3. аччхарийааббхутасуттаван̣н̣ана̄
197. евам̣ ме сутанти аччхарийааббхутасуттам̣. таттха йатра хи на̄ма̄ти аччхарийаттхе нипа̄то. йо на̄ма татха̄гатоти аттхо. чхиннапапан̃чети еттха папан̃ча̄ на̄ма тан̣ха̄ ма̄но дит̣т̣хӣти име тайо килеса̄. чхиннават̣умети еттха ват̣уманти кусала̄кусалакаммават̣т̣ам̣ вуччати. парийа̄диннават̣т̣ети тассева вевачанам̣. саббадуккхавӣтиваттети саббам̣ випа̄кават̣т̣асан̇кха̄там̣ дуккхам̣ вӣтиватте. ануссариссатӣти идам̣ йатра̄ти нипа̄тавасена ана̄гатавачанам̣, аттхо панеттха атӣтавасена ведитаббо. бхагава̄ хи те буддхе ануссари, на ида̄ни ануссариссати. евам̣джачча̄ти випассӣа̄дайо кхаттийаджачча̄, какусандха̄дайо бра̄хман̣аджачча̄ти. евам̣готта̄ти випассӣа̄дайо кон̣д̣ан̃н̃аготта̄, какусандха̄дайо кассапаготта̄ти. евам̣сӣла̄ти локийалокуттарасӣлена евам̣сӣла̄. евам̣дхамма̄ти еттха сама̄дхипаккха̄ дхамма̄ адхиппета̄. локийалокуттарена сама̄дхина̄ евам̣сама̄дхиноти аттхо. евам̣пан̃н̃а̄ти локийалокуттарапан̃н̃а̄йа евам̣пан̃н̃а̄. евам̣виха̄рӣти еттха пана хет̣т̣ха̄ сама̄дхипаккха̄нам̣ дхамма̄нам̣ гахитатта̄ виха̄ро гахитова, пуна касма̄ гахитамева ган̣ха̄тӣти че, на идам̣ гахитамева. идан̃хи ниродхасама̄паттидӣпанаттхам̣, тасма̄ евам̣ниродхасама̄паттивиха̄рӣти айаметтха аттхо.
евам̣вимутта̄ти еттха виккхамбханавимутти тадан̇гавимутти самуччхедавимутти пат̣иппассаддхивимутти ниссаран̣авимуттӣти пан̃чавидха̄ вимуттийо. таттха ат̣т̣ха сама̄паттийо сайам̣ виккхамбхитехи нӣваран̣а̄дӣхи вимуттатта̄ виккхамбханавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. аничча̄нупассана̄дика̄ сатта анупассана̄ сайам̣ тасса тасса паччанӣкан̇гавасена паричатта̄хи ниччасан̃н̃а̄дӣхи вимуттатта̄ тадан̇гавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. чатта̄ро арийамагга̄ сайам̣ самуччхиннехи килесехи вимуттатта̄ самуччхедавимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. чатта̄ри са̄ман̃н̃апхала̄ни магга̄нубха̄вена килеса̄нам̣ пат̣иппассаддханте уппаннатта̄ пат̣иппассаддхивимуттӣти сан̇кхам̣ гаччханти. нибба̄нам̣ саббакилесехи ниссат̣атта̄ апагататта̄ дӯре т̣хитатта̄ ниссаран̣авимуттӣти сан̇кхам̣ гатам̣. ити има̄сам̣ пан̃чаннам̣ вимуттӣнам̣ васена евам̣вимутта̄ти еваметтха аттхо ведитаббо.
199. тасма̄тиха̄ти йасма̄ твам̣ ‘‘татха̄гата̄ аччхарийа̄’’ти вадаси, тасма̄ там̣ бхиййосо матта̄йа пат̣ибханту татха̄гатасса аччхарийа̄ аббхутадхамма̄ти. сато сампаджа̄ноти еттха двесампаджан̃н̃а̄ни мануссалоке девалоке ча. таттха вессантараджа̄таке бра̄хман̣асса две путте датва̄ пунадивасе саккасса девим̣ датва̄ саккена пасӣдитва̄ динне ат̣т̣ха варе ган̣ханто –
‘‘ито вимуччама̄на̄хам̣, саггага̄мӣ висесагӯ;
аниваттӣ тато ассам̣, ат̣т̣хаметам̣ варам̣ варе’’ти. (джа̄. 2.22.2300) –
евам̣ туситабхаване ме пат̣исандхи хотӯти варам̣ аггахеси, тато пат̣т̣ха̄йа туситабхаване уппаджджисса̄мӣти джа̄на̄ти, идам̣ мануссалоке сампаджан̃н̃ам̣. вессантараттабха̄вато пана чуто пуна туситабхаване ниббаттитва̄ ниббаттосмӣти ан̃н̃а̄си, идам̣ девалоке сампаджан̃н̃ам̣.
ким̣ пана сесадевата̄ на джа̄нантӣти? но на джа̄нанти. та̄ пана уййа̄навима̄накаппаруккхе олокетва̄ девана̄т̣акехи тӯрийасаддена пабодхита̄ ‘‘ма̄риса айам̣ девалоко тумхе идха ниббатта̄’’ти са̄рита̄ джа̄нанти. бодхисатто пат̣хамаджаванава̄ре на джа̄на̄ти, дутийаджаванато пат̣т̣ха̄йа джа̄на̄ти. иччасса ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣аджа̄нанам̣ хоти.
ат̣т̣ха̄сӣти еттха кин̃ча̄пи ан̃н̃епи дева̄ таттха т̣хита̄ т̣хитамха̄ти джа̄нанти, те пана чхасу два̄ресу балавата̄ ит̣т̣ха̄рамман̣ена абхибхуййама̄на̄ сатим̣ виссаджджетва̄ аттано бхуттапӣтабха̄вампи аджа̄нанта̄ а̄ха̄рӯпаччхедена ка̄лам̣ каронти. бодхисаттасса ким̣ татха̄рӯпам̣ а̄рамман̣ам̣ наттхӣти? но наттхи. со хи сесадеве дасахи т̣ха̄нехи адхигган̣ха̄ти, а̄рамман̣ена пана атта̄нам̣ маддитум̣ на дети, там̣ а̄рамман̣ам̣ абхибхавитва̄ тит̣т̣хати. тена вуттам̣ – ‘‘сато сампаджа̄но, а̄нанда, бодхисатто тусите ка̄йе ат̣т̣ха̄сӣ’’ти.
200. йа̄вата̄йуканти сесаттабха̄весу ким̣ йа̄вата̄йукам̣ на тит̣т̣хаттӣти? а̄ма на тит̣т̣хати. ан̃н̃ада̄ хи дӣгха̄йукадевалоке ниббатто таттха па̄рамийо на сакка̄ пӯретунти аккхӣни нимӣлетва̄ адхимуттика̄лам̣кирийам̣ на̄ма катва̄ мануссалоке ниббаттати. айам̣ ка̄лан̇кирийа̄ ан̃н̃есам̣ на хоти. тада̄ пана адиннада̄нам̣ на̄ма наттхи, араккхитасӣлам̣ на̄ма наттхи, саббапа̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ йа̄вата̄йукам̣ ат̣т̣ха̄си.
