2. пан̃чаттайасуттаван̣н̣ана̄
21. евам̣ ме сутанти пан̃чаттайасуттам̣. таттха екети екачче. саман̣абра̄хман̣а̄ти париббаджупагатабха̄вена саман̣а̄ джа̄тийа̄ бра̄хман̣а̄, локена ва̄ саман̣а̄ти ча бра̄хман̣а̄ти ча евам̣ саммата̄. апарантам̣ каппетва̄ викаппетва̄ ган̣хантӣти апарантакаппика̄. апарантакаппо ва̄ етесам̣ аттхӣтипи апарантакаппика̄. еттха ча антоти ‘‘сакка̄йо кхо, а̄вусо, еко анто’’тиа̄дӣсу (а. ни. 6.61) вийа идха кот̣т̣ха̄со адхиппето. каппоти тан̣ха̄дит̣т̣хийо. вуттампи четам̣ ‘‘каппоти удда̄нато две каппа̄ тан̣ха̄каппо ча дит̣т̣хикаппо ча̄’’ти. тасма̄ тан̣ха̄дит̣т̣хивасена ана̄гатам̣ кхандхакот̣т̣ха̄сам̣ каппетва̄ т̣хита̄ти апарантакаппика̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. тесам̣ евам̣ апарантам̣ каппетва̄ т̣хита̄нам̣ пунаппунам̣ уппаджджанавасена апарантамева анугата̄ дит̣т̣хӣти апаранта̄нудит̣т̣хино. те евам̣дит̣т̣хино там̣ апарантам̣ а̄раббха а̄гамма пат̣ичча ан̃н̃ампи джанам̣ дит̣т̣хигатикам̣ каронта̄ анекавихита̄ни адхивуттипада̄ни абхиваданти. анекавихита̄нӣти анекавидха̄ни. адхивуттипада̄нӣти адхивачанапада̄ни. атха ва̄ бхӯтаматтхам̣ адхибхавитва̄ йатха̄сабха̄вато аггахетва̄ ваттанато адхивуттийоти дит̣т̣хийо вуччанти, адхивуттӣнам̣ пада̄ни адхивуттипада̄ни, дит̣т̣хидӣпака̄ни вачана̄нӣти аттхо.
сан̃н̃ӣти сан̃н̃а̄саман̇гӣ. ароготи ниччо. иттхекети иттхам̣ еке, евамекети аттхо. имина̄ сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄ катхита̄, асан̃н̃ӣти имина̄ ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣти имина̄ ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, сато ва̄ пана саттасса̄ти имина̄ сатта уччхедава̄да̄. таттха сатоти виджджама̄насса. уччхеданти упаччхедам̣. вина̄санти адассанам̣. вибхаванти бхававигамам̣. сабба̄нета̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄нева. дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ ва̄ти имина̄ пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ катхита̄. таттха дит̣т̣хадхаммоти паччаккхадхаммо вуччати, таттха таттха пат̣иладдхааттабха̄вассетам̣ адхивачанам̣. дит̣т̣хадхамме нибба̄нам̣ дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣, имасмим̣йева аттабха̄ве дуккхавӯпасаманти аттхо. сантам̣ ва̄ти сан̃н̃ӣтиа̄дивасена тӣха̄ка̄рехи сантам̣. тӣн̣и хонтӣти сан̃н̃ӣ атта̄тиа̄дӣни сантааттавасена екам̣, итара̄ни двети евам̣ тӣн̣и.
