6. маха̄каммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄
298. евам̣ ме сутанти маха̄каммавибхан̇гасуттам̣. таттха могханти туччхам̣ апхалам̣. саччанти татхам̣ бхӯтам̣. идан̃ча етена на саммукха̄ сутам̣, упа̄лисутте (ма. ни. 2.56) пана – ‘‘манокаммам̣ маха̄са̄ваджджатарам̣ пан̃н̃апеми па̄пасса каммасса кирийа̄йа па̄пасса каммасса паваттийа̄, но татха̄ ка̄йакаммам̣ но татха̄ вачӣкамма’’нти бхагавата̄ вуттам̣ аттхи, са̄ катха̄ титтхийа̄нам̣ антаре па̄кат̣а̄ джа̄та̄, там̣ гахетва̄ еса вадати. аттхи ча са̄ сама̄паттӣти идам̣ – ‘‘катхам̣ ну кхо, бхо, абхисан̃н̃а̄ниродхо хотӣ’’ти пот̣т̣хапа̄дасутте (дӣ. ни. 1.406 а̄дайо) уппаннам̣ абхисан̃н̃а̄ниродхакатхам̣ сандха̄йа вадати. на кин̃чи ведийатӣти екаведанампи на ведийати. аттхи ча кхоти тхеро ниродхасама̄паттим̣ сандха̄йа ануджа̄на̄ти. парираккхитаббанти гарахато мочанена раккхитаббам̣. сан̃четана̄ асса аттхӣти сан̃четаникам̣, са̄бхисандхикам̣ сан̃четаникакаммам̣ катва̄ти аттхо. дуккхам̣ соти тхеро ‘‘акусаламева сандха̄йа парибба̄джако пуччхатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа евам̣ вадати.
дассанампи кхо аханти бхагава̄ чатуран̇гепи андхака̄ре саманта̄ йоджанат̣т̣ха̄не тиламаттампи сан̇кха̄рам̣ мам̣сачаккхуна̄ва пассати, айан̃ча парибба̄джако на дӯре га̄вутаматтаббхантаре васати, касма̄ бхагава̄ евама̄ха̄ти? сама̄гамадассанам̣ сандха̄йевама̄ха.
299. уда̄йӣти ла̄луда̄йӣ. там̣ дуккхасминти саббам̣ там̣ дуккхамева. ити имам̣ ват̣т̣адуккхам̣ килесадуккхам̣ сан̇кха̄радуккхам̣ сандха̄йа ‘‘саче бха̄ситам̣ бхавеййа бхагава̄’’ти пуччхати.
300. умман̇ганти пан̃ха̄умман̇гам̣. уммуджджама̄ноти сӣсам̣ нӣхарама̄но. айонисо уммуджджиссатӣти анупа̄йена сӣсам̣ нӣхариссати. идан̃ча пана бхагава̄ джа̄нанто нева диббачаккхуна̄ на четопарийан̃а̄н̣ена на саббан̃н̃утан̃а̄н̣ена джа̄ни, адхиппа̄йенева пана ан̃н̃а̄си. катхентасса хи адхиппа̄йо на̄ма сувиджа̄но хоти, катхетука̄мо гӣвам̣ пагган̣ха̄ти, ханукам̣ ча̄лети, мукхамасса пхандати, саннисӣдитум̣ на саккоти. бхагава̄ тасса там̣ а̄ка̄рам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ уда̄йӣ саннисӣдитум̣ на саккоти, йам̣ абхӯтам̣, тадева катхессатӣ’’ти олокетва̄ва ан̃н̃а̄си. а̄дим̣ йева̄тиа̄димхийева. тиссо ведана̄ти ‘‘ким̣ со ведийатӣ’’ти? пуччхантена ‘‘тиссо ведана̄ пуччха̄мӣ’’ти евам̣ ваваттхапетва̄ва тиссо ведана̄ пуччхита̄. сукхаведанийанти сукхаведана̄йа паччайабхӯтам̣. сесесупи есева найо.
еттха ча ка̄ма̄вачаракусалато соманассасахагатачиттасампайутта̄ чатассо четана̄, хет̣т̣ха̄ тикаджджха̄начетана̄ти евам̣ пат̣исандхипаваттесу сукхаведана̄йа джананато сукхаведанийам̣ каммам̣ на̄ма. ка̄ма̄вачаран̃четтха пат̣исандхийам̣йева екантена сукхам̣ джанети, паватте ит̣т̣хамаджджхатта̄рамман̣е адуккхамасукхампи.