сато сампаджа̄но тусита̄ ка̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккаматӣти евам̣ та̄ва саббапа̄рамийо пӯретва̄ тада̄ бодхисатто йа̄вата̄йукам̣ ат̣т̣ха̄си. девата̄нам̣ пана – ‘‘мануссаган̣ана̄васена ида̄ни саттахи дивасехи чути бхависсатӣ’’ти пан̃ча пуббанимитта̄ни уппаджджанти – ма̄ла̄ мила̄йанти, ваттха̄ни килиссанти, каччхехи седа̄ муччанти, ка̄йе дуббан̣н̣ийам̣ оккамати, дево дева̄сане на сан̣т̣ха̄ти.
таттха ма̄ла̄ти пат̣исандхиггахан̣адивасе пил̣андханама̄ла̄. та̄ кира сат̣т̣хисатасахасса̄дхика̄ саттапан̣н̣а̄са-вассакот̣ийо амила̄йитва̄ тада̄ мила̄йанти. ваттхесупи есева найо. еттакам̣ пана ка̄лам̣ дева̄нам̣ нева сӣтам̣ на ун̣хам̣ хоти, тасмим̣ ка̄ле сарӣрато биндубиндувасена седа̄ муччанти. еттакан̃ча ка̄лам̣ тесам̣ сарӣре кхан̣д̣иччапа̄личча̄дивасена виван̣н̣ата̄ на пан̃н̃а̄йати, девадхӣта̄ сол̣асавассуддесика̄ вийа, девапутта̄ вӣсативассуддесика̄ вийа кха̄йанти. маран̣ака̄ле пана несам̣ килантарӯпо аттабха̄во хоти. еттакан̃ча несам̣ ка̄лам̣ девалоке уккан̣т̣хита̄ на̄ма наттхи, маран̣ака̄ле пана ниссасанти виджамбханти, саке а̄сане на̄бхираманти.
има̄ни пана пуббанимитта̄ни, йатха̄ локе маха̄пун̃н̃а̄нам̣ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣йева укка̄па̄табхӯмича̄лачандагга̄ха̄дӣни нимитта̄ни пан̃н̃а̄йанти, на саббесам̣, евамева махесаккха̄нам̣ девата̄нам̣йева пан̃н̃а̄йанти, на саббесам̣. йатха̄ ча мануссесу пуббанимитта̄ни наккхаттапа̄т̣хака̄дайова джа̄нанти, на саббе, евамева та̄нипи саббе дева̄ на джа̄нанти, пан̣д̣ита̄ ева пана джа̄нанти. таттха йе ча мандена кусалакаммена ниббатта̄ девапутта̄, те тесу уппаннесу – ‘‘ида̄ни ко джа̄на̄ти, кухим̣ ниббаттисса̄ма̄’’ти бха̄йанти. йе маха̄пун̃н̃а̄, те – ‘‘амхехи диннам̣ да̄нам̣ раккхитам̣ сӣлам̣ бха̄витам̣ бха̄ванам̣ а̄гамма упаридевалокесу сампаттим̣ анубхависса̄ма̄’’ти на бха̄йанти. бодхисаттопи та̄ни пуббанимитта̄ни дисва̄ ‘‘ида̄ни анантаре аттабха̄ве буддхо бхависса̄мӣ’’ти на бха̄йи. атхасса тесу нимиттесу па̄тубхӯтесу дасасахассачаккава̄л̣адевата̄ саннипатитва̄ – ‘‘ма̄риса тумхехи даса па̄рамийо пӯрентехи на саккасампаттим̣ на ма̄рабрахмачаккаваттисампаттим̣ паттхентехи пӯрита̄, локаниттхаран̣аттха̄йа пана буддхаттам̣ паттхайама̄нехи пӯрита̄. со во ида̄ни ка̄ло ма̄риса буддхатта̄йа, самайо ма̄риса буддхатта̄йа̄’’ти йа̄чанти.
атха маха̄сатто девата̄нам̣ пат̣ин̃н̃ам̣ адатва̄ва ка̄ладӣпадесакуладжанеттиа̄йупариччхедавасена пан̃чамаха̄вилоканам̣ на̄ма вилокеси. таттха ‘‘ка̄ло ну кхо, на ка̄ло’’ти пат̣хамам̣ ка̄лам̣ вилокеси. таттха вассасатасахассато уддхам̣ вад̣д̣хитаа̄йука̄ло ка̄ло на̄ма на хоти. касма̄? тада̄ хи сатта̄нам̣ джа̄тиджара̄маран̣а̄ни на пан̃н̃а̄йанти, буддха̄нан̃ча дхаммадесана̄ на̄ма тилаккхан̣амутта̄ наттхи, тесам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти катхента̄нам̣ ‘‘ким̣ на̄метам̣ катхентӣ’’ти нева сотум̣ на саддха̄тум̣ ман̃н̃анти, тато абхисамайо на хоти, тасмим̣ асати аниййа̄никам̣ са̄санам̣ хоти. тасма̄ со ака̄ло. вассасатато ӯнаа̄йука̄лопи ка̄ло на̄ма на хоти. касма̄? тада̄ хи сатта̄ уссаннакилеса̄ хонти, уссаннакилеса̄нан̃ча диннова̄до ова̄дат̣т̣ха̄не на тит̣т̣хати. удаке дан̣д̣ара̄джи вийа кхиппам̣ вигаччхати. тасма̄ сопи ака̄ло. сатасахассато пана пат̣т̣ха̄йа хет̣т̣ха̄ вассасатато пат̣т̣ха̄йа уддхам̣ а̄йука̄ло ка̄ло на̄ма. тада̄ ча вассасатака̄ло хоти. атха маха̄сатто ‘‘ниббаттитаббака̄ло’’ти ка̄лам̣ пасси.
тато дӣпам̣ вилокенто сапарива̄ре чатта̄ро дӣпе олокетва̄ – ‘‘тӣсу дӣпесу буддха̄ на ниббаттанти, джамбудӣпейева ниббаттантӣ’’ти дӣпам̣ пасси.
