3. сун̃н̃атавагго
1. чӯл̣асун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄
176. евам̣ ме сутанти чӯл̣асун̃н̃атасуттам̣. таттха екамиданти тхеро кира бхагавато ваттам̣ катва̄ аттано дива̄т̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ка̄лапариччхедам̣ катва̄ нибба̄на̄рамман̣ам̣ сун̃н̃ата̄пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисинно йатха̄париччхедена вут̣т̣ха̄си. атхасса сан̇кха̄ра̄ сун̃н̃ато упат̣т̣хахим̣су. со сун̃н̃ата̄катхам̣ сотука̄мо джа̄то. атхасса етадахоси – ‘‘на кхо пана сакка̄ дхурена дхурам̣ пахарантена вийа гантва̄ ‘сун̃н̃ата̄катхам̣ ме, бханте, катхетха̄’ти бхагавантам̣ ваттум̣, ханда̄хам̣ йам̣ ме бхагава̄ нагаракам̣ упанисса̄йа вихаранто екам̣ катхам̣ катхеси, там̣ са̄реми, евам̣ ме бхагава̄ сун̃н̃ата̄катхам̣ катхессатӣ’’ти дасабалам̣ са̄ренто екамидантиа̄дима̄ха.
таттха иданти нипа̄таматтамева. каччиметам̣, бхантети тхеро екападе т̣хатва̄ сат̣т̣хипадасахасса̄ни уггахетва̄ дха̄ретум̣ саматтхо, ким̣ со ‘‘сун̃н̃ата̄виха̄рена̄’’ти екам̣ падам̣ дха̄ретум̣ на саккхиссати, сотука̄мена пана джа̄нантена вийа пуччхитум̣ на ват̣т̣ати, па̄кат̣ам̣ катва̄ виттха̄рийама̄нам̣ сун̃н̃ата̄катхам̣ сотука̄мо аджа̄нанто вийа евама̄ха. еко аджа̄нантопи джа̄нанто вийа хоти, тхеро еварӯпам̣ кохан̃н̃ам̣ ким̣ кариссати, аттано джа̄нанат̣т̣ха̄непи бхагавато апачитим̣ дассетва̄ ‘‘каччимета’’нтиа̄дима̄ха.
пуббепӣти пат̣хамабодхийам̣ нагаракам̣ упанисса̄йа вихаран̣ака̄лепи. етарахипӣти ида̄нипи. евам̣ пана ватва̄ чинтеси – ‘‘а̄нандо сун̃н̃ата̄катхам̣ сотука̄мо, еко пана сотум̣ саккоти, на уггахетум̣, еко сотумпи уггахетумпи саккоти, на катхетум̣, а̄нандо пана сотумпи саккоти уггахетумпи катхетумпи, (катхемисса) сун̃н̃ата̄катха’’нти. ити там̣ катхенто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха сун̃н̃о хаттхигава̄ссавал̣авена̄ти таттха кат̣т̣харӯпапоттхакарӯпачиттарӯпавасена ката̄ хаттхиа̄дайо аттхи, вессаван̣амандха̄та̄дӣнам̣ т̣хитат̣т̣ха̄не читтакаммавасена катампи, ратанапариккхата̄нам̣ ва̄тапа̄надва̄рабандхаман̃чапӣт̣ха̄дӣнам̣ васена сан̣т̣хитампи, джин̣н̣апат̣исан̇кхаран̣аттхам̣ т̣хапитампи джа̄тарӯпараджатам̣ аттхи, кат̣т̣харӯпа̄дивасена ката̄ дхаммасаванапан̃хапуччхана̄дивасена а̄гаччханта̄ ча иттхипуриса̄пи аттхи, тасма̄ на со техи сун̃н̃о. индрийабаддха̄нам̣ савин̃н̃а̄н̣ака̄нам̣ хаттхиа̄дӣнам̣, иччхитиччхитаккхан̣е парибхун̃джитаббасса джа̄тарӯпараджатасса, нибаддхава̄сам̣ васанта̄нам̣ иттхипуриса̄нан̃ча абха̄вам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
бхиккхусан̇гхам̣ пат̣ичча̄ти бхиккхӯсу хи пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хесупи виха̄рабхаттам̣ са̄дийантехи бхиккхӯхи чева гила̄нагила̄нупат̣т̣ха̄кауддесачӣваракаммапасута̄дӣхи ча бхиккхӯхи со асун̃н̃ова хоти, ити ниччампи бхиккхӯнам̣ аттхита̄йа евама̄ха. екаттанти екабха̄вам̣, екам̣ асун̃н̃атам̣ аттхӣти аттхо. еко асун̃н̃абха̄во аттхӣти вуттам̣ хоти. аманасикаритва̄ти читте акатва̄ ана̄ваджджитва̄ апаччавеккхитва̄. га̄масан̃н̃анти га̄моти паваттавасена ва̄ килесавасена ва̄ уппаннам̣ га̄масан̃н̃ам̣. мануссасан̃н̃а̄йапи есева найо. аран̃н̃асан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттанти идам̣ аран̃н̃ам̣, айам̣ руккхо, айам̣ паббато, айам̣ нӣлобха̄со ванасан̣д̣оти евам̣ екам̣ аран̃н̃ам̣йева пат̣ичча аран̃н̃асан̃н̃ам̣ манаси кароти. паккхандатӣти отарати. адхимуччатӣти еванти адхимуччати. йе ассу даратха̄ти йе ча паваттадаратха̄ ва̄ килесадаратха̄ ва̄ га̄масан̃н̃ам̣ пат̣ичча бхавеййум̣, те идха аран̃н̃асан̃н̃а̄йа на санти. дутийападепи есева найо. аттхи чева̄йанти айам̣ пана екам̣ аран̃н̃асан̃н̃ам̣ пат̣ичча уппаджджама̄на̄ паваттадаратхаматта̄ аттхи.
йан̃хи кхо таттха на хотӣти йам̣ мига̄рама̄тупа̄са̄де хаттхиа̄дайо вийа имисса̄ аран̃н̃асан̃н̃а̄йа га̄масан̃н̃а̄мануссасан̃н̃а̄васена уппаджджама̄нам̣ паваттадаратхакилесадаратхаджа̄там̣, там̣ на хоти. йам̣ пана таттха авасит̣т̣ханти йам̣ мига̄рама̄тупа̄са̄де бхиккхусан̇гхо вийа таттха аран̃н̃асан̃н̃а̄йа паваттадаратхаматтам̣ авасит̣т̣хам̣ хоти. там̣ сантамидам̣ аттхӣти паджа̄на̄тӣти там̣ виджджама̄намева ‘‘аттхи ида’’нти паджа̄на̄ти, сун̃н̃ата̄ваккантӣти сун̃н̃ата̄ниббатти.
177. аманасикаритва̄ мануссасан̃н̃анти идха га̄масан̃н̃ам̣ на ган̣ха̄ти. касма̄? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘мануссасан̃н̃а̄йа га̄масан̃н̃ам̣ ниваттетва̄, аран̃н̃асан̃н̃а̄йа мануссасан̃н̃ам̣, патхавӣсан̃н̃а̄йа аран̃н̃асан̃н̃ам̣, а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄йа патхавӣсан̃н̃ам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃а̄йа а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣, випассана̄йа невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасан̃н̃ам̣, маггена випассанам̣ ниваттетва̄ анупуббена аччантасун̃н̃атам̣ на̄ма дассесса̄мӣ’’ти. тасма̄ евам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха патхавӣсан̃н̃анти касма̄ аран̃н̃асан̃н̃ам̣ паха̄йа патхавӣсан̃н̃ам̣ манаси кароти? аран̃н̃асан̃н̃а̄йа висеса̄надхигаманато. йатха̄ хи пурисасса раман̣ӣйам̣ кхеттат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ – ‘‘идха вутта̄ са̄лиа̄дайо сут̣т̣ху сампаджджиссанти, маха̄ла̄бхам̣ лабхисса̄мӣ’’ти саттаккхаттумпи кхеттат̣т̣ха̄нам̣ олокентасса са̄лиа̄дайо на сампаджджантева, саче пана там̣ т̣ха̄нам̣ вихатакха̄н̣укакан̣т̣акам̣ катва̄ каситва̄ вапати, евам̣ санте сампаджджанти, евамева – ‘‘идам̣ аран̃н̃ам̣, айам̣ руккхо, айам̣ паббато, айам̣ нӣлобха̄со ванасан̣д̣о’’ти сачепи саттаккхаттум̣ аран̃н̃асан̃н̃ам̣ манаси кароти, невӯпача̄рам̣ на сама̄дхим̣ па̄пун̣а̄ти, патхавӣсан̃н̃а̄йа панасса дхувасеванам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ патхавӣкасин̣ам̣ парикаммам̣ катва̄ джха̄на̄ни ниббаттетва̄ джха̄нападат̣т̣ха̄нампи випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ сакка̄ арахаттам̣ па̄пун̣итум̣. тасма̄ аран̃н̃асан̃н̃ам̣ паха̄йа патхавӣсан̃н̃ам̣ манаси кароти. пат̣ичча̄ти пат̣ичча самбхӯтам̣.
ида̄ни йасмим̣ патхавӣкасин̣е со патхавӣсан̃н̃ӣ хоти, тасса опаммадассанаттхам̣ сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха усабхасса етанти а̄сабхам̣. ан̃н̃есам̣ пана гуннам̣ ган̣д̣а̄пи хонти паха̄ра̄пи. тесан̃хи чаммам̣ паса̄рийама̄нам̣ ниббаликам̣ на хоти, усабхасса лаккхан̣асампанната̄йа те доса̄ наттхи. тасма̄ тасса чаммам̣ гахитам̣. сан̇кусатена̄ти кхиласатена. сувихатанти паса̄ретва̄ сут̣т̣ху вихатам̣. ӯнакасатасан̇кувихатан̃хи ниббаликам̣ на хоти, сан̇кусатена вихатам̣ бхериталам̣ вийа ниббаликам̣ хоти. тасма̄ евама̄ха. уккӯлавиккӯланти уччанӣчам̣ тхалат̣т̣ха̄нам̣ ниннат̣т̣ха̄нам̣. надӣвидугганти надийо чева дуггамат̣т̣ха̄нан̃ча. патхавӣсан̃н̃ам̣ пат̣ичча манаси кароти екаттанти касин̣апатхавийам̣йева пат̣ичча самбхӯтам̣ екам̣ сан̃н̃ам̣ манаси кароти. даратхаматта̄ти ито пат̣т̣ха̄йа саббава̄ресу паваттадаратхавасена даратхаматта̄ ведитабба̄.
182. анимиттам̣ четосама̄дхинти випассана̄читтасама̄дхим̣. со хи ниччанимитта̄дивирахито анимиттоти вуччати. имамева ка̄йанти випассана̄йа ваттхум̣ дассети. таттха имамева̄ти имам̣ ева чатумаха̄бхӯтикам̣. сал̣а̄йатаниканти сал̣а̄йатанапат̣исам̣йуттам̣. джӣвитапаччайа̄ти йа̄ва джӣвитиндрийа̄нам̣ паватти, та̄ва джӣвитапаччайа̄ паваттадаратхаматта̄ аттхӣти вуттам̣ хоти.
183. пуна анимиттанти випассана̄йа пат̣ивипассанам̣ дассетум̣ вуттам̣. ка̄ма̄савам̣ пат̣ичча̄ти ка̄ма̄савам̣ пат̣ичча уппаджджанапаваттадаратха̄ идха на санти, арийамагге чева арийапхале ча наттхӣти вуттам̣ хоти. имамева ка̄йанти имам̣ упа̄дисесадаратхадассанаттхам̣ вуттам̣. ити мануссасан̃н̃а̄йа га̄масан̃н̃ам̣ ниваттетва̄…пе… маггена випассанам̣ ниваттетва̄ анупуббена аччантасун̃н̃ата̄ на̄ма дассита̄ хоти.
184. парисуддханти нирупаккилесам̣. ануттаранти уттаравирахитам̣ саббасет̣т̣хам̣. сун̃н̃атанти сун̃н̃атапхаласама̄паттим̣. тасма̄ти йасма̄ атӣтепи, буддхапаччекабуддхабуддхаса̄вакасан̇кха̄та̄ саман̣абра̄хман̣а̄. ана̄гатепи, етарахипи буддхабуддхаса̄вакасан̇кха̄та̄ саман̣абра̄хман̣а̄ имам̣йева парисуддхам̣ парамам̣ ануттарам̣ сун̃н̃атам̣ упасампаджджа вихарим̣су вихариссанти вихаранти ча, тасма̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
чӯл̣асун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. маха̄сун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄
185. евам̣ ме сутанти маха̄сун̃н̃атасуттам̣. таттха ка̄л̣акхемакасса̄ти чхавиван̣н̣ена со ка̄л̣о, кхемакоти панасса на̄мам̣. виха̄роти тасмим̣йева нигродха̄ра̄ме екасмим̣ падесе па̄ка̄рена париккхипитва̄ два̄ракот̣т̣хакам̣ ма̄петва̄ хам̣сават̣т̣ака̄дисена̄сана̄ни чева ман̣д̣алама̄л̣абходжанаса̄ла̄дӣни ча патит̣т̣хапетва̄ като виха̄ро. самбахула̄ни сена̄сана̄нӣти ман̃чо пӣт̣хам̣ бхисибимбоханам̣ тат̣т̣ика̄ чаммакхан̣д̣о тин̣асантха̄ро пан̣н̣асантха̄ро пала̄ласантха̄ротиа̄дӣни пан̃н̃атта̄ни хонти, ман̃чена ман̃чам̣…пе… пала̄ласантха̄ренева пала̄ласантха̄рам̣ а̄хачча т̣хапита̄ни, ган̣абхиккхӯнам̣ васанат̣т̣ха̄насадисам̣ ахоси.
самбахула̄ ну кхоти бхагавато бодхипаллан̇кейева саббакилеса̄нам̣ самуггха̄т̣итатта̄ сам̣сайо на̄ма наттхи, витаккапуббабха̄га̄ пуччха̄, витаккапуббабха̄ге ча̄йам̣ нука̄ро нипа̄таматто. па̄т̣иматтхакам̣ гаччханте авиниччхито на̄ма на хоти. ито кира пуббе бхагавата̄ даса два̄даса бхиккхӯ екат̣т̣ха̄не васанта̄ на дит̣т̣хапубба̄.
