4. ра̄джавагго
1. гхат̣ика̄расуттаван̣н̣ана̄
282. евам̣ ме сутанти гхат̣ика̄расуттам̣. таттха ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти маха̄маггена гаччханто ан̃н̃атарам̣ бхӯмиппадесам̣ олокетва̄ – ‘‘аттхи ну кхо майа̄ чарийам̣ чарама̄нена имасмим̣ т̣ха̄не нивуттхапубба’’нти а̄ваджджанто аддаса – ‘‘кассапабуддхака̄ле имасмим̣ т̣ха̄не вегал̣ин̇гам̣ на̄ма га̄манигамо ахоси, ахам̣ тада̄ джотипа̄ло на̄ма ма̄н̣аво ахосим̣, майхам̣ саха̄йо гхат̣ика̄ро на̄ма кумбхака̄ро ахоси, тена саддхим̣ майа̄ идха екам̣ сука̄ран̣ам̣ катам̣, там̣ бхиккхусан̇гхасса апа̄кат̣ам̣ пат̣иччханнам̣, ханда нам̣ бхиккхусан̇гхасса па̄кат̣ам̣ каромӣ’’ти магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ падесе т̣хитакова ситапа̄тукаммамака̄си, аггаггаданте дассетва̄ мандахаситам̣ хаси. йатха̄ хи локийаманусса̄ урам̣ пахаранта̄ – ‘‘кухам̣ куха’’нти хасанти, на евам̣ буддха̄, буддха̄нам̣ пана хаситам̣ хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄раматтамева хоти.
хаситан̃ча на̄метам̣ терасахи соманассасахагатачиттехи хоти. таттха локийамаха̄джано акусалато чатӯхи, ка̄ма̄вачаракусалато чатӯхӣти ат̣т̣хахи читтехи хасати, секкха̄ акусалато дит̣т̣хисампайутта̄ни две апанетва̄ чхахи читтехи хасанти, кхӣн̣а̄сава̄ чатӯхи сахетукакирийачиттехи екена ахетукакирийачиттена̄ти пан̃чахи читтехи хасанти. тесупи балава̄рамман̣е а̄па̄тхагате двӣхи н̃а̄н̣асампайуттачиттехи хасанти, дуббала̄рамман̣е духетукачиттадвайена ча ахетукачиттена ча̄ти тӣхи читтехи хасанти. имасмим̣ пана т̣ха̄не кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусоманассасахагатачиттам̣ бхагавато хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄раматтам̣ хаситам̣ уппа̄деси.
там̣ панетам̣ хаситам̣ евам̣ аппаматтакампи тхерасса па̄кат̣ам̣ ахоси. катхам̣? татха̄рӯпе хи ка̄ле татха̄гатасса чатӯхи да̄т̣ха̄хи чатуддӣпикамаха̄мегхамукхато сатерата̄виджджулата̄ вийа вирочама̄на̄ маха̄та̄лаккхандхапама̄н̣а̄ расмиват̣т̣ийо ут̣т̣хахитва̄ тиккхаттум̣ сӣсаварам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ да̄т̣хаггесуйева антарадха̄йанти. тена сан̃н̃а̄н̣ена а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччхато гаччхама̄нопи ситапа̄тубха̄вам̣ джа̄на̄ти.
бхагавантам̣ етадавоча̄ти – ‘‘еттха кира кассапо бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣ овади, чатусаччаппака̄санам̣ ака̄си, бхагаватопи еттха нисӣдитум̣ ручим̣ уппа̄десса̄ми, евамайам̣ бхӯмибха̄го двӣхи буддхехи парибхутто бхависсати, маха̄джано гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ четийат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ паричаранто саггамаггапара̄йан̣о бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘тена хи, бханте,’’тиа̄дивачанам̣ авоча.