тато – ‘‘джамбудӣпо на̄ма маха̄, дасайоджанасахассапарима̄н̣о, катарасмим̣ ну кхо падесе буддха̄ ниббаттантӣ’’ти десам̣ вилокенто маджджхимадесам̣ пасси. маджджхимадесо на̄ма ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо’’тиа̄дина̄ найена винайе (маха̄ва. 259) вуттова. со пана а̄йа̄мато тӣн̣и йоджанасата̄ни. виттха̄рато ад̣д̣хатийа̄ни, париккхепато навайоджанасата̄нӣти. етасмин̃хи падесе чатта̄ри ат̣т̣ха сол̣аса ва̄ асан̇кхйеййа̄ни, каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ самма̄самбуддха̄ уппаджджанти. две асан̇кхйеййа̄ни, каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ паччекабуддха̄ уппаджджанти, екам̣ асан̇кхйеййам̣, каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо маха̄са̄вака̄ уппаджджанти, чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ двисахасса̄нам̣ париттадӣпа̄нан̃ча иссарийа̄дхипаччака̄ракачаккаваттира̄джа̄но уппаджджанти, ан̃н̃е ча махесаккха̄ кхаттийабра̄хман̣агахапатимаха̄са̄ла̄ уппаджджанти. идан̃четтха капилаваттху на̄ма нагарам̣, таттха майа̄ ниббаттитаббанти нит̣т̣хамагама̄си.
тато кулам̣ вилокенто – ‘‘буддха̄ на̄ма локасаммате куле ниббаттанти, ида̄ни ча кхаттийакулам̣ локасамматам̣, таттха ниббаттисса̄ми, суддходано на̄ма ра̄джа̄ ме пита̄ бхависсатӣ’’ти кулам̣ пасси.
тато ма̄тарам̣ вилокенто – ‘‘буддхама̄та̄ на̄ма лола̄ сура̄дхутта̄ на хоти, каппасатасахассам̣ пӯритапа̄рамӣ джа̄тито пат̣т̣ха̄йа акхан̣д̣апан̃часӣла̄ хоти, айан̃ча маха̄ма̄йа̄ на̄ма девӣ едиса̄. айам̣ ме ма̄та̄ бхависсати. киттакам̣ панасса̄ а̄йӯ’’ти а̄ваджджанто – ‘‘дасаннам̣ ма̄са̄нам̣ упари сатта диваса̄нӣ’’ти пасси.
ити имам̣ пан̃чамаха̄вилоканам̣ вилокетва̄ – ‘‘ка̄ло ме ма̄риса̄ буддхабха̄ва̄йа̄’’ти девата̄нам̣ сан̇гахам̣ каронто пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ ‘‘гаччхатха тумхе’’ти та̄ девата̄ уййоджетва̄ туситадевата̄хи паривуто туситапуре нанданаванам̣ па̄виси. саббадевалокесу хи нанданаванам̣ аттхийева. таттха нам̣ девата̄ – ‘‘ито чуто сугатим̣ гаччха, ито чуто сугатим̣ гаччха̄’’ти пуббекатакусалакаммока̄сам̣ са̄райама̄на̄ вичаранти. со евам̣ девата̄хи кусалам̣ са̄райама̄на̄хи паривуто таттха вичарантова чави.
евам̣ чуто чава̄мӣти паджа̄на̄ти, чутичиттам̣ на джа̄на̄ти. пат̣исандхим̣ гахетва̄пи пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄ти, имасмим̣ ме т̣ха̄не пат̣исандхи гахита̄ти евам̣ пана джа̄на̄ти. кечи пана тхера̄ ‘‘а̄ваджджанапарийа̄йо на̄ма ладдхум̣ ват̣т̣ати, дутийататийачиттава̄рейева джа̄ниссатӣ’’ти ваданти. типит̣акамаха̄сӣваттхеро пана̄ха – ‘‘маха̄сатта̄нам̣ пат̣исандхи на ан̃н̃есам̣ пат̣исандхисадиса̄, кот̣иппаттам̣ тесам̣ сатисампаджан̃н̃ам̣. йасма̄ пана тенева читтена там̣ читтам̣ н̃а̄тум̣ на сакка̄, тасма̄ чутичиттам̣ на джа̄на̄ти. чутиккхан̣епи чава̄мӣти паджа̄на̄ти, пат̣исандхим̣ гахетва̄пи пат̣исандхичиттам̣ на джа̄на̄ти, асукасмим̣ т̣ха̄не пат̣исандхи гахита̄ти паджа̄на̄ти, тасмим̣ ка̄ле дасасахассӣ кампатӣ’’ти. евам̣ сато сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккаманто пана екӯнавӣсатийа̄ пат̣исандхичиттесу метта̄пуббабха̄гасса соманасса-сахагата-н̃а̄н̣асампайутта-асан̇кха̄рика-кусалачиттасса садисамаха̄випа̄качиттена пат̣исандхим̣ ган̣хи. маха̄сӣваттхеро пана ‘‘упеккха̄сахагатена̄’’ти а̄ха.
пат̣исандхим̣ ган̣ханто пана а̄са̄л̣хӣпун̣н̣ама̄йам̣ уттара̄са̄л̣ханаккхаттена аггахеси. тада̄ кира маха̄ма̄йа̄ пуре пун̣н̣ама̄йа саттамадивасато пат̣т̣ха̄йа вигатасура̄па̄нам̣ ма̄ла̄гандхавибхӯсанасампаннам̣ наккхаттакӣл̣ам̣ анубхавама̄на̄ саттаме дивасе па̄то вут̣т̣ха̄йа гандходакена нха̄йитва̄ сабба̄лан̇ка̄равибхӯсита̄ варабходжанам̣ бхун̃джитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа сирӣгаббхам̣ пависитва̄ сирӣсайане нипанна̄ ниддам̣ оккамама̄на̄ идам̣ супинам̣ аддаса – ‘‘чатта̄ро кира нам̣ маха̄ра̄джа̄но сайаненева саддхим̣ уккхипитва̄ анотаттадахам̣ нетва̄ екамантам̣ ат̣т̣хам̣су. атха несам̣ девийо а̄гантва̄ мануссамалахаран̣аттхам̣ нха̄петва̄ диббаваттхам̣ нива̄сетва̄ гандхехи вилимпетва̄ диббапуппха̄ни пил̣андхитва̄ тато авидӯре раджатапаббато, тасса анто канакавима̄нам̣ аттхи, тасмим̣ па̄чӣнато сӣсам̣ катва̄ нипаджджа̄песум̣. атха бодхисатто сетаварава̄ран̣о хутва̄ тато авидӯре еко суван̣н̣апаббато, таттха чаритва̄ тато оруйха раджатапаббатам̣ абхирухитва̄ уттарадисато а̄гамма канакавима̄нам̣ пависитва̄ ма̄тарам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ даккхин̣апассам̣ пха̄летва̄ куччхим̣ павит̣т̣хасадисо ахоси.
