4. са̄мага̄масуттаван̣н̣ана̄

41. евам̣ ме сутанти са̄мага̄масуттам̣. таттха са̄мага̄мети са̄ма̄ка̄нам̣ уссаннатта̄ евам̣ладдхана̄ме га̄ме. адхуна̄ ка̄лан̇катоти сампати ка̄лам̣ като. дведхикаджа̄та̄ти дведжджхаджа̄та̄ двебха̄гаджа̄та̄. бхан̣д̣ана̄дӣсу бхан̣д̣анам̣ пуббабха̄гакалахо, там̣ дан̣д̣а̄да̄на̄дивасена пан̣н̣аттивӣтиккамавасена ча ваддхитам̣ калахо, ‘‘на твам̣ имам̣ дхаммавинайам̣ а̄джа̄на̄сӣ’’тиа̄дикам̣ вируддхавачанам̣ вива̄до. витуданта̄ти витуджджанта̄. сахитам̣ мети мама вачанам̣ аттхасам̣хитам̣. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттанти йам̣ тава адхичин̣н̣ам̣ чирака̄ласеванавасена пагун̣ам̣, там̣ мама ва̄дам̣ а̄гамма ниваттам̣. а̄ропито те ва̄доти туйхам̣ упари майа̄ досо а̄ропито. чара ва̄даппамоккха̄йа̄ти бхаттапут̣ам̣ а̄да̄йа там̣ там̣ упасан̇камитва̄ ва̄даппамоккхаттха̄йа уттари парийесама̄но чара. ниббет̣хехи ва̄ти атха майа̄ а̄ропитава̄дато атта̄нам̣ мочехи. саче пахосӣти саче саккоси. вадхойева̄ти маран̣амева.

на̄т̣апуттийесӯти на̄т̣апуттасса антева̄сикесу. ниббиннарӯпа̄ти уккан̣т̣хитасабха̄ва̄, абхива̄дана̄дӣни на каронти. вираттарӯпа̄ти вигатапема̄. пат̣ива̄нарӯпа̄ти тесам̣ нипаччакирийато ниваттасабха̄ва̄. йатха̄ танти йатха̄ ча дураккха̄та̄дисабха̄ве дхаммавинайе ниббиннавираттапат̣ива̄нарӯпехи бхавитаббам̣, татхева джа̄та̄ти аттхо. дураккха̄тети дуккатхите. дуппаведитети дувин̃н̃а̄пите. анупасамасам̣ваттаникети ра̄га̄дӣнам̣ упасамам̣ ка̄тум̣ асаматтхо. бхиннатхӯпети бхиннапатит̣т̣хе. еттха хи на̄т̣апуттова несам̣ патит̣т̣хена тхӯпо, со пана бхинно мато. тена вуттам̣ ‘‘бхиннатхӯпе’’ти. аппат̣исаран̣ети тассева абха̄вена пат̣исаран̣авирахите.

нану ча̄йам̣ на̄т̣апутто на̄л̣андава̄сико, со касма̄ па̄ва̄йам̣ ка̄лам̣катоти. со кира упа̄лина̄ гахапатина̄ пат̣ивиддхасаччена дасахи га̄тха̄хи бха̄сите буддхагун̣е сутва̄ ун̣хам̣ лохитам̣ чхад̣д̣еси. атха нам̣ апха̄сукам̣ гахетва̄ па̄вам̣ агамам̣су, со таттха ка̄ламака̄си. ка̄лам̣ курума̄но ча ‘‘мама ладдхи аниййа̄ника̄ са̄рарахита̄, майам̣ та̄ва нат̣т̣ха̄, авасесаджано ма̄ апа̄йапӯрако ахоси. саче пана̄хам̣ ‘мама са̄санам̣ аниййа̄ника’нти ваккха̄ми, на саддахиссанти. йам̣нӯна̄хам̣ двепи джане на еканӣха̄рена угган̣ха̄пеййам̣, те мамаччайена ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вивадиссанти. саттха̄ там̣ вива̄дам̣ пат̣ичча екам̣ дхаммакатхам̣ катхессати, тато те са̄санасса махантабха̄вам̣ джа̄тиссантӣ’’ти.

атха нам̣ еко антева̄сико упасан̇камитва̄ а̄ха ‘‘бханте, тумхе дуббала̄, майхам̣ имасмим̣ дхамме са̄рам̣ а̄чиккхатха а̄чарийаппама̄н̣а’’нти. а̄вусо, твам̣ мамаччайена сассатанти ган̣хеййа̄сӣти. апаропи там̣ упасан̇ками, там̣ уччхедам̣ ган̣ха̄песи. евам̣ двепи джане екаладдхике акатва̄ бахӯ на̄на̄нӣха̄рена угган̣ха̄петва̄ ка̄ламака̄си. те тасса сарӣракиччам̣ катва̄ саннипатитва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пуччхим̣су ‘‘касса̄вусо, а̄чарийо са̄рама̄чиккхӣ’’ти? еко ут̣т̣хахитва̄ майханти а̄ха. ким̣ а̄чиккхӣти? сассатанти. апаро там̣ пат̣иба̄хитва̄ майхам̣ са̄рам̣ а̄чиккхӣти а̄ха. евам̣ саббе ‘‘майхам̣ са̄рам̣ а̄чиккхи, ахам̣ джет̣т̣хако’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вива̄дам̣ вад̣д̣хетва̄ аккосе чева парибха̄се ча хаттхапа̄дапаха̄ра̄дӣни ча паваттетва̄ екамаггена две агаччханта̄ на̄на̄диса̄су паккамим̣су, екачче гихӣ ахесум̣.