атхасса етадахоси – ган̣ава̄со на̄ма̄йам̣ ват̣т̣е а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣о надӣотин̣н̣аудакасадисо, нирайатираччха̄найонипеттивисайа̄сурака̄йесупи, мануссалока-девалокабрахмалокесупи ган̣ава̄сова а̄чин̣н̣о. дасайоджанасахассо хи нирайо типучун̣н̣абхарита̄ на̄л̣и вийа саттехи нирантаро, пан̃чавидхабандханакаммака̄ран̣акаран̣ат̣т̣ха̄не сатта̄нам̣ пама̄н̣ам̣ ва̄ париччхедо ва̄ наттхи, татха̄ ва̄сӣхи таччхана̄дит̣ха̄несу, ити ган̣абхӯта̄ва паччанти. тираччха̄найонийам̣ екасмим̣ ваммике упасика̄нам̣ пама̄н̣ам̣ ва̄ париччхедо ва̄ наттхи, татха̄ екекабила̄дӣсупи кипиллика̄дӣнам̣. тираччха̄найонийампи ган̣ава̄сова. петанагара̄ни ча га̄вутика̄ни ад̣д̣хайоджаника̄нипи петабхарита̄ни хонти. евам̣ петтивисайепи ган̣ава̄сова. асурабхаванам̣ дасайоджанасахассам̣ кан̣н̣е паккхиттасӯчийа̄ кан̣н̣абилам̣ вийа хоти. ити асурака̄йепи ган̣ава̄сова. мануссалоке са̄ваттхийам̣ саттапан̣н̣а̄са куласатасахасса̄ни, ра̄джагахе анто ча бахи ча ат̣т̣ха̄раса мануссакот̣ийо васим̣су. евам̣ ан̃н̃есупи т̣ха̄несӯти мануссалокепи ган̣ава̄сова. бхуммадевата̄ а̄дим̣ катва̄ девалокабрахмалокесупи ган̣ава̄сова. екекасса хи девапуттасса ад̣д̣хатийа̄ на̄т̣акакот̣ийо хонти, навапи кот̣ийо хонти, екат̣т̣ха̄не дасасахасса̄пи брахма̄но васанти.
тато чинтеси – ‘‘майа̄ сатасахассакаппа̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни ган̣ава̄савиддхам̣санаттхам̣ даса па̄рамийо пӯрита̄, име ча бхиккхӯ ито пат̣т̣ха̄йева ган̣ам̣ бандхитва̄ ган̣а̄бхирата̄ джа̄та̄ анануччхавикам̣ каронтӣ’’ти. со дхаммасам̣вегам̣ уппа̄детва̄ пуна чинтеси – ‘‘саче ‘екат̣т̣ха̄не двӣхи бхиккхӯхи на васитабба’нти сакка̄ бхавеййа сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетум̣, сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄пеййам̣, на кхо панетам̣ сакка̄. ханда̄хам̣ маха̄сун̃н̃ата̄пат̣ипаттим̣ на̄ма суттантам̣ десеми, йам̣ сиккха̄ка̄ма̄нам̣ кулапутта̄нам̣ сиккха̄падапан̃н̃атти вийа нагарадва̄ре никкхиттасаббака̄йикаа̄да̄со вийа ча бхависсати. тато йатха̄ на̄мекасмим̣ а̄да̄се кхаттийа̄дайо аттано ваджджам̣ дисва̄ там̣ паха̄йа анаваджджа̄ хонти, евамевам̣ майи париниббутепи пан̃чавассасахасса̄ни имам̣ суттам̣ а̄ваджджитва̄ ган̣ам̣ винодетва̄ екӣбха̄ва̄бхирата̄ кулапутта̄ ват̣т̣адуккхасса антам̣ кариссантӣ’’ти. бхагавато ча маноратхам̣ пӯрента̄ вийа имам̣ суттам̣ а̄ваджджитва̄ ган̣ам̣ винодетва̄ ват̣т̣адуккхам̣ кхепетва̄ париниббута̄ кулапутта̄ ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄. ва̄ликапит̣т̣хивиха̄репи хи а̄бхидхаммикаабхайаттхеро на̄ма вассӯпана̄йикасамайе самбахулехи бхиккхӯхи саддхим̣ имам̣ суттам̣ сан̃джха̄йитва̄ ‘‘самма̄самбуддхо евам̣ ка̄рети, майам̣ ким̣ карома̄’’ти а̄ха. те саббепи антовассе ган̣ам̣ винодетва̄ екӣбха̄ва̄бхирата̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. ган̣абхеданам̣ на̄ма идам̣ суттанти.
186. гхат̣а̄йа̄ти евам̣на̄макасса саккасса. виха̄рети айампи виха̄ро нигродха̄ра̄массева екадесе ка̄л̣акхемакасса виха̄ро вийа катоти ведитаббо. чӣваракамманти джин̣н̣амалина̄нам̣ аггал̣ат̣т̣ха̄нуппа̄данадхована̄дӣхи катапарибхан̣д̣ампи, чӣвараттха̄йа уппаннаваттха̄нам̣ вича̄ран̣асиббана̄дӣхи акатам̣ сам̣видха̄нампи ват̣т̣ати, идха пана акатам̣ сам̣видха̄нам̣ адхиппетам̣. манусса̄ хи а̄нандаттхерасса чӣвараса̄т̣аке адам̣су. тасма̄ тхеро самбахуле бхиккхӯ гахетва̄ таттха чӣваракаммам̣ ака̄си. тепи бхиккхӯ па̄това сӯчипа̄сакасса пан̃н̃а̄йанака̄лато пат̣т̣ха̄йа нисинна̄ апан̃н̃а̄йанака̄ле ут̣т̣хаханти. сӯчикамме нит̣т̣хитейева сена̄сана̄ни сам̣видахисса̄ма̄ти на сам̣видахим̣су. чӣварака̄расамайо ноти тхеро кира чинтеси – ‘‘аддха̄ етехи бхиккхӯхи на пат̣иса̄мита̄ни сена̄сана̄ни, бхагавата̄ ча дит̣т̣ха̄ни бхависсанти. ити анаттамано саттха̄ сут̣т̣ху ниггахетука̄мо, имесам̣ бхиккхӯнам̣ упаттхамбхо бхависса̄мӣ’’ти; тасма̄ евама̄ха. айам̣ панеттха адхиппа̄йо – ‘‘на, бханте, име бхиккхӯ камма̄ра̄ма̄ ева, чӣваракиччавасена пана евам̣ васантӣ’’ти.
на кхо, а̄нанда̄ти, а̄нанда, каммасамайо ва̄ хоту акаммасамайо ва̄, чӣварака̄расамайо ва̄ хоту ачӣварака̄расамайо ва̄, атха кхо сан̇ган̣ика̄ра̄мо бхиккху на собхатийева. ма̄ твам̣ анупаттхамбхат̣т̣ха̄не упаттхамбхо ахосӣти. таттха сан̇ган̣ика̄ти сакапарисасамодха̄нам̣. ган̣оти на̄на̄джанасамодха̄нам̣. ити сан̇ган̣ика̄ра̄мо ва̄ хоту ган̣а̄ра̄мо ва̄, саббатха̄пи ган̣аба̄хулла̄бхирато ган̣абандханабаддхо бхиккху на собхати. паччха̄бхатте пана дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ судхотахаттхапа̄до мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ ека̄ра̄матамануйутто бхиккху буддхаса̄сане собхати. неккхаммасукханти ка̄мато никкхантасса сукхам̣. павивекасукхампи ка̄мапавивекасукхамева. ра̄га̄дӣнам̣ пана вӯпасаматтха̄йа сам̣ваттатӣти упасамасукхам̣. маггасамбодхаттха̄йа сам̣ваттатӣти самбодхисукхам̣. ника̄мала̄бхӣти ка̄мала̄бхӣ иччхитала̄бхӣ. акиччхала̄бхӣти адуккхала̄бхӣ. акасирала̄бхӣти випулала̄бхӣ.
са̄ма̄йиканти аппитаппитасамайе килесехи вимуттам̣. кантанти мана̄пам̣. четовимуттинти рӯпа̄рӯпа̄вачарачиттавимуттим̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘чатта̄ри ча джха̄на̄ни чатассо ча арӯпасама̄паттийо, айам̣ са̄ма̄йико вимоккхо’’ти (пат̣и. ма. 1.213). аса̄ма̄йиканти на самайавасена килесехи вимуттам̣, атха кхо аччантавимуттам̣ локуттарам̣ вуттам̣. вуттан̃хетам̣ – ‘‘чатта̄ро ча арийамагга̄ чатта̄ри ча са̄ман̃н̃апхала̄ни, айам̣ аса̄ма̄йико вимоккхо’’ти. акуппанти килесехи акопетаббам̣.
етта̄вата̄ ким̣ катхитам̣ хоти? сан̇ган̣ика̄ра̄мо бхиккху ган̣абандханабаддхо нева локийагун̣ам̣, на ча локуттарагун̣ам̣ ниббаттетум̣ саккоти, ган̣ам̣ винодетва̄ пана ека̄бхирато саккоти. татха̄ хи випассӣ бодхисатто чатура̄сӣтийа̄ паббаджитасахассехи паривуто сатта васса̄ни вичаранто саббан̃н̃угун̣ам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи, ган̣ам̣ винодетва̄ саттадивасе екӣбха̄ва̄бхирато бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха саббан̃н̃угун̣ам̣ ниббаттеси. амха̄кам̣ бодхисатто пан̃чаваггийехи саддхим̣ чхаббасса̄ни вичаранто саббан̃н̃угун̣ам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи, тесу паккантесу екӣбха̄ва̄бхирато бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха саббан̃н̃угун̣ам̣ ниббаттеси.
евам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄масса гун̣а̄дхигама̄бха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни досуппаттим̣ дассенто на̄хам̣ а̄нанда̄тиа̄дима̄ха. таттха рӯпанти сарӣрам̣. йаттха раттасса̄ти йасмим̣ рӯпе ра̄гавасена раттасса. на уппаджджеййунти йасмим̣ рӯпе раттасса на уппаджджеййум̣, там̣ рӯпам̣ на саманупасса̄ми, атха кхо са̄рипуттамоггалла̄на̄нам̣ дасабаласа̄вакаттупагаманасан̇кха̄тена ан̃н̃атха̄бха̄вена сан̃чайасса вийа, упа̄лигахапатино ан̃н̃атха̄бха̄вена на̄т̣апуттасса вийа, пийаджа̄тикасутте сет̣т̣хиа̄дӣнам̣ вийа ча уппаджджантийева.
187. айам̣ кхо пана̄нанда̄ти ко анусандхи? саче хи кочи дуббуддхӣ навапаббаджито вадеййа – ‘‘самма̄самбуддхо кхеттам̣ павит̣т̣ха̄ га̄вийо вийа амхейева ган̣ато нӣхарати, екӣбха̄ве нийоджети, сайам̣ пана ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣхи паривуто вихаратӣ’’ти, тасса вачанока̄супаччхеданаттхам̣ – ‘‘чаккава̄л̣апарийанта̄йа париса̄йа маджджхе нисиннопи татха̄гато екакова̄’’ти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха саббанимитта̄нанти рӯпа̄дӣнам̣ сан̇кханимитта̄нам̣. аджджхаттанти висайаджджхаттам̣. сун̃н̃атанти сун̃н̃атапхаласама̄паттим̣. татра чети упайогаттхе бхуммам̣, там̣ чети вуттам̣ хоти. пуна татра̄ти тасмим̣ парисамаджджхе т̣хито. вивеканиннена̄ти нибба̄наниннена. бйантӣбхӯтена̄ти а̄сават̣т̣ха̄нӣйадхаммехи вигатантена ниссат̣ена висам̣йуттена. уййоджаникапат̣исам̣йуттанти гаччхатха тумхети евам̣ уййоджаникена вачанена пат̣исам̣йуттам̣.
ка̄йа пана вела̄йа бхагава̄ евам̣ катхети? паччха̄бхаттакиччавела̄йа, ва̄ пуримайа̄макиччавела̄йа ва̄. бхагава̄ хи паччха̄бхатте гандхакут̣ийам̣ сӣхасеййам̣ каппетва̄ вут̣т̣ха̄йа пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдати. тасмим̣ самайе дхаммассаванаттха̄йа париса̄ саннипатанти. атха бхагава̄ ка̄лам̣ видитва̄ гандхакут̣ито никкхамитва̄ буддха̄санаварагато дхаммам̣ десетва̄ бхесаджджателапа̄кам̣ ган̣ханто вийа ка̄лам̣ анатиккамитва̄ вивеканиннена читтена парисам̣ уййоджети. пуримайа̄мепи ‘‘абхикканта̄ кхо ва̄сет̣т̣ха̄ ратти, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃атха̄’’ти (дӣ. ни. 3.299) евам̣ уййоджети. буддха̄нан̃хи бодхипаттито пат̣т̣ха̄йа две пан̃чавин̃н̃а̄н̣а̄нипи нибба̄нанинна̄нева. тасма̄тиха̄нанда̄ти йасма̄ сун̃н̃ата̄виха̄ро санто пан̣ӣто, тасма̄.
188. аджджхаттамева̄ти гочараджджхаттамева. аджджхаттам̣ сун̃н̃атанти идха нийакаджджхаттам̣, аттано пан̃часу кхандхесу нисситанти аттхо. сампаджа̄но хотӣти каммат̣т̣ха̄насса асампаджджанабха̄ваджа̄нанена сампаджа̄но. бахиддха̄ти парасса пан̃часу кхандхесу. аджджхаттабахиддха̄ти ка̄лена аджджхаттам̣ ка̄лена бахиддха̄. а̄нен̃джанти убхатобха̄гавимутто бхависса̄ма̄ти а̄нен̃джам̣ арӯпасама̄паттим̣ манаси кароти.
тасмим̣йева пуримасминти па̄дакаджджха̄нам̣ сандха̄йа вуттам̣. апагун̣апа̄дакаджджха̄нато вут̣т̣хитасса хи аджджхаттам̣ сун̃н̃атам̣ манасикарото таттха читтам̣ на паккхандати. тато ‘‘парасса санта̄не ну кхо катха’’нти бахиддха̄ манаси кароти, таттхапи на паккхандати. тато – ‘‘ка̄лена аттано санта̄не, ка̄лена парасса санта̄не ну кхо катха’’нти аджджхаттабахиддха̄ манаси кароти, таттхапи на паккхандати. тато убхатобха̄гавимутто хотука̄мо ‘‘арӯпасама̄паттийам̣ ну кхо катха’’нти а̄нен̃джам̣ манаси кароти, таттхапи на паккхандати. ида̄ни – ‘‘на ме читтам̣ паккхандатӣти виссат̣т̣хавӣрийена упат̣т̣ха̄ка̄дӣнам̣ паччхато на чаритаббам̣, па̄дакаджджха̄намева пана са̄дхукам̣ пунаппунам̣ манасика̄таббам̣. евамасса руккхе чхиндато пхарасумхи аваханте пуна ниситам̣ ка̄ретва̄ чхиндантасса чхиджджесу пхарасу вийа каммат̣т̣ха̄не манасика̄ро вахатӣ’’ти дассетум̣ тасмим̣йева̄тиа̄дима̄ха. ида̄нисса евам̣ пат̣ипаннасса йам̣ йам̣ манаси кароти, таттха таттха манасика̄ро сампаджджатӣти дассенто паккхандатӣти а̄ха.