283. мун̣д̣акена саман̣акена̄ти мун̣д̣ам̣ мун̣д̣оти, саман̣ам̣ ва̄ саман̣оти ваттум̣ ват̣т̣ати, айам̣ пана апарипаккан̃а̄н̣атта̄ бра̄хман̣акуле уггахитавоха̄равасенева хӣл̣енто евама̄ха. соттисина̄нинти сина̄наттха̄йа катасоттим̣. сотти на̄ма курувиндапа̄са̄н̣ачун̣н̣а̄ни ла̄кха̄йа бандхитва̄ катагул̣икакала̄пака̄ вуччати, йам̣ сандха̄йа – ‘‘тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ курувиндакасуттийа̄ наха̄йантӣ’’ти (чӯл̣ава. 243) вуттам̣. там̣ убхосу антесу гахетва̄ сарӣрам̣ гхам̣санти. евам̣ самма̄ти йатха̄ етарахипи манусса̄ ‘‘четийавандана̄йа гаччха̄ма, дхаммассаванаттха̄йа гаччха̄ма̄’’ти вутта̄ усса̄хам̣ на каронти, ‘‘нат̣асамаджджа̄дидассанаттха̄йа гаччха̄ма̄’’ти вутта̄ пана екавачаненева сампат̣иччханти, татхева синха̄йитунти вутте екавачанена сампат̣иччханто евама̄ха.
284. джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантесӣти екапассе арийапариха̄рена пат̣хаматарам̣ нха̄йитва̄ паччуттаритва̄ т̣хито тасса махантена иссарийапариха̄рена нха̄йантасса нха̄напарийоса̄нам̣ а̄гаметва̄ там̣ ниваттханива̄санам̣ кесе водаке курума̄нам̣ а̄мантеси. айанти а̄саннатта̄ дассенто а̄ха. оват̣т̣икам̣ виниват̣т̣хетва̄ти на̄габало бодхисатто ‘‘апехи самма̄’’ти ӣсакам̣ париваттама̄нова тена гахитагахан̣ам̣ виссаджджа̄петва̄ти аттхо. кесесу пара̄маситва̄ етадавоча̄ти со кира чинтеси – ‘‘айам̣ джотипа̄ло пан̃н̃ава̄, саким̣ дассанам̣ лабхама̄но татха̄гатасса дассанепи пасӣдиссати, дхаммакатха̄йапи пасӣдиссати, пасанно ча пасанна̄ка̄рам̣ ка̄тум̣ саккхиссати, митта̄ на̄ма етадаттхам̣ хонти, йам̣кин̃чи катва̄ мама саха̄йам̣ гахетва̄ дасабаласса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти. тасма̄ нам̣ кесесу пара̄маситва̄ етадавоча.
иттараджаччоти ан̃н̃аджа̄тико, майа̄ саддхим̣ асама̄наджа̄тико, ла̄макаджа̄тикоти аттхо. на ватиданти идам̣ амха̄кам̣ гаманам̣ на вата оракам̣ бхависсати на кхуддакам̣, махантам̣ бхависсати. айан̃хи на аттано тха̄мена ган̣хи, саттху тха̄мена ган̣хӣти гахан̣асмим̣йева нит̣т̣хам̣ агама̄си. йа̄вата̄дохипӣти еттха дока̄рахика̄рапика̄ра̄ нипа̄та̄, йа̄ватупариманти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘ва̄ча̄йа а̄лапанам̣ оват̣т̣ика̄йа гахан̣ан̃ча атиккамитва̄ йа̄ва кесаггахан̣ампи таттха гаманаттхам̣ пайого каттаббо’’ти.
285. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти идха сатипат̣ила̄бхаттха̄йа пуббенива̄сапат̣исам̣йутта̄ дхаммӣ катха̄ ведитабба̄. тасса хи бхагава̄, – ‘‘джотипа̄ла, твам̣ на ла̄макат̣т̣ха̄нам̣ отин̣н̣асатто, маха̄бодхипаллан̇ке пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ паттхетва̄ отин̣н̣оси, та̄дисасса на̄ма пама̄давиха̄ро на йутто’’тиа̄дина̄ найена сатипат̣ила̄бха̄йа дхаммам̣ катхеси. парасамуддава̄сӣтхера̄ пана ваданти – ‘‘джотипа̄ла, йатха̄ ахам̣ дасапа̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ вӣсатисахассабхиккхупарива̄ро локе вичара̄ми, евамевам̣ твампи дасапа̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ саман̣аган̣апарива̄ро локе вичариссаси. еварӯпена на̄ма тайа̄ пама̄дам̣ а̄паджджитум̣ на йутта’’нти йатха̄сса паббаджджа̄йа читтам̣ намати, евам̣ ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ катхесӣти.