бхагавато пана дхарама̄нака̄лепи бхиккхусан̇гхе вива̄до на уппаджджи. саттха̄ хи тесам̣ вива̄дака̄ран̣е уппаннаматтейева сайам̣ ва̄ гантва̄ те ва̄ бхиккхӯ паккоса̄петва̄ кханти метта̄ пат̣исан̇кха̄ авихим̣са̄ са̄ран̣ӣйадхаммесу екам̣ ка̄ран̣ам̣ катхетва̄ вива̄дам̣ вӯпасамети. евам̣ дхарама̄нопи сан̇гхасса патит̣т̣ха̄ва ахоси. паринибба̄йама̄нопи авива̄дака̄ран̣ам̣ катва̄ва паринибба̄йи. бхагавата̄ хи сутте десита̄ чатта̄ро маха̄падеса̄ (а. ни. 4.180; дӣ. ни. 2.187) йа̄ваджджадиваса̄ бхиккхӯнам̣ патит̣т̣ха̄ ча авассайо ча. татха̄ кхандхаке десита̄ чатта̄ро маха̄падеса̄ (маха̄ва. 305) сутте вутта̄ни чатта̄ри пан̃хабйа̄каран̣а̄ни (а. ни. 4.42) ча. тенева̄ха – ‘‘йо во майа̄, а̄нанда, дхаммо ча винайо ча десито пан̃н̃атто, со во мамаччайена саттха̄’’ти (дӣ. ни. 2.216).

42. атха кхо чундо саман̣уддесоти айам̣ тхеро дхаммасена̄патисса канит̣т̣хабха̄тико. там̣ бхиккхӯ анупасампаннака̄ле чундо саман̣уддесоти самуда̄чаритва̄ тхерака̄лепи татхева самуда̄чарим̣су. тена вуттам̣ ‘‘чундо саман̣уддесо’’ти. упасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? на̄т̣апутте кира ка̄лам̣кате джамбудӣпе манусса̄ таттха таттха катхам̣ паваттайим̣су – ‘‘ниган̣т̣хо на̄т̣апутто еко саттха̄ти пан̃н̃а̄йиттха, тасса ка̄лакирийа̄йа са̄вака̄нам̣ еварӯпо вива̄до джа̄то, саман̣о пана готамо джамбудӣпе чандо вийа сӯрийо вийа ча па̄кат̣ойева, кӣдисо ну кхо саман̣е готаме париниббуте са̄вака̄нам̣ вива̄до бхависсатӣ’’ти. тхеро там̣ катхам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘имам̣ катхам̣ гахетва̄ дасабаласса а̄рочесса̄ми, саттха̄ ча етам̣ аттхуппаттим̣ катва̄ екам̣ десанам̣ катхессатӣ’’ти. со никкхамитва̄ йена са̄мага̄мо, йена̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇ками. уджумева бхагавато сантикам̣ агантва̄ йенасса упаджджха̄йо а̄йасма̄ а̄нандо тенупасан̇камӣти аттхо. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘упаджджха̄йо ме маха̄пан̃н̃о, со имам̣ са̄санам̣ саттху а̄рочессати, атха саттха̄ таданурӯпам̣ дхаммам̣ десессатӣ’’ти. катха̄па̄бхатанти катха̄мӯлам̣, мӯлан̃хи па̄бхатанти вуччати. йатха̄ха –

‘‘аппакенапи медха̄вӣ, па̄бхатена вичаккхан̣о;

самут̣т̣ха̄пети атта̄нам̣, ан̣ум̣ аггим̣ва сандхама’’нти. (джа̄. 2.1.4);

дассана̄йа̄ти дассанаттха̄йа. ким̣ панимина̄ бхагава̄ на дит̣т̣хапубботи? но на дит̣т̣хапуббо, айан̃хи а̄йасма̄ дива̄ нава ва̄ре раттим̣ нава ва̄рети ека̄хам̣ ат̣т̣ха̄раса ва̄ре упат̣т̣ха̄намева гаччхати. дивасасса пана сатаккхаттум̣ ва̄ сахассаккхаттум̣ ва̄ гантука̄мо сама̄нопи на ака̄ран̣а̄ гаччхати, екам̣ пан̃худдха̄рам̣ гахетва̄ва гаччхати. со там̣дивасам̣ тена гантука̄мо евама̄ха.

ахита̄йа дуккха̄йа деваманусса̄нанти екасмим̣ виха̄ре сан̇гхамаджджхе уппанно вива̄до катхам̣ деваманусса̄нам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттати? косамбакаккхандхаке (маха̄ва. 451) вийа хи двӣсу бхиккхӯсу вива̄дам̣ а̄паннесу тасмим̣ виха̄ре тесам̣ антева̄сика̄ виваданти, тесам̣ ова̄дам̣ ган̣ханто бхиккхунисан̇гхо вивадати, тато тесам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ виваданти, атха манусса̄нам̣ а̄раккхадевата̄ две кот̣т̣ха̄са̄ хонти. таттха дхаммава̄дӣнам̣ а̄раккхадевата̄ дхаммава̄динийо хонти, адхаммава̄дӣнам̣ адхаммава̄динийо хонти. тато та̄сам̣ а̄раккхадевата̄нам̣ митта̄ бхуммадевата̄ бхиджджанти. евам̣ парампара̄йа йа̄ва брахмалока̄ т̣хапетва̄ арийаса̄ваке саббе деваманусса̄ две кот̣т̣ха̄са̄ хонти. дхаммава̄дӣхи пана адхаммава̄динова бахутара̄ хонти, тато йам̣ бахӯхи гахитам̣, там̣ ган̣ханти. дхаммам̣ виссаджджетва̄ бахутара̄ва адхаммам̣ ган̣ханти. те адхаммам̣ пӯретва̄ вихаранта̄ апа̄йе ниббаттанти. евам̣ екасмим̣ виха̄ре сан̇гхамаджджхе уппанно вива̄до бахӯнам̣ ахита̄йа дуккха̄йа хоти.

