9. ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄

246. евам̣ ме сутанти ба̄лапан̣д̣итасуттам̣. таттха ба̄лалаккхан̣а̄нӣти ба̄ло айанти етехи лаккхийати н̃а̄йатӣти ба̄лалаккхан̣а̄ни. та̄нева тасса сан̃джа̄нанака̄ран̣а̄нӣти ба̄ланимитта̄ни. ба̄ласса апада̄на̄нӣти ба̄ла̄пада̄на̄ни. дуччинтитачинтӣти чинтайанто абхиджджха̄бйа̄па̄дамиччха̄дассанавасена дуччинтитамева чинтети. дуббха̄ситабха̄сӣти бха̄сама̄нопи муса̄ва̄да̄дибхедам̣ дуббха̄ситамева бха̄сати. дуккат̣акаммака̄рӣти каронтопи па̄н̣а̄типа̄та̄дивасена дуккат̣акаммамева кароти. татра чети йаттха нисинно, тассам̣ парисати. таджджам̣ тасса̄руппанти таджджа̄тикам̣ тадануччхавикам̣, пан̃чаннам̣ вера̄нам̣ дит̣т̣хадхаммакасампара̄йикаа̄дӣнаваппат̣исам̣йуттанти адхиппа̄йо. татра̄ти та̄йа катха̄йа каччхама̄на̄йа. ба̄лантиа̄дӣни са̄миаттхе упайогавачанам̣.

248. оламбантӣти упат̣т̣хаханти. сесапададвайам̣ тассева вевачанам̣, оламбана̄диа̄ка̄рена хи та̄ни упат̣т̣хаханти, тасма̄ евам̣ вуттам̣. патхавийа̄ оламбантӣти патхавитале паттхаранти. сесапададвайам̣ тассева вевачанам̣. паттхаран̣а̄ка̄ройева хеса. татра, бхиккхаве, ба̄ласса̄ти тасмим̣ упат̣т̣ха̄на̄ка̄ре а̄па̄тхагате ба̄ласса евам̣ хоти.

249. етадавоча̄ти анусандхикусало бхиккху ‘‘нирайасса упама̄ ка̄тум̣ на сакка̄’’ти на бхагава̄ вадати, ‘‘на сукара̄’’ти пана вадати, на сукарам̣ пана сакка̄ хоти ка̄тум̣, ханда̄хам̣ дасабалам̣ упамам̣ ка̄ра̄пемӣти чинтетва̄ етам̣ ‘‘сакка̄, бханте’’ти вачанам̣ авоча. ханеййунти винивиджджхитва̄ гаманавасена йатха̄ екасмим̣ т̣ха̄не две паха̄ра̄ нипатанти, евам̣ ханеййум̣. тенасса две ван̣амукхасата̄ни хонти. ито уттарипи есева найо.

250. па̄н̣иматтанти антомут̣т̣хийам̣ т̣хапанаматтам̣. сан̇кхампи на упетӣти ган̣анаматтампи на гаччхати. калабха̄гампӣти сатимам̣ калам̣ сахассимам̣ калам̣ сатасахассимам̣ ва̄ калам̣ упагаччхатӣтипи ваттаббатам̣ на упети. упанидхампӣти упаниккхепанаматтампи на упети, олокентасса олокитаматтампи наттхи. таттам̣ айокхиланти тига̄вутам̣ аттабха̄вам̣ сампаджджалита̄йа лохапатхавийа̄ утта̄накам̣ нипаджджа̄петва̄ тасса даккхин̣ахаттхе та̄лаппама̄н̣ам̣ айасӯлам̣ павесенти, татха̄ ва̄махаттха̄дӣсу. йатха̄ ча утта̄накам̣ нипаджджа̄петва̄, евам̣ уренапи даккхин̣апассенапи ва̄мапассенапи нипаджджа̄петва̄ там̣ каммака̄ран̣ам̣ каронтийева. сам̣весетва̄ти сампаджджалита̄йа лохапатхавийа̄ тига̄вутам̣ аттабха̄вам̣ нипаджджа̄петва̄. кут̣ха̄рӣхӣти махатӣхи гехасса екапаккхачхаданаматта̄хи кут̣ха̄рӣхи таччханти. лохитам̣ надӣ хутва̄ сандати, лохапатхавито джа̄ла̄ ут̣т̣хахитва̄ таччхитат̣т̣ха̄нам̣ ган̣ханти. маха̄дуккхам̣ уппаджджати, таччханта̄ пана сутта̄хатам̣ каритва̄ да̄рӯ вийа ат̣т̣хам̣сампи чхал̣ам̣сампи каронти. ва̄сӣхӣти маха̄суппапама̄н̣а̄хи ва̄сӣхи. та̄хи таччханта̄ тачато йа̄ва ат̣т̣хӣни сан̣икам̣ таччханти, таччхитам̣ таччхитам̣ пат̣ипа̄катикам̣ хоти. ратхе йоджетва̄ти саддхим̣ йугайоттапан̃чарачаккакуббарапа̄чанехи саббато сампаджджалите ратхе йоджетва̄. махантанти маха̄кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣ам̣. а̄ропентӣти сампаджджалитехи айамуггарехи потхента̄ а̄ропенти. сакимпи уддханти супаккутхита̄йа уккхалийа̄ паккхиттатан̣д̣ула̄ вийа уддхам̣ адхо тирийан̃ча гаччхати.

бха̄гасо митоти бха̄ге т̣хапетва̄ т̣хапетва̄ вибхатто. парийантоти париккхитто. айаса̄ти упари айапат̣т̣ена чха̄дито.

саманта̄ йоджанасатам̣ пхаритва̄ тит̣т̣хатӣти евам̣ пхаритва̄ тит̣т̣хати, йатха̄ саманта̄ йоджанасате т̣ха̄не т̣хатва̄ олокентасса аккхӣни йамакагол̣ака̄ вийа никкхаманти.

на сукара̄ аккха̄нена па̄пун̣итунти нирайо на̄ма евампи дуккхо евампи дуккхоти вассасатам̣ вассасахассам̣ катхентена̄пи маттхакам̣ па̄петва̄ катхетум̣ на сукара̄ти аттхо.

