9. дхаммачетийасуттаван̣н̣ана̄
364. евам̣ ме сутанти дхаммачетийасуттам̣. таттха меда̄л̣упанти на̄метам̣ тасса, тасса хи нигамасса медаван̣н̣а̄ па̄са̄н̣а̄ киреттха уссанна̄ ахесум̣, тасма̄ меда̄л̣упанти сан̇кхам̣ гатам̣. сена̄санам̣ панеттха анийатам̣, тасма̄ на там̣ вуттам̣. нагараканти евам̣на̄макам̣ сакйа̄нам̣ нигамам̣. кеначидева каран̣ӣйена̄ти на ан̃н̃ена каран̣ӣйена, айам̣ пана бандхуласена̄патим̣ саддхим̣ дваттим̣са̄йа путтехи екадивасенева ган̣хатха̄ти а̄н̣а̄песи, там̣дивасан̃часса бхарийа̄йа маллика̄йа пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ бхагава̄ нимантито, буддхаппамукхе бхиккхусан̇гхе гхарам̣ а̄гантва̄ нисиннаматте ‘‘сена̄пати ка̄лан̇като’’ти са̄санам̣ а̄харитва̄ маллика̄йа адам̣су. са̄ пан̣н̣ам̣ гахетва̄ мукхаса̄санам̣ пуччхи. ‘‘ран̃н̃а̄ аййе сена̄пати саддхим̣ дваттим̣са̄йа путтехи екаппаха̄ренева гаха̄пито’’ти а̄рочесум̣. маха̄джанагатам̣ ма̄ кариттха̄ти оват̣т̣ика̄йа пан̣н̣ам̣ катва̄ бхиккхусан̇гхам̣ паривиси. тасмим̣ самайе ека̄ саппича̄т̣и нӣхарита̄, са̄ умма̄ре а̄хачча бхинна̄, там̣ апанетва̄ ан̃н̃ам̣ а̄хара̄петва̄ бхиккхусан̇гхам̣ паривиси.
саттха̄ катабхаттакиччо катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ – ‘‘саппича̄т̣ийа̄ бхиннапаччайа̄ на чинтетабба’’нти а̄ха. тасмим̣ самайе маллика̄ пан̣н̣ам̣ нӣхаритва̄ бхагавато пурато т̣хапетва̄ – ‘‘бхагава̄ имам̣ дваттим̣са̄йа путтехи саддхим̣ сена̄патино матаса̄санам̣, ахам̣ етампи на чинтайа̄ми, саппича̄т̣ипаччайа̄ ким̣ чинтеййа̄мӣ’’ти а̄ха. бхагава̄ – ‘‘маллике, ма̄ чинтайи, анаматагге сам̣са̄ре на̄ма ваттама̄на̄нам̣ хоти ета’’нти аниччата̄дипат̣исам̣йуттам̣ дхаммакатхам̣ катва̄ агама̄си. маллика̄ дваттим̣сасун̣иса̄йо паккоса̄петва̄ ова̄дам̣ ада̄си. ра̄джа̄ малликам̣ паккоса̄петва̄ ‘‘сена̄патино амха̄кам̣ антаре бхиннадосо аттхи наттхӣ’’ти пуччхи. наттхи са̄мӣти. со тасса̄ вачанена тасса ниддосабха̄вам̣ н̃атва̄ виппат̣иса̄рӣ балавадоманассам̣ уппа̄деси. со – ‘‘еварӯпам̣ на̄ма адосака̄ракам̣ мам̣ самбха̄вайитва̄ а̄гатам̣ саха̄йакам̣ вина̄сеси’’нти тато пат̣т̣ха̄йа па̄са̄де ва̄ на̄т̣акесу ва̄ раджджасукхесу ва̄ читтасса̄дам̣ алабхама̄но таттха таттха вичаритум̣ а̄раддхо. етадева киччам̣ ахоси. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘кеначидева каран̣ӣйена̄’’ти.