189. имина̄ виха̄рена̄ти имина̄ саматхавипассана̄виха̄рена. итиха таттха сампаджа̄ноти ити чан̇камантопи тасмим̣ каммат̣т̣ха̄не сампаджджама̄не ‘‘сампаджджати ме каммат̣т̣ха̄на’’нти джа̄нанена сампаджа̄но хоти. сайатӣти нипаджджати. еттха кан̃чи ка̄лам̣ чан̇камитва̄ – ‘‘ида̄ни еттакам̣ ка̄лам̣ чан̇камитум̣ саккхисса̄мӣ’’ти н̃атва̄ ирийа̄патхам̣ аха̄петва̄ т̣ха̄таббам̣. еса найо саббава̄ресу. на катхесса̄мӣти, итиха таттха̄ти евам̣ на катхесса̄мӣти джа̄нанена таттха сампаджа̄нака̄рӣ хоти.
пуна дутийава̄ре еварӯпим̣ катхам̣ катхесса̄мӣти джа̄нанена сампаджа̄нака̄рӣ хоти, имасса бхиккхуно саматхавипассана̄ тарун̣а̄ва, та̄сам̣ анураккхан̣аттхам̣ –
‘‘а̄ва̄со гочаро бхассам̣, пуггало атха бходжанам̣;
уту ирийа̄патхо чева, саппа̄йо севитаббако’’ти.
сатта саппа̄йа̄ни иччхитабба̄ни. тесам̣ дассанаттхамидам̣ вуттам̣. витаккава̄ресу авитакканасса ча витакканасса ча джа̄нанена сампаджа̄ната̄ ведитабба̄.
190. ити витаккапаха̄нена две магге катхетва̄ ида̄ни татийамаггасса випассанам̣ а̄чиккханто пан̃ча кхо име, а̄нанда, ка̄магун̣а̄тиа̄дима̄ха. а̄йатанети тесуйева ка̄магун̣есу кисмин̃чидева килесуппаттика̄ран̣е. самуда̄ча̄роти самуда̄чаран̣ато аппахӣнакилесо. евам̣ сантанти евам̣ виджджама̄намева. сампаджа̄ноти каммат̣т̣ха̄насса асампаттиджа̄нанена сампаджа̄но. дутийава̄ре евам̣ сантаметанти евам̣ санте етам̣. сампаджа̄ноти каммат̣т̣ха̄насампаттиджа̄нанена сампаджа̄но. айан̃хи ‘‘пахӣно ну кхо ме пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄го но’’ти паччавеккхама̄но апахӣнабха̄вам̣ н̃атва̄ вӣрийам̣ паггахетва̄ там̣ ана̄га̄мимаггена самуггха̄т̣ети, тато магга̄нантарам̣ пхалам̣, пхалато вут̣т̣ха̄йа паччавеккхама̄но пахӣнабха̄вам̣ джа̄на̄ти, тасса джа̄нанена ‘‘сампаджа̄но хотӣ’’ти вуттам̣.
191. ида̄ни арахаттамаггасса випассанам̣ а̄чиккханто пан̃ча кхо име, а̄нанда, упа̄да̄наккхандха̄тиа̄дима̄ха. таттха со пахӣйатӣти рӯпе асмӣти ма̄но асмӣти чхандо асмӣти анусайо пахӣйати. татха̄ ведана̄дӣсу сампаджа̄ната̄ вуттана̄йенева ведитабба̄.
име кхо те, а̄нанда, дхамма̄ти хет̣т̣ха̄ катхите саматхавипассана̄маггапхаладхамме сандха̄йа̄ха. кусала̄йатика̄ти кусалато а̄гата̄. кусала̄ хи кусала̄пи хонти кусала̄йатика̄пи, сеййатхидам̣, пат̣хамаджджха̄нам̣ кусалам̣, дутийаджджха̄нам̣ кусалан̃чева кусала̄йатикан̃ча…пе… а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ кусалам̣, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ кусалан̃чева кусала̄йатикан̃ча, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ кусалам̣, сота̄паттимагго кусало чева кусала̄йатико ча…пе… ана̄га̄мимагго кусало, арахаттамагго кусало чева кусала̄йатико ча. татха̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ кусалам̣, там̣сампайуттака̄ дхамма̄ кусала̄ чева кусала̄йатика̄ ча…пе… арахаттамагго кусало, там̣сампайуттака̄ дхамма̄ кусала̄ чева кусала̄йатика̄ ча.
арийа̄ти никкилеса̄ висуддха̄. локуттара̄ти локе уттара̄ висит̣т̣ха̄. анавакканта̄ па̄пимата̄ти па̄пимантена ма̄рена анокканта̄. випассана̄па̄дака̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо аппетва̄ нисиннасса хи бхиккхуно читтам̣ ма̄ро на пассати, ‘‘идам̣ на̄ма а̄рамман̣ам̣ нисса̄йа сам̣ваттатӣ’’ти джа̄титум̣ на саккоти. тасма̄ ‘‘анавакканта̄’’ти вуттам̣.
там̣ ким̣ ман̃н̃асӣти идам̣ касма̄ а̄ха? ган̣епи еко а̄нисам̣со аттхи, там̣ дассетум̣ идама̄ха. анубандхитунти анугаччхитум̣ паричаритум̣.
на кхо, а̄нанда̄ти еттха кин̃ча̄пи бхагавата̄ – ‘‘сута̄вудхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети, са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 7.67) бахуссуто пан̃ча̄вудхасампанно йодхо вийа като. йасма̄ пана со сутапарийаттим̣ уггахетва̄пи тадануччхавикам̣ ануломапат̣ипадам̣ на пат̣ипаджджати, на тасса там̣ а̄вудхам̣ хоти. йо пат̣ипаджджати, тассева хоти. тасма̄ етадаттхам̣ анубандхитум̣ на̄рахатӣти дассенто на кхо, а̄нанда̄ти а̄ха.
ида̄ни йадаттхам̣ анубандхитаббо, там̣ дассетум̣ йа̄ ча кхотиа̄дима̄ха. ити имасмим̣ сутте тӣсу т̣ха̄несу даса катха̄ваттхӯни а̄гата̄ни. ‘‘ити еварӯпам̣ катхам̣ катхесса̄мӣ’’ти саппа̄йа̄саппа̄йавасена а̄гата̄ни, ‘‘йадидам̣ суттам̣ геййа’’нти еттха сутапарийаттивасена а̄гата̄ни, имасмим̣ т̣ха̄не парипӯран̣авасена а̄гата̄ни. тасма̄ имасмим̣ сутте даса катха̄ваттхӯни катхентена имасмим̣ т̣ха̄не т̣хатва̄ катхетабба̄ни.
ида̄ни йасма̄ екаччасса екакасса вихаратопи аттхо на сампаджджати, тасма̄ там̣ сандха̄йа екӣбха̄ве а̄дӣнавам̣ дассенто евам̣ санте кхо, а̄нанда̄тиа̄дима̄ха. таттха евам̣ сантети евам̣ екӣбха̄ве санте.
193. саттха̄ти ба̄хирако титтхакарасаттха̄. анва̄ваттантӣти ануа̄ваттанти упасан̇каманти. муччхам̣ ка̄майатӣти муччханатан̣хам̣ паттхети, паваттетӣти аттхо. а̄чарийӯпаддавена̄ти аббхантаре уппаннена килесӯпаддавена а̄чарийассупаддаво. сесупаддавесупи есева найо. авадхим̣су нанти ма̄райим̣су нам̣. етена хи гун̣амаран̣ам̣ катхитам̣.
винипа̄та̄йа̄ти сут̣т̣ху нипатана̄йа. касма̄ пана брахмача̄рупаддавова – ‘‘дуккхавипа̄катаро ча кат̣укавипа̄катаро ча винипа̄та̄йа ча сам̣ваттатӣ’’ти вуттоти. ба̄хирапаббаджджа̄ хи аппала̄бха̄, таттха маханто ниббаттетаббагун̣о наттхи, ат̣т̣хасама̄паттипан̃ча̄бхин̃н̃а̄маттакамева хоти. ити йатха̄ гадрабхапит̣т̣хито патитасса махантам̣ дуккхам̣ на хоти, сарӣрасса пам̣сумаккханаматтамева хоти, евам̣ ба̄хирасамайе локийагун̣аматтатова париха̄йати, тена пуримам̣ упаддавадвайам̣ на евам̣ вуттам̣. са̄сане пана паббаджджа̄ маха̄ла̄бха̄, таттха чатта̄ро магга̄ чатта̄ри пхала̄ни нибба̄нанти маханта̄ адхигантаббагун̣а̄. ити йатха̄ убхато суджа̄то кхаттийакума̄ро хаттхиккхандхаварагато нагарам̣ анусан̃чаранто хаттхиккхандхато патито маха̄дуккхам̣ нигаччхати, евам̣ са̄санато париха̄йама̄но навахи локуттарагун̣ехи париха̄йати. тена̄йам̣ брахмача̄рупаддаво евам̣ вутто.
196. тасма̄ти йасма̄ сесупаддавехи брахмача̄рупаддаво дуккхавипа̄катаро, йасма̄ ва̄ сапаттапат̣ипаттим̣ вӣтиккаманто дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттати, миттапат̣ипатти хита̄йа, тасма̄. евам̣ упарименапи хет̣т̣хименапи аттхена йоджетаббам̣. миттавата̄йа̄ти миттапат̣ипаттийа̄. сапаттавата̄йа̄ти верапат̣ипаттийа̄.
воккамма ча саттхуса̄сана̄ти дуккат̣адуббха̄ситаматтампи хи сан̃чичча вӣтиккаманто воккамма ваттати на̄ма. тадева авӣтиккаманто на воккамма ваттати на̄ма.
на во ахам̣, а̄нанда, татха̄ параккамисса̄мӣти ахам̣ тумхесу татха̄ на пат̣ипаджджисса̄ми. а̄макети апакке. а̄макаматтети а̄маке на̄тисуккхе бха̄джане. кумбхака̄ро хи а̄макам̣ на̄тисуккхам̣ апаккам̣ убхохи хаттхехи сан̣хикам̣ ган̣ха̄ти ‘‘ма̄ бхиджджатӯ’’ти. ити йатха̄ кумбхака̄ро таттха пат̣ипаджджати, на̄хам̣ тумхесу татха̄ пат̣ипаджджисса̄ми. ниггайха ниггайха̄ти саким̣ овадитва̄ тун̣хӣ на бхависса̄ми, нигган̣хитва̄ нигган̣хитва̄ пунаппунам̣ овадисса̄ми ануса̄сисса̄ми. павайха павайха̄ти досе пава̄хетва̄ пава̄хетва̄. йатха̄ паккабха̄джанесу кумбхака̄ро бхинначхиннаджаджджара̄ни пава̄хетва̄ екато катва̄ супакка̄нева а̄кот̣етва̄ а̄кот̣етва̄ ган̣ха̄ти, евамева ахампи пава̄хетва̄ пава̄хетва̄ пунаппунам̣ овадисса̄ми ануса̄сисса̄ми. йо са̄ро со т̣хассатӣти евам̣ во майа̄ овадийама̄на̄нам̣ йо маггапхаласа̄ро, со т̣хассати. апича локийагун̣а̄пи идха са̄ротвева адхиппета̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
маха̄сун̃н̃атасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. аччхарийааббхутасуттаван̣н̣ана̄
197. евам̣ ме сутанти аччхарийааббхутасуттам̣. таттха йатра хи на̄ма̄ти аччхарийаттхе нипа̄то. йо на̄ма татха̄гатоти аттхо. чхиннапапан̃чети еттха папан̃ча̄ на̄ма тан̣ха̄ ма̄но дит̣т̣хӣти име тайо килеса̄. чхиннават̣умети еттха ват̣уманти кусала̄кусалакаммават̣т̣ам̣ вуччати. парийа̄диннават̣т̣ети тассева вевачанам̣. саббадуккхавӣтиваттети саббам̣ випа̄кават̣т̣асан̇кха̄там̣ дуккхам̣ вӣтиватте. ануссариссатӣти идам̣ йатра̄ти нипа̄тавасена ана̄гатавачанам̣, аттхо панеттха атӣтавасена ведитаббо. бхагава̄ хи те буддхе ануссари, на ида̄ни ануссариссати. евам̣джачча̄ти випассӣа̄дайо кхаттийаджачча̄, какусандха̄дайо бра̄хман̣аджачча̄ти. евам̣готта̄ти випассӣа̄дайо кон̣д̣ан̃н̃аготта̄, какусандха̄дайо кассапаготта̄ти. евам̣сӣла̄ти локийалокуттарасӣлена евам̣сӣла̄. евам̣дхамма̄ти еттха сама̄дхипаккха̄ дхамма̄ адхиппета̄. локийалокуттарена сама̄дхина̄ евам̣сама̄дхиноти аттхо. евам̣пан̃н̃а̄ти локийалокуттарапан̃н̃а̄йа евам̣пан̃н̃а̄. евам̣виха̄рӣти еттха пана хет̣т̣ха̄ сама̄дхипаккха̄нам̣ дхамма̄нам̣ гахитатта̄ виха̄ро гахитова, пуна касма̄ гахитамева ган̣ха̄тӣти че, на идам̣ гахитамева. идан̃хи ниродхасама̄паттидӣпанаттхам̣, тасма̄ евам̣ниродхасама̄паттивиха̄рӣти айаметтха аттхо.
евам̣вимутта̄ти еттха виккхамбханавимутти тадан̇гавимутти самуччхедавимутти пат̣иппассаддхивимутти ниссаран̣авимуттӣти пан̃чавидха̄ вимуттийо. таттха ат̣т̣ха сама̄паттийо сайам̣ виккхамбхитехи нӣваран̣а̄дӣхи вимуттатта̄ виккхамбханавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. аничча̄нупассана̄дика̄ сатта анупассана̄ сайам̣ тасса тасса паччанӣкан̇гавасена паричатта̄хи ниччасан̃н̃а̄дӣхи вимуттатта̄ тадан̇гавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. чатта̄ро арийамагга̄ сайам̣ самуччхиннехи килесехи вимуттатта̄ самуччхедавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни магга̄нубха̄вена килеса̄нам̣ пат̣иппассаддханте уппаннатта̄ пат̣иппассаддхивимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. нибба̄нам̣ саббакилесехи ниссат̣атта̄ апагататта̄ дӯре т̣хитатта̄ ниссаран̣авимуттӣти сан̇кхам̣ гатам̣. ити има̄сам̣ пан̃чаннам̣ вимуттӣнам̣ васена евам̣вимутта̄ти еваметтха аттхо ведитаббо.