251. дантуллехаканти дантехи уллехитва̄, лун̃читва̄ти вуттам̣ хоти. раса̄доти расагедхена парибхуттарасо.

252. ан̃н̃аман̃н̃акха̄дика̄ти ан̃н̃аман̃н̃акха̄данам̣.

дуббан̣н̣оти дурӯпо. дуддасикоти да̄рака̄нам̣ бхайа̄панаттхам̣ катайаккхо вийа дуддасо. окот̣имакоти лакун̣д̣ако павит̣т̣хагӣво маходаро. ка̄н̣оти екаккхика̄н̣о ва̄ убхайаккхика̄н̣о ва̄. кун̣ӣти екахаттхакун̣ӣ ва̄ убхайахаттхакун̣ӣ ва̄. паккхахатоти пӣт̣хасаппӣ. со ка̄йена̄ти идамасса дуккха̄нупабандхадассанаттхам̣ а̄раддхам̣.

калиггахена̄ти пара̄джайена. адхибандхам̣ нигаччхеййа̄ти йасма̄ бахум̣ джито саббаса̄патеййамписса наппахоти, тасма̄ аттана̄пи бандхам̣ нигаччхеййа. кевала̄ парипӯра̄ ба̄лабхӯмӣти ба̄ло тӣн̣и дуччарита̄ни пӯретва̄ нирайе ниббаттати, таттха пакка̄васесена мануссаттам̣ а̄гато пан̃часу нӣчакулесу ниббаттитва̄ пуна тӣн̣и дуччарита̄ни пӯретва̄ нирайе ниббаттатӣти айам̣ сакала̄ парипун̣н̣а̄ ба̄лабхӯми.

253. пан̣д̣италаккхан̣а̄нӣтиа̄ди вутта̄нуса̄ренева ведитаббам̣. сучинтитачинтӣтиа̄дӣни четтха маносучарита̄дӣнам̣ васена йоджетабба̄ни.

чаккаратанаван̣н̣ана̄

256. сӣсам̣ нха̄тасса̄ти сӣсена саддхим̣ гандходакена нха̄тасса. упосатхикасса̄ти сама̄диннаупосатхан̇гасса. упарипа̄са̄даварагатасса̄ти па̄са̄даварасса упари гатасса субходжанам̣ бхун̃джитва̄ па̄са̄даварасса упари маха̄тале сирӣгаббхам̣ пависитва̄ сӣла̄ни а̄ваджджантасса. тада̄ кира ра̄джа̄ па̄това сатасахассам̣ виссаджджетва̄ маха̄да̄нам̣ датва̄ пунапи сол̣асахи гандходакагхат̣ехи сӣсам̣ нха̄йитва̄ катапа̄тара̄со суддхам̣ уттара̄сан̇гам̣ екам̣сам̣ катва̄ упарипа̄са̄дасса сирӣсайане паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисинно аттано да̄намайапун̃н̃асамудайам̣ а̄ваджджетва̄ нисӣдати, айам̣ саббачаккаваттӣнам̣ дхаммата̄.

тесам̣ там̣ а̄ваджджанта̄нам̣йева вуттаппака̄рапун̃н̃акаммапаччайам̣ утусамут̣т̣ха̄нам̣ нӣламан̣исан̇гха̄т̣асадисам̣ па̄чӣнасамуддаджалаталам̣ чхиндама̄нам̣ вийа а̄ка̄сам̣ алан̇курума̄нам̣ вийа диббам̣ чаккаратанам̣ па̄тубхавати. тайидам̣ дибба̄нубха̄вайуттатта̄ диббанти вуттам̣. сахассам̣ асса ара̄нанти сахасса̄рам̣. саха немийа̄ саха на̄бхийа̄ ча̄ти санемикам̣ сана̄бхикам̣. саббехи а̄ка̄рехи парипӯранти сабба̄ка̄рапарипӯрам̣.

таттха чаккан̃ча там̣ ратиджананат̣т̣хена ратанан̃ча̄ти чаккаратанам̣. йа̄йа пана там̣ на̄бхийа̄ ‘‘сана̄бхика’’нти вуттам̣, са̄ инданӣламан̣имайа̄ хоти. маджджхе панасса̄ раджатамайа̄ пана̄л̣и, йа̄йа суддхасиниддхадантапантийа̄ хасама̄нам̣ вийа вирочати. маджджхе чхиддена вийа чандаман̣д̣алена убхосупи ба̄хирантесу раджатапат̣т̣ена катапариккхепо хоти. тесу панасса̄ на̄бхипана̄л̣и париккхепапат̣т̣есу йуттат̣т̣ха̄не париччхедалекха̄ сувибхатта̄ва хутва̄ пан̃н̃а̄йанти. айам̣ та̄васса на̄бхийа̄ сабба̄ка̄рапарипӯрата̄.

йехи пана там̣ арехи ‘‘сахасса̄ра’’нти вуттам̣, те саттаратанамайа̄ сӯрийарасмийо вийа пабха̄сампанна̄ хонти. тесампи гхат̣аман̣икапариччхедалекха̄дӣни сувибхатта̄нева пан̃н̃а̄йанти. айамасса ара̄нам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрата̄.

йа̄йа пана там̣ немийа̄ саха ‘‘санемика’’нти вуттам̣, са̄ ба̄ласӯрийарасмикала̄пасирим̣ авахасама̄на̄ вийа сураттасуддхасиниддхапава̄л̣амайа̄ хоти. сандхӣсу панасса̄ сан̃джха̄ра̄гасассирикараттаджамбонадапат̣т̣а̄ ват̣т̣апариччхедалекха̄ ча сувибхатта̄ пан̃н̃а̄йанти. айамасса немийа̄ сабба̄ка̄рапарипӯрата̄.

