5. чӯл̣акаммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄

289. евам̣ ме сутанти чӯл̣акаммавибхан̇гасуттам̣. таттха субхоти со кира дассанӣйо ахоси па̄са̄дико, тенасса ан̇гасубхата̄йа субхотвева на̄мам̣ акам̣су. ма̄н̣авоти пана там̣ тарун̣ака̄ле вохарим̣су, со махаллакака̄лепи тенева воха̄рена вохарийати. тодеййапуттоти тодеййасса на̄ма пасенадиран̃н̃о пурохитабра̄хман̣асса путто. со кира са̄ваттхийа̄ авидӯре тудига̄мо на̄ма аттхи, тасса адхипатитта̄ тодеййоти сан̇кхам̣ гато. маха̄дхано пана хоти сатта̄сӣтикот̣ивибхаво парамамаччхарӣ, ‘‘дадато бхога̄нам̣ апариккхайо на̄ма наттхӣ’’ти чинтетва̄ кассачи кин̃чи на дети. вуттампи четам̣ –

‘‘ан̃джана̄нам̣ кхайам̣ дисва̄, ваммика̄нан̃ча сан̃чайам̣;

мадхӯнан̃ча сама̄ха̄рам̣, пан̣д̣ито гхарама̄васе’’ти.

евам̣ ада̄намева сиккха̄песи. дхуравиха̄ре васато самма̄самбуддхасса йа̄гуул̣ун̇гаматтам̣ ва̄ бхаттакат̣аччхуматтам̣ ва̄ адатва̄ дханалобхена ка̄лам̣ катва̄ тасмим̣йева гхаре сунакхо хутва̄ ниббатто. субхо там̣ сунакхам̣ ативийа пийа̄йати, аттано бхун̃джанакабхаттам̣йева бходжети, уккхипитва̄ варасайане сайа̄пети. атха бхагава̄ екадивасам̣ паччӯсасамайе локам̣ волокенто там̣ сунакхам̣ дисва̄ – ‘‘тодеййабра̄хман̣о дханалобхена аттанова гхаре сунакхо хутва̄ ниббатто, аджджа майи субхасса гхарам̣ гате мам̣ дисва̄ сунакхо бхукка̄рам̣ кариссати, атхасса̄хам̣ екам̣ вачанам̣ ваккха̄ми, со ‘джа̄на̄ти мам̣ саман̣о готамо’ти гантва̄ уддханат̣т̣ха̄не нипаджджиссати. татонида̄нам̣ субхасса майа̄ саддхим̣ еко катха̄салла̄по бхависсати, со дхаммам̣ сутва̄ саран̣есу патит̣т̣хахиссати, сунакхо пана ка̄лам̣ катва̄ нирайе ниббаттиссатӣ’’ти имам̣ ма̄н̣авасса саран̣есу патит̣т̣ха̄набха̄вам̣ н̃атва̄ бхагава̄ там̣ дивасам̣ сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ екакова га̄мам̣ пависитва̄ никкханте ма̄н̣аве там̣ гхарам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.

сунакхо бхагавантам̣ дисва̄ бхукка̄рам̣ каронто бхагавато самӣпам̣ гато. тато нам̣ бхагава̄ етадавоча – ‘‘тодеййа твам̣ пуббепи мам̣ бхо бхоти парибхавитва̄ сунакхо джа̄то, ида̄нипи бхукка̄рам̣ катва̄ авӣчим̣ гамиссасӣ’’ти. сунакхо там̣ сутва̄ – ‘‘джа̄на̄ти мам̣ саман̣о готамо’’ти виппат̣иса̄рӣ хутва̄ гӣвам̣ она̄метва̄ уддханантаре чха̄рика̄йам̣ нипанно. манусса̄ уккхипитва̄ сайане сайа̄петум̣ на̄саккхим̣су. субхо а̄гантва̄ – ‘‘кена̄йам̣ сунакхо сайана̄ оропито’’ти а̄ха. манусса̄ на кеначӣти ватва̄ там̣ паваттим̣ а̄рочесум̣. ма̄н̣аво сутва̄ – ‘‘мама пита̄ брахмалоке ниббатто, тодеййо на̄ма сунакхо наттхи. саман̣о пана готамо питарам̣ сунакхам̣ кароти, йам̣кин̃чи еса мукха̄рул̣хам̣ бха̄сатӣ’’ти куджджхитва̄ бхагавантам̣ муса̄ва̄дена ниггахетука̄мо виха̄рам̣ гантва̄ там̣ паваттим̣ пуччхи.

