣т̣хико. аттано пхалада̄нам̣ сандха̄йа на̄сса ка̄лоти ака̄ло, ака̄лойева ака̄лико. йо еттха арийамаггадхаммо, со аттано паваттисаманантарамева пхалам̣ детӣти аттхо. ‘‘ехи пасса имам̣ дхамма’’нти евам̣ паваттам̣ ехипассавидхим̣ арахатӣти ехипассико. а̄диттам̣ челам̣ ва̄ сӣсам̣ ва̄ аджджхупеккхитва̄пи бха̄вана̄васена аттано читте упанайам̣ арахатӣти опанеййико. саббехи уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дӣхи вин̃н̃ӯхи ‘‘бха̄вито ме магго, адхигатам̣ пхалам̣, саччхикато ниродхо’’ти аттани аттани ведитабботи паччаттам̣ ведитаббо вин̃н̃ӯхӣти. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана висуддхимагге (висуддхи. 1.146 а̄дайо) дхамма̄нуссативан̣н̣ана̄йам̣ вутто.

ида̄ни са̄ девата̄ андхо вийа рӯпависесам̣ тхерена катхитасса аттхе аджа̄нантӣ катхан̃ча бхиккхӯтиа̄дима̄ха. таттха катхан̃ча̄типадасса ‘‘катхан̃ча бхиккху ка̄лика̄ ка̄ма̄ вутта̄ бхагавата̄, катхам̣ бахудуккха̄, катхам̣ бахупа̄йа̄са̄’’ти? евам̣ саббападехи самбандхо ведитаббо.

навоти апарипун̣н̣апан̃чавассо хи бхиккху наво на̄ма хоти, пан̃чавассато пат̣т̣ха̄йа маджджхимо, дасавассато пат̣т̣ха̄йа тхеро. апаро найо – апарипун̣н̣адасавассо наво, дасавассато пат̣т̣ха̄йа маджджхимо, вӣсативассато пат̣т̣ха̄йа тхеро. тесам̣ ахам̣ навоти вадати.

навопи екаччо саттат̣т̣хавассака̄ле паббаджитва̄ два̄дасатерасавасса̄ни са̄ман̣ерабха̄венева атикканто чирапаббаджито хоти, ахам̣ пана ачирапаббаджитоти вадати. имам̣ дхаммавинайанти имам̣ дхамман̃ча винайан̃ча. убхайампетам̣ са̄санассева на̄мам̣. дхаммена хеттха две пит̣ака̄ни вутта̄ни, винайена винайапит̣акам̣, ити тӣхи пит̣акехи пака̄ситам̣ пат̣ипаттим̣ адхуна̄ а̄гатомхӣти вадати.

махесаккха̄хӣти маха̄парива̄ра̄хи. екекасса хи деваран̃н̃о кот̣исатампи кот̣исахассампи парива̄ро хоти, те атта̄нам̣ маханте т̣ха̄не т̣хапетва̄ татха̄гатам̣ пассанти. таттха амха̄диса̄нам̣ аппесаккха̄нам̣ ма̄туга̄маджа̄тика̄нам̣ куто ока̄соти дассети.

майампи а̄гаччхеййа̄ма̄ти идам̣ са̄ девата̄ ‘‘сачепи чаккава̄л̣ам̣ пӯретва̄ париса̄ нисинна̄ хоти, махатийа̄ буддхавӣтхийа̄ саттху сантикам̣ гантум̣ лабхатӣ’’ти н̃атва̄ а̄ха. пуччха бхиккху, пуччха бхиккхӯти тхиракаран̣авасена а̄мед̣итам̣ катам̣.