дӣгхам̣ ка̄ра̄йананти дӣгхака̄ра̄йано на̄ма бандхуласена̄патисса бха̄гинеййо ‘‘етасса ме ма̄туло адосака̄рако никка̄ран̣ена гха̄тито’’ти ран̃н̃а̄ сена̄патит̣т̣ха̄не т̣хапито. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. махачча̄ ра̄джа̄нубха̄вена̄ти махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена, дхаран̣италам̣ бхинданто вийа са̄гарам̣ париваттенто вийа вичиттавесасобхена махата̄ балака̄йена̄ти аттхо. па̄са̄дика̄нӣти дассаненева саха ран̃джанака̄ни. паса̄данӣйа̄нӣти тассева вевачанам̣. атха ва̄ па̄са̄дика̄нӣти паса̄даджанака̄ни. аппасадда̄нӣти ниссадда̄ни. аппаниггхоса̄нӣти авибха̄витаттхена ниггхосена рахита̄ни. виджанава̄та̄нӣти вигатаджанава̄та̄ни. мануссара̄хассеййака̄нӣти манусса̄нам̣ рахассакамма̄нуччхавика̄ни, рахассамантам̣ мантента̄нам̣ анурӯпа̄нӣти аттхо. пат̣исалла̄наса̄руппа̄нӣти нилӣйанабха̄васса екӣбха̄васса ануччхавика̄ни. йаттха судам̣ майанти на тена таттха бхагава̄ пайирупа̄ситапуббо, та̄дисесу пана пайирупа̄ситапуббо, тасма̄ йа̄дисесу судам̣ майанти айаметтха аттхо.
аттхи, маха̄ра̄джа̄ти пан̣д̣ито сена̄пати ‘‘ра̄джа̄ бхагавантам̣ мама̄йатӣ’’ти джа̄на̄ти, со саче мам̣ ра̄джа̄ ‘‘кахам̣ бхагава̄’’ти вадеййа, адандха̄йантена а̄чиккхитум̣ йуттанти чарапурисе пайоджетва̄ бхагавато нива̄санат̣т̣ха̄нам̣ н̃атва̄ва вихарати. тасма̄ евама̄ха. а̄ра̄мам̣ па̄висӣти бахинигаме кхандха̄ва̄рам̣ бандха̄петва̄ ка̄ра̄йанена саддхим̣ па̄виси.
366. виха̄роти гандхакут̣им̣ сандха̄йа̄хам̣су. а̄л̣инданти памукхам̣. укка̄ситва̄ти укка̄ситасаддам̣ катва̄. аггал̣анти кава̄т̣ам̣. а̄кот̣ехӣти агганакхена ӣсакам̣ кун̃чикаччхиддасамӣпе кот̣ехӣти вуттам̣ хоти. два̄рам̣ кира атиупари аманусса̄, атихет̣т̣ха̄ дӣгхаджа̄тика̄ кот̣енти. татха̄ акот̣етва̄ маджджхе чхиддасамӣпе кот̣етаббам̣, идам̣ два̄ракот̣т̣акаваттанти дӣпента̄ ваданти. таттхева̄ти бхиккхӯхи вуттат̣т̣ха̄нейева. кхагган̃ча ун̣хӣсан̃ча̄ти десана̄маттаметам̣,
ва̄лабӣджанимун̣хӣсам̣, кхаггам̣ чхаттан̃чупа̄ханам̣;
оруйха ра̄джа̄ йа̄намха̄, т̣хапайитва̄ пат̣иччхаданти. –
а̄гата̄ни пана пан̃чапи ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни ада̄си. касма̄ пана ада̄сӣти. атигаруно самма̄самбуддхасса сантикам̣ уддхатавесена гантум̣ на йуттанти ча, екакова упасан̇камитва̄ аттано ручивасена саммодисса̄ми ча̄ти. пан̃часу хи ра̄джакакудхабхан̣д̣есу ниваттитесу твам̣ ниватта̄ти ваттаббам̣ на хоти, саббе сайамева ниваттанти. ити имехи двӣхи ка̄ран̣ехи ада̄си. раха̄йатӣти рахассам̣ кароти нигӯхати. айам̣ кирасса адхиппа̄йо ‘‘пуббепи айам̣ ра̄джа̄ саман̣ена готамена саддхим̣ чатуккан̣н̣амантам̣ мантетва̄ майхам̣ ма̄тулам̣ саддхим̣ дваттим̣са̄йа путтехи ган̣ха̄песи, ида̄нипи чатуккан̣н̣амантам̣ мантетука̄мо, каччи ну кхо мам̣ ган̣ха̄пессатӣ’’ти. евам̣ копавасенасса етадахоси.