акусалачетана̄ пат̣исандхипаваттесу дуккхассева джананато дуккхаведанийам̣ каммам̣ на̄ма. ка̄йадва̄ре паваттейева четам̣ екантена дуккхам̣ джанети, ан̃н̃аттха адуккхамасукхампи, са̄ пана ведана̄ анит̣т̣ха̄нит̣т̣хамаджджхаттесуйева а̄рамман̣есу уппаджджанато дуккха̄твева сан̇кхам̣ гата̄.
ка̄ма̄вачаракусалато пана упеккха̄сахагатачиттасампайутта̄ чатассо четана̄, рӯпа̄вачаракусалато чатуттхаджджха̄начетана̄ти евам̣ пат̣исандхипаваттесу татийаведана̄йа джананато адуккхамасукхаведанийам̣ каммам̣ на̄ма. еттха ча ка̄ма̄вачарам̣ пат̣исандхийам̣йева екантена адуккхамасукхам̣ джанети, паватте ит̣т̣ха̄рамман̣е сукхампи. апича сукхаведанийакаммам̣ пат̣исандхипаваттивасена ват̣т̣ати, татха̄ адуккхамасукхаведанийам̣, дуккхаведанийам̣ паваттивасенева ват̣т̣ати. етасса пана васена саббам̣ паваттивасенева ват̣т̣ати.
етасса бхагава̄ти тхеро татха̄гатена маха̄каммавибхан̇гакатханаттхам̣ а̄лайо дассито, татха̄гатам̣ йа̄читва̄ маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣ам̣ бхиккхусан̇гхасса па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣти чинтетва̄ анусандхикусалата̄йа евама̄ха. таттха маха̄каммавибхан̇ганти маха̄каммавибхаджанам̣. катаме чатта̄ро…пе… идха̄нанда, екаччо пуггало…пе… нирайам̣ упападжджатӣти идам̣ на маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣абха̄джанам̣, маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣абха̄джанаттха̄йа пана ма̄тика̄т̣т̣хапанам̣.
301. идха̄нанда, екаччо саман̣о ва̄ти па̄т̣ийекко анусандхи. идан̃хи бхагава̄ – ‘‘диббачаккхука̄ саман̣абра̄хман̣а̄ идам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ имам̣ паччайам̣ лабхитва̄ идам̣ дассанам̣ ган̣хантӣ’’ти пака̄санаттхам̣ а̄рабхи. таттха а̄таппантиа̄дӣни пан̃чапи вӣрийассева на̄ма̄ни. четосама̄дхинти диббачаккхусама̄дхим̣. пассатӣти ‘‘со сатто кухим̣ ниббатто’’ти олокенто пассати. йе ан̃н̃атха̄ти йе ‘‘дасаннам̣ кусала̄нам̣ каммапатха̄нам̣ пӯритатта̄ нирайам̣ упападжджатӣ’’ти джа̄нанти, миччха̄ тесам̣ н̃а̄н̣анти вадати. имина̄ найена саббава̄ресу аттхо ведитаббо. видитанти па̄кат̣ам̣. тха̄маса̄ти дит̣т̣хитха̄мена. пара̄ма̄са̄ти дит̣т̣хипара̄ма̄сена. абхинивисса вохаратӣти адхит̣т̣хахитва̄ а̄дийитва̄ вохарати.
302. татра̄нанда̄ти идампи на маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣асса бха̄джанам̣, атха кхва̄сса ма̄тика̄т̣т̣хапанамева. еттха пана етесам̣ диббачаккхука̄нам̣ вачане еттака̄ анун̃н̃а̄та̄, еттака̄ ананун̃н̃а̄та̄ти идам̣ дасситам̣. таттха татра̄ти тесу чатӯсу саман̣абра̄хман̣есу. идамасса̄ти идам̣ вачанам̣ асса. ан̃н̃атха̄ти ан̃н̃ена̄ка̄рена. ити имесам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄де двӣсу т̣ха̄несу анун̃н̃а̄та̄, тӣсу ананун̃н̃а̄та̄ти евам̣ саббаттха анун̃н̃а̄ на̄нун̃н̃а̄ ведитабба̄.