аккхеййасан̃н̃иноти еттха ‘‘дево, мануссо, гахат̣т̣хо, паббаджито, сатто, пуггало, тиссо, пхуссо’’тиа̄дина̄ найена аккхеййато саббесам̣ аккха̄на̄нам̣ сабба̄сам̣ катха̄нам̣ ваттхубхӯтато пан̃чаккхандха̄ ‘‘аккхеййа̄’’ти вуччанти. ‘‘сатто наро посо пуггало иттхӣ пурисо’’ти евам̣ сан̃н̃а̄ етесам̣ аттхӣти сан̃н̃ино, аккхеййесвева сан̃н̃иноти аккхеййасан̃н̃ино, пан̃часу кхандхесу саттапуггала̄дисан̃н̃иноти аттхо. аккхеййасмим̣ патит̣т̣хита̄ти пан̃часу кхандхесу ат̣т̣хаха̄ка̄рехи патит̣т̣хита̄. ратто хи ра̄гавасена патит̣т̣хито хоти, дут̣т̣хо досавасена, мӯл̣хо мохавасена, пара̄мат̣т̣хо дит̣т̣хивасена, тха̄магато анусайавасена, винибаддхо ма̄навасена, анит̣т̣хан̇гато вичикиччха̄васена, виккхепагато уддхаччавасена патит̣т̣хито хоти. аккхеййам̣ апарин̃н̃а̄йа̄ти пан̃чаккхандхе тӣхи парин̃н̃а̄хи апариджа̄нитва̄. йогама̄йанти маччуноти маччуно йогам̣ пайогам̣ паккхепам̣ упаккхепам̣ упаккамам̣ аббхантарам̣ а̄гаччханти, маран̣авасам̣ гаччхантӣти аттхо. евамима̄йа га̄тха̄йа ка̄лика̄ ка̄ма̄ катхита̄.

парин̃н̃а̄йа̄ти н̃а̄тапарин̃н̃а̄, тӣран̣апарин̃н̃а̄, паха̄напарин̃н̃а̄ти има̄хи тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄. таттха катама̄ н̃а̄тапарин̃н̃а̄? пан̃чаккхандхе париджа̄на̄ти – ‘‘айам̣ рӯпаккхандхо, айам̣ ведана̄ккхандхо, айам̣ сан̃н̃а̄ккхандхо, айам̣ сан̇кха̄раккхандхо, айам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, има̄ни тесам̣ лаккхан̣арасапаччупат̣т̣ха̄нападат̣т̣ха̄на̄нӣ’’ти, айам̣ н̃а̄тапарин̃н̃а̄. катама̄ тӣран̣апарин̃н̃а̄? евам̣ н̃а̄там̣ катва̄ пан̃чаккхандхе тӣрети аниччато дуккхато рогатоти два̄чатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи. айам̣ тӣран̣апарин̃н̃а̄. катама̄ паха̄напарин̃н̃а̄? евам̣ тӣрайитва̄ аггамаггена пан̃часу кхандхесу чхандара̄гам̣ паджахати. айам̣ паха̄напарин̃н̃а̄.

аккха̄та̄рам̣ на ман̃н̃атӣти евам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи пан̃чаккхандхе париджа̄нитва̄ кхӣн̣а̄саво бхиккху аккха̄та̄рам̣ пуггалам̣ на ман̃н̃ати. аккха̄та̄ранти каммавасена ка̄ран̣ам̣ ведитаббам̣, аккха̄таббам̣ катхетаббам̣ пуггалам̣ на ман̃н̃ати, на пассатӣти аттхо. кинти аккха̄таббанти? ‘‘тиссо’’ти ва̄ ‘‘пхуссо’’ти ва̄ евам̣ йена кеначи на̄мена ва̄ готтена ва̄ пака̄сетаббам̣. тан̃хи тасса на хотӣти там̣ тасса кхӣн̣а̄савасса на хоти. йена нам̣ ваджджа̄ти йена нам̣ ‘‘ра̄гена ратто’’ти ва̄ ‘‘досена дут̣т̣хо’’ти ва̄ ‘‘мохена мӯл̣хо’’ти ва̄ти кочи вадеййа, там̣ ка̄ран̣ам̣ тасса кхӣн̣а̄савасса наттхи.