атха пабуддха̄ девӣ там̣ супинам̣ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ чатусат̣т̣химатте бра̄хман̣апа̄моккхе паккоса̄петва̄ харитӯпалитта̄йа ла̄джа̄дӣхи катаман̇галасакка̄ра̄йа бхӯмийа̄ маха̄раха̄ни а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ таттха нисинна̄нам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ саппимадхусаккара̄бхисан̇кха̄расса варапа̄йа̄сасса суван̣н̣араджатапа̄тийо пӯретва̄ суван̣н̣араджатапа̄тӣтихева пат̣икуджджитва̄ ада̄си, ан̃н̃ехи ча ахатаваттхакапилага̄вӣда̄на̄дӣхи те сантаппеси. атха несам̣ саббака̄масантаппита̄нам̣ супинам̣ а̄роча̄петва̄ – ‘‘ким̣ бхависсатӣ’’ти пуччхи. бра̄хман̣а̄ а̄хам̣су – ‘‘ма̄ чинтайи маха̄ра̄джа, девийа̄ те куччхимхи габбхо патит̣т̣хито, со ча кхо пурисагаббхо, на иттхигаббхо, путто те бхависсати. со саче ага̄рам̣ аджджха̄васиссати, ра̄джа̄ бхависсати чаккаваттӣ. саче ага̄ра̄ никкхамма паббаджиссати, буддхо бхависсати локе виват̣т̣аччхадо’’ти. евам̣ сато сампаджа̄но бодхисатто туситака̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ оккамати.
таттха сато сампаджа̄ноти имина̄ чатуттха̄йа габбха̄ваккантийа̄ оккаматӣти дассети. чатассо хи габбха̄ваккантийо.
‘‘чатассо има̄, бханте, габбха̄ваккантийо. идха, бханте, екаччо асампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, асампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, асампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ пат̣хама̄ габбха̄вакканти.
пуна чапарам̣, бханте, идхекаччо сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, асампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, асампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ дутийа̄ габбха̄вакканти.
пуна чапарам̣, бханте, идхекаччо сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, сампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, асампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ татийа̄ габбха̄вакканти.
пуна чапарам̣, бханте, идхекаччо сампаджа̄но ма̄тукуччхим̣ оккамати, сампаджа̄но ма̄тукуччхисмим̣ т̣ха̄ти, сампаджа̄но ма̄тукуччхимха̄ никкхамати, айам̣ чатуттха̄ габбха̄ваккантӣ’’ти (дӣ. ни. 3.147).
ета̄су пат̣хама̄ локийаманусса̄нам̣ хоти, дутийа̄ асӣтимаха̄са̄вака̄нам̣, татийа̄ двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ паччекабодхисатта̄нан̃ча. те кира каммаджава̄техи уддхам̣па̄да̄ адхосира̄ анекасатапорисе папа̄те вийа йонимукхе та̄л̣аччхиггалена хаттхӣ вийа ативийа самба̄дхена йонимукхена никкхамама̄на̄ анантам̣ дуккхам̣ па̄пун̣анти. тена несам̣ ‘‘майам̣ никкхама̄ма̄’’ти сампаджа̄ната̄ на хоти. чатуттха̄ саббан̃н̃убодхисатта̄нам̣. те хи ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхим̣ ган̣ханта̄пи джа̄нанти, таттха васанта̄пи джа̄нанти. никкхаманака̄лепи несам̣ каммаджава̄та̄ уддхам̣па̄де адхосире катва̄ кхипитум̣ на сакконти, две хаттхе паса̄ретва̄ аккхӣни уммӣлетва̄ т̣хитака̄ва никкхаманти.
201. ма̄тукуччхим̣ оккаматӣти еттха ма̄тукуччхим̣ окканто хотӣти аттхо. окканте хи тасмим̣ евам̣ хоти, на оккамама̄не. аппама̄н̣оти буддхаппама̄н̣о, випулоти аттхо. ул̣а̄роти тассева вевачанам̣. дева̄нубха̄ванти еттха дева̄нам̣ айама̄нубха̄во – ниваттхаваттхасса пабха̄ два̄даса йоджана̄ни пхарати, татха̄ сарӣрасса, татха̄ алан̇ка̄расса, татха̄ вима̄насса, там̣ атиккамитва̄ти аттхо.
локантарика̄ти тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ чаккава̄л̣а̄нам̣ антара̄ екеко локантарика̄ хоти, тин̣н̣ам̣ сакат̣ачакка̄нам̣ патта̄нам̣ ва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄хачча т̣хапита̄нам̣ маджджхе ока̄со вийа. со пана локантариканирайо парима̄н̣ато ат̣т̣хайоджанасахассо хоти. агха̄ти ниччавиват̣а̄. асам̣вута̄ти хет̣т̣ха̄пи аппатит̣т̣ха̄. андхака̄ра̄ти тамабхӯта̄. андхака̄ратимиса̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣уппаттинива̄ран̣ато андхабха̄вакаран̣атимисена саманна̄гата̄. таттха кира чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на джа̄йати. евам̣махиддхика̄ти чандимасӯрийа̄ кира екаппаха̄ренева тӣсу дӣпесу пан̃н̃а̄йанти, евам̣махиддхика̄. екека̄йа диса̄йа наванавайоджанасатасахасса̄ни андхака̄рам̣ видхамитва̄ а̄локам̣ дассенти, евам̣ маха̄нубха̄ва̄. а̄бха̄йа на̄нубхонтӣти аттано пабха̄йа наппахонти. те кира чаккава̄л̣апаббатасса вемаджджхена чаранти, чаккава̄л̣апаббатан̃ча атиккамма локантариканирайо, тасма̄ те таттха а̄бха̄йа наппахонти.
йепи таттха сатта̄ти йепи тасмим̣ локантарамаха̄нирайе сатта̄ упапанна̄. ким̣ пана каммам̣ катва̄ те таттха уппаджджантӣти? бха̄рийам̣ да̄рун̣ам̣ ма̄та̄питӯнам̣ дхаммикасаман̣абра̄хман̣а̄нан̃ча упари апара̄дхам̣ ан̃н̃ан̃ча дивасе дивасе па̄н̣авадха̄диса̄хасикакаммам̣ катва̄ уппаджджанти тамбапан̣н̣идӣпе абхайачорана̄гачора̄дайо вийа. тесам̣ аттабха̄во тига̄вутико хоти, ваггулӣнам̣ вийа дӣгханакха̄ хонти. те руккхе ваггулийо вийа накхехи чаккава̄л̣апа̄де лагганти. йада̄ пана сам̣саппанта̄ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄сам̣ гата̄ хонти, атха ‘‘бхаккхо но ладдхо’’ти ман̃н̃ама̄на̄ таттха ва̄ват̣а̄ випариваттитва̄ локасандха̄ракаудаке патанти. ва̄те пахаранте мадхукапхала̄ни вийа чхиджджитва̄ удаке патанти. патитаматта̄ ча аччантакха̄ре удаке пит̣т̣хапин̣д̣и вийа вилӣйанти.
ан̃н̃епи кира бхо санти сатта̄ти – ‘‘йатха̄ майам̣ маха̄дуккхам̣ анубхава̄ма, евам̣ ан̃н̃епи кира сатта̄ идам̣ дуккхам̣ анубхаванта̄ идхӯпапанна̄’’ти там̣ дивасам̣ пассанти. айам̣ пана обха̄со екайа̄гупа̄наматтампи на тит̣т̣хати, йа̄вата̄ нидда̄йитва̄ пабуддхо а̄рамман̣ам̣ вибха̄вети, таттакам̣ ка̄лам̣ хоти. дӣгхабха̄н̣ака̄ пана ‘‘аччхара̄сан̇гха̄т̣аматтамева виджджубха̄со вийа ниччхаритва̄ ким̣ иданти бхан̣анта̄нам̣йева антарадха̄йатӣ’’ти ваданти. сан̇кампатӣти самантато кампати. итарадвайам̣ пуримапассева вевачанам̣. пуна аппама̄н̣о ча̄тиа̄ди нигаманаттхам̣ вуттам̣.