199. тасма̄тиха̄ти йасма̄ твам̣ ‘‘татха̄гата̄ аччхарийа̄’’ти вадаси, тасма̄ там̣ бхиййосо матта̄йа пат̣ибханту татха̄гатасса аччхарийа̄ аббхутадхамма̄ти. сато сампаджа̄ноти еттха двесампаджан̃н̃а̄ни мануссалоке девалоке ча. таттха вессантараджа̄таке бра̄хман̣асса две путте датва̄ пунадивасе саккасса девим̣ датва̄ саккена пасӣдитва̄ динне ат̣т̣ха варе ган̣ханто –
‘‘ито вимуччама̄на̄хам̣, саггага̄мӣ висесагӯ;
аниваттӣ тато ассам̣, ат̣т̣хаметам̣ варам̣ варе’’ти. (джа̄. 2.22.2300) –
евам̣ туситабхаване ме пат̣исандхи хотӯти варам̣ аггахеси, тато пат̣т̣ха̄йа туситабхаване уппаджджисса̄мӣти джа̄на̄ти, идам̣ мануссалоке сампаджан̃н̃ам̣. вессантараттабха̄вато пана чуто пуна туситабхаване ниббаттитва̄ ниббаттосмӣти ан̃н̃а̄си, идам̣ девалоке сампаджан̃н̃ам̣.
ким̣ пана сесадевата̄ на джа̄нантӣти? но на джа̄нанти. та̄ пана уййа̄навима̄накаппаруккхе олокетва̄ девана̄т̣акехи тӯрийасаддена пабодхита̄ ‘‘ма̄риса айам̣ девалоко тумхе идха ниббатта̄’’ти са̄рита̄ джа̄нанти. бодхисатто пат̣хамаджаванава̄ре на джа̄на̄ти, дутийаджаванато пат̣т̣ха̄йа джа̄на̄ти. иччасса ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣аджа̄нанам̣ хоти.
ат̣т̣ха̄сӣти еттха кин̃ча̄пи ан̃н̃епи дева̄ таттха т̣хита̄ т̣хитамха̄ти джа̄нанти, те пана чхасу два̄ресу балавата̄ ит̣т̣ха̄рамман̣ена абхибхуййама̄на̄ сатим̣ виссаджджетва̄ аттано бхуттапӣтабха̄вампи аджа̄нанта̄ а̄ха̄рӯпаччхедена ка̄лам̣ каронти. бодхисаттасса ким̣ татха̄рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ наттхӣти? но наттхи. со хи сесадеве дасахи т̣ха̄нехи адхигган̣ха̄ти, а̄рамман̣ена пана атта̄нам̣ маддитум̣ на дети, там̣ а̄рамман̣ам̣ абхибхавитва̄ тит̣т̣хати. тена вуттам̣ – ‘‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄сӣ’’ти.
200. йа̄вата̄йуканти сесаттабха̄весу ким̣ йа̄вата̄йукам̣ на тит̣т̣хаттӣти? а̄ма на тит̣т̣хати. ан̃н̃ада̄ хи дӣгха̄йукадевалоке ниббатто таттха па̄рамийо на сакка̄ пӯретунти аккхӣни нимӣлетва̄ адхимуттика̄лам̣кирийам̣ на̄ма катва̄ мануссалоке ниббаттати. айам̣ ка̄лан̇кирийа̄ ан̃н̃есам̣ на хоти. тада̄ пана адиннада̄нам̣ на̄ма наттхи, араккхитасӣлам̣ на̄ма наттхи, саббапа̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ йа̄вата̄йукам̣ ат̣т̣ха̄си.
сато сампаджа̄но тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккаматӣти евам̣ та̄ва саббапа̄рамийо пӯретва̄ тада̄ бодхисатто йа̄вата̄йукам̣ ат̣т̣ха̄си. девата̄нам̣ пана – ‘‘мануссаган̣ана̄васена ида̄ни саттахи дивасехи чути бхависсатӣ’’ти пан̃ча пуббанимитта̄ни уппаджджанти – ма̄ла̄ мила̄йанти, ваттха̄ни килиссанти, каччхехи седа̄ муччанти, ка̄йе дуббан̣н̣ийам̣ оккамати, дево дева̄сане на сан̣т̣ха̄ти.
таттха ма̄ла̄ти пат̣исандхиггахан̣адивасе пил̣андханама̄ла̄. та̄ кира сат̣т̣хисатасахасса̄дхика̄ саттапан̣н̣а̄са-вассакот̣ийо амила̄йитва̄ тада̄ мила̄йанти. ваттхесупи есева найо. еттакам̣ пана ка̄лам̣ дева̄нам̣ нева сӣтам̣ на ун̣хам̣ хоти, тасмим̣ ка̄ле сарӣрато биндубиндувасена седа̄ муччанти. еттакан̃ча ка̄лам̣ тесам̣ сарӣре кхан̣д̣иччапа̄личча̄дивасена виван̣н̣ата̄ на пан̃н̃а̄йати, девадхӣта̄ сол̣асавассуддесика̄ вийа, девапутта̄ вӣсативассуддесика̄ вийа кха̄йанти. маран̣ака̄ле пана несам̣ килантарӯпо аттабха̄во хоти. еттакан̃ча несам̣ ка̄лам̣ девалоке уккан̣т̣хита̄ на̄ма наттхи, маран̣ака̄ле пана ниссасанти виджамбханти, саке а̄сане на̄бхираманти.
има̄ни пана пуббанимитта̄ни, йатха̄ локе маха̄пун̃н̃а̄нам̣ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣йева укка̄па̄табхӯмича̄лачандагга̄ха̄дӣни нимитта̄ни пан̃н̃а̄йанти, на саббесам̣, евамева махесаккха̄нам̣ девата̄нам̣йева пан̃н̃а̄йанти, на саббесам̣. йатха̄ ча мануссесу пуббанимитта̄ни наккхаттапа̄т̣хака̄дайова джа̄нанти, на саббе, евамева та̄нипи саббе дева̄ на джа̄нанти, пан̣д̣ита̄ ева пана джа̄нанти. таттха йе ча мандена кусалакаммена ниббатта̄ девапутта̄, те тесу уппаннесу – ‘‘ида̄ни ко джа̄на̄ти, кухим̣ ниббаттисса̄ма̄’’ти бха̄йанти. йе маха̄пун̃н̃а̄, те – ‘‘амхехи диннам̣ да̄нам̣ раккхитам̣ сӣлам̣ бха̄витам̣ бха̄ванам̣ а̄гамма упаридевалокесу сампаттим̣ анубхависса̄ма̄’’ти на бха̄йанти. бодхисаттопи та̄ни пуббанимитта̄ни дисва̄ ‘‘ида̄ни анантаре аттабха̄ве буддхо бхависса̄мӣ’’ти на бха̄йи. атхасса тесу нимиттесу па̄тубхӯтесу дасасахассачаккава̄л̣адевата̄ саннипатитва̄ – ‘‘ма̄риса тумхехи даса па̄рамийо пӯрентехи на саккасампаттим̣ на ма̄рабрахмачаккаваттисампаттим̣ паттхентехи пӯрита̄, локаниттхаран̣аттха̄йа пана буддхаттам̣ паттхайама̄нехи пӯрита̄. со во ида̄ни ка̄ло ма̄риса буддхатта̄йа, самайо ма̄риса буддхатта̄йа̄’’ти йа̄чанти.
атха маха̄сатто девата̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ адатва̄ва ка̄ладӣпадесакуладжанеттиа̄йупариччхедавасена пан̃чамаха̄вилоканам̣ на̄ма вилокеси. таттха ‘‘ка̄ло ну кхо, на ка̄ло’’ти пат̣хамам̣ ка̄лам̣ вилокеси. таттха вассасатасахассато уддхам̣ вад̣д̣хитаа̄йука̄ло ка̄ло на̄ма на хоти. касма̄? тада̄ хи сатта̄нам̣ джа̄тиджара̄маран̣а̄ни на пан̃н̃а̄йанти, буддха̄нан̃ча дхаммадесана̄ на̄ма тилаккхан̣амутта̄ наттхи, тесам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти катхента̄нам̣ ‘‘ким̣ на̄метам̣ катхентӣ’’ти нева сотум̣ на саддха̄тум̣ ман̃н̃анти, тато абхисамайо на хоти, тасмим̣ асати аниййа̄никам̣ са̄санам̣ хоти. тасма̄ со ака̄ло. вассасатато ӯнаа̄йука̄лопи ка̄ло на̄ма на хоти. касма̄? тада̄ хи сатта̄ уссаннакилеса̄ хонти, уссаннакилеса̄нан̃ча диннова̄до ова̄дат̣т̣ха̄не на тит̣т̣хати. удаке дан̣д̣ара̄джи вийа кхиппам̣ вигаччхати. тасма̄ сопи ака̄ло. сатасахассато пана пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ вассасатато пат̣т̣ха̄йа уддхам̣ а̄йука̄ло ка̄ло на̄ма. тада̄ ча вассасатака̄ло хоти. атха маха̄сатто ‘‘ниббаттитаббака̄ло’’ти ка̄лам̣ пасси.
тато дӣпам̣ вилокенто сапарива̄ре чатта̄ро дӣпе олокетва̄ – ‘‘тӣсу дӣпесу буддха̄ на ниббаттанти, джамбудӣпейева ниббаттантӣ’’ти дӣпам̣ пасси.
тато – ‘‘джамбудӣпо на̄ма маха̄, дасайоджанасахассапарима̄н̣о, катарасмим̣ ну кхо падесе буддха̄ ниббаттантӣ’’ти десам̣ вилокенто маджджхимадесам̣ пасси. маджджхимадесо на̄ма ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо’’тиа̄дина̄ найена винайе (маха̄ва. 259) вуттова. со пана а̄йа̄мато тӣн̣и йоджанасата̄ни. виттха̄рато ад̣д̣хатийа̄ни, париккхепато навайоджанасата̄нӣти. етасмин̃хи падесе чатта̄ри ат̣т̣ха сол̣аса ва̄ асан̇кхйеййа̄ни, каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ самма̄самбуддха̄ уппаджджанти. две асан̇кхйеййа̄ни, каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ паччекабуддха̄ уппаджджанти, екам̣ асан̇кхйеййам̣, каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо маха̄са̄вака̄ уппаджджанти, чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ двисахасса̄нам̣ париттадӣпа̄нан̃ча иссарийа̄дхипаччака̄ракачаккаваттира̄джа̄но уппаджджанти, ан̃н̃е ча махесаккха̄ кхаттийабра̄хман̣агахапатимаха̄са̄ла̄ уппаджджанти. идан̃четтха капилаваттху на̄ма нагарам̣, таттха майа̄ ниббаттитаббанти нит̣т̣хамагама̄си.
тато кулам̣ вилокенто – ‘‘буддха̄ на̄ма локасаммате куле ниббаттанти, ида̄ни ча кхаттийакулам̣ локасамматам̣, таттха ниббаттисса̄ми, суддходано на̄ма ра̄джа̄ ме пита̄ бхависсатӣ’’ти кулам̣ пасси.
тато ма̄тарам̣ вилокенто – ‘‘буддхама̄та̄ на̄ма лола̄ сура̄дхутта̄ на хоти, каппасатасахассам̣ пӯритапа̄рамӣ джа̄тито пат̣т̣ха̄йа акхан̣д̣апан̃часӣла̄ хоти, айан̃ча маха̄ма̄йа̄ на̄ма девӣ едиса̄. айам̣ ме ма̄та̄ бхависсати. киттакам̣ панасса̄ а̄йӯ’’ти а̄ваджджанто – ‘‘дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ упари сатта диваса̄нӣ’’ти пасси.
ити имам̣ пан̃чамаха̄вилоканам̣ вилокетва̄ – ‘‘ка̄ло ме ма̄риса̄ буддхабха̄ва̄йа̄’’ти девата̄нам̣ сан̇гахам̣ каронто пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ ‘‘гаччхатха тумхе’’ти та̄ девата̄ уййоджетва̄ туситадевата̄хи паривуто туситапуре нанданаванам̣ па̄виси. саббадевалокесу хи нанданаванам̣ аттхийева. таттха нам̣ девата̄ – ‘‘ито чуто сугатим̣ гаччха, ито чуто сугатим̣ гаччха̄’’ти пуббекатакусалакаммока̄сам̣ са̄райама̄на̄ вичаранти. со евам̣ девата̄хи кусалам̣ са̄райама̄на̄хи паривуто таттха вичарантова чави.
евам̣ чуто чава̄мӣти паджа̄на̄ти, чутичиттам̣ на джа̄на̄ти. пат̣исандхим̣ гахетва̄пи пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄ти, имасмим̣ ме т̣ха̄не пат̣исандхи гахита̄ти евам̣ пана джа̄на̄ти. кечи пана тхера̄ ‘‘а̄ваджджанапарийа̄йо на̄ма ладдхум̣ ват̣т̣ати, дутийататийачиттава̄рейева джа̄ниссатӣ’’ти ваданти. типит̣акамаха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘‘маха̄сатта̄нам̣ пат̣исандхи на ан̃н̃есам̣ пат̣исандхисадиса̄, кот̣иппаттам̣ тесам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣. йасма̄ пана тенева читтена там̣ читтам̣ н̃а̄тум̣ на сакка̄, тасма̄ чутичиттам̣ на джа̄на̄ти. чутиккхан̣епи чава̄мӣти паджа̄на̄ти, пат̣исандхим̣ гахетва̄пи пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄ти, асукасмим̣ т̣ха̄не пат̣исандхи гахита̄ти паджа̄на̄ти, тасмим̣ ка̄ле дасасахассӣ кампатӣ’’ти. евам̣ сато сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккаманто пана екӯнавӣсатийа̄ пат̣исандхичиттесу метта̄пуббабха̄гасса соманасса-сахагата-н̃а̄н̣асампайутта-асан̇кха̄рика-кусалачиттасса садисамаха̄випа̄качиттена пат̣исандхим̣ ган̣хи. маха̄сӣваттхеро пана ‘‘упеккха̄сахагатена̄’’ти а̄ха.
пат̣исандхим̣ ган̣ханто пана а̄са̄л̣хӣпун̣н̣ама̄йам̣ уттара̄са̄л̣ханаккхаттена аггахеси. тада̄ кира маха̄ма̄йа̄ пуре пун̣н̣ама̄йа саттамадивасато пат̣т̣ха̄йа вигатасура̄па̄нам̣ ма̄ла̄гандхавибхӯсанасампаннам̣ наккхаттакӣл̣ам̣ анубхавама̄на̄ саттаме дивасе па̄то вут̣т̣ха̄йа гандходакена нха̄йитва̄ сабба̄лан̇ка̄равибхӯсита̄ варабходжанам̣ бхун̃джитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа сирӣгаббхам̣ пависитва̄ сирӣсайане нипанна̄ ниддам̣ оккамама̄на̄ идам̣ супинам̣ аддаса – ‘‘чатта̄ро кира нам̣ маха̄ра̄джа̄но сайаненева саддхим̣ уккхипитва̄ анотаттадахам̣ нетва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. атха несам̣ девийо а̄гантва̄ мануссамалахаран̣аттхам̣ нха̄петва̄ диббаваттхам̣ нива̄сетва̄ гандхехи вилимпетва̄ диббапуппха̄ни пил̣андхитва̄ тато авидӯре раджатапаббато, тасса анто канакавима̄нам̣ аттхи, тасмим̣ па̄чӣнато сӣсам̣ катва̄ нипаджджа̄песум̣. атха бодхисатто сетаварава̄ран̣о хутва̄ тато авидӯре еко суван̣н̣апаббато, таттха чаритва̄ тато оруйха раджатапаббатам̣ абхирухитва̄ уттарадисато а̄гамма канакавима̄нам̣ пависитва̄ ма̄тарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ даккхин̣апассам̣ пха̄летва̄ куччхим̣ павит̣т̣хасадисо ахоси.