286. алаттха кхо, а̄нанда,…пе… паббаджджам̣ алаттха упасампаданти паббаджитва̄ кимака̄си? йам̣ бодхисаттехи каттаббам̣. бодхисатта̄ хи буддха̄нам̣ саммукхе паббаджанти. паббаджитва̄ ча пана иттарасатта̄ вийа патитасин̇га̄ на хонти, чатупа̄рисуддхисӣле пана супатит̣т̣ха̄йа тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ тераса дхутан̇га̄ни сама̄да̄йа аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гатапачча̄гатаваттам̣ пӯрайама̄на̄ саман̣адхаммам̣ каронта̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ йа̄ва ануломан̃а̄н̣ам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти, маггапхалаттхам̣ ва̄йа̄мам̣ на каронти. джотипа̄лопи татхева ака̄си.
287. ад̣д̣хама̄супасампаннети кулада̄ракан̃хи пабба̄джетва̄ ад̣д̣хама̄сампи аваситва̄ гате ма̄та̄питӯнам̣ соко на вӯпасаммати, сопи паттачӣвараггахан̣ам̣ на джа̄на̄ти, дахарабхиккхуса̄ман̣ерехи саддхим̣ висса̄со на уппаджджати, тхерехи саддхим̣ синехо на патит̣т̣ха̄ти, гатагатат̣т̣ха̄не анабхирати уппаджджати. еттакам̣ пана ка̄лам̣ нива̄се сати ма̄та̄питаро пасситум̣ лабханти. тена тесам̣ соко танубха̄вам̣ гаччхати, паттачӣвараггахан̣ам̣ джа̄на̄ти, са̄ман̣ерадахарабхиккхӯхи саддхим̣ висса̄со джа̄йати, тхерехи саддхим̣ синехо патит̣т̣ха̄ти, гатагатат̣т̣ха̄не абхирамати, на уккан̣т̣хати. тасма̄ еттакам̣ васитум̣ ват̣т̣атӣти ад̣д̣хама̄сам̣ васитва̄ пакка̄ми.
пан̣д̣упут̣акасса са̄линоти пут̣аке катва̄ суккха̄питасса раттаса̄лино. тасса кира са̄лино ваппака̄лато пат̣т̣ха̄йа айам̣ париха̄ро – кеда̄ра̄ супарикаммаката̄ хонти, таттха бӣджа̄ни патит̣т̣ха̄петва̄ гандходакена син̃чим̣су, ваппака̄ле вита̄нам̣ вийа упари ваттхакилан̃джам̣ бандхитва̄ парипаккака̄ле вӣхисӣса̄ни чхиндитва̄ мут̣т̣химатте пут̣аке катва̄ йоттабаддхе веха̄сам̣йева суккха̄петва̄ гандхачун̣н̣а̄ни аттхаритва̄ кот̣т̣хакесу пӯретва̄ татийе вассе виварим̣су. евам̣ тивассам̣ паривуттхасса сугандхараттаса̄лино апагатака̄л̣аке супарисуддхе тан̣д̣уле гахетва̄ кхаджджакавикатимпи бхаттампи пат̣ийа̄дийим̣су. там̣ сандха̄йа вуттам̣ пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣…пе… ка̄лам̣ а̄роча̄песӣти.