саче виджа̄на̄си вадехӣти саче еварӯпам̣ кхӣн̣а̄савам̣ джа̄на̄си, ‘‘джа̄на̄мӣ’’ти вадехи. но че джа̄на̄си, атха ‘‘на джа̄на̄мӣ’’ти вадехи. йаккха̄ти деватам̣ а̄лапанто а̄ха. ити има̄йа га̄тха̄йа сандит̣т̣хико нававидхо локуттарадхаммо катхито. са̄дхӯти а̄йа̄чанаттхе нипа̄то.

йо ман̃н̃атӣти йо атта̄нам̣ ‘‘ахам̣ само’’ти ва̄ ‘‘висесӣ’’ти ва̄ ‘‘нихӣно’’ти ва̄ ман̃н̃ати. етена ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄дайо тайо ма̄на̄ гахита̄ва. тесу гахитесу нава ма̄на̄ гахита̄ва хонти. со вивадетха тена̄ти со пуггало тенева ма̄нена йена кеначи пуггалена саддхим̣ – ‘‘кена мам̣ твам̣ па̄пун̣а̄си, ким̣ джа̄тийа̄ па̄пун̣а̄си, уда̄ху готтена, кулападесена, ван̣н̣апоккхарата̄йа, ба̄хусаччена, дхутагун̣ена̄’’ти евам̣ вивадеййа. ити има̄йапи упад̣д̣хага̄тха̄йа ка̄лика̄ ка̄ма̄ катхита̄.

тӣсу видха̄сӯти тӣсу ма̄несу. ‘‘екавидхена рӯпасан̇гахо’’тиа̄дӣсу (дха. са. 584) хи кот̣т̣ха̄со ‘‘видхо’’ти вутто. ‘‘катхам̣видхам̣ сӣлавантам̣ ваданти, катхам̣видхам̣ пан̃н̃авантам̣ вадантӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 1.95) а̄ка̄ро. ‘‘тиссо има̄, бхиккхаве, видха̄. катама̄ тиссо? сеййохамасмӣти видха̄, садисохамасмӣти видха̄, хӣнохамасмӣти видха̄’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.162) ма̄но ‘‘видха̄’’ти вутто. идха̄пи ма̄нова. тена вуттам̣ ‘‘тӣсу видха̄сӯти тӣсу ма̄несӯ’’ти. авикампама̄ноти со пуггало етесу сан̇кхепато тӣсу, виттха̄рато навасу ма̄несу на кампати, на чалати. само висесӣти на тасса хотӣти тасса пахӣнама̄насса кхӣн̣а̄савасса ‘‘ахам̣ садисо’’ти ва̄ ‘‘сеййо’’ти ва̄ ‘‘хӣно’’ти ва̄ на хотӣти дассети. паччхимападам̣ вуттанайамева. ити има̄йапи упад̣д̣хага̄тха̄йа нававидхо сандит̣т̣хико локуттарадхаммо катхито.

паха̄си сан̇кханти, ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо а̄ха̄рам̣ а̄ха̄ретӣ’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 4.120, 239) пан̃н̃а̄ ‘‘сан̇кха̄’’ти а̄гата̄. ‘‘аттхи те кочи ган̣ако ва̄ муддико ва̄ сан̇кха̄йако ва̄, йо пахоти ган̇га̄йа ва̄лукам̣ ган̣ету’’нти (сам̣. ни. 4.410) еттха ган̣ана̄. ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’тиа̄дӣсу (су. ни. 880) кот̣т̣ха̄со. ‘‘йа̄ тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сан̇кха̄ саман̃н̃а̄’’ти (дха. са. 1313-1315) еттха пан̣н̣атти ‘‘сан̇кха̄’’ти а̄гата̄. идха̄пи айамева адхиппета̄. паха̄си сан̇кханти падасса хи айамеваттхо – ратто дут̣т̣хо мӯл̣хо ити имам̣ пан̣н̣аттим̣ кхӣн̣а̄саво паха̄си джахи паджахӣти.