43. абхин̃н̃а̄ десита̄ти маха̄бодхимӯле нисиннена паччаккхам̣ катва̄ паведита̄. патиссайама̄нарӯпа̄ вихарантӣти упанисса̄йа вихаранти. бхагавато аччайена̄ти етарахи бхагавантам̣ джет̣т̣хакам̣ катва̄ сага̄рава̄ вихаранти, тумха̄кам̣, бханте, уггатеджата̄йа дура̄садата̄йа вива̄дам̣ джанетум̣ на сакконти, бхагавато пана аччайена вива̄дам̣ джанеййунти вадати. йаттха пана там̣ вива̄дам̣ джанеййум̣, там̣ дассенто аджджха̄джӣве ва̄ адхипа̄тимоккхе ва̄ти а̄ха. таттха аджджха̄джӣвети а̄джӣвахету а̄джӣвака̄ран̣а̄ – ‘‘бхиккху уттаримануссадхаммам̣ уллапати а̄патти па̄ра̄джикасса̄’’тиа̄дина̄ (пари. 287) найена парива̄ре пан̃н̃атта̄ни чха сиккха̄пада̄ни, та̄ни т̣хапетва̄ сеса̄ни саббасиккха̄пада̄ни адхипа̄тимоккхам̣ на̄ма. аппаматтако со а̄нанда̄ти аджджха̄джӣвам̣ адхипа̄тимоккхан̃ча а̄раббха уппаннавива̄до на̄ма йасма̄ парасса катха̄йапи аттано дхаммата̄йапи саллаккхетва̄ суппаджахо хоти, тасма̄ ‘‘аппаматтако’’ти вутто.

татра̄йам̣ найо – идхекаччо ‘‘на сакка̄ уттаримануссадхаммам̣ ануллапантена кин̃чи ладдху’’нтиа̄дӣни чинтетва̄ а̄джӣвахету уттаримануссадхаммам̣ ва̄ уллапати сан̃чариттам̣ ва̄ а̄паджджати, йо те виха̄ре васати, со бхиккху араха̄тиа̄дина̄ найена са̄мантаджаппанам̣ ва̄ кароти, агила̄но ва̄ аттано аттха̄йа пан̣ӣтабходжана̄ни вин̃н̃а̄петва̄ бхун̃джати, бхиккхунӣ ва̄ пана та̄ни вин̃н̃а̄петва̄ па̄т̣идесанӣйам̣ а̄паджджати, йо кочи дуккат̣аваттхукам̣ йам̣кин̃чи сӯподанавин̃н̃аттимева ва̄ кароти, ан̃н̃атарам̣ ва̄ пана пан̣н̣аттивӣтиккамам̣ каронто вихарати, таменам̣ сабрахмача̄рӣ евам̣ сан̃джа̄нанти – ‘‘ким̣ имасса имина̄ ла̄бхена ладдхена, йо са̄сане паббаджитва̄ миччха̄джӣвена джӣвикам̣ каппети, пан̣н̣аттивӣтиккамам̣ каротӣ’’ти. аттано дхаммата̄йаписса евам̣ хоти – ‘‘кисса майхам̣ имина̄ ла̄бхена, йва̄хам̣ евам̣ сва̄ккха̄те дхаммавинайе паббаджитва̄ миччха̄джӣвена джӣвикам̣ каппеми, пан̣н̣аттивӣтиккамам̣ каромӣ’’ти саллаккхетва̄ тато орамати. евам̣ парасса катха̄йапи аттано дхаммата̄йапи саллаккхетва̄ суппаджахо хоти. тена бхагава̄ ‘‘аппаматтако’’ти а̄ха.

магге ва̄ хи, а̄нанда, пат̣ипада̄йа ва̄ти локуттарамаггам̣ патва̄ вива̄до на̄ма саббасо вӯпасаммати, наттхи адхигатамагга̄нам̣ вива̄до. пуббабха̄гамаггам̣ пана пуббабха̄гапат̣ипадан̃ча сандха̄йетам̣ вуттам̣.

татра̄йам̣ найо – евам̣ бхиккхум̣ манусса̄ локуттарадхамме самбха̄венти. со саддхивиха̄рика̄дайо а̄гантва̄ вандитва̄ т̣хите пуччхати ‘‘ким̣ а̄гататтха̄’’ти. манасика̄таббакаммат̣т̣ха̄нам̣ пуччхитум̣, бхантети. нисӣдатха, кхан̣енева арахаттам̣ па̄петум̣ саматтхакаммат̣т̣ха̄накатхам̣ а̄чиккхисса̄мӣти ватва̄ вадати – ‘‘идха бхиккху аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ нисинно мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ манаси кароти, тасса там̣ манасикарото обха̄со уппаджджати. айам̣ пат̣хамамагго на̄ма. со дутийам̣ обха̄сан̃а̄н̣ам̣ ниббаттети, дутийамагго адхигато хоти, евам̣ татийан̃ча чатуттхан̃ча. етта̄вата̄ маггаппатто чева пхалаппатто ча хотӣ’’ти. атха те бхиккхӯ ‘‘акхӣн̣а̄саво на̄ма евам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетум̣ на саккоти, аддха̄йам̣ кхӣн̣а̄саво’’ти нит̣т̣хам̣ гаччханти.