немиман̣д̣алапит̣т̣хийам̣ панасса дасаннам̣ дасаннам̣ ара̄намантаре дхаманавам̣со вийа антосусиро чхиддаман̣д̣алачитто ва̄тага̄хӣ пава̄л̣адан̣д̣о хоти, йасса ва̄тена пахаритасса сукусаласаманна̄хатасса пан̃чан̇гикатӯрийасса вийа саддо ваггу ча раджанӣйо ча каманӣйо ча хоти. тасса кхо пана пава̄л̣адан̣д̣асса упари сетаччхаттам̣, убхосу пассесу самосаритакусумада̄мапантийоти евам̣ самосаритакусумада̄мапантисатадвайапарива̄рена сетаччхаттасатадха̄рина̄ пава̄л̣адан̣д̣асатена самупасобхитанемипариккхепасса двиннампи на̄бхипана̄л̣ӣнам̣ анто две сӣхамукха̄ни хонти, йехи та̄лаккхандхаппама̄н̣а̄ пун̣н̣ачандакиран̣акала̄пасассирика̄ тарун̣арависама̄нараттакамбалаген̣д̣укапарийанта̄ а̄ка̄саган̇га̄гатисобхам̣ абхибхавама̄на̄ вийа две муттакала̄па̄ оламбанти, йехи чаккаратанена саддхим̣ а̄ка̄се сампариваттама̄нехи тӣн̣и чакка̄ни екато париваттанта̄ни вийа кха̄йанти. айамасса саббасо сабба̄ка̄рапарипӯрата̄.

там̣ панетам̣ евам̣ сабба̄ка̄рапарипӯрам̣ пакатийа̄ са̄йама̄сабхаттам̣ бхун̃джитва̄ аттано аттано гхарадва̄ре пан̃н̃атта̄санесу нисӣдитва̄ паваттакатха̄салла̄песу мануссесу вӣтхичатукка̄дӣсу кӣл̣ама̄не да̄ракаджане на̄тиуччена на̄тинӣчена ванасан̣д̣аматтхака̄саннена а̄ка̄саппадесена упасобхайама̄нам̣ вийа руккхаса̄кхагга̄ни, два̄дасайоджанато пат̣т̣ха̄йа суййама̄нена мадхурассарена сатта̄нам̣ сота̄ни одха̄пайама̄нам̣ йоджанато пат̣т̣ха̄йа на̄наппабха̄самудайасамуджджалена ван̣н̣ена найана̄ни сама̄кад̣д̣хантам̣ ран̃н̃о чаккаваттисса пун̃н̃а̄нубха̄вам̣ уггхосайантам̣ вийа ра̄джадха̄ниабхимукхам̣ а̄гаччхати.

атха тасса чаккаратанасса саддассаваненева ‘‘куто ну кхо, касса ну кхо айам̣ саддо’’ти а̄ваджджитахадайа̄нам̣ пураттхимадисам̣ олокайама̄на̄нам̣ тесам̣ манусса̄нам̣ ан̃н̃атаро ан̃н̃атарам̣ евама̄ха – ‘‘пасса бхо аччхарийам̣, айам̣ пун̣н̣ачандо пуббе еко уггаччхати, аджджа пана аттадутийо уггато, етан̃хи ра̄джахам̣самитхунам̣ вийа пун̣н̣ачандамитхунам̣ пубба̄парийена гаганаталам̣ абхилан̇гхатӣ’’ти. таман̃н̃о а̄ха – ‘‘ким̣ катхеси самма кахам̣ на̄ма тайа̄ две пун̣н̣ачанда̄ екато уггаччханта̄ дит̣т̣хапубба̄, нану еса тапанӣйарам̣сидха̄ро пин̃чхаракиран̣о дива̄каро уггато’’ти. таман̃н̃о ситам̣ катва̄ евама̄ха – ‘‘ким̣ умматтоси, нану кхо ида̄нимева дива̄каро аттхан̇гато, со катхам̣ имам̣ пун̣н̣ачандам̣ анубандхама̄но уггаччхиссати, аддха̄ панетам̣ анекаратанаппабха̄самуджджалам̣ екасса пун̃н̃авато вима̄нам̣ бхависсатӣ’’ти. те саббепи апаса̄дайанта̄ ан̃н̃е евама̄хам̣су – ‘‘ким̣ бахум̣ виппалапатха, невеса пун̣н̣ачандо, на сӯрийо на девавима̄нам̣. на хетесам̣ еварӯпа̄ сирисампатти аттхи, чаккаратанена панетена бхавитабба’’нти.

евам̣ паваттасалла̄пассева тасса джанасса чандаман̣д̣алам̣ оха̄йа там̣ чаккаратанам̣ абхимукхам̣ хоти. тато техи ‘‘касса ну кхо идам̣ ниббатта’’нти вутте бхаванти ватта̄ро – ‘‘на кассачи ан̃н̃асса, нану амха̄кам̣ ра̄джа̄ пӯритачаккаваттиватто, тассетам̣ ниббатта’’нти. атха со ча маха̄джано, йо ча ан̃н̃о пассати, саббо чаккаратанамева анугаччхати. тампи чаккаратанам̣ ран̃н̃ойева аттха̄йа аттано а̄гатабха̄вам̣ н̃а̄петука̄мам̣ вийа саттаккхаттум̣ па̄ка̄раматтхакенева нагарам̣ анусам̣йа̄йитва̄ ран̃н̃о антепурам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ антепурасса уттарасӣхапан̃джараа̄санне т̣ха̄не йатха̄ гандхапуппха̄дӣхи сукхена сакка̄ хоти пӯджетум̣, евам̣ аккха̄хатам̣ вийа тит̣т̣хати.