22. рӯпим̣ ва̄ти караджарӯпена ва̄ касин̣арӯпена ва̄ рӯпим̣. таттха ла̄бхӣ касин̣арӯпам̣ атта̄ти ган̣ха̄ти, таккӣ убхопи рӯпа̄ни ган̣ха̄тийева. арӯпинти арӯпасама̄паттинимиттам̣ ва̄, т̣хапетва̄ сан̃н̃а̄ккхандхам̣ сесаарӯпадхамме ва̄ атта̄ти пан̃н̃апента̄ ла̄бхинопи таккика̄пи евам̣ пан̃н̃апенти. татийадит̣т̣хи пана миссакага̄хавасена паватта̄, чатуттха̄ таккага̄хенева. дутийачатукке пат̣хамадит̣т̣хи сама̄паннакава̄рена катхита̄, дутийадит̣т̣хи асама̄паннакава̄рена, татийадит̣т̣хи суппаматтена ва̄ сара̄ваматтена ва̄ касин̣апарикаммавасена, чатуттхадит̣т̣хи випулакасин̣авасена катхита̄ти ведитабба̄.
етам̣ ва̄ панекесам̣ упа̄тиваттатанти сан̃н̃ӣтипадена сан̇кхепато вуттам̣ сан̃н̃а̄саттакам̣ атикканта̄нанти аттхо. апаре ат̣т̣хаканти ваданти. тадубхайам̣ парато а̄вибхависсати. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – кечи хи ета̄ сатта ва̄ ат̣т̣ха ва̄ сан̃н̃а̄ саматиккамитум̣ сакконти, кечи пана на сакконти. таттха йе сакконти, тева гахита̄. тесам̣ пана екесам̣ упа̄тиваттатам̣ атиккамитум̣ сакконта̄нам̣ йатха̄пи на̄ма ган̇гам̣ уттин̣н̣есу мануссесу еко дӣгхава̄пим̣ гантва̄ тит̣т̣хеййа, еко тато парам̣ маха̄га̄мам̣; евамева еке вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ аппама̄н̣ам̣ а̄нен̃джанти ватва̄ тит̣т̣ханти, еке а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣. таттха вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанам̣ та̄ва дассетум̣ вин̃н̃а̄н̣акасин̣амекети вуттам̣. парато ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанамеке’’ти ваккхати. тайиданти там̣ идам̣ дит̣т̣хигатан̃ча дит̣т̣хипаччайан̃ча дит̣т̣ха̄рамман̣ан̃ча. татха̄гато абхиджа̄на̄тӣти. имина̄ паччайена идам̣ на̄ма дассанам̣ гахитанти абхивисит̣т̣хена н̃а̄н̣ена джа̄на̄ти.
ида̄ни тадева виттха̄ренто йе кхо те бхонтотиа̄дима̄ха. йа̄ ва̄ пана ета̄сам̣ сан̃н̃а̄нанти йа̄ ва̄ пана ета̄сам̣ ‘‘йади рӯпасан̃н̃а̄на’’нти евам̣ вуттасан̃н̃а̄нам̣. парисуддха̄ти нирупаккилеса̄. парама̄ти уттама̄. агга̄ти сет̣т̣ха̄. ануттарийа̄ аккха̄йатӣти асадиса̄ катхӣйати. йади рӯпасан̃н̃а̄нанти имина̄ чатассо рӯпа̄вачарасан̃н̃а̄ катхита̄. йади арӯпасан̃н̃а̄нанти имина̄ а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанавин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄йатанасан̃н̃а̄. итарехи пана двӣхи падехи сама̄паннакава̄ро ча асама̄паннакава̄ро ча катхитоти евамета̄ кот̣т̣ха̄сато ат̣т̣ха, аттхато пана сатта сан̃н̃а̄ хонти. сама̄паннакава̄ро хи пурима̄хи чхахисан̇гахитойева. тайидам̣ сан̇кхатанти там̣ идам̣ саббампи сан̃н̃а̄гатам̣ саддхим̣ дит̣т̣хигатена сан̇кхатам̣ паччайехи сама̄гантва̄ катам̣. ол̣а̄риканти сан̇кхататта̄ва ол̣а̄рикам̣. аттхи кхо пана сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхоти етесам̣ пана сан̇кхатанти вутта̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ ниродхасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ на̄ма аттхи. аттхетанти ити видитва̄ти там̣ кхо пана нибба̄нам̣ ‘‘аттхи ета’’нти евам̣ джа̄нитва̄. тасса ниссаран̣адасса̄вӣти тасса сан̇кхатасса ниссаран̣адассӣ нибба̄надассӣ. татха̄гато тадупа̄тиваттоти там̣ сан̇кхатам̣ атикканто саматиккантоти аттхо.