288. адхивут̣т̣хо мети ким̣ сандха̄йа вадати? вегал̣ин̇гато никкхаманака̄ле гхат̣ика̄ро аттано сантике васса̄ва̄сам̣ васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ аггахеси, там̣ сандха̄йа вадати. ахудева ан̃н̃атхаттам̣ аху доманассанти тема̄сам̣ да̄нам̣ да̄тум̣, дхамман̃ча сотум̣, имина̄ ча нийа̄мена вӣсати бхиккхусахасса̄ни пат̣иджаггитум̣ на̄латтханти ала̄бхам̣ а̄раббха читтан̃н̃атхаттам̣ читтадоманассам̣ ахоси, на татха̄гатам̣ а̄раббха. касма̄? сота̄паннатта̄. со кира пуббе бра̄хман̣абхатто ахоси. атхекасмим̣ самайе паччанте купите вӯпасаманаттхам̣ гаччханто ураччхадам̣ на̄ма дхӣтарама̄ха – ‘‘амма амха̄кам̣ деве ма̄ памаджджӣ’’ти. бра̄хман̣а̄ там̣ ра̄джадхӣтарам̣ дисва̄ висан̃н̃ино ахесум̣. ке име ча̄ти вутте тумха̄кам̣ бхӯмидева̄ти. бхӯмидева̄ на̄ма еварӯпа̄ хонтӣти нит̣т̣хубхитва̄ па̄са̄дам̣ абхирухи. са̄ екадивасам̣ вӣтхим̣ олокентӣ т̣хита̄ кассапасса бхагавато аггаса̄вакам̣ дисва̄ паккоса̄петва̄ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ анумоданам̣ сун̣ама̄на̄йева сота̄панна̄ хутва̄ ‘‘ан̃н̃епи бхиккхӯ аттхӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саттха̄ вӣсатийа̄ бхиккхусахассехи саддхим̣ исипатане васатӣ’’ти ча сутва̄ нимантетва̄ да̄нам̣ ада̄си.
ра̄джа̄ паччантам̣ вӯпасаметва̄ а̄гато. атха нам̣ пат̣хаматарамева бра̄хман̣а̄ а̄гантва̄ дхӣту аван̣н̣ам̣ ватва̄ парибхиндим̣су. ра̄джа̄ пана дхӣту джа̄така̄лейева варам̣ ада̄си. тасса̄ ‘‘сатта диваса̄ни раджджам̣ да̄табба’’нти варам̣ ган̣хим̣су. атхасса̄ ра̄джа̄ сатта диваса̄ни раджджам̣ ниййа̄теси. са̄ саттха̄рам̣ бходжайама̄на̄ ра̄джа̄нам̣ паккоса̄петва̄ бахиса̄н̣ийам̣ нисӣда̄песи. ра̄джа̄ саттху анумоданам̣ сутва̄ва сота̄панно джа̄то. сота̄паннасса ча на̄ма татха̄гатам̣ а̄раббха а̄гха̄то наттхи. тена вуттам̣ – ‘‘на татха̄гатам̣ а̄раббха̄’’ти.
йам̣ иччхати там̣ харатӯти со кира бха̄джана̄ни пачитва̄ кайавиккайам̣ на кароти, евам̣ пана ватва̄ да̄руттха̄йа ва̄ маттикаттха̄йа ва̄ пала̄латтха̄йа ва̄ аран̃н̃ам̣ гаччхати. маха̄джана̄ ‘‘гхат̣ика̄рена бха̄джана̄ни пакка̄нӣ’’ти сутва̄ парисуддхатан̣д̣улалон̣ададхителапха̄н̣ита̄дӣни гахетва̄ а̄гаччханти. саче бха̄джанам̣ махаггхам̣ хоти, мӯлам̣ аппам̣, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ датва̄ ган̣ха̄ма̄ти там̣ на ган̣ханти. дхаммико ва̄н̣иджо ма̄та̄питаро пат̣иджаггати, самма̄самбуддхам̣ упат̣т̣хахати, баху но акусалам̣ бхависсатӣти пуна гантва̄ мӯлам̣ а̄харанти. саче пана бха̄джанам̣ аппаггхам̣ хоти, а̄бхатам̣ мӯлам̣ баху, дхаммико ва̄н̣иджо, амха̄кам̣ пун̃н̃ам̣ бхависсатӣти йатха̄бхатам̣ гхараса̄мика̄ вийа са̄дхукам̣ пат̣иса̄метва̄ гаччханти. евам̣гун̣о пана касма̄ на паббаджатӣти. ран̃н̃о вачанапатхам̣ паччхинданто андхе джин̣н̣е ма̄та̄питаро посетӣти а̄ха.