евам̣ т̣хитасса панасса ва̄тапа̄наччхидда̄дӣхи пависитва̄ на̄на̄вира̄гаратанаппабха̄самуджджалам̣ анто па̄са̄дам̣ алан̇курума̄нам̣ пабха̄самӯхам̣ дисва̄ дассанаттха̄йа сан̃джа̄та̄бхила̄со ра̄джа̄ хоти. париджанописса пийавачанапа̄бхатена а̄гантва̄ таматтхам̣ ниведети. атха ра̄джа̄ балавапӣтипа̄моджджапхут̣асарӣро паллан̇кам̣ мочетва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ сӣхапан̃джарасамӣпам̣ гантва̄ там̣ чаккаратанам̣ дисва̄ ‘‘сутам̣ кхо пана мета’’нтиа̄дикам̣ чинтанам̣ чинтеси. тена вуттам̣ – ‘‘дисва̄на ран̃н̃о кхаттийасса…пе… ассам̣ ну кхо ахам̣ ра̄джа̄ чаккаваттӣ’’ти. таттха со хоти ра̄джа̄ чаккаваттӣти китта̄вата̄ чаккаваттӣ хоти? екан̇гуладван̇гуламаттампи чаккаратане а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ паватте.

ида̄ни тасса паватта̄панаттхам̣ йам̣ ка̄таббам̣ там̣ дассенто атха кхо, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ти нисинна̄санато ут̣т̣хахитва̄ чаккаратанасамӣпам̣ а̄гантва̄. бхин̇ка̄рам̣ гахетва̄ти хаттхисон̣д̣асадисапана̄л̣им̣ суван̣н̣абхин̇ка̄рам̣ уккхипитва̄ ва̄махаттхена удакам̣ гахетва̄. паваттату бхавам̣ чаккаратанам̣, абхивиджина̄ту бхавам̣ чаккаратананти. анвадева ра̄джа̄ чаккаваттӣ саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа̄ти саббачаккаваттӣнан̃хи удакена абхисин̃читва̄ ‘‘абхивиджа̄на̄ту бхавам̣ чаккаратана’’нти вачанасаманантарамева веха̄сам̣ аббхуггантва̄ чаккаратанам̣ паваттати, йасса паваттисамака̄ламева со ра̄джа̄ чаккаваттӣ на̄ма хоти.

паватте пана чаккаратане там̣ анубандхама̄нова ра̄джа̄ чаккаваттӣ йа̄наварам̣ а̄руйха веха̄сам̣ аббхуггаччхати, атхасса чхаттача̄мара̄дихаттхо париджано чева антепураджано ча. тато на̄наппака̄ракан̃чукакавача̄дисанна̄хавибхӯситена вивидха̄харан̣аппабха̄самуджджалитена самусситаддхаджапат̣а̄капат̣иман̣д̣итена аттано аттано балака̄йена саддхим̣ упара̄джасена̄пати пабхӯтайопи веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ра̄джа̄намева парива̄ренти. ра̄джайутта̄ пана джанасан̇гахаттхам̣ нагаравӣтхӣсу бхерийо чара̄пенти ‘‘та̄та̄ амха̄кам̣ ран̃н̃о чаккаратанам̣ ниббаттам̣, аттано аттано вибхава̄нурӯпена ман̣д̣итаппаса̄дхита̄ саннипататха̄’’ти. маха̄джано пана пакатийа̄ чаккаратанасадденева саббакичча̄ни паха̄йа гандхапуппха̄дӣни а̄да̄йа саннипатитова, сопи саббо веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ра̄джа̄намева парива̄рети. йасса йасса хи ран̃н̃а̄ саддхим̣ гантука̄мата̄ уппаджджати, со со а̄ка̄сагатова хоти. евам̣ два̄дасайоджана̄йа̄мавиттха̄ра̄ париса̄ хоти. таттха екапурисопи чхиннабхиннасарӣро ва̄ килит̣т̣хаваттхо ва̄ наттхи. сучипарива̄ро хи ра̄джа̄ чаккаваттӣ. чаккаваттипариса̄ на̄ма виджджа̄дхарапариса̄ вийа а̄ка̄се гаччхама̄на̄ инданӣламан̣итале виппакин̣н̣аратанасадиса̄ хоти. тена вуттам̣ ‘‘анвадева ра̄джа̄ чаккаваттӣ саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа̄’’ти.

тампи чаккаратанам̣ руккхагга̄нам̣ упарӯпари на̄тиуччена гаганападесена паваттати, йатха̄ руккха̄нам̣ пуппхапхалапаллавехи аттхика̄ та̄ни сукхена гахетум̣ сакконти, бхӯмийам̣ т̣хита̄ ‘‘еса ра̄джа̄, еса упара̄джа̄, еса сена̄патӣ’’ти саллаккхетум̣ сакконти. т̣ха̄на̄дӣсупи ирийа̄патхесу йо йена иччхати, со тенева гаччхати. читтакамма̄дисиппапасута̄ четтха аттано аттано киччам̣ каронта̄йева гаччханти. йатхева хи бхӯмийам̣, татха̄ несам̣ саббакичча̄ни а̄ка̄се иджджханти. евам̣ чаккаваттипарисам̣ гахетва̄ там̣ чаккаратанам̣ ва̄мапассена синерум̣ паха̄йа самуддасса упарибха̄гена ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣ам̣ пуббавидехам̣ гаччхати.

таттха йо виниббедхена два̄дасайоджана̄йа париккхепато чхаттим̣сайоджанапариса̄йа саннивесаккхамо сулабха̄ха̄рӯпакаран̣о чха̄йӯдакасампанно сучисаматало раман̣ӣйо бхӯмибха̄го, тасса упарибха̄ге там̣ чаккаратанам̣ а̄ка̄се аккха̄хатам̣ вийа тит̣т̣хати. атха тена сан̃н̃а̄н̣ена со маха̄джано отаритва̄ йатха̄ручи нха̄набходжана̄дӣни саббакичча̄ни каронто ва̄сам̣ каппети, тена вуттам̣ ‘‘йасмим̣ кхо пана, бхиккхаве, падесе там̣ чаккаратанам̣ патит̣т̣ха̄ти, таттха ра̄джа̄ чаккаваттӣ ва̄сам̣ упети саддхим̣ чатуран̇гинийа̄ сена̄йа̄’’ти.

евам̣ ва̄сам̣ упагате чаккаваттимхи йе таттха ра̄джа̄но, те ‘‘парачаккам̣ а̄гата’’нти сутва̄пи на балака̄йам̣ саннипа̄тетва̄ йуддхасаджджа̄ хонти. чаккаратанасса уппаттисаманантарамева наттхи со сатто на̄ма, йо паччаттхикасан̃н̃а̄йа ра̄джа̄нам̣ а̄раббха а̄вудхам̣ уккхипитум̣ висахеййа. айаманубха̄во чаккаратанасса.