202. чатта̄ро девапутта̄ чатуддисам̣ а̄раккха̄йа упагаччхантӣти еттха чатта̄роти чатуннам̣ маха̄ра̄джӯнам̣ васена вуттам̣, дасасахассачаккава̄л̣е пана чатта̄ро чатта̄ро катва̄ чатта̄лӣсадасасахасса̄ хонти. таттха имасмим̣ чаккава̄л̣е маха̄ра̄джа̄но кхаггахаттха̄ а̄гантва̄ бодхисаттасса а̄раккхан̣аттха̄йа упагантва̄ сирӣгаббхам̣ павит̣т̣ха̄, итаре габбхадва̄рато пат̣т̣ха̄йа аваруддхапам̣суписа̄чака̄дийаккхаган̣е пат̣иккама̄петва̄ йа̄ва чаккава̄л̣а̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су.
киматтхам̣ пана̄йам̣ раккха̄ а̄гата̄? нану пат̣исандхиккхан̣е калалака̄лато пат̣т̣ха̄йа сачепи кот̣исатасахасса̄ ма̄ра̄ кот̣исатасахассам̣ синерум̣ уккхипитва̄ бодхисаттасса ва̄ бодхисаттама̄туйа̄ ва̄ антара̄йакаран̣аттхам̣ а̄гаччхеййум̣, саббе антара̄ва антарадха̄йеййум̣. вуттампи четам̣ бхагавата̄ рухируппа̄даваттхусмим̣ – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, бхиккхаве, анавака̄со, йам̣ парӯпаккамена татха̄гатам̣ джӣвита̄ воропеййа. анупаккамена, бхиккхаве, татха̄гата̄ паринибба̄йанти. гаччхатха тумхе, бхиккхаве, йатха̄виха̄рам̣, араккхийа̄, бхиккхаве, татха̄гата̄’’ти (чӯл̣ава. 341). еваметам̣, на парӯпаккамена тесам̣ джӣвитантара̄йо аттхи. санти кхо пана аманусса̄ вирӯпа̄ дуддасика̄, бхераварупа̄ паккхино, йесам̣ рӯпам̣ дисва̄ саддам̣ ва̄ сутва̄ бодхисаттама̄ту бхайам̣ ва̄ санта̄со ва̄ уппаджджеййа, тесам̣ нива̄ран̣аттха̄йа раккхам̣ аггахесум̣. апича кхо бодхисаттасса пун̃н̃атеджена сан̃джа̄тага̄рава̄ аттано га̄равачодита̄пи те евамакам̣су.
ким̣ пана те антогаббхам̣ пависитва̄ т̣хита̄ чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но бодхисаттама̄туйа̄ атта̄нам̣ дассенти на дассентӣти? наха̄наман̣д̣анабходжана̄дисарӣракиччака̄ле на дассенти, сирӣгаббхам̣ пависитва̄ варасайане нипаннака̄ле пана дассенти. таттха кин̃ча̄пи амануссадассанам̣ на̄ма манусса̄нам̣ саппат̣ибхайам̣ хоти, бодхисаттама̄та̄ пана аттано чева путтасса ча пун̃н̃а̄нубха̄вена те дисва̄ на бха̄йати, пакатиантепурапа̄лакесу вийа асса̄ тесу читтам̣ уппаджджати.
203. пакатийа̄ сӣлаватӣти сабха̄венева сӣласампанна̄. ануппанне кира буддхе манусса̄ та̄пасапарибба̄джака̄нам̣ сантике вандитва̄ уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ сӣлам̣ ган̣ханти, бодхисаттама̄та̄пи ка̄ладевиласса исино сантике ган̣ха̄ти. бодхисатте пана куччхигате ан̃н̃асса па̄дамӯле нисӣдитум̣ на̄ма на сакка̄, сама̄сане нисӣдитва̄ гахитасӣлампи аван̃н̃а̄ ка̄ран̣аматтам̣ хоти. тасма̄ сайамева сӣлам̣ аггахесӣти вуттам̣ хоти.
пурисесӯти бодхисаттасса питарам̣ а̄дим̣ катва̄ кесучи мануссесу пуриса̄дхиппа̄йачиттам̣ нуппаджджати. тан̃ча кхо бодхисатте га̄равена, на пахӣнакилесата̄йа. бодхисаттама̄ту рӯпам̣ пана сукусала̄пи сиппика̄ поттхакамма̄дӣсупи ка̄тум̣ на сакконти, там̣ дисва̄ пурисасса ра̄го нуппаджджатӣти на сакка̄ ваттум̣. саче пана там̣ раттачитто упасан̇камитука̄мо хоти, па̄да̄ на ваханти, диббасан̇кхалика̄ вийа баджджханти. тасма̄ ‘‘анатиккаманӣйа̄’’тиа̄ди вуттам̣.
пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нанти пуббе ‘‘ка̄магун̣ӯпасам̣хита’’нти пуриса̄дхиппа̄йавасена ваттхупат̣иккхепо катхито, идха а̄рамман̣аппат̣ила̄бхо дассито. тада̄ кира ‘‘девийа̄ еварӯпо путто куччхисмим̣ уппанно’’ти, сутва̄ самантато ра̄джа̄но махаггхаа̄бхаран̣атӯрийа̄дивасена пан̃чадва̄ра̄рамман̣аваттхубхӯтам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песенти, бодхисаттасса ча бодхисаттама̄туйа̄ ча катакаммасса уссаннатта̄ ла̄бхасакка̄расса пама̄н̣апариччхедо на̄ма наттхи.