на вима̄намаджджхага̄ти навабхедам̣ тивидхама̄нам̣ на упагато. нива̄сат̣т̣хена ва̄ ма̄тукуччхи ‘‘вима̄на’’нти вуччати, там̣ а̄йатим̣ пат̣исандхивасена на упагаччхӣтипи аттхо. ана̄гататтхе атӣтавачанам̣. аччхеччхӣти чхинди. чхиннагантханти чатта̄ро гантхе чхиндитва̄ т̣хитам̣. анӣгханти ниддуккхам̣. нира̄санти ниттан̣хам̣. парийесама̄на̄ти олокайама̄на̄. на̄джджхагамунти на адхигаччханти на винданти на пассанти. ваттама̄наттхе атӣтавачанам̣. идха ва̄ хурам̣ ва̄ти идхалоке ва̄ паралоке ва̄. саббанивесанесӯти тайо бхава̄, чатассо йонийо, пан̃ча гатийо, сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо, нава сатта̄ва̄са̄, ити имесупи саббесу саттанивесанесу еварӯпам̣ кхӣн̣а̄савам̣ ка̄йасса бхеда̄ уппаджджама̄нам̣ ва̄ уппаннам̣ ва̄ на пассантӣти аттхо. има̄йа га̄тха̄йа сандит̣т̣хикам̣ локуттарадхаммамева катхеси.

иман̃ча га̄тхам̣ сутва̄ са̄пи девата̄ аттхам̣ саллаккхеси, тенева ка̄ран̣ена имасса кхва̄хам̣, бхантетиа̄дима̄ха. таттха па̄пам̣ на кайира̄ти га̄тха̄йа дасакусалакаммапатхавасенапи катхетум̣ ват̣т̣ати ат̣т̣хан̇гикамаггавасенапи. дасакусалакаммапатхавасена та̄ва вачаса̄ти чатуббидхам̣ вачӣсучаритам̣ гахитам̣. манаса̄ти тивидхам̣ маносучаритам̣ гахитам̣. ка̄йена ва̄ кин̃чана саббалокети тивидхам̣ ка̄йасучаритам̣ гахитам̣. име та̄ва дасакусалакаммапатхадхамма̄ хонти. ка̄ме паха̄йа̄ти имина̄ пана ка̄масукхаллика̄нуйого пат̣иккхитто. сатима̄ сампаджа̄ноти имина̄ дасакусалакаммапатхака̄ран̣ам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣ гахитам̣. дуккхам̣ на севетха анаттхасам̣хитанти имина̄ аттакиламатха̄нуйого пат̣исиддхо. ити девата̄ ‘‘убхо анте виваджджетва̄ ка̄ран̣ехи сатисампаджан̃н̃ехи саддхим̣ дасакусалакаммапатхадхамме тумхехи катхите а̄джа̄на̄ми бхагава̄’’ти вадати.

ат̣т̣хан̇гикамаггавасена пана айам̣ найо – тасмим̣ кира т̣ха̄не махатӣ дхаммадесана̄ ахоси. десана̄парийоса̄не девата̄ йатха̄т̣ха̄не т̣хита̄ва десана̄нуса̄рена н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа аттана̄ адхигатам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ дассентӣ евама̄ха. таттха вачаса̄ти самма̄ва̄ча̄ гахита̄, мано пана ан̇гам̣ на хотӣти манаса̄ти маггасампайуттакам̣ читтам̣ гахитам̣. ка̄йена ва̄ кин̃чана саббалокети самма̄камманто гахито, а̄джӣво пана ва̄ча̄каммантапаккхикатта̄ гахитова хоти. сатима̄ти имина̄ ва̄йа̄масатисама̄дхайо гахита̄. сампаджа̄нотипадена самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппа̄. ка̄ме паха̄йа, дуккхам̣ на севетха̄типададвайена антадвайаваджджанам̣. ити име две анте анупагамма маджджхимам̣ пат̣ипадам̣ тумхехи катхитам̣, а̄джа̄на̄ми бхагава̄ти ватва̄ татха̄гатам̣ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄мӣти.

самиддхисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нанданавагго дутийо.