23. татра̄ти тесу ат̣т̣хасу асан̃н̃ӣва̄десу. рӯпим̣ ва̄тиа̄дӣни сан̃н̃ӣва̄де вуттанайенева ведитабба̄ни. айан̃ча йасма̄ асан̃н̃ӣва̄до, тасма̄ идха дутийачатуккам̣ на вуттам̣. пат̣иккосантӣти пат̣иба̄ханти пат̣иседхенти. сан̃н̃а̄ роготиа̄дӣсу а̄ба̄дхат̣т̣хена рого, садосат̣т̣хена ган̣д̣о, анупавит̣т̣хат̣т̣хена саллам̣. а̄гатим̣ ва̄ гатим̣ ва̄тиа̄дӣсу пат̣исандхивасена а̄гатим̣, чутивасена гатим̣, чаванавасена чутим̣, упападжджанавасена упапаттим̣, пунаппунам̣ уппаджджитва̄ апара̄парам̣ вад̣д̣ханавасена вуд̣д̣хим̣ вирӯл̣хим̣ вепуллам̣. ка̄ман̃ча чатувока̄рабхаве рӯпам̣ вина̄пи вин̃н̃а̄н̣асса паватти аттхи, сесе пана тайо кхандхе вина̄ наттхи. айам̣ пана пан̃хо пан̃чавока̄рабхававасена катхито. пан̃чавока̄ре хи еттаке кхандхе вина̄ вин̃н̃а̄н̣асса паватти на̄ма наттхи. витан̣д̣ава̄дӣ панеттха ‘‘ан̃н̃атра рӯпа̄тиа̄дивачанато арӯпабхавепи рӯпам̣, асан̃н̃а̄бхаве ча вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттхи, татха̄ ниродхасама̄паннасса̄’’ти вадати. со ваттаббо – бйан̃джаначчха̄йа̄йа че аттхам̣ пат̣иба̄хаси, а̄гатим̣ ва̄тиа̄дивачанато там̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ паккхидвипадачатуппада̄ вийа уппатитва̄пи гаччхати, падаса̄пи гаччхати, говиса̄н̣аваллиа̄дӣни вийа ча вад̣д̣хатӣти а̄паджджати. йе ча бхагавата̄ анекасатесу суттесу тайо бхава̄ вутта̄, те арӯпабхавасса абха̄ва̄ двева а̄паджджанти. тасма̄ ма̄ евам̣ авача, йатха̄ вуттаматтхам̣ дха̄рехӣти.
24. татра̄ти ат̣т̣хасу невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄десу бхуммам̣. идха̄пи рӯпим̣ ва̄тиа̄дӣни вуттанайенева ведитабба̄ни. асан̃н̃а̄ саммохоти ниссан̃н̃абха̄во на̄меса саммохат̣т̣ха̄нам̣. йо хи кин̃чи на джа̄на̄ти, там̣ асан̃н̃ӣ есоти ваданти. дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббасан̇кха̄раматтена̄ти дит̣т̣хавин̃н̃а̄таббаматтена сутавин̃н̃а̄таббаматтена мутавин̃н̃а̄таббаматтена. еттха ча виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄таббам̣, дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄таббаматтена пан̃чадва̄рикасан̃н̃а̄паваттиматтена̄ти айан̃хи еттха аттхо. сан̇кха̄раматтена̄ти ол̣а̄рикасан̇кха̄рапаваттиматтена̄ти аттхо. етасса а̄йатанасса̄ти етасса невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса. упасампаданти пат̣ила̄бхам̣. бйасанам̣ хетанти вина̄со хеса, вут̣т̣ха̄нам̣ хетанти аттхо. пан̃чадва̄рикасан̃н̃а̄паваттан̃хи ол̣а̄рикасан̇кха̄рапаваттам̣ ва̄ аппаваттам̣ катва̄ там̣ сама̄паджджитаббам̣. тасса пана паваттена тато вут̣т̣ха̄нам̣ хотӣти дассети. сан̇кха̄расама̄паттипаттаббамаккха̄йатӣти ол̣а̄рикасан̇кха̄рапаваттийа̄ паттаббанти на аккха̄йати. сан̇кха̄ра̄васесасама̄паттипаттаббанти сан̇кха̄ра̄нам̣йева авасеса̄ бха̄вана̄васена саббасукхумабха̄вам̣ патта̄ сан̇кха̄ра̄, тесам̣ паваттийа̄ етам̣ паттаббанти аттхо. еварӯпесу хи сан̇кха̄ресу паваттесу етам̣ паттаббам̣ на̄ма хоти. тайиданти там̣ идам̣ етам̣ сукхумампи сама̄нам̣ сан̇кхатам̣ сан̇кхататта̄ ча ол̣а̄рикам̣.