бхагава̄пи тасса татхева ватва̄ ависам̣ва̄данаттхам̣ а̄ха – ‘‘аттхи пана те ма̄н̣ава питара̄ анаккха̄там̣ дхана’’нти. аттхи, бхо готама, сатасахассаггханика̄ суван̣н̣ама̄ла̄ сатасахассаггханика̄ суван̣н̣апа̄дука̄ сатасахассаггханика̄ суван̣н̣апа̄ти сатасахассан̃ча каха̄пан̣анти. гаччха там̣ сунакхам̣ апподакапа̄йа̄сам̣ бходжа̄петва̄ сайане а̄ропетва̄ ӣсакам̣ ниддам̣ оккантака̄ле пуччха, саббам̣ те а̄чиккхиссати. атха нам̣ джа̄неййа̄си ‘‘пита̄ ме есо’’ти. ма̄н̣аво – ‘‘саче саччам̣ бхависсати, дханам̣ лаччха̄ми, но че, саман̣ам̣ готамам̣ муса̄ва̄дена нигган̣хисса̄мӣ’’ти двӣхипи ка̄ран̣ехи тут̣т̣хо гантва̄ татха̄ ака̄си. сунакхо – ‘‘н̃а̄томхи имина̄’’ти родитва̄ хум̣ хунти каронто дхананидха̄нат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ па̄дена патхавим̣ кхан̣итва̄ сан̃н̃ам̣ ада̄си, ма̄н̣аво дханам̣ гахетва̄ – ‘‘бхавапат̣иччханнам̣ на̄ма евам̣ сукхумам̣ пат̣исандхиантарам̣ па̄кат̣ам̣ саман̣асса готамасса, аддха̄ еса саббан̃н̃ӯ’’ти бхагавати пасанначитто чуддаса пан̃хе абхисан̇кхари. ан̇гавиджджа̄па̄т̣хако киреса, тенасса етадахоси – ‘‘идам̣ дхаммапан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хе пуччхисса̄мӣ’’ти дутийагаманена йена бхагава̄ тенупасан̇ками, тена пут̣т̣хапан̃хе пана бхагава̄ екаппаха̄ренева виссадждженто каммассака̄тиа̄дима̄ха.

таттха каммам̣ етесам̣ сакам̣ аттано бхан̣д̣аканти каммассака̄. каммасса да̄йа̄да̄ти каммада̄йа̄да̄, каммам̣ етесам̣ да̄йаджджам̣ бхан̣д̣аканти аттхо. каммам̣ етесам̣ йони ка̄ран̣анти каммайонӣ. каммам̣ етесам̣ бандхӯти каммабандхӯ, камман̃а̄така̄ти аттхо. каммам̣ етесам̣ пат̣исаран̣ам̣ патит̣т̣ха̄ти каммапат̣исаран̣а̄. йадидам̣ хӣнаппан̣ӣтата̄йа̄ти йам̣ идам̣ ‘‘твам̣ хӣно бхава, твам̣ пан̣ӣто, твам̣ аппа̄йуко, твам̣ дӣгха̄йуко…пе… твам̣ дуппан̃н̃о бхава, твам̣ пан̃н̃ава̄’’ти евам̣ хӣнаппан̣ӣтата̄йа вибхаджанам̣, там̣ на ан̃н̃о кочи кароти, каммамева евам̣ сатте вибхаджатӣти аттхо. на ма̄н̣аво катхитасса аттхам̣ сан̃джа̄на̄си, гханадуссапат̣т̣енасса мукхам̣ бандхитва̄ мадхурам̣ пурато т̣хапитам̣ вийа ахоси. ма̄наниссито киреса пан̣д̣итама̄нӣ, аттана̄ самам̣ на пассати. атхасса ‘‘ким̣ саман̣о готамо катхети, йамахам̣ джа̄на̄ми, тадева катхетӣти айам̣ ма̄но ма̄ ахосӣ’’ти ма̄набхан̃джанаттхам̣ бхагава̄ ‘‘а̄дитова дуппат̣ивиджджхам̣ катва̄ катхесса̄ми, тато ‘на̄хам̣ бхо готама джа̄на̄ми, виттха̄рена ме па̄кат̣ам̣ катва̄ катхетха̄’ти мам̣ йа̄чиссати, атхасса̄хам̣ йа̄читака̄ле катхесса̄ми, еван̃часса са̄ттхакам̣ бхависсатӣ’’ти дуппат̣ивиджджхам̣ катва̄ катхеси.