со апарена самайена ка̄лам̣ кароти. саманта̄ бхиккха̄ча̄рага̄мехи манусса̄ а̄гантва̄ пуччханти ‘‘кеначи, бханте, тхеро пан̃хам̣ пуччхито’’ти. упа̄сака̄ пуббева тхерена пан̃хо катхито амха̄канти. те пуппхаман̣д̣апам̣ пуппхакӯт̣а̄га̄рам̣ саджджетва̄ суван̣н̣ена аккхипидха̄намукхапидха̄на̄дим̣ каритва̄ гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ сатта̄хам̣ са̄дхукӣл̣икам̣ кӣл̣етва̄ джха̄петва̄ ат̣т̣хӣни а̄да̄йа четийам̣ каронти. ан̃н̃е а̄гантука̄ виха̄рам̣ а̄гантва̄ па̄де дховитва̄ ‘‘маха̄тхерам̣ пассисса̄ма, кахам̣, а̄вусо, маха̄тхеро’’ти пуччханти. париниббуто, бхантети. дуккарам̣, а̄вусо, тхерена катам̣ маггапхала̄ни ниббаттентена, пан̃хам̣ пуччхиттха, а̄вусоти. бхиккхӯнам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхенто имина̄ нийа̄мена катхеси, бхантети. на есо, а̄вусо, магго, випассанупаккилесо на̄меса, на тумхе джа̄ниттха, путхуджджано, а̄вусо, тхероти. те калахам̣ каронта̄ ут̣т̣хахитва̄ ‘‘сакалавиха̄ре бхиккхӯ ча бхиккха̄ча̄рага̄месу манусса̄ ча на джа̄нанти, тумхейева джа̄на̄тха. катарамаггена тумхе а̄гата̄, ким̣ во виха̄радва̄ре четийам̣ на дит̣т̣ха’’нти. евам̣ва̄дӣнам̣ пана бхиккхӯнам̣ сатам̣ ва̄, хоту сахассам̣ ва̄, йа̄ва там̣ ладдхим̣ наппаджаханти, саггопи маггопи ва̄ритойева.

апаропи та̄дисова каммат̣т̣ха̄нам̣ катхенто евам̣ катхети – читтенева тӣсу уддханесу тӣн̣и капалла̄ни а̄ропетва̄ хет̣т̣ха̄ аггим̣ катва̄ читтенева аттано дваттим̣са̄ка̄рам̣ уппа̄т̣етва̄ капаллесу паккхипитва̄ читтенева дан̣д̣акена париваттетва̄ париваттетва̄ бхаджджитаббам̣, йа̄ джха̄йама̄не чха̄рика̄ хоти, са̄ мукхава̄тена пала̄сетабба̄. еттакена дхӯтапа̄по на̄меса саман̣о хоти. сесам̣ пуриманайенева виттха̄ретаббам̣.

апаро евам̣ катхети – читтенева маха̄ча̄т̣им̣ т̣хапетва̄ маттхум̣ йоджетва̄ читтенева аттано дваттим̣са̄ка̄рам̣ уппа̄т̣етва̄ таттха паккхипитва̄ маттхум̣ ота̄ретва̄ мантхитаббам̣. матхийама̄нам̣ вилӣйати, вилӣне упари пхен̣о уггаччхати. со пхен̣о парибхун̃джитаббо. етта̄вата̄ во аматам̣ парибхуттам̣ на̄ма бхависсати. ито парам̣ ‘‘атха те бхиккхӯ’’тиа̄ди саббам̣ пуриманайенева виттха̄ретаббам̣.

44. ида̄ни йо евам̣ вива̄до уппаджджеййа, тасса мӯлам̣ дассенто чхайима̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха ага̄равоти га̄рававирахито. аппатиссоти аппатиссайо анӣчавутти. еттха пана йо бхиккху саттхари дхарама̄не тӣсу ка̄лесу упат̣т̣ха̄нам̣ на йа̄ти, саттхари анупа̄хане чан̇каманте саупа̄хано чан̇камати, нӣче чан̇каме чан̇каманте учче чан̇каме чан̇камати, хет̣т̣ха̄ васанте упари васати, саттху дассанат̣т̣ха̄не убхо ам̣се па̄рупати, чхаттам̣ дха̄рети, упа̄ханам̣ дха̄рети, нха̄натиттхе учча̄рам̣ ва̄ пасса̄вам̣ ва̄ кароти, париниббуте ва̄ пана четийам̣ вандитум̣ на гаччхати, четийасса пан̃н̃а̄йанат̣т̣ха̄не саттхудассанат̣т̣ха̄не вуттам̣ саббам̣ кароти, ан̃н̃ехи ча бхиккхӯхи ‘‘касма̄ евам̣ кароси, на идам̣ ват̣т̣ати, самма̄сабуддхасса на̄ма ладжджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вутте ‘‘тӯн̣хӣ хоти, ким̣ буддхо буддхоти вадасӣ’’ти бхан̣ати, айам̣ саттхари ага̄раво на̄ма.

йо пана дхаммассаване сан̇гхут̣т̣хе саккаччам̣ на гаччхати, саккаччам̣ дхаммам̣ на сун̣а̄ти, нидда̄йати ва̄ саллапенто ва̄ нисӣдати, саккаччам̣ на ган̣ха̄ти на дха̄рети, ‘‘ким̣ дхамме ага̄равам̣ каросӣ’’ти вутте ‘‘тун̣хӣ хоти, дхаммо дхаммоти вадаси, ким̣ дхаммо на̄ма̄’’ти вадати, айам̣ дхамме ага̄раво на̄ма.