289. ко ну кхоти кухим̣ ну кхо. кумбхийа̄ти уккхалито. парийога̄ти сӯпабха̄джанато. парибхун̃джа̄ти бхун̃джа. касма̄ панете евам̣ ваданти? гхат̣ика̄ро кира бхаттам̣ пачитва̄ сӯпам̣ сампа̄детва̄ ма̄та̄питаро бходжетва̄ сайампи бхун̃джитва̄ бхагавато вад̣д̣хама̄накам̣ бхаттасӯпам̣ пат̣т̣хапетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ а̄дха̄ракам̣ упат̣т̣хапетва̄ удакам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ ма̄та̄питӯнам̣ сан̃н̃ам̣ датва̄ аран̃н̃ам̣ гаччхати. тасма̄ евам̣ ваданти. абхивиссаттхоти ативиссаттхо. пӣтисукхам̣ на виджахатӣти на нирантарам̣ виджахати, атха кхо раттибха̄ге ва̄ дивасабха̄ге ва̄ га̄ме ва̄ аран̃н̃е ва̄ йасмим̣ йасмим̣ кхан̣е – ‘‘садеваке на̄ма локе аггапуггало майхам̣ гехам̣ пависитва̄ сахаттхена а̄мисам̣ гахетва̄ парибхун̃джати, ла̄бха̄ вата ме’’ти ануссарати, тасмим̣ тасмим̣ кхан̣е пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджати. там̣ сандха̄йа евам̣ вуттам̣.
290. кал̣опийа̄ти паччхито. ким̣ пана бхагава̄ евамака̄сӣти. паччайо дхаммико, бхиккхӯнам̣ патте бхаттасадисо, тасма̄ евамака̄си. сиккха̄падапан̃н̃аттипи ча са̄вака̄нам̣йева хоти, буддха̄нам̣ сиккха̄падавела̄ на̄ма наттхи. йатха̄ хи ран̃н̃о уййа̄не пуппхапхала̄ни хонти, ан̃н̃есам̣ та̄ни ган̣ханта̄нам̣ ниггахам̣ каронти, ра̄джа̄ йатха̄ручийа̄ парибхун̃джати, евам̣сампадаметам̣. парасамуддава̄сӣтхера̄ пана ‘‘девата̄ кира пат̣иггахетва̄ адам̣сӯ’’ти ваданти.
291. харатха, бханте, харатха бхадрамукха̄ти амха̄кам̣ путто ‘‘кухим̣ гатосӣ’’ти вутте – ‘‘дасабаласса сантика’’нти вадати, кухим̣ ну кхо гаччхати, саттху васанат̣т̣ха̄насса овассакабха̄вампи на джа̄на̄тӣти путте апара̄дхасан̃н̃ино гахан̣е тут̣т̣хачитта̄ евама̄хам̣су.
тема̄сам̣ а̄ка̄саччхаданам̣ ат̣т̣ха̄сӣти бхагава̄ кира чатуннам̣ вассика̄нам̣ ма̄са̄нам̣ екам̣ ма̄сам̣ атиккамитва̄ тин̣ам̣ а̄хара̄песи, тасма̄ евама̄ха. айам̣ панеттха падаттхо – а̄ка̄сам̣ чхаданамасса̄ти а̄ка̄саччхаданам̣. на девотивассӣти кевалам̣ на̄тивасси, йатха̄ панеттха пакатийа̄ ча ниббакосасса удакапа̄тат̣т̣ха̄наббхантаре екампи удакабинду на̄тивасси, евам̣ гханачхаданагехаббхантаре вийа на ва̄та̄тапа̄пи а̄ба̄дхам̣ акам̣су, пакатийа̄ утупхаран̣амева ахоси. апарабха̄ге тасмим̣ нигаме чхад̣д̣итепи там̣ т̣ха̄нам̣ ановассакамева ахоси. манусса̄ каммам̣ каронта̄ деве вассанте таттха са̄т̣аке т̣хапетва̄ каммам̣ каронти. йа̄ва каппут̣т̣ха̄на̄ там̣ т̣ха̄нам̣ та̄дисамева бхависсати. тан̃ча кхо пана на татха̄гатасса иддха̄нубха̄вена, тесам̣йева пана гун̣асампаттийа̄. тесан̃хи – ‘‘самма̄самбуддхо каттха на лабхеййа, амха̄кам̣ на̄ма двиннам̣ андхака̄нам̣ нивесанам̣ уттин̣ам̣ ка̄ресӣ’’ти на таппаччайа̄ доманассам̣ удапа̄ди – ‘‘садеваке локе аггапуггало амха̄кам̣ нивесана̄ тин̣ам̣ а̄хара̄петва̄ гандхакут̣им̣ чха̄да̄песӣ’’ти пана тесам̣ анаппакам̣ балавасоманассам̣ удапа̄ди. ити тесам̣йева гун̣асампаттийа̄ идам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ джа̄танти ведитаббам̣.