ида̄ни со аттано аппат̣ивиддхабха̄вам̣ пака̄сенто на кхо ахантиа̄дима̄ха.

290. саматтена̄ти парипун̣н̣ена. сама̄диннена̄ти гахитена пара̄мат̣т̣хена. аппа̄йукасам̣ваттаника̄ еса̄, ма̄н̣ава, пат̣ипада̄ йадидам̣ па̄н̣а̄типа̄тӣти йам̣ идам̣ па̄н̣а̄типа̄такаммам̣, еса̄ аппа̄йукасам̣ваттаника̄ пат̣ипада̄ти.

катхам̣ панеса̄ аппа̄йукатам̣ кароти? чатта̄ри хи камма̄ни упапӣл̣акам̣ упаччхедакам̣ джанакам̣ упаттхамбхаканти. балавакаммена хи ниббаттам̣ паватте упапӣл̣акам̣ а̄гантва̄ аттхато евам̣ вадати на̄ма – ‘‘сача̄хам̣ пат̣хаматарам̣ джа̄неййам̣, на те идха ниббаттитум̣ дадеййам̣, чатӯсуйева там̣ апа̄йесу ниббатта̄пеййам̣. хоту, твам̣ йаттха каттхачи ниббатта, ахам̣ упапӣл̣акакаммам̣ на̄ма там̣ пӣл̣етва̄ нироджам̣ нийӯсам̣ касат̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти. тато пат̣т̣ха̄йа там̣ та̄дисам̣ кароти. ким̣ кароти? париссайам̣ упанети, бхоге вина̄сети.

таттха да̄ракасса ма̄тукуччхийам̣ ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄ту асса̄до ва̄ сукхам̣ ва̄ на хоти, ма̄та̄питӯнам̣ пӣл̣а̄ва уппаджджати. евам̣ париссайам̣ упанети. да̄ракасса пана ма̄тукуччхимхи ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа гехе бхога̄ удакам̣ патва̄ лон̣ам̣ вийа ра̄джа̄дӣнам̣ васена нассанти, кумбхадоханадхенуйо кхӣрам̣ на денти, сӯрата̄ гон̣а̄ чан̣д̣а̄ хонти, ка̄н̣а̄ хонти, кхуджджа̄ хонти, гоман̣д̣але рого патати, да̄са̄дайо вачанам̣ на каронти, ва̄питам̣ сассам̣ на джа̄йати, гехагатам̣ гехе, аран̃н̃агатам̣ аран̃н̃е нассати, анупуббена гха̄саччха̄данаматтам̣ дуллабхам̣ хоти, габбхапариха̄ро на хоти, виджа̄така̄ле ма̄тутхан̃н̃ам̣ чхиджджати, да̄рако париха̄рам̣ алабханто пӣл̣ито нироджо нийӯсо касат̣о хоти, идам̣ упапӣл̣акакаммам̣ на̄ма.