вивари бхагава̄ два̄ранти на бхагава̄ ут̣т̣ха̄йа два̄рам̣ вивари, виваратӯти пана хаттхам̣ паса̄реси. тато – ‘‘бхагава̄ тумхехи анекесу каппакот̣ӣсу да̄нам̣ дадама̄нехи на сахаттха̄ два̄равиваран̣акаммам̣ ката’’нти сайамева два̄рам̣ виват̣ам̣. там̣ пана йасма̄ бхагавато манена виват̣ам̣, тасма̄ ‘‘вивари бхагава̄ два̄ра’’нти ваттум̣ ват̣т̣ати. виха̄рам̣ пависитва̄ти гандхакут̣им̣ пависитва̄. тасмим̣ пана павит̣т̣хаматтейева ка̄ра̄йано пан̃ча ра̄джакакудхабхан̣д̣а̄ни гахетва̄ кхандха̄ва̄рам̣ гантва̄ вит̣ат̣ӯбхам̣ а̄мантеси ‘‘чхаттам̣ самма усса̄пехӣ’’ти. майхам̣ пита̄ ким̣ гатоти? питарам̣ ма̄ пуччха, саче твам̣ на усса̄песи, там̣ ган̣хитва̄ ахам̣ усса̄пемӣти. ‘‘усса̄пеми самма̄’’ти сампат̣иччхи. ка̄ра̄йано ран̃н̃о екам̣ ассан̃ча асин̃ча екамева ча парича̄рикам̣ иттхим̣ т̣хапетва̄ – ‘‘саче ра̄джа̄ джӣвитена аттхико, ма̄ а̄гаччхатӯ’’ти вит̣ат̣ӯбхасса чхаттам̣ усса̄петва̄ там̣ гахетва̄ са̄ваттхимева гато.
367. дхамманвайоти паччаккхан̃а̄н̣асан̇кха̄тасса дхаммасса анунайо анума̄нам̣, анубуддхӣти аттхо. ида̄ни йенасса дхамманвайена ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄’’тиа̄ди хоти, там̣ дассетум̣ идха пана̄хам̣, бхантетиа̄дима̄ха. таттха а̄па̄н̣акот̣иканти па̄н̣оти джӣвитам̣, там̣ марийа̄дам̣ анто каритва̄, маран̣асамайепи чарантийева, там̣ на вӣтиккамантӣти вуттам̣ хоти. ‘‘апа̄н̣акот̣ика’’нтипи па̄т̣хо, а̄джӣвитапарийантанти аттхо. йатха̄ екачче джӣвитахету атиккаманта̄ па̄н̣акот̣икам̣ катва̄ чаранти, на еванти аттхо. айампи кхо ме, бхантети буддхасубуддхата̄йа дхаммасва̄ккха̄тата̄йа сан̇гхасуппат̣ипанната̄йа ча етам̣ евам̣ хоти, еван̃хи ме, бханте, айам̣ бхагавати дхамманвайо хотӣти дӣпети. есева найо саббаттха.
369. на вийа ман̃н̃е чаккхум̣ бандхантети чаккхум̣ абандханте вийа. апа̄са̄дикан̃хи дисва̄ пуна олоканакиччам̣ на хоти, тасма̄ со чаккхум̣ на бандхати на̄ма. па̄са̄дикам̣ дисва̄ пунаппунам̣ олоканакиччам̣ хоти, тасма̄ со чаккхум̣ бандхати на̄ма. име ча апа̄са̄дика̄, тасма̄ евама̄ха. бандхукарого ноти куларого. амха̄кам̣ куле джа̄та̄ еварӯпа̄ хонтӣти ваданти. ул̣а̄ранти махесаккхам̣. пуббена̄паранти пуббато апарам̣ висесам̣. таттха касин̣апарикаммам̣ катва̄ сама̄паттим̣ ниббаттенто ул̣а̄рам̣ пуббе висесам̣ сан̃джа̄на̄ти на̄ма, сама̄паттим̣ падат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ ган̣ханто ул̣а̄рам̣ пуббато апарам̣ висесам̣ сан̃джа̄на̄ти на̄ма.
370. гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетунти гха̄тетаббайуттакам̣ гха̄тетум̣. джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петунти дханена ва̄ джа̄петаббайуттакам̣ джа̄петум̣ джа̄нитум̣ адханам̣ ка̄тум̣. пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетунти рат̣т̣хато ва̄ пабба̄джетаббайуттакам̣ пабба̄джетум̣.