204. акилантака̄йа̄ти йатха̄ ан̃н̃а̄ иттхийо габбхабха̄рена киламанти, хаттхапа̄да̄ уддхума̄така̄дӣни па̄пун̣анти, на евам̣ тасса̄ кочи киламатхо ахоси. тирокуччхигатанти антокуччхигатам̣. калала̄дика̄лам̣ атиккамитва̄ сан̃джа̄таан̇гапаччан̇гам̣ ахӣниндрийабха̄вам̣ упагатам̣йева пассати. киматтхам̣ пассати? сукхава̄саттхам̣. йатхева хи ма̄та̄ путтена саддхим̣ нисинна̄ ва̄ нипанна̄ ва̄ ‘‘хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ оламбантам̣ уккхипитва̄ сан̣т̣хапесса̄мӣ’’ти сукхава̄саттхам̣ путтам̣ олокети, евам̣ бодхисаттама̄та̄пи йам̣ там̣ ма̄ту ут̣т̣ха̄нагаманапариваттананисаджджа̄дӣсу ун̣хасӣталон̣икатиттакакат̣ука̄ха̄рааджджхохаран̣ака̄лесу ча габбхасса дуккхам̣ уппаджджати, аттхи ну кхо ме там̣ путтасса̄ти сукхава̄саттхам̣ бодхисаттам̣ олокайама̄на̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисиннам̣ бодхисаттам̣ пассати. йатха̄ хи ан̃н̃е антокуччхигата̄ пакка̄сайам̣ аджджхоттхаритва̄ а̄ма̄сайам̣ уккхипитва̄ ударапат̣алам̣ пит̣т̣хито катва̄ пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ нисса̄йа уккут̣ика̄ двӣсу мут̣т̣хӣсу ханукам̣ т̣хапетва̄ деве вассанте руккхасусире маккат̣а̄ вийа нисӣданти, на евам̣ бодхисатто. бодхисатто пана пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ пит̣т̣хито катва̄ дхамма̄сане дхаммакатхико вийа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ пураттха̄бхимукхо нисӣдати. пуббе катакаммам̣ панасса̄ ваттхум̣ содхети, суддхе ваттхумхи сукхумаччхавилаккхан̣ам̣ ниббаттати. атха нам̣ куччхигатам̣ тачо пат̣иччха̄детум̣ на саккоти, олокентийа̄ бахи т̣хито вийа пан̃н̃а̄йати. таматтхам̣ упама̄йа вибха̄венто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. бодхисатто пана антокуччхигато ма̄тарам̣ на пассати. на хи антокуччхийам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджати.
205. ка̄лам̣ каротӣти на виджа̄табха̄вапаччайа̄, а̄йупариккхайенева. бодхисаттена васитат̣т̣ха̄нан̃хи четийакут̣исадисам̣ хоти ан̃н̃есам̣ апарибхогам̣, на ча сакка̄ бодхисаттама̄тарам̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ аггамахесит̣т̣ха̄не т̣хапетунти таттакам̣йева бодхисаттама̄ту а̄йуппама̄н̣ам̣ хоти, тасма̄ тада̄ ка̄лам̣ кароти. катарасмим̣ пана вайе ка̄лам̣ каротӣти? маджджхимавайе. пат̣хамавайасмин̃хи сатта̄нам̣ аттабха̄ве чхандара̄го балава̄ хоти, тена тада̄ сан̃джа̄тагаббха̄ иттхӣ там̣ габбхам̣ анураккхитум̣ на сакконти, габбхо бахва̄ба̄дхо хоти. маджджхимавайасса пана две кот̣т̣ха̄се атиккамма татийакот̣т̣ха̄се ваттхум̣ висадам̣ хоти, висаде ваттхумхи ниббатта̄ да̄рака̄ арога̄ хонти. тасма̄ бодхисаттама̄та̄пи пат̣хамавайе сампаттим̣ анубхавитва̄ маджджхимавайасса татийакот̣т̣ха̄се виджа̄йитва̄ ка̄лам̣ кароти.
нава ва̄ даса ва̄ти еттха ва̄-саддена викаппанавасена сатта ва̄ ат̣т̣ха ва̄ ека̄даса ва̄ два̄даса ва̄ти евама̄дӣнампи сан̇гахо ведитаббо. таттха саттама̄саджа̄то джӣвати, сӣтун̣хаккхамо пана на хоти. ат̣т̣хама̄саджа̄то на джӣвати, сеса̄ джӣванти.
т̣хита̄ва̄ти т̣хита̄ва хутва̄. маха̄ма̄йа̄пи девӣ упавиджан̃н̃а̄ н̃а̄тикулагхарам̣ гамисса̄мӣти ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ капилаваттхуто девадаханагарага̄мимаггам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ девим̣ суван̣н̣асивика̄йа нисӣда̄песи. сакаланагарава̄сино сакйа̄ парива̄ретва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджайама̄на̄ девим̣ гахетва̄ па̄йим̣су. са̄ девадаханагарасса авидӯре лумбиниса̄лавануййа̄нам̣ дисва̄ уййа̄навичаран̣аттха̄йа читтам̣ уппа̄детва̄ ран̃н̃о сан̃н̃ам̣ ада̄си. ра̄джа̄ уййа̄нам̣ пат̣иджагга̄петва̄ а̄раккхам̣ сам̣видаха̄песи. девийа̄ уййа̄нам̣ павит̣т̣хаматта̄йа ка̄йадуббалйам̣ ахоси, атхасса̄ ман̇галаса̄ламӯле сирӣсайанам̣ пан̃н̃а̄петва̄ са̄н̣ийа̄ париккхипим̣су. са̄ антоса̄н̣им̣ пависитва̄ са̄ласа̄кхам̣ хаттхена гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ та̄вадева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси.
дева̄ нам̣ пат̣хамам̣ пат̣игган̣хантӣти кхӣн̣а̄сава̄ суддха̄ва̄сабрахма̄но пат̣игган̣ханти. катхам̣? сӯтивесам̣ ган̣хитва̄ти еке. там̣ пана пат̣иккхипитва̄ идам̣ вуттам̣ – тада̄ бодхисаттама̄та̄ суван̣н̣акхачитам̣ ваттхам̣ нива̄сетва̄ маччхаккхисадисам̣ дукӯлапат̣ам̣ йа̄ва па̄данта̄ва па̄рупитва̄ ат̣т̣ха̄си. атхасса̄ саллахукам̣ габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси дхаммакаран̣ато удаканиккхаманасадисам̣. атха те пакатибрахмавесенева упасан̇камитва̄ пат̣хамам̣ суван̣н̣аджа̄лена пат̣иггахесум̣. тесам̣ хаттхато манусса̄ дукӯлачумбат̣акена пат̣иггахесум̣. тена вуттам̣ – ‘‘дева̄ нам̣ пат̣хамам̣ пат̣игган̣ханти паччха̄ манусса̄’’ти.
206. чатта̄ро нам̣ девапутта̄ти чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но. пат̣иггахетва̄ти аджинаппавен̣ийа̄ пат̣иггахетва̄. махесаккхоти маха̄теджо маха̄йасо лаккхан̣асампанноти аттхо.
висадова никкхаматӣти йатха̄ ан̃н̃е сатта̄ йонимагге лагганта̄ бхаггавибхагга̄ никкхаманти, на евам̣ никкхамати, алагго хутва̄ никкхаматӣти аттхо. удена̄ти удакена. кеначи асучина̄ти йатха̄ ан̃н̃е сатта̄ каммаджава̄техи уддхам̣па̄да̄ адхосира̄ йонимагге паккхитта̄ сатапорисанаракапапа̄там̣ патанта̄ вийа та̄л̣аччхиддена никкад̣д̣хийама̄на̄ хаттхӣ вийа маха̄дуккхам̣ анубхаванта̄ на̄на̄асучимаккхита̄ва никкхаманти, на евам̣ бодхисатто. бодхисаттан̃хи каммаджава̄та̄ уддхам̣па̄дам̣ адхосирам̣ ка̄тум̣ на сакконти. со дхамма̄санато отаранто дхаммакатхико вийа ниссен̣ито отаранто пурисо вийа ча две хаттхе ча па̄де ча паса̄ретва̄ т̣хитакова ма̄тукуччхисамбхавена кеначи асучина̄ амаккхитова никкхамати.