атха пабуддха̄ девӣ там̣ супинам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ чатусат̣т̣химатте бра̄хман̣апа̄моккхе паккоса̄петва̄ харитӯпалитта̄йа ла̄джа̄дӣхи катаман̇галасакка̄ра̄йа бхӯмийа̄ маха̄раха̄ни а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ таттха нисинна̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ саппимадхусаккара̄бхисан̇кха̄расса варапа̄йа̄сасса суван̣н̣араджатапа̄тийо пӯретва̄ суван̣н̣араджатапа̄тӣтихева пат̣икуджджитва̄ ада̄си, ан̃н̃ехи ча ахатаваттхакапилага̄вӣда̄на̄дӣхи те сантаппеси. атха несам̣ саббака̄масантаппита̄нам̣ супинам̣ а̄роча̄петва̄ – ‘‘ким̣ бхависсатӣ’’ти пуччхи. бра̄хман̣а̄ а̄хам̣су – ‘‘ма̄ чинтайи маха̄ра̄джа, девийа̄ те куччхимхи габбхо патит̣т̣хито, со ча кхо пурисагаббхо, на иттхигаббхо, путто те бхависсати. со саче ага̄рам̣ аджджха̄васиссати, ра̄джа̄ бхависсати чаккаваттӣ. саче ага̄ра̄ никкхамма паббаджиссати, буддхо бхависсати локе виват̣т̣аччхадо’’ти. евам̣ сато сампаджа̄но бодхисатто туситака̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккамати.
таттха сато сампаджа̄ноти имина̄ чатуттха̄йа габбха̄ваккантийа̄ оккаматӣти дассети. чатассо хи габбха̄ваккантийо.
‘‘чатассо има̄, бханте, габбха̄ваккантийо. идха, бханте, екаччо асампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, асампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, асампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ пат̣хама̄ габбха̄вакканти.
пуна чапарам̣, бханте, идхекаччо сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, асампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, асампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ дутийа̄ габбха̄вакканти.
пуна чапарам̣, бханте, идхекаччо сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, сампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, асампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ татийа̄ габбха̄вакканти.
пуна чапарам̣, бханте, идхекаччо сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, сампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, сампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ чатуттха̄ габбха̄ваккантӣ’’ти (дӣ. ни. 3.147).
ета̄су пат̣хама̄ локийаманусса̄нам̣ хоти, дутийа̄ асӣтимаха̄са̄вака̄нам̣, татийа̄ двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ паччекабодхисатта̄нан̃ча. те кира каммаджава̄техи уддхам̣па̄да̄ адхосира̄ анекасатапорисе папа̄те вийа йонимукхе та̄л̣аччхиггалена хаттхӣ вийа ативийа самба̄дхена йонимукхена никкхамама̄на̄ анантам̣ дуккхам̣ па̄пун̣анти. тена несам̣ ‘‘майам̣ никкхама̄ма̄’’ти сампаджа̄ната̄ на хоти. чатуттха̄ саббан̃н̃убодхисатта̄нам̣. те хи ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣ханта̄пи джа̄нанти, таттха васанта̄пи джа̄нанти. никкхаманака̄лепи несам̣ каммаджава̄та̄ уддхам̣па̄де адхосире катва̄ кхипитум̣ на сакконти, две хаттхе паса̄ретва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ т̣хитака̄ва никкхаманти.
201. ма̄тукуччхим̣ оккаматӣти еттха ма̄тукуччхим̣ окканто хотӣти аттхо. окканте хи тасмим̣ евам̣ хоти, на оккамама̄не. аппама̄н̣оти буддхаппама̄н̣о, випулоти аттхо. ул̣а̄роти тассева вевачанам̣. дева̄нубха̄ванти еттха дева̄нам̣ айама̄нубха̄во – ниваттхаваттхасса пабха̄ два̄даса йоджана̄ни пхарати, татха̄ сарӣрасса, татха̄ алан̇ка̄расса, татха̄ вима̄насса, там̣ атиккамитва̄ти аттхо.
локантарика̄ти тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ чаккава̄л̣а̄нам̣ антара̄ екеко локантарика̄ хоти, тин̣н̣ам̣ сакат̣ачакка̄нам̣ патта̄нам̣ ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄хачча т̣хапита̄нам̣ маджджхе ока̄со вийа. со пана локантариканирайо парима̄н̣ато ат̣т̣хайоджанасахассо хоти. агха̄ти ниччавиват̣а̄. асам̣вута̄ти хет̣т̣ха̄пи аппатит̣т̣ха̄. андхака̄ра̄ти тамабхӯта̄. андхака̄ратимиса̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ато андхабха̄вакаран̣атимисена саманна̄гата̄. таттха кира чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на джа̄йати. евам̣махиддхика̄ти чандимасӯрийа̄ кира екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу пан̃н̃а̄йанти, евам̣махиддхика̄. екека̄йа диса̄йа наванавайоджанасатасахасса̄ни андхака̄рам̣ видхамитва̄ а̄локам̣ дассенти, евам̣ маха̄нубха̄ва̄. а̄бха̄йа на̄нубхонтӣти аттано пабха̄йа наппахонти. те кира чаккава̄л̣апаббатасса вемаджджхена чаранти, чаккава̄л̣апаббатан̃ча атиккамма локантариканирайо, тасма̄ те таттха а̄бха̄йа наппахонти.
йепи таттха сатта̄ти йепи тасмим̣ локантарамаха̄нирайе сатта̄ упапанна̄. ким̣ пана каммам̣ катва̄ те таттха уппаджджантӣти? бха̄рийам̣ да̄рун̣ам̣ ма̄та̄питӯнам̣ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄нан̃ча упари апара̄дхам̣ ан̃н̃ан̃ча дивасе дивасе па̄н̣авадха̄диса̄хасикакаммам̣ катва̄ уппаджджанти тамбапан̣н̣идӣпе абхайачорана̄гачора̄дайо вийа. тесам̣ аттабха̄во тига̄вутико хоти, ваггулӣнам̣ вийа дӣгханакха̄ хонти. те руккхе ваггулийо вийа накхехи чаккава̄л̣апа̄де лагганти. йада̄ пана сам̣саппанта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄сам̣ гата̄ хонти, атха ‘‘бхаккхо но ладдхо’’ти ман̃н̃ама̄на̄ таттха ва̄ват̣а̄ випариваттитва̄ локасандха̄ракаудаке патанти. ва̄те пахаранте мадхукапхала̄ни вийа чхиджджитва̄ удаке патанти. патитаматта̄ ча аччантакха̄ре удаке пит̣т̣хапин̣д̣и вийа вилӣйанти.
ан̃н̃епи кира бхо санти сатта̄ти – ‘‘йатха̄ майам̣ маха̄дуккхам̣ анубхава̄ма, евам̣ ан̃н̃епи кира сатта̄ идам̣ дуккхам̣ анубхаванта̄ идхӯпапанна̄’’ти там̣ дивасам̣ пассанти. айам̣ пана обха̄со екайа̄гупа̄наматтампи на тит̣т̣хати, йа̄вата̄ нидда̄йитва̄ пабуддхо а̄рамман̣ам̣ вибха̄вети, таттакам̣ ка̄лам̣ хоти. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана ‘‘аччхара̄сан̇гха̄т̣аматтамева виджджубха̄со вийа ниччхаритва̄ ким̣ иданти бхан̣анта̄нам̣йева антарадха̄йатӣ’’ти ваданти. сан̇кампатӣти самантато кампати. итарадвайам̣ пуримапассева вевачанам̣. пуна аппама̄н̣о ча̄тиа̄ди нигаманаттхам̣ вуттам̣.
202. чатта̄ро девапутта̄ чатуддисам̣ а̄раккха̄йа упагаччхантӣти еттха чатта̄роти чатуннам̣ маха̄ра̄джӯнам̣ васена вуттам̣, дасасахассачаккава̄л̣е пана чатта̄ро чатта̄ро катва̄ чатта̄лӣсадасасахасса̄ хонти. таттха имасмим̣ чаккава̄л̣е маха̄ра̄джа̄но кхаггахаттха̄ а̄гантва̄ бодхисаттасса а̄раккхан̣аттха̄йа упагантва̄ сирӣгаббхам̣ павит̣т̣ха̄, итаре габбхадва̄рато пат̣т̣ха̄йа аваруддхапам̣суписа̄чака̄дийаккхаган̣е пат̣иккама̄петва̄ йа̄ва чаккава̄л̣а̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су.
киматтхам̣ пана̄йам̣ раккха̄ а̄гата̄? нану пат̣исандхиккхан̣е калалака̄лато пат̣т̣ха̄йа сачепи кот̣исатасахасса̄ ма̄ра̄ кот̣исатасахассам̣ синерум̣ уккхипитва̄ бодхисаттасса ва̄ бодхисаттама̄туйа̄ ва̄ антара̄йакаран̣аттхам̣ а̄гаччхеййум̣, саббе антара̄ва антарадха̄йеййум̣. вуттампи четам̣ бхагавата̄ рухируппа̄даваттхусмим̣ – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ парӯпаккамена татха̄гатам̣ джӣвита̄ воропеййа. анупаккамена, бхиккхаве, татха̄гата̄ паринибба̄йанти. гаччхатха тумхе, бхиккхаве, йатха̄виха̄рам̣, араккхийа̄, бхиккхаве, татха̄гата̄’’ти (чӯл̣ава. 341). еваметам̣, на парӯпаккамена тесам̣ джӣвитантара̄йо аттхи. санти кхо пана аманусса̄ вирӯпа̄ дуддасика̄, бхераварупа̄ паккхино, йесам̣ рӯпам̣ дисва̄ саддам̣ ва̄ сутва̄ бодхисаттама̄ту бхайам̣ ва̄ санта̄со ва̄ уппаджджеййа, тесам̣ нива̄ран̣аттха̄йа раккхам̣ аггахесум̣. апича кхо бодхисаттасса пун̃н̃атеджена сан̃джа̄тага̄рава̄ аттано га̄равачодита̄пи те евамакам̣су.
ким̣ пана те антогаббхам̣ пависитва̄ т̣хита̄ чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но бодхисаттама̄туйа̄ атта̄нам̣ дассенти на дассентӣти? наха̄наман̣д̣анабходжана̄дисарӣракиччака̄ле на дассенти, сирӣгаббхам̣ пависитва̄ варасайане нипаннака̄ле пана дассенти. таттха кин̃ча̄пи амануссадассанам̣ на̄ма манусса̄нам̣ саппат̣ибхайам̣ хоти, бодхисаттама̄та̄ пана аттано чева путтасса ча пун̃н̃а̄нубха̄вена те дисва̄ на бха̄йати, пакатиантепурапа̄лакесу вийа асса̄ тесу читтам̣ уппаджджати.
203. пакатийа̄ сӣлаватӣти сабха̄венева сӣласампанна̄. ануппанне кира буддхе манусса̄ та̄пасапарибба̄джака̄нам̣ сантике вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ сӣлам̣ ган̣ханти, бодхисаттама̄та̄пи ка̄ладевиласса исино сантике ган̣ха̄ти. бодхисатте пана куччхигате ан̃н̃асса па̄дамӯле нисӣдитум̣ на̄ма на сакка̄, сама̄сане нисӣдитва̄ гахитасӣлампи аван̃н̃а̄ ка̄ран̣аматтам̣ хоти. тасма̄ сайамева сӣлам̣ аггахесӣти вуттам̣ хоти.
пурисесӯти бодхисаттасса питарам̣ а̄дим̣ катва̄ кесучи мануссесу пуриса̄дхиппа̄йачиттам̣ нуппаджджати. тан̃ча кхо бодхисатте га̄равена, на пахӣнакилесата̄йа. бодхисаттама̄ту рӯпам̣ пана сукусала̄пи сиппика̄ поттхакамма̄дӣсупи ка̄тум̣ на сакконти, там̣ дисва̄ пурисасса ра̄го нуппаджджатӣти на сакка̄ ваттум̣. саче пана там̣ раттачитто упасан̇камитука̄мо хоти, па̄да̄ на ваханти, диббасан̇кхалика̄ вийа баджджханти. тасма̄ ‘‘анатиккаманӣйа̄’’тиа̄ди вуттам̣.
пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нанти пуббе ‘‘ка̄магун̣ӯпасам̣хита’’нти пуриса̄дхиппа̄йавасена ваттхупат̣иккхепо катхито, идха а̄рамман̣аппат̣ила̄бхо дассито. тада̄ кира ‘‘девийа̄ еварӯпо путто куччхисмим̣ уппанно’’ти, сутва̄ самантато ра̄джа̄но махаггхаа̄бхаран̣атӯрийа̄дивасена пан̃чадва̄ра̄рамман̣аваттхубхӯтам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песенти, бодхисаттасса ча бодхисаттама̄туйа̄ ча катакаммасса уссаннатта̄ ла̄бхасакка̄расса пама̄н̣апариччхедо на̄ма наттхи.