йо пана тхерена бхиккхуна̄ анаджджхит̣т̣хо дхаммам̣ десети, нисӣдати пан̃хам̣ катхети, вуд̣д̣хе бхиккхӯ гхат̣т̣енто гаччхати, тит̣т̣хати нисӣдати, дуссапаллаттхикам̣ ва̄ хаттхапаллаттхикам̣ ва̄ кароти, сан̇гхамаджджхе убхо ам̣се па̄рупати, чхаттупа̄ханам̣ дха̄рети, ‘‘бхиккхусан̇гхасса ладжджитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттепи ‘‘тун̣хӣ хоти, сан̇гхо сан̇гхоти вадаси, ким̣ сан̇гхо, мигасан̇гхо аджасан̇гхо’’тиа̄дӣни вадати, айам̣ сан̇гхе ага̄раво на̄ма. екабхиккхусмимпи хи ага̄раве кате сан̇гхе катойева хоти. тиссо сиккха̄ пана апарипӯрайама̄нова сиккха̄йа на парипӯрака̄рӣ на̄ма.

аджджхаттам̣ ва̄ти аттани ва̄ аттано париса̄йа ва̄. ба̄хиддха̄ти парасмим̣ ва̄ парасса париса̄йа ва̄.

46. ида̄ни айам̣ чха т̣ха̄на̄ни нисса̄йа уппаннавива̄до вад̣д̣ханто йа̄ни адхикаран̣а̄ни па̄пун̣а̄ти, та̄ни дассетум̣ чатта̄рима̄нӣтиа̄дима̄ха. таттха вӯпасаманаттха̄йа паваттама̄нехи саматхехи адхика̄табба̄нӣти адхикаран̣а̄ни. вива̄дова адхикаран̣ам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣. итаресупи есева найо.

ида̄ни има̄нипи чатта̄ри адхикаран̣а̄ни патва̄ упари вад̣д̣хенто со вива̄до йехи саматхехи вӯпасаммати, тесам̣ дассанаттхам̣ сатта кхо паниметиа̄дима̄ха. таттха адхикаран̣а̄ни саменти вӯпасаментӣти адхикаран̣асаматха̄. уппаннуппанна̄нанти уппанна̄нам̣ уппанна̄нам̣. адхикаран̣а̄нанти етесам̣ вива̄да̄дхикаран̣а̄дӣнам̣ чатуннам̣. саматха̄йа вӯпасама̄йа̄ти саманаттхан̃чева вӯпасаманаттхан̃ча. саммукха̄винайо да̄таббо…пе… тин̣аваттха̄ракоти име сатта саматха̄ да̄табба̄.

татра̄йам̣ виниччхайакатха̄ – адхикаран̣есу та̄ва дхаммоти ва̄ адхаммоти ва̄ти ат̣т̣ха̄расахи ваттхӯхи виваданта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ йо вива̄до, идам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ на̄ма. сӣлавипаттийа̄ ва̄ а̄ча̄радит̣т̣хиа̄джӣвавипаттийа̄ ва̄ ануваданта̄нам̣ йо анува̄до упавадана̄ чева чодана̄ ча, идам̣ анува̄да̄дхикаран̣ам̣ на̄ма. ма̄тика̄йам̣ а̄гата̄ пан̃ча вибхан̇ге двети сатта а̄паттиккхандха̄ а̄патта̄дхикаран̣ам̣ на̄ма. йам̣ сан̇гхасса апалокана̄дӣнам̣ чатуннам̣ камма̄нам̣ каран̣ам̣, идам̣ кичча̄дхикаран̣ам̣ на̄ма.

таттха вива̄да̄дхикаран̣ам̣ двӣхи саматхехи саммати саммукха̄винайена ча йебхуййасика̄йа ча. саммукха̄винайенева саммама̄нам̣ йасмим̣ виха̄ре уппаннам̣, тасмим̣йева ва̄, ан̃н̃аттха вӯпасаметум̣ гаччханта̄нам̣ антара̄магге ва̄, йаттха гантва̄ сан̇гхасса ниййа̄титам̣, таттха сан̇гхена ва̄ ган̣ена ва̄ вӯпасаметум̣ асакконте таттхева убба̄хика̄йа самматапуггалехи ва̄ виниччхитам̣ саммати. евам̣ саммама̄не пана тасмим̣ йа̄ сан̇гхасаммукхата̄ дхаммасаммукхата̄, винайасаммукхата̄, пуггаласаммукхата̄, айам̣ саммукха̄винайо на̄ма.

таттха ча ка̄ракасан̇гхасса са̄маггивасена саммукхӣбха̄во сан̇гхасаммукхата̄. саметаббасса ваттхуно бхӯтата̄ дхаммасаммукхата̄. йатха̄ там̣ саметаббам̣, татхева саманам̣ винайасаммукхата̄. йо ча вивадати, йена ча вивадати, тесам̣ убхиннам̣ аттапаччаттхика̄нам̣ саммукхӣбха̄во пуггаласаммукхата̄. убба̄хика̄йа вӯпасаме панеттха сан̇гхасаммукхата̄ париха̄йати. евам̣ та̄ва саммукха̄винайенева саммати.