удакасса дха̄ра̄ти удакават̣т̣ийо. та̄су сӣта̄ суван̣н̣акат̣а̄хе патати, ун̣ха̄ раджатакат̣а̄хе. идан̃ча патхавӣтале кеначи асучина̄ асаммиссам̣ тесам̣ па̄нӣйапарибходжанӣйаудакан̃чева ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣ кӣл̣анаудакан̃ча дассетум̣ вуттам̣. ан̃н̃асса пана суван̣н̣араджатагхат̣ехи а̄харийама̄наудакасса чева хам̣сават̣т̣ака̄дипоккхаран̣игатасса ча удакасса париччхедо наттхи.
207. сампатиджа̄тоти мухуттаджа̄то. па̄л̣ийам̣ пана ма̄тукуччхито никкхантаматто вийа дассито, на пана евам̣ дат̣т̣хаббам̣. никкхантаматтан̃хи там̣ пат̣хамам̣ брахма̄но суван̣н̣аджа̄лена пат̣игган̣хим̣су, тесам̣ хаттхато чатта̄ро маха̄ра̄джа̄но ман̇галасаммата̄йа сукхасампхасса̄йа аджинаппавен̣ийа̄, тесам̣ хаттхато манусса̄ дукӯлачумбат̣акена, манусса̄нам̣ хаттхато муччитва̄ патхавийам̣ патит̣т̣хито.
сетамхи чхатте анудха̄рийама̄нети диббасетаччхатте анудха̄рийама̄не. еттха ча чхаттасса парива̄ра̄ни кхагга̄дӣни пан̃ча ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄нипи а̄гата̄нева. па̄л̣ийам̣ пана ра̄джагамане ра̄джа̄ вийа чхаттамева вуттам̣. тесу чхаттамева пан̃н̃а̄йати, на чхаттагга̄хака̄. татха̄ кхагга-та̄лаван̣т̣а-морахаттхака-ва̄л̣абӣджани-ун̣хӣсаматта̄йева пан̃н̃а̄йанти, на тесам̣ га̄хака̄. сабба̄ни кира та̄ни адиссама̄нарӯпа̄ девата̄ ган̣хим̣су. вуттампи четам̣ –
‘‘анекаса̄кхан̃ча сахассаман̣д̣алам̣,
чхаттам̣ марӯ дха̄райуманталиккхе;
суван̣н̣адан̣д̣а̄ випатанти ча̄мара̄,
на диссаре ча̄марачхаттага̄хака̄’’ти. (су. ни. 693);
сабба̄ ча диса̄ти идам̣ саттападавӣтиха̄рӯпари т̣хитасса вийа саббадиса̄нувилоканам̣ вуттам̣, на кхо паневам̣ дат̣т̣хаббам̣. маха̄сатто хи манусса̄нам̣ хаттхато муччитва̄ пураттхимадисам̣ олокеси, анекачаккава̄л̣асахасса̄ни екан̇ган̣а̄ни ахесум̣. таттха деваманусса̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджайама̄на̄ – ‘‘маха̄пуриса идха тумхехи садисопи наттхи, куто уттаритаро’’ти а̄хам̣су. евам̣ чатассо диса̄, чатассо анудиса̄, хет̣т̣ха̄, упарӣти дасапи диса̄ анувилокетва̄ аттана̄ садисам̣ адисва̄ айам̣ уттара̄ диса̄ти саттападавӣтиха̄рена агама̄сӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. а̄сабхинти уттамам̣. агготи гун̣ехи саббапат̣хамо. итара̄ни две пада̄ни етассева вевачана̄ни. айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхавоти пададвайена имасмим̣ аттабха̄ве паттаббам̣ арахаттам̣ бйа̄ка̄си.
еттха ча самехи па̄дехи патхавийам̣ патит̣т̣ха̄нам̣ чатуиддхипа̄дапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, уттара̄бхимукхабха̄во маха̄джанам̣ аджджхоттхаритва̄ абхибхавитва̄ гаманасса пуббанимиттам̣, саттападагаманам̣ саттабоджджхан̇гаратанапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, диббасетаччхаттадха̄ран̣ам̣ вимуттиччхаттапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, пан̃чара̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни пан̃чахи вимуттӣхи вимуччанасса пуббанимиттам̣, диса̄нувилоканам̣ ана̄варан̣ан̃а̄н̣апат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, а̄сабхӣва̄ча̄бха̄санам̣ аппат̣иваттийадхаммачаккаппаваттанасса пуббанимиттам̣. ‘‘айамантима̄ джа̄тӣ’’ти сӣхана̄до анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄насса пуббанимиттанти ведитаббам̣. име ва̄ра̄ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄, самбахулава̄ро пана а̄гато, а̄харитва̄ дӣпетаббо.
маха̄пурисасса хи джа̄тадивасе дасасахассилокадха̄ту кампи. дасасахассилокадха̄тумхи девата̄ екачаккава̄л̣е саннипатим̣су. пат̣хамам̣ дева̄ пат̣иггахим̣су, паччха̄ манусса̄. тантибаддха̄ вӣн̣а̄ чаммабаддха̄ бхерийо ча кеначи ава̄дита̄ сайамева ваджджим̣су, манусса̄нам̣ андубандхана̄дӣни кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ бхиджджим̣су. саббарога̄ амбилена дхотатамбамалам̣ вийа вигаччхим̣су, джаччандха̄ рӯпа̄ни пассим̣су. джаччабадхира̄ саддам̣ сун̣им̣су, пӣт̣хасаппӣ джаванасампанна̄ ахесум̣, джа̄тиджал̣а̄нампи ел̣амӯга̄нам̣ сати патит̣т̣ха̄си, видесе паккхандана̄ва̄ супат̣т̣анам̣ па̄пун̣им̣су, а̄ка̄сат̣т̣хакабхӯмат̣т̣хакаратана̄ни сакатеджобха̄сита̄ни ахесум̣, верино меттачиттам̣ пат̣илабхим̣су, авӣчимхи агги нибба̄йи. локантаре а̄локо удапа̄ди, надӣсу джалам̣ на паватти, маха̄самуддесу мадхурасадисам̣ удакам̣ ахоси, ва̄то на ва̄йи, а̄ка̄сапаббатаруккхагата̄ сакун̣а̄ бхасситва̄ патхавӣгата̄ ахесум̣, чандо атирочи, сӯрийо на ун̣хо на сӣтало ниммало утусампанно ахоси, девата̄ аттано аттано вима̄надва̄ре т̣хатва̄ аппхот̣анасел̣аначелуккхепа̄дӣхи маха̄кӣл̣ам̣ кӣл̣им̣су, ча̄туддӣпикамаха̄мегхо васси, маха̄джанам̣ нева кхуда̄ на пипа̄са̄ пӣл̣еси, два̄ракава̄т̣а̄ни сайамева виварим̣су, пуппхӯпагапхалӯпага̄ руккха̄ пуппхапхала̄ни ган̣хим̣су, дасасахассилокадха̄ту екаддхаджама̄ла̄ ахосӣти.