303. евам̣ диббачаккхука̄нам̣ вачане анун̃н̃а̄ ча ананун̃н̃а̄ ча дассетва̄ ида̄ни маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣ам̣ вибхаджанто татра̄нанда, йва̄йам̣ пуггалотиа̄дима̄ха.
пуббе ва̄сса там̣ катам̣ хотӣти йам̣ имина̄ диббачаккхукена каммам̣ каронто дит̣т̣хо, тато пуббе катам̣. пуббе катенапи хи нирайе ниббаттати, паччха̄ катенапи ниббаттати, маран̣ака̄ле ва̄ пана – ‘‘кхандо сет̣т̣хо сиво сет̣т̣хо, пита̄махо сет̣т̣хо, иссара̄дӣхи ва̄ локо висат̣т̣хо’’тиа̄дина̄ миччха̄дассаненапи ниббаттатева. дит̣т̣хева дхаммети йам̣ таттха дит̣т̣хадхаммаведанӣйам̣ хоти, тасса дит̣т̣хева дхамме, йам̣ упападжджаведанӣйам̣, тасса упападжджитва̄, йам̣ апара̄парийаведанӣйам̣, тасса апарасмим̣ парийа̄йе випа̄кам̣ пат̣исам̣ведети.
ити айам̣ саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ екам̣ каммара̄сим̣ екан̃ча випа̄кара̄сим̣ аддаса, самма̄самбуддхо имина̄ адит̣т̣хе тайо каммара̄сӣ, две ча випа̄кара̄сӣ аддаса. имина̄ пана дит̣т̣хе адит̣т̣хе ча чатта̄ро каммара̄сӣ тайо ча випа̄кара̄сӣ аддаса. има̄ни сатта т̣ха̄на̄ни джа̄нанан̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣ам̣ на̄ма. дутийава̄ре диббачаккхукена кин̃чи на дит̣т̣хам̣, татха̄гатена пана тайо каммара̄сӣ, две ча випа̄кара̄сӣ дит̣т̣ха̄ти. има̄нипи пан̃ча паччаттат̣т̣ха̄на̄ни джа̄нанан̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса маха̄каммавибхан̇ган̃а̄н̣ам̣ на̄ма. сесава̄радвайепи есева найо.
абхаббанти бхӯтавирахитам̣ акусалам̣. абхабба̄бха̄санти абхаббам̣ а̄бха̄сати абхибхавати пат̣иба̄хатӣти аттхо. бахукасмин̃хи акусалакамме а̄йӯхите балавакаммам̣ дуббалакаммасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти идам̣ абхаббан̃чева абхабба̄бха̄сан̃ча. кусалам̣ пана а̄йӯхитва̄ а̄санне акусалам̣ катам̣ хоти, там̣ кусаласса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти, идам̣ абхаббам̣ бхабба̄бха̄сам̣. бахумхи кусале а̄йӯхитепи балавакаммам̣ дуббалакаммасса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти, идам̣ бхаббан̃чева бхабба̄бха̄сан̃ча. акусалам̣ пана а̄йӯхитва̄ а̄санне кусалам̣ катам̣ хоти, там̣ акусаласса випа̄кам̣ пат̣иба̄хитва̄ аттано випа̄касса ока̄сам̣ кароти, идам̣ бхаббам̣ абхабба̄бха̄сам̣.
апича упат̣т̣ха̄на̄ка̄ренапеттха аттхо ведитаббо. идан̃хи вуттам̣ хоти, абхаббато а̄бха̄сати упат̣т̣ха̄тӣти абхабба̄бха̄сам̣. таттха ‘‘йва̄йам̣ пуггало идха па̄н̣а̄типа̄тӣ’’тиа̄дина̄ найена чатта̄ро пуггала̄ вутта̄, тесу пат̣хамасса каммам̣ абхаббам̣ абхабба̄бха̄сам̣, тан̃хи акусалатта̄ абхаббам̣, тасса ча нирайе ниббаттатта̄ таттха ниббаттика̄ран̣абхӯтам̣ акусалам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. дутийасса каммам̣ абхаббам̣ бхабба̄бха̄сам̣, тан̃хи акусалатта̄ абхаббам̣. тасса пана сагге ниббаттатта̄ ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ сагге ниббаттика̄ран̣абхӯтам̣ кусалам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти. итарасмимпи каммадвайе есева найо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
маха̄каммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.