саче паневампи на саммати, атха нам̣ убба̄хика̄йа саммата̄ бхиккхӯ ‘‘на майам̣ саккома вӯпасамету’’нти сан̇гхассева ниййа̄тенти. тато сан̇гхо пан̃чан̇гасаманна̄гатам̣ бхиккхум̣ сала̄кагга̄хакам̣ самманнитва̄ тена гул̣хакавиват̣акасакан̣н̣аджаппакесу тӣсу сала̄кагга̄хесу ан̃н̃атаравасена сала̄кам̣ га̄хетва̄ саннипатитапариса̄йа дхаммава̄дӣнам̣ йебхуййата̄йа йатха̄ те дхаммава̄дино ваданти, евам̣ вӯпасантам̣ адхикаран̣ам̣ саммукха̄винайена ча йебхуййасика̄йа ча вӯпасантам̣ хоти. таттха саммукха̄винайо вуттанайо ева. йам̣ пана йебхуййасика̄йа каммасса каран̣ам̣, айам̣ йебхуййасика̄ на̄ма. евам̣ вива̄да̄дхикаран̣ам̣ двӣхи саматхехи саммати.

анува̄да̄дхикаран̣ам̣ чатӯхи саматхехи саммати саммукха̄винайена ча сативинайена ча амӯл̣хавинайена ча тассапа̄пийасика̄йа ча. саммукха̄винайенева саммама̄нам̣ йо ча анувадати, йан̃ча анувадати, тесам̣ вачанам̣ сутва̄, саче ка̄чи а̄патти наттхи, убхо кхама̄петва̄, саче аттхи, айам̣ на̄меттха а̄паттӣти евам̣ виниччхитам̣ вӯпасаммати. таттха саммукха̄винайалаккхан̣ам̣ вуттанайамева.

йада̄ пана кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно амӯлика̄йа сӣлавипаттийа̄ ануддхам̣ситасса сативинайам̣ йа̄чама̄насса сан̇гхо н̃аттичатуттхена каммена сативинайам̣ дети, тада̄ саммукха̄винайена ча сативинайена ча вӯпасантам̣ хоти. динне пана сативинайе пуна тасмим̣ пуггале кассачи анува̄до на рухати.

йада̄ умматтако бхиккху умма̄давасена кате асса̄ман̣аке аджджха̄ча̄ре ‘‘сарата̄йасма̄ еварӯпим̣ а̄патти’’нти бхиккхӯхи вуччама̄но – ‘‘умматтакена ме, а̄вусо, етам̣ катам̣, на̄хам̣ там̣ сара̄мӣ’’ти бхан̣антопи бхиккхӯхи чодийама̄нова пуна ачоданаттха̄йа амӯл̣хавинайам̣ йа̄чати, сан̇гхо часса н̃аттичатуттхена каммена амӯл̣хавинайам̣ дети, тада̄ саммукха̄винайена ча амӯл̣хавинайена ча вӯпасантам̣ хоти. динне пана амӯл̣хавинайе пуна тасмим̣ пуггале кассачи таппаччайа̄ анува̄до на рухати.

йада̄ пана па̄ра̄джикена ва̄ па̄ра̄джикаса̄мантена ва̄ чодийама̄насса ан̃н̃ена̄н̃н̃ам̣ пат̣ичарато па̄пуссанната̄йа па̄пийасса пуггаласса – ‘‘сача̄йам̣ аччхиннамӯло бхависсати, самма̄ ваттитва̄ оса̄ран̣ам̣ лабхиссати, саче чхиннамӯло, айамевасса на̄сана̄ бхависсатӣ’’ти ман̃н̃ама̄но сан̇гхо н̃аттичатуттхена каммена тассапа̄пийасикам̣ кароти, тада̄ саммукха̄винайена ча тасса па̄пийасика̄йа ча вӯпасантам̣ хоти. евам̣ анува̄да̄дхикаран̣ам̣ чатӯхи саматхехи саммати.

а̄патта̄дхикаран̣ам̣ тӣхи саматхехи саммати саммукха̄винайена ча пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ена ча тин̣аваттха̄ракена ча. тасса саммукха̄винайенева вӯпасамо наттхи. йада̄ пана екасса ва̄ бхиккхуно сантике сан̇гхаган̣амаджджхесу ва̄ бхиккху лахукам̣ а̄паттим̣ десети, тада̄ а̄патта̄дхикаран̣ам̣ саммукха̄винайена ча пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ена ча вӯпасаммати. таттха саммукха̄винайо та̄ва йо ча десети, йасса ча десети, тесам̣ саммукхата̄. сесам̣ вуттанайамева. пуггаласса ча ган̣асса ча десана̄ка̄ле сан̇гхасаммукхата̄ париха̄йати. йам̣ панеттха ‘‘ахам̣, бханте, иттханна̄мам̣ а̄паттим̣ апанно’’ти ча, а̄ма ‘‘пасса̄мӣ’’ти ча пат̣ин̃н̃а̄та̄йа ‘‘а̄йатим̣ сам̣вареййа̄сӣ’’ти каран̣ам̣, там̣ пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ на̄ма. сан̇гха̄дисесе парива̄са̄дийа̄чана̄ пат̣ин̃н̃а̄, парива̄са̄дӣнам̣ да̄нам̣ пат̣ин̃н̃а̄такаран̣ам̣ на̄ма.

двепаккхаджа̄та̄ пана бхан̣д̣анака̄рака̄ бхиккхӯ бахум̣ асса̄ман̣акам̣ аджджха̄ча̄рам̣ чаритва̄ пуна ладжджидхамме уппанне ‘‘саче майам̣ има̄хи а̄паттӣхи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ка̄ресса̄ма, сийа̄пи там̣ адхикаран̣ам̣ каккхал̣атта̄йа сам̣ваттеййа̄’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄паттийа̄ ка̄ра̄пане досам̣ дисва̄ йада̄ тин̣аваттха̄ракакаммам̣ каронти, тада̄ а̄патта̄дхикаран̣ам̣ саммукха̄винайена ча тин̣аваттха̄ракена ча саммати. татра хи йаттака̄ хаттхапа̄супагата̄ ‘‘на ме там̣ кхаматӣ’’ти евам̣ дит̣т̣ха̄викаммам̣ акатва̄ ‘‘дуккат̣ам̣ каммам̣ пуна ка̄таббам̣ камма’’нти на уккот̣енти, ниддампи окканта̄ хонти, саббесампи т̣хапетва̄ тхуллаваджджан̃ча гихипат̣исам̣йуттан̃ча сабба̄паттийо вут̣т̣хаханти. евам̣ а̄патта̄дхикаран̣ам̣ тӣхи саматхехи саммати. кичча̄дхикаран̣ам̣ екена саматхена саммати саммукха̄винайенева.