чакка̄нубха̄вена хи тасса ран̃н̃о,

арӣ асеса̄ даматхам̣ упенти;

ариндамам̣ на̄ма нара̄дхипасса,

тенева там̣ вуччати тасса чаккам̣.

тасма̄ саббепи те ра̄джа̄но аттано аттано раджджасиривибхава̄нурӯпам̣ па̄бхатам̣ гахетва̄ там̣ ра̄джа̄нам̣ упагамма онатасира̄ аттано мол̣ийаман̣иппабха̄бхисекенасса па̄дапӯджам̣ каронто ‘‘ехи кхо маха̄ра̄джа̄’’тиа̄дӣхи вачанехи тасса кин̇ка̄раппат̣исса̄витам̣ а̄паджджанти. тена вуттам̣ йе кхо пана, бхиккхаве, пураттхима̄йа…пе… ануса̄са маха̄ра̄джа̄ти.

таттха сва̄гатанти суа̄гаманам̣. екасмин̃хи а̄гате сочанти, гате нанданти. екасмим̣ а̄гате нанданти, гате сочанти. та̄дисо твам̣ а̄гатанандано гаманасочано, тасма̄ тава а̄гаманам̣ суа̄гамананти вуттам̣ хоти. евам̣ вутте пана чаккаваттӣ на̄пи ‘‘еттакам̣ на̄ма ме анувассам̣ балим̣ упакаппетха̄’’ти вадати, на̄пи ан̃н̃асса бхогам̣ аччхиндитва̄ ан̃н̃асса дети. аттано пана дхаммара̄джабха̄васса анурӯпа̄йа пан̃н̃а̄йа па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни упапариккхитва̄ пеманӣйена ман̃джуна̄ сарена ‘‘пассатха та̄та̄, па̄н̣а̄типа̄то на̄меса а̄севито бха̄вито бахулӣкато нирайасам̣ваттанико хотӣ’’тиа̄дина̄ найена дхаммам̣ десетва̄ ‘‘па̄н̣о на хантаббо’’тиа̄дикам̣ ова̄дам̣ дети. тена вуттам̣ ра̄джа̄ чаккаваттӣ евама̄ха па̄н̣о на хантаббо…пе… йатха̄бхуттан̃ча бхун̃джатха̄ти.

ким̣ пана саббепи ран̃н̃о имам̣ ова̄дам̣ ган̣хантӣти. буддхассапи та̄ва саббе на ган̣ханти, ран̃н̃о ким̣ ган̣хиссанти. тасма̄ йе пан̣д̣ита̄ вибха̄вино, те ган̣ханти. саббе пана ануйанта̄ бхаванти. тасма̄ ‘‘йе кхо пана, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха.

атха там̣ чаккаратанам̣ евам̣ пуббавидехава̄сӣнам̣ ова̄де динне катапа̄тара̄се чаккаваттӣбалена веха̄сам̣ аббхуггантва̄ пураттхимам̣ самуддам̣ аджджхога̄хати. йатха̄ йатха̄ ча там̣ аджджхога̄хати, татха̄ татха̄ агадагандхам̣ гха̄йитва̄ сам̣кхиттапхан̣о на̄гара̄джа̄ вийа сам̣кхиттаӯмивиппха̄рам̣ хутва̄ огаччхама̄нам̣ маха̄самуддасалилам̣ йоджанаматтам̣ огантва̄ антосамудде вел̣урийабхитти вийа тит̣т̣хати. тан̇кхан̣ан̃н̃ева ча тасса ран̃н̃о пун̃н̃асирим̣ дат̣т̣хука̄ма̄ни вийа маха̄самуддатале виппакин̣н̣а̄ни на̄на̄ратана̄ни тато тато а̄гантва̄ там̣ падесам̣ пӯрайанти. атха са̄ ра̄джапариса̄ там̣ на̄на̄ратанапарипӯрам̣ маха̄самуддаталам̣ дисва̄ йатха̄ручи уччхан̇га̄дӣхи а̄дийати, йатха̄ручи а̄диннаратана̄йа пана париса̄йа там̣ чаккаратанам̣ пат̣иниваттати. пат̣иниваттама̄не ча тасмим̣ париса̄ аггато хоти, маджджхе ра̄джа̄, анте чаккаратанам̣. тампи джаланидхиджалам̣ палобхийама̄намива чаккаратанасирийа̄, асахама̄намива ча тена вийогам̣, немиман̣д̣алапарийантам̣ абхиханантам̣ нирантарамева упагаччхати.

257. евам̣ ра̄джа̄ чаккаваттӣ пураттхимасамуддапарийантам̣ пуббавидехам̣ абхивиджинитва̄ даккхин̣асамуддапарийантам̣ джамбудӣпам̣ виджетука̄мо чаккаратанадеситена маггена даккхин̣асамудда̄бхимукхо гаччхати. тена вуттам̣ атха кхо там̣, бхиккхаве, чаккаратанам̣ пураттхимасамуддам̣ аджджхога̄хетва̄ паччуттаритва̄ даккхин̣ам̣ дисам̣ паваттатӣти. евам̣ паваттама̄насса пана тасса паваттанавидха̄нам̣ сена̄саннивесо пат̣ира̄джагаманам̣ тесам̣ ануса̄саниппада̄нам̣ даккхин̣асамуддам̣ аджджхога̄ханам̣ самуддасалиласса огаччханам̣ ратана̄да̄нанти саббам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.

виджинитва̄ пана там̣ дасасахассайоджанаппама̄н̣ам̣ джамбудӣпам̣ даккхин̣асамуддатопи паччуттаритва̄ саттайоджанасахассаппама̄н̣ам̣ апарагойа̄нам̣ виджетум̣ пуббе вуттанайенева гантва̄ тампи самуддапарийантам̣ татхева абхивиджинитва̄ паччхимасамуддатопи паччуттаритва̄ ат̣т̣хайоджанасахассаппама̄н̣ам̣ уттаракурум̣ виджетум̣ татхева гантва̄ тампи самуддапарийантам̣ татхева абхивиджийа уттарасамуддатопи паччуттарати.