дӣгха̄йукакаммена пана ниббаттасса упаччхедакакаммам̣ а̄гантва̄ а̄йум̣ чхиндати. йатха̄ хи пурисо ат̣т̣хусабхагаманам̣ катва̄ сарам̣ кхипеййа таман̃н̃о дхануто вимуттаматтам̣ муггарена пахаритва̄ таттхева па̄теййа, евам̣ дӣгха̄йукакаммена ниббаттасса упаччхедакакаммам̣ а̄йум̣ чхиндати. ким̣ кароти? чора̄нам̣ ат̣авим̣ павесети, ва̄л̣амаччходакам̣ ота̄рети, ан̃н̃атарам̣ ва̄ пана сапариссайат̣т̣ха̄нам̣ упанети, идам̣ упаччхедакакаммам̣ на̄ма, ‘‘упагха̄така’’нтипи етассева на̄мам̣.

пат̣исандхиниббаттакам̣ пана каммам̣ джанакакаммам̣ на̄ма. аппабхогакула̄дӣсу ниббаттасса бхогасампада̄дикаран̣ена упаттхамбхакакаммам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма.

имесу чатӯсу пурима̄ни две акусала̄нева, джанакам̣ кусалампи акусалампи, упаттхамбхакам̣ кусаламева. таттха па̄н̣а̄типа̄такаммам̣ упаччхедакакаммена аппа̄йукасам̣ваттаникам̣ хоти. па̄н̣а̄типа̄тина̄ ва̄ катам̣ кусалакаммам̣ ул̣а̄рам̣ на хоти, дӣгха̄йукапат̣исандхим̣ джанетум̣ на саккоти. евам̣ па̄н̣а̄типа̄то аппа̄йукасам̣ваттанико хоти. пат̣исандхимева ва̄ нийа̄метва̄ аппа̄йукам̣ кароти, саннит̣т̣ха̄начетана̄йа ва̄ нирайе ниббаттати, пубба̄парачетана̄хи вуттанайена аппа̄йуко хоти.

дӣгха̄йукасам̣ваттаника̄ еса̄ ма̄н̣ава пат̣ипада̄ти еттха париттакамменапи ниббаттам̣ паватте етам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄ виратикаммам̣ а̄гантва̄ аттхато евам̣ вадати на̄ма – ‘‘сача̄хам̣ пат̣хаматарам̣ джа̄неййам̣, на те идха ниббаттитум̣ дадеййам̣, девалокейева там̣ ниббатта̄пеййам̣. хоту, твам̣ йаттха каттхачи ниббатти, ахам̣ упаттхамбхакакаммам̣ на̄ма тхамбхам̣ те карисса̄мӣ’’ти упаттхамбхам̣ кароти. ким̣ кароти? париссайам̣ на̄сети, бхоге уппа̄дети.

таттха да̄ракасса ма̄тукуччхийам̣ ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа ма̄та̄питӯнам̣ сукхамева са̄тамева хоти. йепи пакатийа̄ манусса̄мануссапариссайа̄ хонти, те саббе апагаччханти. евам̣ париссайам̣ на̄сети. да̄ракасса пана ма̄тукуччхимхи ниббаттака̄лато пат̣т̣ха̄йа гехе бхога̄нам̣ пама̄н̣ам̣ на хоти, нидхикумбхийо пуратопи паччхатопи гехам̣ пават̣т̣ама̄на̄ пависанти. ма̄та̄питаро парехи т̣хапитадханасса̄пи саммукхӣбха̄вам̣ гаччханти. дхенуйо бахукхӣра̄ хонти, гон̣а̄ сукхасӣла̄ хонти, ваппат̣т̣ха̄не сасса̄ни сампаджджанти. вад̣д̣хийа̄ ва̄ сампайуттам̣, та̄вака̄ликам̣ ва̄ диннам̣ дханам̣ ачодита̄ сайамева а̄харитва̄ денти, да̄са̄дайо сувача̄ хонти, камманта̄ на париха̄йанти. да̄рако габбхато пат̣т̣ха̄йа париха̄рам̣ лабхати, кома̄рикаведжджа̄ саннихита̄ва хонти. гахапатикуле джа̄то сет̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, амаччакула̄дӣсу джа̄то сена̄патит̣т̣ха̄на̄дӣни лабхати. евам̣ бхоге уппа̄дети. со апариссайо сабхого чирам̣ джӣватӣти. евам̣ апа̄н̣а̄типа̄такаммам̣ дӣгха̄йукасам̣ваттаникам̣ хоти.