25. татра̄ти саттасу уччхедава̄десу бхуммам̣. уддхам̣ саранти уддхам̣ вуччати ана̄гатасам̣са̄рава̄до, ана̄гатам̣ сам̣са̄рава̄дам̣ сарантӣти аттхо. а̄саттим̣йева абхиваданти лагганакам̣йева ваданти. ‘‘а̄сатта’’нтипи па̄т̣хо, тан̣хам̣йева вадантӣти аттхо. ити печча бхависса̄ма̄ти евам̣ печча бхависса̄ма. кхаттийа̄ бхависса̄ма, бра̄хман̣а̄ бхависса̄ма̄ти еваметтха найо нетаббо. ва̄н̣иджӯпама̄ ман̃н̃ети ва̄н̣иджӯпама̄ вийа ва̄н̣иджапат̣ибха̄га̄ ва̄н̣иджасадиса̄ майхам̣ упат̣т̣хаханти. сакка̄йабхайа̄ти сакка̄йасса бхайа̄. те хи йатхева ‘‘чатта̄ро кхо, маха̄ра̄джа, абхайасса бха̄йанти. катаме чатта̄ро? ган̣д̣уппа̄до кхо, маха̄ра̄джа, бхайа̄ патхавим̣ на кха̄дати ‘ма̄ патхавӣ кхийӣ’ти, конто кхо, маха̄ра̄джа, екапа̄дена тит̣т̣хати ‘ма̄ патхавӣ осӣдӣ’ти, кикӣ кхо, маха̄ра̄джа, утта̄на̄ сети ‘ма̄ амбха̄ ундрийӣ’ти, бра̄хман̣адхаммико кхо, маха̄ра̄джа, брахмачарийам̣ на чарати ‘ма̄ локо уччхиджджӣ’ти име чатта̄ро абхайасса бха̄йанти, евам̣ сакка̄йасса бха̄йанти’’. сакка̄йапариджегуччха̄ти тамева тебхӯмакасан̇кха̄там̣ сакка̄йам̣ париджигуччхама̄на̄. са̄ гаддулабаддхоти дан̣д̣аке раджджум̣ павесетва̄ баддхасунакхо. евамевимети еттха дал̣хаттхамбхо вийа кхӣло вийа ча тебхӯмакадхаммасан̇кха̄то сакка̄йо дат̣т̣хаббо, са̄ вийа дит̣т̣хигатико, дан̣д̣ако вийа дит̣т̣хи, раджджу вийа тан̣ха̄, гаддулена бандхитва̄ тхамбхе ва̄ кхӣле ва̄ упанибаддхасунакхасса аттано дхаммата̄йа чхиндитва̄ гантум̣ асаматтхасса анупаридха̄ванам̣ вийа дит̣т̣хигатикасса дит̣т̣хидан̣д̣аке павесита̄йа тан̣ха̄раджджуйа̄ бандхитва̄ сакка̄йе упанибаддхасса анупаридха̄ванам̣ ведитаббам̣.