етта̄вата̄ ран̃н̃а̄ чаккаваттина̄ ча̄туранта̄йа патхавийа̄ а̄дхипаччам̣ адхигатам̣ хоти. со евам̣ виджитавиджайо аттано раджджасирисампаттидассанаттхам̣ сапарисо уддхам̣ гаганаталам̣ абхилан̇гхитва̄ сувикаситападумуппалапун̣д̣арӣкаванавичитте чатта̄ро джа̄тассаре вийа пан̃часатапан̃часатапариттадӣпапарива̄ре чатта̄ро маха̄дӣпе олокетва̄ чаккаратанадеситенева маггена йатха̄нуккамам̣ аттано ра̄джадха̄нимева пачча̄гаччхати. атха там̣ чаккаратанам̣ антепурадва̄рам̣ собхайама̄нам̣ вийа хутва̄ тит̣т̣хати.

евам̣ патит̣т̣хите пана тасмим̣ чаккаратане ра̄джантепуре укка̄хи ва̄ дӣпика̄хи ва̄ кин̃чи каран̣ӣйам̣ на хоти, чаккаратанобха̄сойева раттим̣ андхака̄рам̣ видхамати. йе ча пана раттим̣ андхака̄раттхика̄ хонти, тесам̣ андхака̄рамева хоти. тена вуттам̣ даккхин̣асамуддам̣ аджджхога̄хетва̄…пе… еварӯпам̣ чаккаратанам̣ па̄тубхаватӣти.

хаттхиратанаван̣н̣ана̄

258. евам̣ па̄тубхӯтачаккаратанасса панасса чаккаваттино амачча̄ пакатиман̇галахаттхит̣т̣ха̄нам̣ сучибхӯмибха̄гам̣ ка̄ретва̄ харичандана̄дӣхи сурабхигандхехи упалимпа̄петва̄ хет̣т̣ха̄ вичиттаван̣н̣асурабхикусумасама̄кин̣н̣ам̣ упари суван̣н̣ата̄рака̄нам̣ антарантара̄ самосаритаманун̃н̃а-кусумада̄маппат̣иман̣д̣итавита̄нам̣ девавима̄нам̣ вийа абхисан̇кхаритва̄ ‘‘еварӯпасса на̄ма дева хаттхиратанасса а̄гаманам̣ чинтетха̄’’ти ваданти. со пуббе вуттанайенева маха̄да̄нам̣ датва̄ сӣла̄ни сама̄да̄йа там̣ пун̃н̃асампаттим̣ а̄ваджджанто нисӣдати, атхасса пун̃н̃а̄нубха̄вачодито чхаддантакула̄ ва̄ упосатхакула̄ ва̄ там̣ сакка̄рависесам̣ анубхавитука̄мо тарун̣аравиман̣д̣ала̄бхираттачаран̣а-гӣвамукхаппат̣иман̣д̣итависуддхасетасарӣро саттаппатит̣т̣хо сусан̣т̣хитан̇гапаччан̇гасаннивесо викаситаратта-падумача̄рупоккхаро иддхима̄ йогӣ вийа веха̄сам̣ гаманасаматтхо маносила̄чун̣н̣аран̃джитапарийанто вийа раджатапаббато хаттхисет̣т̣хо тасмим̣ падесе патит̣т̣ха̄ти. со чхаддантакула̄ а̄гаччханто саббаканит̣т̣хо а̄гаччхати, упосатхакула̄ саббаджет̣т̣хо. па̄л̣ийам̣ пана ‘‘упосатхо на̄гара̄джа̄’’ иччева а̄гаччхати. сва̄йам̣ пӯритачаккаваттиватта̄нам̣ чаккаваттӣнам̣ сутте вуттанайенева чинтайанта̄нам̣ а̄гаччхати, на итаресам̣. сайамева пакатиман̇галахаттхит̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ ман̇галахаттхим̣ апанетва̄ таттха тит̣т̣хати. тена вуттам̣ пуна чапарам̣, бхиккхаве…пе… на̄гара̄джа̄ти.

евам̣ па̄тубхӯтам̣ пана там̣ хаттхиратанам̣ дисва̄ хаттхигопака̄дайо хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ вегена гантва̄ ран̃н̃о а̄роченти. ра̄джа̄ туритатуритам̣ а̄гантва̄ там̣ дисва̄ пасанначитто ‘‘бхаддакам̣ вата бхо хаттхийа̄нам̣, саче даматхам̣ упеййа̄’’ти чинтайанто хаттхам̣ паса̄рети. атха со гхарадхенуваччхако вийа кан̣н̣е оламбетва̄ сӯратабха̄вам̣ дассенто ра̄джа̄нам̣ упасан̇камати, ра̄джа̄ там̣ абхирухитука̄мо хоти. атхасса париджана̄ адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ там̣ хаттхиратанам̣ сован̣н̣аддхаджам̣ сован̣н̣а̄лан̇ка̄рам̣ хемаджа̄лапат̣иччханнам̣ катва̄ упаненти. ра̄джа̄ там̣ анисӣда̄петва̄ва саттаратанамайа̄йа ниссен̣ийа̄ абхируйха а̄ка̄сам̣ гамананинначитто хоти. тасса саха читтуппа̄денева со хаттхира̄джа̄ ра̄джахам̣со вийа инданӣламан̣иппабха̄джа̄ланӣлагаганаталам̣ абхилан̇гхати, тато чаккача̄рика̄йа вуттанайенева сакалара̄джапариса̄. ити сапарисо ра̄джа̄ антопа̄тара̄сейева сакалапатхавим̣ анусам̣йа̄йитва̄ ра̄джадха̄ним̣ пачча̄гаччхати, евам̣ махиддхикам̣ чаккаваттино хаттхиратанам̣ хоти. тена вуттам̣ дисва̄на ран̃н̃о чаккаваттисса…пе… еварӯпам̣ хаттхиратанам̣ па̄тубхаватӣти.