204. акилантака̄йа̄ти йатха̄ ан̃н̃а̄ иттхийо габбхабха̄рена киламанти, хаттхапа̄да̄ уддхума̄така̄дӣни па̄пун̣анти, на евам̣ тасса̄ кочи киламатхо ахоси. тирокуччхигатанти антокуччхигатам̣. калала̄дика̄лам̣ атиккамитва̄ сан̃джа̄таан̇гапаччан̇гам̣ ахӣниндрийабха̄вам̣ упагатам̣йева пассати. киматтхам̣ пассати? сукхава̄саттхам̣. йатхева хи ма̄та̄ путтена саддхим̣ нисинна̄ ва̄ нипанна̄ ва̄ ‘‘хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ оламбантам̣ уккхипитва̄ сан̣т̣хапесса̄мӣ’’ти сукхава̄саттхам̣ путтам̣ олокети, евам̣ бодхисаттама̄та̄пи йам̣ там̣ ма̄ту ут̣т̣ха̄нагаманапариваттананисаджджа̄дӣсу ун̣хасӣталон̣икатиттакакат̣ука̄ха̄рааджджхохаран̣ака̄лесу ча габбхасса дуккхам̣ уппаджджати, аттхи ну кхо ме там̣ путтасса̄ти сукхава̄саттхам̣ бодхисаттам̣ олокайама̄на̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисиннам̣ бодхисаттам̣ пассати. йатха̄ хи ан̃н̃е антокуччхигата̄ пакка̄сайам̣ аджджхоттхаритва̄ а̄ма̄сайам̣ уккхипитва̄ ударапат̣алам̣ пит̣т̣хито катва̄ пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ нисса̄йа уккут̣ика̄ двӣсу мут̣т̣хӣсу ханукам̣ т̣хапетва̄ деве вассанте руккхасусире маккат̣а̄ вийа нисӣданти, на евам̣ бодхисатто. бодхисатто пана пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ пит̣т̣хито катва̄ дхамма̄сане дхаммакатхико вийа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ пураттха̄бхимукхо нисӣдати. пуббе катакаммам̣ панасса̄ ваттхум̣ содхети, суддхе ваттхумхи сукхумаччхавилаккхан̣ам̣ ниббаттати. атха нам̣ куччхигатам̣ тачо пат̣иччха̄детум̣ на саккоти, олокентийа̄ бахи т̣хито вийа пан̃н̃а̄йати. таматтхам̣ упама̄йа вибха̄венто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. бодхисатто пана антокуччхигато ма̄тарам̣ на пассати. на хи антокуччхийам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати.
205. ка̄лам̣ каротӣти на виджа̄табха̄вапаччайа̄, а̄йупариккхайенева. бодхисаттена васитат̣т̣ха̄нан̃хи четийакут̣исадисам̣ хоти ан̃н̃есам̣ апарибхогам̣, на ча сакка̄ бодхисаттама̄тарам̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапетунти таттакам̣йева бодхисаттама̄ту а̄йуппама̄н̣ам̣ хоти, тасма̄ тада̄ ка̄лам̣ кароти. катарасмим̣ пана вайе ка̄лам̣ каротӣти? маджджхимавайе. пат̣хамавайасмин̃хи сатта̄нам̣ аттабха̄ве чхандара̄го балава̄ хоти, тена тада̄ сан̃джа̄тагаббха̄ иттхӣ там̣ габбхам̣ анураккхитум̣ на сакконти, габбхо бахва̄ба̄дхо хоти. маджджхимавайасса пана две кот̣т̣ха̄се атиккамма татийакот̣т̣ха̄се ваттхум̣ висадам̣ хоти, висаде ваттхумхи ниббатта̄ да̄рака̄ арога̄ хонти. тасма̄ бодхисаттама̄та̄пи пат̣хамавайе сампаттим̣ анубхавитва̄ маджджхимавайасса татийакот̣т̣ха̄се виджа̄йитва̄ ка̄лам̣ кароти.
нава ва̄ даса ва̄ти еттха ва̄-саддена викаппанавасена сатта ва̄ ат̣т̣ха ва̄ ека̄даса ва̄ два̄даса ва̄ти евама̄дӣнампи сан̇гахо ведитаббо. таттха саттама̄саджа̄то джӣвати, сӣтун̣хаккхамо пана на хоти. ат̣т̣хама̄саджа̄то на джӣвати, сеса̄ джӣванти.
т̣хита̄ва̄ти т̣хита̄ва хутва̄. маха̄ма̄йа̄пи девӣ упавиджан̃н̃а̄ н̃а̄тикулагхарам̣ гамисса̄мӣти ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ капилаваттхуто девадаханагарага̄мимаггам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ девим̣ суван̣н̣асивика̄йа нисӣда̄песи. сакаланагарава̄сино сакйа̄ парива̄ретва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджайама̄на̄ девим̣ гахетва̄ па̄йим̣су. са̄ девадаханагарасса авидӯре лумбиниса̄лавануййа̄нам̣ дисва̄ уййа̄навичаран̣аттха̄йа читтам̣ уппа̄детва̄ ран̃н̃о сан̃н̃ам̣ ада̄си. ра̄джа̄ уййа̄нам̣ пат̣иджагга̄петва̄ а̄раккхам̣ сам̣видаха̄песи. девийа̄ уййа̄нам̣ павит̣т̣хаматта̄йа ка̄йадуббалйам̣ ахоси, атхасса̄ ман̇галаса̄ламӯле сирӣсайанам̣ пан̃н̃а̄петва̄ са̄н̣ийа̄ париккхипим̣су. са̄ антоса̄н̣им̣ пависитва̄ са̄ласа̄кхам̣ хаттхена гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ та̄вадева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси.
дева̄ нам̣ пат̣хамам̣ пат̣игган̣хантӣти кхӣн̣а̄сава̄ суддха̄ва̄сабрахма̄но пат̣игган̣ханти. катхам̣? сӯтивесам̣ ган̣хитва̄ти еке. там̣ пана пат̣иккхипитва̄ идам̣ вуттам̣ – тада̄ бодхисаттама̄та̄ суван̣н̣акхачитам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄ маччхаккхисадисам̣ дукӯлапат̣ам̣ йа̄ва па̄данта̄ва па̄рупитва̄ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ саллахукам̣ габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси дхаммакаран̣ато удаканиккхаманасадисам̣. атха те пакатибрахмавесенева упасан̇камитва̄ пат̣хамам̣ суван̣н̣аджа̄лена пат̣иггахесум̣. тесам̣ хаттхато манусса̄ дукӯлачумбат̣акена пат̣иггахесум̣. тена вуттам̣ – ‘‘дева̄ нам̣ пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханти паччха̄ манусса̄’’ти.
206. чатта̄ро нам̣ девапутта̄ти чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но. пат̣иггахетва̄ти аджинаппавен̣ийа̄ пат̣иггахетва̄. махесаккхоти маха̄теджо маха̄йасо лаккхан̣асампанноти аттхо.
висадова никкхаматӣти йатха̄ ан̃н̃е сатта̄ йонимагге лагганта̄ бхаггавибхагга̄ никкхаманти, на евам̣ никкхамати, алагго хутва̄ никкхаматӣти аттхо. удена̄ти удакена. кеначи асучина̄ти йатха̄ ан̃н̃е сатта̄ каммаджава̄техи уддхам̣па̄да̄ адхосира̄ йонимагге паккхитта̄ сатапорисанаракапапа̄там̣ патанта̄ вийа та̄л̣аччхиддена никкад̣д̣хийама̄на̄ хаттхӣ вийа маха̄дуккхам̣ анубхаванта̄ на̄на̄асучимаккхита̄ва никкхаманти, на евам̣ бодхисатто. бодхисаттан̃хи каммаджава̄та̄ уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ ка̄тум̣ на сакконти. со дхамма̄санато отаранто дхаммакатхико вийа ниссен̣ито отаранто пурисо вийа ча две хаттхе ча па̄де ча паса̄ретва̄ т̣хитакова ма̄тукуччхисамбхавена кеначи асучина̄ амаккхитова никкхамати.
удакасса дха̄ра̄ти удакават̣т̣ийо. та̄су сӣта̄ суван̣н̣акат̣а̄хе патати, ун̣ха̄ раджатакат̣а̄хе. идан̃ча патхавӣтале кеначи асучина̄ асаммиссам̣ тесам̣ па̄нӣйапарибходжанӣйаудакан̃чева ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣ кӣл̣анаудакан̃ча дассетум̣ вуттам̣. ан̃н̃асса пана суван̣н̣араджатагхат̣ехи а̄харийама̄наудакасса чева хам̣сават̣т̣ака̄дипоккхаран̣игатасса ча удакасса париччхедо наттхи.
207. сампатиджа̄тоти мухуттаджа̄то. па̄л̣ийам̣ пана ма̄тукуччхито никкхантаматто вийа дассито, на пана евам̣ дат̣т̣хаббам̣. никкхантаматтан̃хи там̣ пат̣хамам̣ брахма̄но суван̣н̣аджа̄лена пат̣игган̣хим̣су, тесам̣ хаттхато чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но ман̇галасаммата̄йа сукхасампхасса̄йа аджинаппавен̣ийа̄, тесам̣ хаттхато манусса̄ дукӯлачумбат̣акена, манусса̄нам̣ хаттхато муччитва̄ патхавийам̣ патит̣т̣хито.
сетамхи чхатте анудха̄рийама̄нети диббасетаччхатте анудха̄рийама̄не. еттха ча чхаттасса парива̄ра̄ни кхагга̄дӣни пан̃ча ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄нипи а̄гата̄нева. па̄л̣ийам̣ пана ра̄джагамане ра̄джа̄ вийа чхаттамева вуттам̣. тесу чхаттамева пан̃н̃а̄йати, на чхаттагга̄хака̄. татха̄ кхагга-та̄лаван̣т̣а-морахаттхака-ва̄л̣абӣджани-ун̣хӣсаматта̄йева пан̃н̃а̄йанти, на тесам̣ га̄хака̄. сабба̄ни кира та̄ни адиссама̄нарӯпа̄ девата̄ ган̣хим̣су. вуттампи четам̣ –
‘‘анекаса̄кхан̃ча сахассаман̣д̣алам̣,
чхаттам̣ марӯ дха̄райуманталиккхе;
суван̣н̣адан̣д̣а̄ випатанти ча̄мара̄,
на диссаре ча̄марачхаттага̄хака̄’’ти. (су. ни. 693);
сабба̄ ча диса̄ти идам̣ саттападавӣтиха̄рӯпари т̣хитасса вийа саббадиса̄нувилоканам̣ вуттам̣, на кхо паневам̣ дат̣т̣хаббам̣. маха̄сатто хи манусса̄нам̣ хаттхато муччитва̄ пураттхимадисам̣ олокеси, анекачаккава̄л̣асахасса̄ни екан̇ган̣а̄ни ахесум̣. таттха деваманусса̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджайама̄на̄ – ‘‘маха̄пуриса идха тумхехи садисопи наттхи, куто уттаритаро’’ти а̄хам̣су. евам̣ чатассо диса̄, чатассо анудиса̄, хет̣т̣ха̄, упарӣти дасапи диса̄ анувилокетва̄ аттана̄ садисам̣ адисва̄ айам̣ уттара̄ диса̄ти саттападавӣтиха̄рена агама̄сӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. а̄сабхинти уттамам̣. агготи гун̣ехи саббапат̣хамо. итара̄ни две пада̄ни етассева вевачана̄ни. айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхавоти пададвайена имасмим̣ аттабха̄ве паттаббам̣ арахаттам̣ бйа̄ка̄си.
еттха ча самехи па̄дехи патхавийам̣ патит̣т̣ха̄нам̣ чатуиддхипа̄дапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, уттара̄бхимукхабха̄во маха̄джанам̣ аджджхоттхаритва̄ абхибхавитва̄ гаманасса пуббанимиттам̣, саттападагаманам̣ саттабоджджхан̇гаратанапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, диббасетаччхаттадха̄ран̣ам̣ вимуттиччхаттапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, пан̃чара̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни пан̃чахи вимуттӣхи вимуччанасса пуббанимиттам̣, диса̄нувилоканам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣апат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, а̄сабхӣва̄ча̄бха̄санам̣ аппат̣иваттийадхаммачаккаппаваттанасса пуббанимиттам̣. ‘‘айамантима̄ джа̄тӣ’’ти сӣхана̄до анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄насса пуббанимиттанти ведитаббам̣. име ва̄ра̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄, самбахулава̄ро пана а̄гато, а̄харитва̄ дӣпетаббо.
маха̄пурисасса хи джа̄тадивасе дасасахассилокадха̄ту кампи. дасасахассилокадха̄тумхи девата̄ екачаккава̄л̣е саннипатим̣су. пат̣хамам̣ дева̄ пат̣иггахим̣су, паччха̄ манусса̄. тантибаддха̄ вӣн̣а̄ чаммабаддха̄ бхерийо ча кеначи ава̄дита̄ сайамева ваджджим̣су, манусса̄нам̣ андубандхана̄дӣни кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ бхиджджим̣су. саббарога̄ амбилена дхотатамбамалам̣ вийа вигаччхим̣су, джаччандха̄ рӯпа̄ни пассим̣су. джаччабадхира̄ саддам̣ сун̣им̣су, пӣт̣хасаппӣ джаванасампанна̄ ахесум̣, джа̄тиджал̣а̄нампи ел̣амӯга̄нам̣ сати патит̣т̣ха̄си, видесе паккхандана̄ва̄ супат̣т̣анам̣ па̄пун̣им̣су, а̄ка̄сат̣т̣хакабхӯмат̣т̣хакаратана̄ни сакатеджобха̄сита̄ни ахесум̣, верино меттачиттам̣ пат̣илабхим̣су, авӣчимхи агги нибба̄йи. локантаре а̄локо удапа̄ди, надӣсу джалам̣ на паватти, маха̄самуддесу мадхурасадисам̣ удакам̣ ахоси, ва̄то на ва̄йи, а̄ка̄сапаббатаруккхагата̄ сакун̣а̄ бхасситва̄ патхавӣгата̄ ахесум̣, чандо атирочи, сӯрийо на ун̣хо на сӣтало ниммало утусампанно ахоси, девата̄ аттано аттано вима̄надва̄ре т̣хатва̄ аппхот̣анасел̣аначелуккхепа̄дӣхи маха̄кӣл̣ам̣ кӣл̣им̣су, ча̄туддӣпикамаха̄мегхо васси, маха̄джанам̣ нева кхуда̄ на пипа̄са̄ пӣл̣еси, два̄ракава̄т̣а̄ни сайамева виварим̣су, пуппхӯпагапхалӯпага̄ руккха̄ пуппхапхала̄ни ган̣хим̣су, дасасахассилокадха̄ту екаддхаджама̄ла̄ ахосӣти.
татра̄писса дасасахассилокадха̄тукампо саббан̃н̃утан̃а̄н̣апат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, девата̄нам̣ екачаккава̄л̣е саннипа̄то дхаммачаккаппаваттанака̄ле екаппаха̄рена саннипатитва̄ дхаммапат̣игган̣ханасса пуббанимиттам̣, пат̣хамам̣ девата̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ чатуннам̣ рӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣ пат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. паччха̄ манусса̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ чатуннам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ пат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, тантибаддхавӣн̣а̄нам̣ сайам̣ ваджджанам̣ анупуббавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, чаммабаддхабхерӣнам̣ ваджджанам̣ махатийа̄ дхаммабхерийа̄ анусса̄ванасса пуббанимиттам̣, андубандхана̄дӣнам̣ чхедо асмима̄насамуччхедасса пуббанимиттам̣, саббарогавигамо саббакилесавигамасса пуббанимиттам̣, джаччандха̄нам̣ рӯпадассанам̣ диббачаккхупат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, джаччабадхира̄нам̣ саддассаванам̣ диббасотадха̄тупат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, пӣт̣хасаппӣнам̣ джаванасампада̄ чатуиддхипа̄да̄дхигамасса пуббанимиттам̣, джал̣а̄нам̣ сатипатит̣т̣ха̄нам̣ чатусатипат̣т̣ха̄напат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, видесапаккхандана̄ва̄нам̣ супат̣т̣анасампа̄пун̣анам̣ чатупат̣исамбхида̄дхигамасса пуббанимиттам̣, ратана̄нам̣ сакатеджобха̄ситаттам̣ йам̣ локасса дхаммобха̄сам̣ дассессати тасса пуббанимиттам̣.