апа̄н̣а̄типа̄тина̄ ва̄ катам̣ ан̃н̃ампи кусалам̣ ул̣а̄рам̣ хоти, дӣгха̄йукапат̣исандхим̣ джанетум̣ саккоти, евампи дӣгха̄йукасам̣ваттаникам̣ хоти. пат̣исандхимева ва̄ нийа̄метва̄ дӣгха̄йукам̣ кароти. саннит̣т̣ха̄начетана̄йа ва̄ девалоке ниббаттати, пубба̄парачетана̄хи вуттанайена дӣгха̄йуко хоти. имина̄ найена саббапан̃хависсаджджанесу аттхо ведитаббо.

вихет̣ханакамма̄дӣнипи хи паватте а̄гантва̄ аттхато татхева вадама̄на̄ни вийа упапӣл̣анена ниббхогатам̣ а̄па̄детва̄ пат̣иджагганам̣ алабхантасса рогуппа̄дана̄дӣхи ва̄, вихет̣хака̄дӣхи катасса кусаласса анул̣а̄рата̄йа ва̄, а̄дитова пат̣исандхинийа̄манена ва̄, вуттанайенева пубба̄парачетана̄васена ва̄ бахва̄ба̄дхата̄дӣни каронти, апа̄н̣а̄типа̄то вийа ча авихет̣хана̄дӣнипи аппа̄ба̄дхата̄дӣнӣти.

293. еттха пана исса̄манакоти исса̄сампайуттачитто. упадуссатӣти исса̄васенева упаккосанто дуссати. иссам̣ бандхатӣти йавакала̄пам̣ бандханто вийа йатха̄ на нассати евам̣ бандхитва̄ вийа т̣хапети. аппесаккхоти аппапарива̄ро, раттим̣ кхитто вийа саро на пан̃н̃а̄йати, уччхит̣т̣хахаттхо нисӣдитва̄ удакада̄йакампи на лабхати.

294. на да̄та̄ хотӣти маччхарийавасена на да̄та̄ хоти. тена каммена̄ти тена маччхарийакаммена.

295. абхива̄детаббанти абхива̄дана̄рахам̣ буддхам̣ ва̄ паччекабуддхам̣ ва̄ арийаса̄вакам̣ ва̄. паччут̣т̣ха̄табба̄дӣсупи есева найо. имасмим̣ пана пан̃хависсаджджане упапӣл̣акаупаттхамбхакакамма̄ни на гахетабба̄ни. на хи паватте нӣчакулинам̣ ва̄ учча̄кулинам̣ ва̄ сакка̄ ка̄тум̣, пат̣исандхимева пана нийа̄метва̄ нӣчакулийам̣ каммам̣ нӣчакуле ниббаттети, учча̄кулийам̣ каммам̣ учча̄куле.

296. на парипуччхита̄ хотӣти еттха пана апарипуччханена нирайе на ниббаттати. апарипуччхако пана ‘‘идам̣ ка̄таббам̣, идам̣ на ка̄табба’’нти на джа̄на̄ти, аджа̄нанто ка̄таббам̣ на кароти, ака̄таббам̣ кароти. тена нирайе ниббаттати, итаро сагге. ити кхо, ма̄н̣ава…пе… йадидам̣ хӣнаппан̣ӣтата̄йа̄ти саттха̄ десанам̣ йатха̄нусандхим̣ па̄песи. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣акаммавибхан̇гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

субхасуттантипи вуччати.