26. има̄нева пан̃ча̄йатана̄нӣти има̄нева пан̃ча ка̄ран̣а̄ни. ити ма̄тикам̣ т̣хапентенапи пан̃чева т̣хапита̄ни, нигаментенапи пан̃чева нигамита̄ни, бха̄джентена пана чатта̄ри бха̄джита̄ни. дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ кухим̣ павит̣т̣ханти. екаттана̄наттавасена двӣсу падесу павит̣т̣ханти ведитаббам̣.
27. еван̃ча чатучатта̄лӣса апарантакаппике дассетва̄ ида̄ни ат̣т̣ха̄раса пуббантакаппике дассетум̣ санти, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха атӣтакот̣т̣ха̄сасан̇кха̄там̣ пуббантам̣ каппетва̄ викаппетва̄ ган̣хантӣти пуббантакаппика̄. пуббантакаппо ва̄ етесам̣ аттхӣти пуббантакаппика̄. евам̣ сесампи пуббе вуттаппака̄рам̣ вуттанайенева ведитаббам̣. сассато атта̄ ча локо ча̄ти рӯпа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ атта̄ти ча локоти ча гахетва̄ сассато амаро ниччо дхувоти абхиваданти. йатха̄ха ‘‘рӯпам̣ атта̄ чева локо ча сассато ча̄ти атта̄нан̃ча локан̃ча пан̃н̃апентӣ’’ти виттха̄ро. асассата̄дӣсупи есева найо. еттха ча пат̣хамава̄дена чатта̄ро сассатава̄да̄ вутта̄, дутийава̄дена сатта уччхедава̄да̄.
нану чете хет̣т̣ха̄ а̄гата̄, идха касма̄ пуна гахита̄ти. хет̣т̣ха̄ таттха таттха мато таттха таттхева уччхиджджатӣти дассанаттхам̣ а̄гата̄. идха пана пуббенива̄сала̄бхӣ дит̣т̣хигатико атӣтам̣ пассати, на ана̄гатам̣, тасса евам̣ хоти ‘‘пуббантато а̄гато атта̄ идхева уччхиджджати, ито парам̣ на гаччхатӣ’’ти имассаттхасса дассанаттхам̣ гахита̄. татийава̄дена чатта̄ро екаччасассатава̄да̄ вутта̄, чатуттхава̄дена чатта̄ро амара̄виккхепика̄ вутта̄. антава̄ти сапарийанто париччхинно париват̣умо. авад̣д̣хитакасин̣асса там̣ касин̣ам̣ атта̄ти ча локоти ча гахетва̄ евам̣ хоти. дутийава̄до вад̣д̣хитакасин̣асса васена вутто, татийава̄до тирийам̣ вад̣д̣хетва̄ уддхамадхо авад̣д̣хитакасин̣асса, чатуттхава̄до таккивасена вутто. анантарачатуккам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.
екантасукхӣти нирантарасукхӣ. айам̣ дит̣т̣хи ла̄бхӣджа̄тиссаратаккӣнам̣ васена уппаджджати. ла̄бхино хи пуббенива̄сан̃а̄н̣ена кхаттийа̄дикуле екантасукхамева аттано джа̄тим̣ ануссарантасса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати. татха̄ джа̄тиссарасса паччуппаннам̣ сукхаманубхавато атӣта̄су саттасу джа̄тӣсу та̄дисамева аттабха̄вам̣ ануссарантасса. таккисса пана идха сукхасаман̇гино ‘‘атӣтепа̄хам̣ евамева ахоси’’нти таккенева уппаджджати.