има̄ни чатта̄ри адхикаран̣а̄ни йатха̄нурӯпам̣ имехи саттахи саматхехи самманти. тена вуттам̣ ‘‘уппаннуппанна̄нам̣ адхикаран̣а̄нам̣ саматха̄йа вӯпасама̄йа саммукха̄винайо да̄таббо…пе… тин̣аваттха̄рако’’ти. айаметтха виниччхайанайо, виттха̄ро пана саматхаккхандхаке (чӯл̣ава. 185) а̄гатойева. виниччхайописса самантапа̄са̄дика̄йа вутто.

47. йо пана̄йам̣ имасмим̣ сутте ‘‘идха̄нанда, бхиккхӯ вивадантӣ’’тиа̄дико виттха̄ро вутто, со етена найена сан̇кхепатова вуттоти ведитаббо. таттха дхаммотиа̄дӣсу суттантапарийа̄йена та̄ва даса кусалакаммапатха̄ дхаммо, акусалакаммапатха̄ адхаммо. татха̄ ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти хет̣т̣ха̄ а̄гата̄ саттатим̣са бодхипаккхийадхамма̄, тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ тайо саммаппадха̄на̄ тайо иддхипа̄да̄ чха индрийа̄ни чха бала̄ни ат̣т̣ха боджджхан̇га̄ наван̇гико магго ча̄ти, чатта̄ро упа̄да̄на̄ пан̃ча нӣваран̣а̄нӣтиа̄дайо сан̇калит̣т̣хадхамма̄ ча̄ти айам̣ адхаммо.

таттха йам̣кин̃чи екам̣ адхаммакот̣т̣ха̄сам̣ гахетва̄ ‘‘имам̣ адхаммам̣ дхаммоти карисса̄ма, евам̣ амха̄кам̣ а̄чарийакулам̣ ниййа̄никам̣ бхависсати, майан̃ча локе па̄кат̣а̄ бхависса̄ма̄’’ти там̣ адхаммам̣ ‘‘дхаммо айа’’нти катхента̄ дхаммоти виваданти. таттхева дхаммакот̣т̣ха̄сесу екам̣ гахетва̄ ‘‘адхаммо айа’’нти катхента̄ адхаммоти виваданти.

винайапарийа̄йена пана бхӯтена ваттхуна̄ чодетва̄ са̄ретва̄ йатха̄пат̣ин̃н̃а̄йа ка̄таббакаммам̣ дхаммо на̄ма, абхӯтена пана ваттхуна̄ ачодетва̄ аса̄ретва̄ апат̣ин̃н̃а̄йа катаббакаммам̣ адхаммо на̄ма. тесупи адхаммам̣ ‘‘дхаммо айа’’нти катхента̄ дхаммоти виваданти, ‘‘адхаммо айа’’нти катхента̄ адхаммоти виваданти.

суттантапарийа̄йена пана ра̄гавинайо досавинайо мохавинайо сам̣варо паха̄нам̣ пат̣исан̇кха̄ти айам̣ винайо на̄ма, ра̄га̄дӣнам̣ авинайо асам̣варо аппаха̄нам̣ аппат̣исан̇кха̄ти айам̣ авинайо на̄ма. винайапарийа̄йена ваттхусампатти н̃аттисампатти ануса̄ванасампатти сӣмасампати парисасампаттӣти айам̣ винайо на̄ма, ваттхувипатти…пе… парисавипаттӣти айам̣ авинайо на̄ма. тесупи йам̣кин̃чи авинайам̣ ‘‘винайо айа’’нти катхента̄ винайоти виваданти, винайам̣ авинайоти катхента̄ авинайоти виваданти.

дхамманетти саманумаджджитабба̄ти дхаммараджджу анумаджджитабба̄ н̃а̄н̣ена гхам̣ситабба̄ упапариккхитабба̄. са̄ панеса̄ дхамманетти ‘‘ити кхо ваччха име даса дхамма̄ акусала̄ даса дхамма̄ кусала̄’’ти евам̣ маха̄ваччхаготтасутте (ма. ни. 2.194) а̄гата̄ти вутта̄. са̄ ева ва̄ хоту, йо ва̄ идха дхаммоти ча винайо ча вутто. йатха̄ таттха саметӣти йатха̄ та̄йа дхамманеттийа̄ самети, ‘‘дхаммо дхаммова хоти, адхаммо адхаммова, винайо винайова хоти, авинайо авинайова’’. татха̄ танти евам̣ там̣ адхикаран̣ам̣ вӯпасаметаббам̣. екачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нанти идха вива̄да̄дхикаран̣амева дасситам̣, саммукха̄винайо пана на кисмин̃чи адхикаран̣е на лаббхати.