ассаратанаван̣н̣ана̄

евам̣ па̄тубхӯтахаттхиратанасса пана чаккаваттино париса̄ пакатиман̇галаассат̣т̣ха̄нам̣ сучисаматалам̣ ка̄ретва̄ алан̇каритва̄ ча пуриманайенева ран̃н̃о тасса а̄гаманачинтанаттхам̣ усса̄хам̣ джаненти. со пуриманайенева катада̄насакка̄ро сама̄диннасӣлова па̄са̄датале нисинно пун̃н̃асампаттим̣ самануссарати, атхасса пун̃н̃а̄нубха̄вачодито синдхавакулато виджджуллата̄винаддхасарадака̄ласетавала̄хакара̄сисассирико раттапа̄до раттатун̣д̣о чандаппабха̄пун̃джасадисасуддхасиниддхагханасан̇гха̄тасарӣро ка̄кагӣва̄ вийа инданӣламан̣и вийа ча ка̄л̣аван̣н̣ена сӣсена саманна̄гататта̄ ка̄л̣асӣсо сут̣т̣ху каппетва̄ т̣хапитехи вийа мун̃джасадисехи сан̣хават̣т̣ауджугатигатехи кесехи саманна̄гататта̄ мун̃джакесо веха̄сан̇гамо вала̄хако на̄ма ассара̄джа̄ а̄гантва̄ тасмим̣ т̣ха̄не патит̣т̣ха̄ти. сесам̣ саббам̣ хаттхиратане вуттанайенева ведитаббам̣. еварӯпам̣ ассаратанам̣ сандха̄йа бхагава̄ пуна чапарантиа̄дима̄ха.

ман̣иратанаван̣н̣ана̄

евам̣ па̄тубхӯтаассаратанасса пана ран̃н̃о чаккаваттисса чатухаттха̄йа̄мам̣ сакат̣ана̄бхисамаппама̄н̣ам̣ убхосу антесу кан̣н̣икапарийантато виниггатасупарисуддхамутта̄кала̄пехи двӣхи кан̃чанападумехи алан̇катам̣ чатура̄сӣтиман̣исахассапарива̄рам̣ та̄ра̄ган̣апаривутасса пун̣н̣ачандасса сирим̣ пат̣иппхарама̄нам̣ вийа вепуллапаббатато ман̣иратанам̣ а̄гаччхати. тассевам̣ а̄гатасса мутта̄джа̄лаке т̣хапетва̄ вел̣упарампара̄йа сат̣т̣хихаттхаппама̄н̣ам̣ а̄ка̄сам̣ а̄ропитасса раттибха̄ге саманта̄ йоджанаппама̄н̣ам̣ ока̄сам̣ а̄бха̄ пхарати, йа̄йа саббо со ока̄со арун̣уггаманавела̄ вийа сан̃джа̄та̄локо хоти. тато кассака̄ касикаммам̣, ва̄н̣иджа̄ а̄пан̣уггха̄т̣анам̣, те те ча сиппино там̣ там̣ каммантам̣ пайодженти дива̄ти ман̃н̃ама̄на̄. тена вуттам̣ пуна чапарам̣, бхиккхаве…пе… ман̣иратанам̣ па̄тубхаватӣти.

иттхиратанаван̣н̣ана̄

евам̣ па̄тубхӯтаман̣иратанасса пана чаккаваттисса висайасукхависесака̄ран̣ам̣ иттхиратанам̣ па̄тубхавати. маддара̄джакулато ва̄ хисса аггамахесим̣ а̄ненти, уттаракуруто ва̄ пун̃н̃а̄нубха̄вена сайам̣ а̄гаччхати. авасеса̄ панасса̄ сампатти ‘‘пуна чапарам̣, бхиккхаве, ран̃н̃о чаккаваттисса иттхиратанам̣ па̄тубхавати абхирӯпа̄ дассанӣйа̄’’тиа̄дина̄ найена па̄л̣ийам̣йева а̄гата̄.

таттха сан̣т̣ха̄напа̄рипӯрийа̄ адхикам̣ рӯпам̣ асса̄ти абхирӯпа̄. диссама̄на̄ ча чаккхӯни пӣн̣айати, тасма̄ ан̃н̃ам̣ киччавиккхепам̣ хитва̄пи дат̣т̣хабба̄ти дассанӣйа̄. диссама̄на̄ ча соманассавасена читтам̣ паса̄детӣти па̄са̄дика̄. парама̄йа̄ти евам̣ паса̄да̄вахатта̄ уттама̄йа. ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти ван̣н̣асундарата̄йа. саманна̄гата̄ти упета̄. абхирӯпа̄ ва̄ йасма̄ на̄тидӣгха̄ на̄тирасса̄ дассанӣйа̄ йасма̄ на̄тикиса̄ на̄титхӯла̄, па̄са̄дика̄ йасма̄ на̄тика̄л̣ика̄ наччода̄та̄. парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гата̄ йасма̄ атикканта̄ ма̄нусам̣ ван̣н̣ам̣ аппатта̄ диббаван̣н̣ам̣. манусса̄нан̃хи ван̣н̣а̄бха̄ бахи на ниччхарати, дева̄нам̣ атидӯрам̣ ниччхарати, тасса̄ пана два̄дасахаттхаппама̄н̣ам̣ падесам̣ сарӣра̄бха̄ обха̄сети.

на̄тидӣгха̄дӣсу часса̄ пат̣хамайугал̣ена а̄рохасампатти, дутийайугал̣ена парин̣а̄хасампатти, татийайугал̣ена ван̣н̣асампатти вутта̄. чхахи ва̄пи етехи ка̄йавипаттийа̄ абха̄во, атикканта̄ ма̄нусам̣ ван̣н̣анти имина̄ ка̄йасампатти вутта̄.