верӣнам̣ меттачиттапат̣ила̄бхо чатубрахмавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, авӣчимхи аггинибба̄нам̣ ека̄дасааггинибба̄насса пуббанимиттам̣, локантара̄локо авиджджандхака̄рам̣ видхамитва̄ н̃а̄н̣а̄локадассанасса пуббанимиттам̣, маха̄самуддасса мадхурата̄ нибба̄нарасена екарасабха̄васса пуббанимиттам̣, ва̄тасса ава̄йанам̣ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатабхинданасса пуббанимиттам̣, сакун̣а̄нам̣ патхавӣгаманам̣ маха̄джанасса ова̄дам̣ сутва̄ па̄н̣ехи саран̣агаманасса пуббанимиттам̣, чандасса ативирочанам̣ бахуджанакантата̄йа пуббанимиттам̣, сӯрийасса ун̣хасӣтавиваджджанаутусукхата̄ ка̄йикачетасикасукхуппаттийа̄ пуббанимиттам̣, девата̄нам̣ вима̄надва̄ресу аппхот̣ана̄дӣхи кӣл̣анам̣ буддхабха̄вам̣ патва̄ уда̄нам̣ уда̄насса пуббанимиттам̣, ча̄туддӣпикамаха̄мегхавассанам̣ махато дхаммамегхавассанасса пуббанимиттам̣, кхуда̄пӣл̣анасса абха̄во ка̄йагата̄сатиаматапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, пипа̄са̄пӣл̣анасса абха̄во вимуттисукхена сукхитабха̄васса пуббанимиттам̣, два̄ракава̄т̣а̄нам̣ сайамева виваран̣ам̣ ат̣т̣хан̇гикамаггадва̄равиваран̣асса пуббанимиттам̣, руккха̄нам̣ пуппхапхалагахан̣ам̣ вимуттипуппхехи пуппхитасса ча са̄ман̃н̃апхалабха̄рабхаритабха̄васса ча пуббанимиттам̣, дасасахассилокадха̄туйа̄ екаддхаджама̄лата̄ арийаддхаджама̄ла̄ма̄лита̄йа пуббанимиттанти ведитаббам̣. айам̣ самбахулава̄ро на̄ма.
еттха пан̃хе пуччханти – ‘‘йада̄ маха̄пурисо патхавийам̣ патит̣т̣хахитва̄ уттара̄бхимукхо гантва̄ а̄сабхим̣ ва̄чам̣ бха̄сати, тада̄ ким̣ патхавийа̄ гато, уда̄ху а̄ка̄сена? диссама̄но гато, уда̄ху адиссама̄но? ачелако гато, уда̄ху алан̇катаппат̣ийатто? дахаро хутва̄ гато, уда̄ху махаллако? паччха̄пи ким̣ та̄дисова ахоси, уда̄ху пуна ба̄лада̄рако’’ти? айам̣ пана пан̃хо хет̣т̣ха̄ лохапа̄са̄де сан̇гхасаннипа̄те типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхерена виссаджджитова. тхеро киреттха нийати пуббекатакамма-иссаранимма̄нава̄давасена там̣ там̣ бахум̣ ватва̄ аваса̄не евам̣ бйа̄ка̄си – ‘‘маха̄пурисо патхавийам̣ гато, маха̄джанасса пана а̄ка̄се гаччханто вийа ахоси. диссама̄но гато, маха̄джанасса пана адиссама̄но вийа ахоси. ачелако гато, маха̄джанасса пана алан̇катаппат̣ийаттова упат̣т̣ха̄си. дахарова гато, маха̄джанасса пана сол̣асавассуддесико вийа ахоси. паччха̄ пана ба̄лада̄ракова ахоси, на та̄дисо’’ти. евам̣ вутте париса̄ часса ‘‘буддхена вийа хутва̄ бхо тхерена пан̃хо катхито’’ти аттамана̄ ахоси. локантарикава̄ро вуттанайо ева.
видита̄ти па̄кат̣а̄ хутва̄. йатха̄ хи са̄вака̄ наха̄намукхадхованакха̄данапивана̄дика̄ле анока̄сагате атӣтасан̇кха̄ре ниппадесе саммаситум̣ на сакконти, ока̄сапаттайева саммасанти, на евам̣ буддха̄. буддха̄ хи саттадивасаббхантаре ваваттхитасан̇кха̄ре а̄дито пат̣т̣ха̄йа саммаситва̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ва виссадждженти, тесам̣ авипасситадхаммо на̄ма наттхи, тасма̄ ‘‘видита̄’’ти а̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
аччхарийааббхутасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. ба̄куласуттаван̣н̣ана̄
209. евам̣ ме сутанти ба̄куласуттам̣. таттха ба̄кулоти йатха̄ два̄вӣсати дваттим̣са̄тиа̄димхи ваттаббе ба̄вӣсати ба̄ттим̣са̄тиа̄дӣни вуччанти, евамева двикулоти ваттаббе ба̄кулоти вуттам̣. тасса хи тхерасса две кула̄ни ахесум̣. со кира девалоко чавитва̄ косамбинагаре на̄ма маха̄сет̣т̣хикуле ниббатто, таменам̣ пан̃чаме дивасе сӣсам̣ нха̄петва̄ ган̇га̄кӣл̣ам̣ акам̣су. дха̄тийа̄ да̄ракам̣ удаке нимуджджануммуджджанавасена кӣл̣а̄пентийа̄ еко маччхо да̄ракам̣ дисва̄ ‘‘бхаккхо ме айа’’нти ман̃н̃ама̄но мукхам̣ виваритва̄ упагато. дха̄тӣ да̄ракам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄та̄. маччхо там̣ гили. пун̃н̃ава̄ сатто дуккхам̣ на па̄пун̣и, сайанагаббхам̣ пависитва̄ нипанно вийа ахоси. маччхо да̄ракасса теджена таттакапаллам̣ гилитва̄ дайхама̄но вийа вегена тим̣сайоджанамаггам̣ гантва̄ ба̄ра̄н̣асинагарава̄сино маччхабандхасса джа̄лам̣ па̄виси, маха̄маччха̄ на̄ма джа̄лабаддха̄ пахарийама̄на̄ маранти. айам̣ пана да̄ракасса теджена джа̄лато нӣхат̣аматтова мато. маччхабандха̄ ча махантам̣ маччхам̣ лабхитва̄ пха̄летва̄ виккин̣анти. там̣ пана да̄ракасса а̄нубха̄вена апха̄летва̄ сакаламева ка̄джена харитва̄ сахассена дема̄ти ваданта̄ нагаре вичарим̣су. кочи на ган̣ха̄ти.
тасмим̣ пана нагаре апуттакам̣ асӣтикот̣ивибхавам̣ сет̣т̣хикулам̣ аттхи, тасса два̄рамӯлам̣ патва̄ ‘‘ким̣ гахетва̄ детха̄’’ти вутта̄ каха̄пан̣анти а̄хам̣су. техи каха̄пан̣ам̣ датва̄ гахито. сет̣т̣хибхарийа̄пи ан̃н̃есу дивасесу маччхе на кела̄йати, там̣ дивасам̣ пана маччхам̣ пхалаке т̣хапетва̄ сайамева пха̄леси. маччхан̃ча на̄ма куччхито пха̄ленти, са̄ пана пит̣т̣хито пха̄лентӣ маччхакуччхийам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ да̄ракам̣ дисва̄ – ‘‘маччхакуччхийам̣ ме путто ладдхо’’ти на̄дам̣ надитва̄ да̄ракам̣ а̄да̄йа са̄микасса сантикам̣ агама̄си. сет̣т̣хи та̄вадева бхерим̣ чара̄петва̄ да̄ракам̣ а̄да̄йа ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ – ‘‘маччхакуччхийам̣ ме дева да̄рако ладдхо, ким̣ каромӣ’’ти а̄ха. пун̃н̃ава̄ еса, йо маччхакуччхийам̣ арого васи, посехи нанти.
ассоси кхо итарам̣ кулам̣ – ‘‘ба̄ра̄н̣асийам̣ кира екам̣ сет̣т̣хикулам̣ маччхакуччхийам̣ да̄ракам̣ лабхатӣ’’ти, те таттха агамам̣су. атхасса ма̄та̄ да̄ракам̣ алан̇каритва̄ кӣл̣а̄пийама̄нам̣ дисва̄ва ‘‘мана̄по вата̄йам̣ да̄рако’’ти гантва̄ паватим̣ а̄чиккхи. итара̄ майхам̣ путтотиа̄дима̄ха. кахам̣ те ладдхоти? маччхакуччхийанти. но туйхам̣ путто, майхам̣ путтоти. кахам̣ те ладдхоти? майа̄ дасама̄се куччхийа̄ дха̄рито, атха нам̣ надийа̄ кӣл̣а̄пийама̄нам̣ маччхо гилӣти. туйхам̣ путто ан̃н̃ена маччхена гилито бхависсати, айам̣ пана майа̄ маччхакуччхийам̣ ладдхоти, убхопи ра̄джакулам̣ агамам̣су. ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘айам̣ даса ма̄се куччхийа̄ дха̄ритатта̄ ама̄та̄ ка̄тум̣ на сакка̄, маччхам̣ ган̣ханта̄пи ваккайакана̄дӣни бахи катва̄ ган̣ханта̄ на̄ма наттхӣти маччхакуччхийам̣ ладдхатта̄ айампи ама̄та̄ ка̄тум̣ на сакка̄, да̄рако убхиннампи кула̄нам̣ да̄йа̄до хоту, убхопи нам̣ джаггатха̄’’ти убхопи джаггим̣су.
вин̃н̃утам̣ паттасса двӣсупи нагаресу па̄са̄дам̣ ка̄ретва̄ на̄т̣ака̄ни паччупат̣т̣ха̄песум̣. екекасмим̣ нагаре чатта̄ро чатта̄ро ма̄се васати, екасмим̣ нагаре чатта̄ро ма̄се вут̣т̣хасса сан̇гха̄т̣ана̄ва̄йа ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ таттха нам̣ саддхим̣ на̄т̣ака̄хи а̄ропенти. со сампаттим̣ анубхавама̄но итарам̣ нагарам̣ гаччхати. там̣нагарава̄сино на̄т̣ака̄ни упад̣д̣хамаггам̣ агамам̣су. те паччуггантва̄ там̣ парива̄ретва̄ аттано па̄са̄дам̣ найанти. итара̄ни на̄т̣ака̄ни ниваттитва̄ аттано нагарамева гаччханти. таттха чатта̄ро ма̄се васитва̄ тенева нийа̄мена пуна итарам̣ нагарам̣ гаччхати. евамасса сампаттим̣ анубхавантасса асӣти васса̄ни парипун̣н̣а̄ни.
атха бхагава̄ ча̄рикам̣ чарама̄но ба̄ра̄н̣асим̣ патто. со бхагавато сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджито. паббаджитва̄ сатта̄хамева путхуджджано ахоси, ат̣т̣хаме пана со саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ па̄пун̣ӣти евамасса две кула̄ни ахесум̣. тасма̄ ба̄кулоти сан̇кхам̣ агама̄сӣти.
пура̄н̣агихисаха̄йоти пуббе гихика̄ле саха̄йо. айампи дӣгха̄йукова тхерам̣ паббаджитам̣ пасситум̣ гаччханто асӣтиме вассе гато. метхуно дхаммоти ба̄ло наггасаман̣ако ба̄лапуччхам̣ пуччхати, на са̄санавачанам̣, ида̄ни тхерена диннанайе т̣хито имехи пана тети пуччхи.
210. йам̣па̄йасма̄тиа̄дӣни пада̄ни саббава̄ресу дхаммасан̇га̄хакаттхерехи нийаметва̄ т̣хапита̄ни. таттха сан̃н̃а̄ уппаннаматта̄ва, витакко каммапатхабхедакоти. тхеро пана̄ха – ‘‘касма̄ висум̣ каротха, убхайампетам̣ каммапатхабхедакамева̄’’ти.
211. гахапатичӣваранти васса̄ва̄сикам̣ чӣварам̣. саттхена̄ти пиппхалакена. сӯчийа̄ти сӯчим̣ гахетва̄ сиббитабха̄вам̣ на сара̄мӣти аттхо. катхине чӣваранти катхиначӣварам̣, катхиначӣварампи хи васса̄ва̄сикагатикамева. тасма̄ таттха ‘‘сиббита̄ на̄бхиджа̄на̄мӣ’’ти а̄ха.
еттакам̣ панасса ка̄лам̣ гахапатичӣварам̣ аса̄дийантасса чхинданасиббана̄дӣни акаронтасса куто чӣварам̣ уппаджджатӣти. двӣхи нагарехи. тхеро хи маха̄йасассӣ, тасса путтадхӣтаро наттапанаттака̄ сукхумаса̄т̣акехи чӣвара̄ни ка̄ретва̄ раджа̄петва̄ самугге паккхипитва̄ пахин̣анти. тхерасса нха̄нака̄ле нха̄накот̣т̣хаке т̣хапенти. тхеро та̄ни нива̄сети чева па̄рупати ча, пура̄н̣ачӣвара̄ни сампаттапаббаджита̄нам̣ дети. тхеро та̄ни нива̄сетва̄ ча па̄рупитва̄ ча навакаммам̣ на кароти, кин̃чи а̄йӯханакаммам̣ наттхи. пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ аппетва̄ нисӣдати. чатӯсу ма̄сесу паттесу ломакилит̣т̣ха̄ни хонти, атхасса пуна тенева нийа̄мена пахин̣итва̄ денти. ад̣д̣хама̄се ад̣д̣хама̄се париваттатӣтипи вадантийева.
аначчхарийан̃четам̣ тхерасса маха̄пун̃н̃асса маха̄бхин̃н̃асса сатасахассакаппе пӯритапа̄рамисса, асокадхаммаран̃н̃о кулӯпако нигродхаттхеро дивасасса никкхаттум̣ чӣварам̣ париваттеси. тасса хи тичӣварам̣ хаттхиккхандхе т̣хапетва̄ пан̃чахи ча гандхасамуггасатехи пан̃чахи ча ма̄ла̄самуггасатехи саддхим̣ па̄това а̄харийиттха, татха̄ дива̄ чева са̄йан̃ча. ра̄джа̄ кира дивасасса никкхаттум̣ са̄т̣аке париваттенто ‘‘тхерасса чӣварам̣ нӣта’’нти пуччхитва̄ ‘‘а̄ма нӣта’’нти сутва̄ва париваттеси. тхеропи на бхан̣д̣икам̣ бандхитва̄ т̣хапеси, сампаттасабрахмача̄рӣнам̣ ада̄си. тада̄ кира джамбудӣпе бхиккхусан̇гхасса йебхуййена нигродхассева сантакам̣ чӣварам̣ ахоси.