48. там̣ панетам̣ йасма̄ двӣхи саматхехи саммати саммукха̄винайена ча йебхуййасика̄йа ча, тасма̄ хет̣т̣ха̄ ма̄тика̄йа т̣хапита̄нуккамена ида̄ни сативинайасса ва̄ре паттепи там̣ аватва̄ вива̄да̄дхикаран̣айева та̄ва дутийасаматхам̣ дассенто катхан̃ча̄нанда, йебхуййасика̄тиа̄дима̄ха. таттха бахутара̄ти антамасо двӣхи тӣхипи атирекатара̄. сесаметтха хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитаббам̣.

49. ида̄ни хет̣т̣ха̄ авиттха̄ритам̣ сативинайам̣ а̄дим̣ катва̄ виттха̄рита̄васесасаматхе пат̣ипа̄т̣ийа̄ виттха̄ретум̣ катхан̃ча̄нанда, сативинайотиа̄дима̄ха. таттха па̄ра̄джикаса̄мантена ва̄ти две са̄манта̄ни кхандхаса̄мантан̃ча а̄паттиса̄мантан̃ча. таттха па̄ра̄джика̄паттиккхандхо сан̇гха̄дисеса̄паттиккхандхо тхуллаччайа-па̄читтийа-па̄т̣идесанӣйа-дуккат̣а-дуббха̄сита̄паттиккхандхоти евам̣ пуримасса паччхимакхандхам̣ кхандхаса̄мантам̣ на̄ма хоти. пат̣хамапа̄ра̄джикасса пана пуббабха̄ге дуккат̣ам̣, сеса̄нам̣ тхуллаччайанти идам̣ а̄паттиса̄мантам̣ на̄ма. таттха кхандхаса̄манте па̄ра̄джикаса̄мантам̣ гарука̄патти на̄ма хоти. сарата̄йасма̄ти сарату а̄йасма̄. екачча̄нам̣ адхикаран̣а̄нанти идха анува̄да̄дхикаран̣амева дасситам̣.

50. бха̄ситапариккантанти ва̄ча̄йа бха̄ситам̣ ка̄йена ча париккантам̣, параккамитва̄ катанти аттхо. екачча̄нанти идха̄пи анува̄да̄дхикаран̣амева адхиппетам̣. пат̣ин̃н̃а̄такаран̣е ‘‘екачча̄на’’нти а̄патта̄дхикаран̣ам̣ дасситам̣.

52. дава̄ти сахаса̄. рава̄ти ан̃н̃ам̣ бхан̣итука̄мена ан̃н̃ам̣ вуттам̣. евам̣ кхо, а̄нанда, тассапа̄пийасика̄ хотӣти тассапуггаласса па̄пуссанната̄ па̄пийасика̄ хоти. имина̄ каммасса ваттху дасситам̣. еварӯпасса хи пуггаласса каммам̣ ка̄ттаббам̣. каммена хи адхикаран̣асса вӯпасамо хоти, на пуггаласса па̄пуссанната̄йа. идха̄пи ча анува̄да̄дхикаран̣амева адхикаран̣анти ведитаббам̣.

53. катхан̃ча̄нанда, тин̣аваттха̄ракоти еттха идам̣ каммам̣ тин̣аваттха̄ракасадисатта̄ тин̣аваттха̄ракоти вуттам̣. йатха̄ хи гӯтхам̣ ва̄ муттам̣ ва̄ гхат̣т̣ийама̄нам̣ дуггандхата̄йа ба̄дхати, тин̣ехи аваттхаритва̄ суппат̣иччха̄дитасса панасса со гандхо на ба̄дхати, евамева йам̣ адхикаран̣ам̣ мӯла̄нумӯлам̣ гантва̄ вӯпасамийама̄нам̣ каккхал̣атта̄йа ва̄л̣атта̄йа бхеда̄йа сам̣ваттати, там̣ имина̄ каммена вӯпасантам̣ гӯтхам̣ вийа тин̣аваттха̄ракена пат̣иччханнам̣ вӯпасантам̣ хотӣти идам̣ каммам̣ тин̣аваттха̄ракасадисатта̄ тин̣аваттха̄ракоти вуттам̣. тасса идха̄нанда, бхиккхӯнам̣ бхан̣д̣анаджа̄та̄нантиа̄дивачанена а̄ка̄раматтамева дасситам̣, кхандхаке а̄гата̄йева панеттха каммава̄ча̄ пама̄н̣ам̣. т̣хапетва̄ тхуллаваджджам̣ т̣хапетва̄ гихипат̣исам̣йуттанти. еттха пана тхуллаваджджанти тхӯллаваджджам̣ па̄ра̄джикан̃чева сан̇гха̄дисесан̃ча. гихипат̣исам̣йуттанти гихӣнам̣ хӣнена кхум̣санавамбханадхаммикапат̣иссавесу а̄панна̄ а̄патти. адхикаран̣а̄нанти идха а̄патта̄дхикаран̣амева ведитаббам̣. кичча̄дхикаран̣асса пана васена идха на кин̃чи вуттам̣. кин̃ча̄пи на вуттам̣, саммукха̄винайенева панасса вӯпасамо хотӣти ведитаббо.

54. чхайиме, а̄нанда, дхамма̄ са̄ран̣ӣйа̄ти хет̣т̣ха̄ калахавасена суттам̣ а̄раддхам̣, упари са̄ран̣ӣйадхамма̄ а̄гата̄. ити йатха̄нусандхина̄ва десана̄ гата̄ хоти. хет̣т̣ха̄ косамбийасутте (ма. ни. 1.498-500) пана сота̄паттимаггасамма̄дит̣т̣хи катхита̄, имасмим̣ сутте сота̄паттипхаласамма̄дит̣т̣хи вутта̄ти ведитабба̄. ан̣унти аппаса̄ваджджам̣. тхӯланти маха̄са̄ваджджам̣. сесаметтха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

са̄мага̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.