тӯлапичуно ва̄ каппа̄сапичуно ва̄ти саппиман̣д̣е паккхипитва̄ т̣хапитасса сатавихатасса тӯлапичуно ва̄ сатавихатасса каппа̄сапичуно ва̄ ка̄йасампхассо хоти. сӣтети ран̃н̃о сӣтака̄ле. ун̣хети ран̃н̃о ун̣хака̄ле. чанданагандхоти ниччака̄ламева суписитасса абхинавасса чатуджджа̄тисама̄йоджитасса харичанданасса гандхо ка̄йато ва̄йати. уппалагандхоти хаситакатхитака̄лесу мукхато никкханто тан̇кхан̣ам̣ викаситассева нӣлуппаласса атисурабхигандхо ва̄йати.

евам̣ рӯпасампхассагандхасампаттийутта̄йа панасса̄ сарӣрасампаттийа̄ анурӯпам̣ а̄ча̄рам̣ дассетум̣ там̣ кхо пана̄тиа̄ди вуттам̣. таттха ра̄джа̄нам̣ дисва̄ нисинна̄санато аггидад̣д̣ха̄ вийа пат̣хамамева ут̣т̣ха̄тӣти пуббут̣т̣ха̄йинӣ. тасмим̣ нисинне тасса ран̃н̃о та̄лаван̣т̣ена бӣджана̄дикиччам̣ катва̄ паччха̄ нипатати нисӣдатӣти паччха̄нипа̄тинӣ. ким̣ кароми дева̄ти тасса ким̣ка̄рам̣ пат̣исса̄ветӣти ким̣ка̄рапат̣исса̄винӣ. ран̃н̃о мана̄памева чарати каротӣти мана̄пача̄ринӣ. йам̣ ран̃н̃о пийам̣, тадева вадатӣти пийава̄динӣ.

ида̄ни сва̄сса̄ а̄ча̄ро бха̄васуддхийа̄ ева, на са̄т̣хеййена̄ти дассетум̣ там̣ кхо пана̄тиа̄дима̄ха. таттха но атичаратӣти на атиккамитва̄ чарати, ан̃н̃ам̣ пурисам̣ читтенапи на паттхетӣти вуттам̣ хоти. таттха йе тасса̄ а̄димхи ‘‘абхирӯпа̄’’тиа̄дайо анте ‘‘пуббут̣т̣ха̄йинӣ’’тиа̄дайо гун̣а̄ вутта̄, те пакатигун̣а̄ ева ‘‘атикканта̄ ма̄нусам̣ ван̣н̣а’’нтиа̄дайо пана чаккаваттино пун̃н̃ам̣ упанисса̄йа чаккаратанапа̄тубха̄вато пат̣т̣ха̄йа пуримакамма̄нубха̄вена ниббаттантӣти ведитабба̄. абхирӯпата̄дика̄пи ва̄ чаккаратанапа̄тубха̄вато пат̣т̣ха̄йа сабба̄ка̄рапа̄рипӯра̄ джа̄та̄. тена̄ха еварӯпам̣ иттхиратанам̣ па̄тубхаватӣти.

гахапатиратанаван̣н̣ана̄

евам̣ па̄тубхӯтаиттхиратанасса пана ран̃н̃о чаккаваттисса дханакаран̣ӣйа̄нам̣ кичча̄нам̣ йатха̄сукхаппаваттанаттхам̣ гахапатиратанам̣ па̄тубхавати. со пакатийа̄ва маха̄бхого маха̄бхогакуле джа̄то ран̃н̃о дханара̄сивад̣д̣хако сет̣т̣хи гахапати хоти, чаккаратана̄нубха̄васахитам̣ панасса каммавипа̄каджам̣ диббачаккху па̄тубхавати, йена антопатхавийам̣ йоджанаббхантаре нидхим̣ пассати. со там̣ сампаттим̣ дисва̄ тут̣т̣хахадайо гантва̄ ра̄джа̄нам̣ дханена пава̄ретва̄ сабба̄ни дханакаран̣ӣйа̄ни сампа̄дети. тена вуттам̣ пуна чапарам̣, бхиккхаве…пе… еварӯпам̣ гахапатиратанам̣ па̄тубхаватӣти.

парин̣а̄йакаратанаван̣н̣ана̄

евам̣ па̄тубхӯтагахапатиратанасса пана ран̃н̃о чаккаваттисса саббакиччасам̣видха̄насаматтхам̣ парин̣а̄йакаратанам̣ па̄тубхавати. со ран̃н̃о джет̣т̣хапуттова хоти. пакатийа̄ ева пан̣д̣ито бйатто медха̄вӣ, ран̃н̃о пун̃н̃а̄нубха̄вам̣ нисса̄йа панасса аттано камма̄нубха̄вена парачиттан̃а̄н̣ам̣ уппаджджати. йена два̄дасайоджана̄йа ра̄джапариса̄йа читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ ран̃н̃о ахите хите ча ваваттхапетум̣ саматтхо хоти. сопи там̣ аттано а̄нубха̄вам̣ дисва̄ тут̣т̣хахадайо ра̄джа̄нам̣ саббакичча̄нуса̄санена пава̄рети. тена вуттам̣ пуна чапарам̣…пе… парин̣а̄йакаратанам̣ па̄тубхаватӣти. таттха т̣хапетаббам̣ т̣хапетунти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄нантаре т̣хапетаббам̣ т̣хапетум̣.

259. самавепа̄кинийа̄тиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттамева.

260. кат̣аггахена̄ти джайагга̄хена. махантам̣ бхогаккхандханти екаппаха̄ренева две ва̄ тӣн̣и ва̄ сатасахасса̄ни. кевала̄ парипӯра̄ пан̣д̣итабхӯмӣти пан̣д̣ито тӣн̣и сучарита̄ни пӯретва̄ сагге ниббаттати, тато мануссалокам̣ а̄гаччханто куларӯпабхогасампаттийам̣ ниббаттати, таттха т̣хито тӣн̣и ча сучарита̄ни пӯретва̄ пуна сагге ниббаттатӣти айам̣ сакала̄ парипун̣н̣а̄ пан̣д̣итабхӯми. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

ба̄лапан̣д̣итасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.