ахо вата мам̣ кочи нимантеййа̄ти ким̣ пана читтасса ануппа̄данам̣ бха̄рийам̣, уппаннасса паха̄нанти. читтам̣ на̄ма лахукапариваттам̣, тасма̄ ануппа̄данам̣ бха̄рийам̣, уппаннасса паха̄нампи бха̄рийамева. антарагхарети маха̄сакулуда̄йисутте (ма. ни. 2.237) индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа антарагхарам̣ на̄ма идха нимбодакапатанат̣т̣ха̄нам̣ адхиппетам̣. куто панасса бхиккха̄ уппаджджиттха̄ти. тхеро двӣсу нагаресу абхин̃н̃а̄то, гехадва̄рам̣ а̄гатассевасса паттам̣ гахетва̄ на̄на̄расабходжанасса пӯретва̄ денти. со ладдхат̣т̣ха̄нато ниваттати, бхаттакиччакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ панасса нибаддхамева ахоси. анубйан̃джанасоти тхерена кира рӯпе нимиттам̣ гахетва̄ ма̄туга̄мо на олокитапуббо. ма̄туга̄масса дхамманти ма̄туга̄масса чхаппан̃чава̄ча̄хи дхаммам̣ десетум̣ ват̣т̣ати, пан̃хам̣ пут̣т̣хена га̄тха̄сахассампи ваттум̣ ват̣т̣атийева. тхеро пана каппийамева на ака̄си. йебхуййена хи кулӯпакатхера̄наметам̣ каммам̣ хоти. бхиккхунупассайанти бхиккхуниупассайам̣. там̣ пана гила̄напуччхакена гантум̣ ват̣т̣ати, тхеро пана каппийамева на ака̄си. еса найо саббаттха. чун̣н̣ена̄ти косамбачун̣н̣а̄дина̄. гаттапарикаммети сарӣрасамба̄ханакамме. вича̄рита̄ти пайоджайита̄. гаддӯханаматтанти га̄вим̣ тхане гахетва̄ екам̣ кхӣрабиндум̣ дӯханака̄ламаттампи.
кена пана ка̄ран̣ена тхеро нира̄ба̄дхо ахоси. падумуттаре кира бхагавати сатасахассабхиккхупарива̄ре ча̄рикам̣ чарама̄не химавати висаруккха̄ пуппхим̣су. бхиккхусатасахасса̄нампи тин̣апуппхакарого уппаджджати. тхеро тасмим̣ самайе иддхима̄ та̄пасо хоти, со а̄ка̄сена гаччханто бхиккхусан̇гхам̣ дисва̄ отаритва̄ рогам̣ пуччхитва̄ химавантато осадхам̣ а̄харитва̄ ада̄си. упасин̇гханаматтенева рого вӯпасами. кассапасамма̄самбуддхака̄лепи пат̣хамаваппадивасе ваппам̣ т̣хапетва̄ бхиккхусан̇гхасса парибхогам̣ аггиса̄лан̃чева ваччакут̣ин̃ча ка̄ретва̄ бхиккхусан̇гхасса бхесаджджаваттам̣ нибандхи, имина̄ каммена нира̄ба̄дхо ахоси. уккат̣т̣ханесаджджико панеса уккат̣т̣ха̄ран̃н̃ако ча тасма̄ ‘‘на̄бхиджа̄на̄ми апассенакам̣ апассайита̄’’тиа̄дима̄ха.
саран̣оти сакилесо. ан̃н̃а̄ удапа̄дӣти анупасампаннасса ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. тхеро касма̄ бйа̄ка̄си? на тхеро ахам̣ араха̄ти а̄ха, ан̃н̃а̄ удапа̄дӣти пана̄ха. апича тхеро араха̄ти па̄кат̣о, тасма̄ евама̄ха.
212. паббаджджанти тхеро сайам̣ нева пабба̄джеси, на упасампа̄деси ан̃н̃ехи пана бхиккхӯхи евам̣ ка̄ра̄песи. ава̄пуран̣ам̣ а̄да̄йа̄ти кун̃чикам̣ гахетва̄.
нисиннакова паринибба̄йӣти ахам̣ дхарама̄нопи на ан̃н̃асса бхиккхусса бха̄ро ахосим̣, париниббутасса̄пи ме сарӣрам̣ бхиккхусан̇гхасса палибодхо ма̄ ахосӣти теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ паринибба̄йи. сарӣрато джа̄ла̄ ут̣т̣хахи, чхавимам̣салохитам̣ саппи вийа джха̄йама̄нам̣ париккхайам̣ гатам̣, суманамакуласадиса̄ дха̄туйова авасесим̣су. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева. идам̣ пана суттам̣ дутийасан̇гахе сан̇гӣтанти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
ба̄куласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. дантабхӯмисуттаван̣н̣ана̄
213. евам̣ ме сутанти дантабхӯмисуттам̣. таттха аран̃н̃акут̣ика̄йанти тассева вел̣уванасса екасмим̣ вивиттат̣т̣ха̄не падха̄накаммика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аттха̄йа катасена̄сане. ра̄джакума̄роти бимбиса̄расса путто орасако.
пхусеййа̄ти лабхеййа. екаггатанти евам̣ пат̣ипанно сама̄паттим̣ на̄ма лабхати, джха̄нам̣ на̄ма лабхатӣти идам̣ майа̄ сутанти вадати. киламатхоти ка̄йакиламатхо. вихеса̄ти свева киламатхо вутто. йатха̄саке тит̣т̣хеййа̄сӣти аттано аджа̄нанакот̣т̣ха̄сейева тит̣т̣хеййа̄сӣти.
214. десесӣти читтекаггатам̣ на̄ма евам̣ лабхати, сама̄паттим̣ евам̣ ниббаттетӣти аппана̄упача̄рам̣ па̄петва̄ екакасин̣апарикаммам̣ катхеси. паведетва̄ти пака̄сетва̄.
неккхаммена н̃а̄таббанти ка̄мато ниссат̣агун̣ена н̃а̄таббам̣. ка̄мато ниссат̣агун̣е т̣хитена пуггалена екаггам̣ на̄ма джа̄нитаббанти адхиппа̄йенетам̣ вуттам̣. сеса̄ни тассева вевачана̄ни. ка̄ме парибхун̃джантоти дувидхепи ка̄ме бхун̃джама̄но.
215. хаттхидамма̄ ва̄ ассадамма̄ ва̄ годамма̄ ва̄ти еттха адантахаттхидамма̄дайо вийа читтекаггарахита̄ пуггала̄ дат̣т̣хабба̄. дантахаттхиа̄дайо вийа читтекаггасампанна̄. йатха̄ адантахаттхидамма̄дайо кӯт̣а̄ка̄рам̣ акатва̄ дхурам̣ ачхад̣д̣етва̄ дантагаманам̣ ва̄ гантум̣, дантехи ва̄ паттаббам̣ бхӯмим̣ па̄пун̣итум̣ на сакконти, евамева читтекаггарахита̄ сампанначиттекаггехи ниббаттитагун̣ам̣ ва̄ ниббаттетум̣ паттабхӯмим̣ ва̄ па̄пун̣итум̣ на сакконти.
216. хаттхавилан̇гхакена̄ти хаттхена хаттхам̣ гахетва̄.
дат̣т̣хеййанти пасситаббайуттакам̣. а̄вутоти а̄варито. нивутоти нива̄рито. опхут̣оти онаддхо.
217. на̄гаваниканти хаттхипадопаме (ма. ни. 1.288 а̄дайо) на̄гаваначарако пурисо ‘‘на̄гаванико’’ти вутто, идха хаттхисиккха̄йа кусало хаттхим̣ гахетум̣ саматтхо. атипасситва̄ти дисва̄. еттхагедха̄ти етасмим̣ паваттагедха̄. сарасан̇каппа̄нанти дха̄ванасан̇каппа̄нам̣. мануссакантесу сӣлесу сама̄дапана̄йа̄ти еттха йада̄ на̄го иттхипурисехи кума̄ракума̄рика̄хи сон̣д̣а̄дӣсу гахетва̄ упакел̣айама̄но вика̄рам̣ на кароти сукха̄йати, тада̄нена мануссаканта̄ни сӣла̄ни сама̄динна̄ни на̄ма хонти.
пеманӣйа̄ти та̄та ра̄джа̄ те пасанно ман̇галахаттхит̣т̣ха̄нева т̣хапессати, ра̄джа̄раха̄ни бходжана̄дӣни лабхиссасӣти еварӯпӣ на̄гехи пийа̄питабба̄ катха̄. суссӯсатӣти там̣ пеманӣйакатхам̣ сотука̄мо хоти. тин̣агха̄содаканти тин̣агха̄сан̃чева удакан̃ча, тин̣агха̄санти гха̄ситаббам̣ тин̣ам̣, кха̄дитаббанти аттхо.
пан̣авоти д̣ин̣д̣имо. саббаван̇кадосанихитаниннӣтакаса̄воти нихитасаббаван̇кадосо чева апанӣтакаса̄во ча. ан̇гантева сан̇кхам̣ гаччхатӣти ан̇гасамо хоти.
219. гехаситасӣла̄нанти пан̃чака̄магун̣анисситасӣла̄нам̣. н̃а̄йасса̄ти ат̣т̣хан̇гикамаггасса.
222. адантамаран̣ам̣ махаллако ран̃н̃о на̄го ка̄лан̇катоти ран̃н̃о махаллако на̄го адантамаран̣ам̣ мато ка̄лам̣ като хоти, адантамаран̣ам̣ ка̄лам̣кирийам̣ на̄ма карийатӣти айаметтха аттхо. еса найо саббаттха. сесам̣ утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
дантабхӯмисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. бхӯмиджасуттаван̣н̣ана̄
223. евам̣ ме сутанти бхӯмиджасуттам̣. таттха бхӯмиджоти айам̣ тхеро джайасенара̄джакума̄расса ма̄туло. а̄сан̃ча ана̄сан̃ча̄ти ка̄лена а̄сам̣ ка̄лена ана̄сам̣. сакена тха̄липа̄кена̄ти пакатипаватта̄йа бхиккха̄йа аттано нит̣т̣хитабхаттатопи бхаттена паривиси. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
бхӯмиджасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. ануруддхасуттаван̣н̣ана̄
230. евам̣ ме сутанти ануруддхасуттам̣. таттха евама̄хам̣сӯти тасса упа̄сакасса апха̄сукака̄ло ахоси, тада̄ упасан̇камитва̄ евама̄хам̣су. апан̣н̣аканти авира̄дхитам̣. екаттха̄ти аппама̄н̣а̄ти ва̄ махаггата̄ти ва̄ джха̄намева читтекаггата̄йева евам̣ вуччатӣти имам̣ сандха̄йа евама̄ха.
231. йа̄вата̄ екам̣ руккхамӯлам̣ махаггатанти пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихаратӣти екаруккхамӯлапама̄н̣ат̣т̣ха̄нам̣ касин̣анимиттена оттхаритва̄ тасмим̣ касин̣анимитте махаггатаджджха̄нам̣ пхаритва̄ адхимуччитва̄ вихарати. махаггатанти панасса а̄бхого наттхи, кевалам̣ махаггатаджджха̄напаваттивасена панетам̣ вуттам̣. еса найо саббаттха. имина̄ кхо етам̣ гахапати парийа̄йена̄ти имина̄ ка̄ран̣ена. еттха хи аппама̄н̣а̄ти вутта̄нам̣ брахмавиха̄ра̄нам̣ нимиттам̣ на вад̣д̣хати, уггха̄т̣анам̣ на джа̄йати, та̄ни джха̄на̄ни абхин̃н̃а̄нам̣ ва̄ ниродхасса ва̄ па̄дака̄ни на хонти, випассана̄па̄дака̄ни пана ват̣т̣апа̄дака̄ни бхавоккамана̄ни ча хонти. ‘‘махаггата̄’’ти вутта̄нам̣ пана касин̣аджджха̄на̄нам̣ нимиттам̣ вад̣д̣хати, уггха̄т̣анам̣ джа̄йати, саматиккама̄ хонти, абхин̃н̃а̄па̄дака̄ни ниродхапа̄дака̄ни ват̣т̣апа̄дака̄ни бхавоккамана̄ни ча хонти. евамиме дхамма̄ на̄наттха̄, аппама̄н̣а̄ махаггата̄ти евам̣ на̄на̄бйан̃джана̄ ча.
232. ида̄ни махаггатасама̄паттито нӣхаритва̄ бхавӯпапаттика̄ран̣ам̣ дассенто чатассо кхо има̄тиа̄дима̄ха. паритта̄бха̄ти пхаритва̄ джа̄нантасса айама̄бхого аттхи, паритта̄бхесу пана девесу ниббаттика̄ран̣ам̣ джха̄нам̣ бха̄венто евам̣ вутто. еса найо саббаттха. паритта̄бха̄ сийа̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄ хонти сийа̄ парисуддха̄бха̄, аппама̄н̣а̄бха̄ сийа̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄ хонти сийа̄ парисуддха̄бха̄. катхам̣? суппаматте ва̄ сара̄ваматте ва̄ касин̣апарикаммам̣ катва̄ сама̄паттим̣ ниббаттетва̄ пан̃чаха̄ка̄рехи а̄чин̣н̣авасибха̄во паччанӣкадхамма̄нам̣ сут̣т̣ху апарисодхитатта̄ дуббаламева сама̄паттим̣ вал̣ан̃джитва̄ аппагун̣аджджха̄не т̣хито ка̄лам̣ катва̄ паритта̄бхесу ниббаттати, ван̣н̣о панасса паритто чева хоти сам̣килит̣т̣хо ча. пан̃чахи пана̄ка̄рехи а̄чин̣н̣авасибха̄во паччанӣкадхамма̄нам̣ сут̣т̣ху парисодхитатта̄ сувисуддхам̣ сама̄паттим̣ вал̣ан̃джитва̄ пагун̣аджджха̄не т̣хито ка̄лам̣ катва̄ паритта̄бхесу ниббаттати, ван̣н̣о панасса паритто чева хоти парисуддхо ча. евам̣ паритта̄бха̄ сийа̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄ хонти сийа̄ парисуддха̄бха̄. касин̣е пана випулапарикаммам̣ катва̄ сама̄паттим̣ ниббаттетва̄ пан̃чаха̄ка̄рехи а̄чин̣н̣авасибха̄воти саббам̣ пуримасадисамева ведитаббам̣. евам̣ аппама̄н̣а̄бха̄ сийа̄ сам̣килит̣т̣ха̄бха̄ хонти сийа̄ парисуддха̄бха̄ти.