екантадуккхӣти айам̣ дит̣т̣хи ла̄бхино нуппаджджати. со хи екантенева идха джха̄насукхена сукхӣ хоти. идха дуккхена пхут̣т̣хасса пана джа̄тиссарасса таккиссева ча са̄ уппаджджати. татийа̄ идха вокин̣н̣асукхадуккха̄нам̣ саббесампи тесам̣ уппаджджати, татха̄ чатуттха̄ дит̣т̣хи. ла̄бхино хи ида̄ни чатуттхаджджха̄навасена адуккхамасукхасса, пуббе чатуттхаджджха̄никамева брахмалокам̣ ануссарантасса. джа̄тиссарасса̄пи паччуппанне маджджхаттасса, ануссарантасса̄пи маджджхаттабхӯтат̣т̣ха̄намева ануссарантасса, таккинопи паччуппанне маджджхаттасса, атӣтепи евам̣ бхависсатӣти таккенева ган̣хантасса еса̄ дит̣т̣хи уппаджджати. етта̄вата̄ чатта̄ро сассатава̄да̄, чатта̄ро екаччасассатика̄, чатта̄ро анта̄нантика̄, чатта̄ро амара̄виккхепика̄, две адхичча-самуппанника̄ти ат̣т̣ха̄расапи пуббантакаппика̄ катхита̄ хонти.
28. ида̄ни дит̣т̣худдха̄рам̣ уддхаранто татра, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха паччаттам̣йева н̃а̄н̣анти паччаккхан̃а̄н̣ам̣. парисуддханти нирупаккилесам̣. парийода̄танти пабхассарам̣. саббападехи випассана̄н̃а̄н̣ам̣йева катхитам̣. саддха̄дайо хи пан̃ча дхамма̄ ба̄хирасамайасмимпи хонти, випассана̄н̃а̄н̣ам̣ са̄санасмим̣йева. таттха н̃а̄н̣абха̄гаматтамева парийодапентӣти майамидам̣ джа̄на̄ма̄ти евам̣ таттха н̃а̄н̣акот̣т̣ха̄сам̣ ота̄рентийева. упа̄да̄намаккха̄йатӣти на там̣ н̃а̄н̣ам̣, миччха̄дассанам̣ на̄метам̣, тасма̄ тадапи тесам̣ бхаванта̄нам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ аккха̄йатӣти аттхо. атха̄пи там̣ джа̄нанаматталаккхан̣атта̄ н̃а̄н̣абха̄гаматтамева, татха̄пи тасса дассанасса анупа̄тиваттанато упа̄да̄напаччайато ча упа̄да̄намева. тадупа̄тиваттоти там̣ дит̣т̣хим̣ атикканто. етта̄вата̄ чатта̄ро сассатава̄да̄, чатта̄ро екаччасассатика̄, чатта̄ро анта̄нантика̄, чатта̄ро амара̄виккхепика̄, две адхиччасамуппанника̄, сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, сатта уччхедава̄да̄, пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти брахмаджа̄ле а̄гата̄ два̄сат̣т̣хипи дит̣т̣хийо катхита̄ хонти. брахмаджа̄ле пана катхите идам̣ суттам̣ акатхитамева хоти. касма̄? идха тато атирека̄йа сакка̄йадит̣т̣хийа̄ а̄гататта̄. имасмим̣ пана катхите брахмаджа̄лам̣ катхитамева хоти.
30. ида̄ни има̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо уппаджджама̄на̄ сакка̄йадит̣т̣хипамукхенева уппаджджантӣти дассетум̣ идха, бхиккхаве, екаччотиа̄дима̄ха. таттха пат̣иниссагга̄ти паричча̄гена. ка̄масам̣йоджана̄нам̣ анадхит̣т̣ха̄на̄ти пан̃чака̄магун̣атан̣ха̄нам̣ ниссат̣т̣хатта̄. павивекам̣ пӣтинти саппӣтикаджджха̄надвайапӣтим̣. нируджджхатӣти джха̄наниродхена нируджджхати. сама̄паттито пана вут̣т̣хитасса нируддха̄ на̄ма хоти. йатхева хи ‘‘адуккхамасукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати нира̄мисам̣ сукхам̣, нира̄мисасукхасса ниродха̄ уппаджджати адуккхамасукха̄ ведана̄’’ти еттха на айаматтхо хоти – чатуттхаджджха̄наниродха̄ татийаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихаратӣти. айам̣ панеттха аттхо – чатуттхаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа татийам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджати, татийаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа чатуттхам̣ джха̄нам̣ сама̄паджджатӣти, евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. уппаджджати доманассанти хӣнаджджха̄напарийа̄да̄накадоманассам̣. сама̄паттито вут̣т̣хитачиттасса пана камманӣйабха̄во катхито.