373. исидаттапура̄н̣а̄ти исидатто ча пура̄н̣о ча. тесу еко брахмача̄рӣ, еко сада̄расантут̣т̣хо. мамабхатта̄ти мама сантакам̣ бхаттам̣ етесанти мамабхатта̄. мамайа̄на̄ти мама сантакам̣ йа̄нам̣ етесанти мамайа̄на̄. джӣвика̄йа да̄та̄ти джӣвитавуттим̣ да̄та̄. вӣмам̣сама̄ноти упапариккхама̄но. тада̄ кира ра̄джа̄ ниддам̣ аноккантова окканто вийа хутва̄ нипаджджи. атха те тхапатайо ‘‘катарасмим̣ диса̄бха̄ге бхагава̄’’ти пуччхитва̄ ‘‘асукасмим̣ на̄ма̄’’ти сутва̄ мантайим̣су – ‘‘йена самма̄самбуддхо, тена сӣсе кате ра̄джа̄ па̄дато хоти. йена ра̄джа̄, тена сӣсе кате саттха̄ па̄дато хоти, ким̣ карисса̄ма̄’’ти? тато несам̣ етадахоси – ‘‘ра̄джа̄ куппама̄но йам̣ амха̄кам̣ дети, там̣ аччхиндеййа. на кхо пана майам̣ саккома джа̄нама̄на̄ саттха̄рам̣ па̄дато ка̄ту’’нти ра̄джа̄нам̣ па̄дато катва̄ нипаджджим̣су. там̣ сандха̄йа айам̣ ра̄джа̄ евама̄ха.
374. пакка̄мӣти гандхакут̣ито никкхамитва̄ ка̄ра̄йанасса т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ гато, там̣ таттха адисва̄ кхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄нам̣ гато, таттха̄пи ан̃н̃ам̣ адисва̄ там̣ иттхим̣ пуччхи. са̄ саббам̣ паваттим̣ а̄чиккхи. ра̄джа̄ – ‘‘на ида̄ни майа̄ екакена таттха гантаббам̣, ра̄джагахам̣ гантва̄ бха̄гинеййена саддхим̣ а̄гантва̄ майхам̣ раджджам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти ра̄джагахам̣ гаччханто антара̄магге кан̣а̄джакабхаттан̃чева бхун̃джи, бахалаудакан̃ча пиви. тасса сукхума̄лапакатикасса а̄ха̄ро на самма̄ парин̣а̄ми. со ра̄джагахам̣ па̄пун̣антопи вика̄ле два̄ресу пихитесу па̄пун̣и. ‘‘аджджа са̄ла̄йам̣ сайитва̄ све майхам̣ бха̄гинеййам̣ пассисса̄мӣ’’ти бахинагаре са̄ла̄йа нипаджджи. тасса раттибха̄ге ут̣т̣ха̄на̄ни паваттим̣су, катипайава̄ре бахи никкхами. тато пат̣т̣ха̄йа падаса̄ гантум̣ асакконто тасса̄ иттхийа̄ ан̇ке нипаджджитва̄ балавапаччӯсе ка̄ламака̄си. са̄ тасса матабха̄вам̣ н̃атва̄ – ‘‘двӣсу раджджесу раджджам̣ ка̄ретва̄ ида̄ни парасса бахинагаре ана̄тхаса̄ла̄йа ана̄тхака̄лакирийам̣ катва̄ нипанно майхам̣ са̄ми косалара̄джа̄’’тиа̄дӣни вадама̄на̄ учча̄саддена паридевитум̣ а̄рабхи. манусса̄ сутва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ а̄гантва̄ дисва̄ сан̃джа̄нитва̄ а̄гатака̄ран̣ам̣ н̃атва̄ маха̄париха̄рена сарӣракиччам̣ каритва̄ ‘‘вит̣ат̣ӯбхам̣ ган̣хисса̄мӣ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ балака̄йам̣ саннипа̄теси. амачча̄ па̄десу патитва̄ – ‘‘саче, дева, тумха̄кам̣ ма̄туло арого асса, тумха̄кам̣ гантум̣ йуттам̣ бхавеййа, ида̄ни пана вит̣ат̣ӯбхопи тумхе нисса̄йа чхаттам̣ усса̄петум̣ арахатийева̄’’ти сан̃н̃а̄петва̄ нива̄ресум̣.
дхаммачетийа̄нӣти дхаммасса читтӣка̄равачана̄ни. тӣсу хи ратанесу йаттха каттхачи читтӣка̄ре кате саббаттха катойева хоти, тасма̄ бхагавати читтӣка̄ре кате дхаммопи катова хотӣти бхагава̄ ‘‘дхаммачетийа̄нӣ’’ти а̄ха. а̄дибрахмачарийака̄нӣти маггабрахмачарийасса а̄дибхӯта̄ни, пуббабха̄гапат̣ипаттибхӯта̄нӣти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
дхаммачетийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.