татра̄писса дасасахассилокадха̄тукампо саббан̃н̃утан̃а̄н̣апат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, девата̄нам̣ екачаккава̄л̣е саннипа̄то дхаммачаккаппаваттанака̄ле екаппаха̄рена саннипатитва̄ дхаммапат̣игган̣ханасса пуббанимиттам̣, пат̣хамам̣ девата̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ чатуннам̣ рӯпа̄вачараджджха̄на̄нам̣ пат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣. паччха̄ манусса̄нам̣ пат̣иггахан̣ам̣ чатуннам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ пат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, тантибаддхавӣн̣а̄нам̣ сайам̣ ваджджанам̣ анупуббавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, чаммабаддхабхерӣнам̣ ваджджанам̣ махатийа̄ дхаммабхерийа̄ анусса̄ванасса пуббанимиттам̣, андубандхана̄дӣнам̣ чхедо асмима̄насамуччхедасса пуббанимиттам̣, саббарогавигамо саббакилесавигамасса пуббанимиттам̣, джаччандха̄нам̣ рӯпадассанам̣ диббачаккхупат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, джаччабадхира̄нам̣ саддассаванам̣ диббасотадха̄тупат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, пӣт̣хасаппӣнам̣ джаванасампада̄ чатуиддхипа̄да̄дхигамасса пуббанимиттам̣, джал̣а̄нам̣ сатипатит̣т̣ха̄нам̣ чатусатипат̣т̣ха̄напат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, видесапаккхандана̄ва̄нам̣ супат̣т̣анасампа̄пун̣анам̣ чатупат̣исамбхида̄дхигамасса пуббанимиттам̣, ратана̄нам̣ сакатеджобха̄ситаттам̣ йам̣ локасса дхаммобха̄сам̣ дассессати тасса пуббанимиттам̣.
верӣнам̣ меттачиттапат̣ила̄бхо чатубрахмавиха̄рапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, авӣчимхи аггинибба̄нам̣ ека̄дасааггинибба̄насса пуббанимиттам̣, локантара̄локо авиджджандхака̄рам̣ видхамитва̄ н̃а̄н̣а̄локадассанасса пуббанимиттам̣, маха̄самуддасса мадхурата̄ нибба̄нарасена екарасабха̄васса пуббанимиттам̣, ва̄тасса ава̄йанам̣ два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатабхинданасса пуббанимиттам̣, сакун̣а̄нам̣ патхавӣгаманам̣ маха̄джанасса ова̄дам̣ сутва̄ па̄н̣ехи саран̣агаманасса пуббанимиттам̣, чандасса ативирочанам̣ бахуджанакантата̄йа пуббанимиттам̣, сӯрийасса ун̣хасӣтавиваджджанаутусукхата̄ ка̄йикачетасикасукхуппаттийа̄ пуббанимиттам̣, девата̄нам̣ вима̄надва̄ресу аппхот̣ана̄дӣхи кӣл̣анам̣ буддхабха̄вам̣ патва̄ уда̄нам̣ уда̄насса пуббанимиттам̣, ча̄туддӣпикамаха̄мегхавассанам̣ махато дхаммамегхавассанасса пуббанимиттам̣, кхуда̄пӣл̣анасса абха̄во ка̄йагата̄сатиаматапат̣ила̄бхасса пуббанимиттам̣, пипа̄са̄пӣл̣анасса абха̄во вимуттисукхена сукхитабха̄васса пуббанимиттам̣, два̄ракава̄т̣а̄нам̣ сайамева виваран̣ам̣ ат̣т̣хан̇гикамаггадва̄равиваран̣асса пуббанимиттам̣, руккха̄нам̣ пуппхапхалагахан̣ам̣ вимуттипуппхехи пуппхитасса ча са̄ман̃н̃апхалабха̄рабхаритабха̄васса ча пуббанимиттам̣, дасасахассилокадха̄туйа̄ екаддхаджама̄лата̄ арийаддхаджама̄ла̄ма̄лита̄йа пуббанимиттанти ведитаббам̣. айам̣ самбахулава̄ро на̄ма.
еттха пан̃хе пуччханти – ‘‘йада̄ маха̄пурисо патхавийам̣ патит̣т̣хахитва̄ уттара̄бхимукхо гантва̄ а̄сабхим̣ ва̄чам̣ бха̄сати, тада̄ ким̣ патхавийа̄ гато, уда̄ху а̄ка̄сена? диссама̄но гато, уда̄ху адиссама̄но? ачелако гато, уда̄ху алан̇катаппат̣ийатто? дахаро хутва̄ гато, уда̄ху махаллако? паччха̄пи ким̣ та̄дисова ахоси, уда̄ху пуна ба̄лада̄рако’’ти? айам̣ пана пан̃хо хет̣т̣ха̄ лохапа̄са̄де сан̇гхасаннипа̄те типит̣акачӯл̣а̄бхайаттхерена виссаджджитова. тхеро киреттха нийати пуббекатакамма-иссаранимма̄нава̄давасена там̣ там̣ бахум̣ ватва̄ аваса̄не евам̣ бйа̄ка̄си – ‘‘маха̄пурисо патхавийам̣ гато, маха̄джанасса пана а̄ка̄се гаччханто вийа ахоси. диссама̄но гато, маха̄джанасса пана адиссама̄но вийа ахоси. ачелако гато, маха̄джанасса пана алан̇катаппат̣ийаттова упат̣т̣ха̄си. дахарова гато, маха̄джанасса пана сол̣асавассуддесико вийа ахоси. паччха̄ пана ба̄лада̄ракова ахоси, на та̄дисо’’ти. евам̣ вутте париса̄ часса ‘‘буддхена вийа хутва̄ бхо тхерена пан̃хо катхито’’ти аттамана̄ ахоси. локантарикава̄ро вуттанайо ева.
видита̄ти па̄кат̣а̄ хутва̄. йатха̄ хи са̄вака̄ наха̄намукхадхованакха̄данапивана̄дика̄ле анока̄сагате атӣтасан̇кха̄ре ниппадесе саммаситум̣ на сакконти, ока̄сапаттайева саммасанти, на евам̣ буддха̄. буддха̄ хи саттадивасаббхантаре ваваттхитасан̇кха̄ре а̄дито пат̣т̣ха̄йа саммаситва̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ва виссадждженти, тесам̣ авипасситадхаммо на̄ма наттхи, тасма̄ ‘‘видита̄’’ти а̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
аччхарийааббхутасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.