павивека̄ пӣтӣти са̄ ева джха̄надвайапӣти. йам̣ чха̄йа̄ джахатӣти йам̣ т̣ха̄нам̣ чха̄йа̄ джахати. ким̣ вуттам̣ хоти? йасмим̣ т̣ха̄не чха̄йа̄ аттхи, тасмим̣ а̄тапо наттхи. йасмим̣ а̄тапо аттхи, тасмим̣ чха̄йа̄ наттхӣти.
31. нира̄мисам̣ сукханти татийаджджха̄насукхам̣.
32. адуккхамасукханти чатуттхаджджха̄наведанам̣.
33. анупа̄да̄нохамасмӣти ниггахан̣о ахамасми. нибба̄насаппа̄йанти нибба̄насса саппа̄йам̣ упака̄рабхӯтам̣. нану ча маггадассанам̣ на̄ма саббаттха никантийа̄ суккха̄пита̄йа уппаджджати, катхаметам̣ нибба̄насса упака̄рапат̣ипада̄ на̄ма джа̄танти, саббаттха анупа̄дийанавасена агган̣ханавасена упака̄рапат̣ипада̄ на̄ма джа̄там̣. абхивадатӣти абхима̄нена упавадати. пуббанта̄нудит̣т̣хинти ат̣т̣ха̄расавидхампи пуббанта̄нудит̣т̣хим̣. апаранта̄нудит̣т̣хинти чатучатта̄рӣсавидхампи апаранта̄нудит̣т̣хим̣. упа̄да̄намаккха̄йатӣти ахамасмӣти гахан̣асса сакка̄йадит̣т̣хипарийа̄паннатта̄ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ аккха̄йати.
сантиварападанти вӯпасантакилесатта̄ сантам̣ уттамападам̣. чханнам̣ пхасса̄йатана̄нанти бхагавата̄ ‘‘йаттха чаккху ча нируджджхати рӯпасан̃н̃а̄ ча нируджджхати со а̄йатано ведитаббо’’ти еттха двиннам̣ а̄йатана̄нам̣ пат̣иккхепена нибба̄нам̣ дасситам̣.
‘‘йаттха а̄по ча патхавӣ, теджо ва̄йо на га̄дхати;
ато сара̄ ниваттанти, еттха ват̣т̣ам̣ на ваттати;
еттха на̄ман̃ча рӯпан̃ча, асесам̣ упаруджджхатӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.27) –
еттха пана сан̇кха̄рапат̣иккхепена нибба̄нам̣ дасситам̣.
‘‘каттха а̄по ча патхавӣ, теджо ва̄йо на га̄дхати;
каттха дӣгхан̃ча рассан̃ча, ан̣ум̣ тхӯлам̣ субха̄субхам̣;
каттха на̄ман̃ча рӯпан̃ча, асесам̣ упаруджджхатӣ’’ти. (дӣ. ни. 1.498);
татра веййа̄каран̣ам̣ бхавати –
‘‘вин̃н̃а̄н̣ам̣ анидассанам̣, анантам̣ саббато пабха’’нти –
еттха сан̇кха̄рапат̣иккхепена нибба̄нам̣ дасситам̣. имасмим̣ пана сутте чхаа̄йатанапат̣иккхепена дасситам̣. ан̃н̃аттха ча анупа̄да̄вимоккхоти нибба̄намева дасситам̣, идха пана арахаттапхаласама̄патти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
пан̃чаттайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.