292. тан̣д̣улава̄хасата̄нӣти еттха две сакат̣а̄ни еко ва̄хоти ведитаббо. тадупийан̃ча сӯпеййанти сӯпаттха̄йа таданурӯпам̣ телапха̄н̣ита̄дим̣. вӣсатибхиккхусахассасса тема̄саттха̄йа бхаттам̣ бхависсатӣти кира сан̃н̃а̄йа ра̄джа̄ еттакам̣ песеси. алам̣ ме ран̃н̃ова хотӯти касма̄ пат̣иккхипи? адхигатааппиччхата̄йа. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘на̄хам̣ ран̃н̃а̄ дит̣т̣хапуббо, катхам̣ ну кхо песесӣ’’ти. тато чинтеси – ‘‘саттха̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гато, аддха̄ со ран̃н̃о васса̄ва̄сам̣ йа̄чийама̄но майхам̣ пат̣ин̃н̃а̄табха̄вам̣ а̄рочетва̄ мама гун̣акатхам̣ катхеси, гун̣акатха̄йа ладдхала̄бхо пана нат̣ена наччитва̄ ладдхам̣ вийа га̄йакена га̄йитва̄ ладдхам̣ вийа ча хоти. ким̣ майхам̣ имина̄, каммам̣ катва̄ уппаннена ма̄та̄питӯнампи самма̄самбуддхассапи упат̣т̣ха̄нам̣ сакка̄ ка̄ту’’нти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
гхат̣ика̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. рат̣т̣хапа̄ласуттаван̣н̣ана̄
293. евам̣ ме сутанти рат̣т̣хапа̄ласуттам̣. таттха тхуллакот̣т̣хиканти тхуллакот̣т̣хам̣ парипун̣н̣акот̣т̣ха̄га̄рам̣. со кира джанападо ниччасассо сада̄ бӣджабхан̣д̣ам̣ никкхамати, кхалабхан̣д̣ам̣ пависати. тена тасмим̣ нигаме кот̣т̣ха̄ ниччапӯра̄ва хонти. тасма̄ со тхуллакот̣т̣хикантева сан̇кхам̣ гато.
294. рат̣т̣хапа̄лоти касма̄ рат̣т̣хапа̄ло? бхиннам̣ рат̣т̣хам̣ сандха̄ретум̣ па̄летум̣ саматтхоти рат̣т̣хапа̄ло. када̄ панассетам̣ на̄мам̣ уппаннанти. падумуттарасамма̄самбуддхака̄ле. ито хи пуббе сатасахассакаппаматтхаке вассасатасахасса̄йукесу мануссесу падумуттаро на̄ма саттха̄ уппаджджитва̄ бхиккхусатасахассапарива̄ро локахита̄йа ча̄рикам̣ чари, йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –
‘‘нагарам̣ хам̣саватӣ на̄ма, а̄нандо на̄ма кхаттийо;
суджа̄та̄ на̄ма джаника̄, падумуттарасса саттхуно’’ти. (бу. вам̣. 12.19);
падумуттаре пана ануппанне ева хам̣саватийа̄ две кут̣умбика̄ саддха̄ пасанна̄ капан̣аддхикайа̄чака̄дӣнам̣ да̄нам̣ пат̣т̣хапайим̣су. тада̄ паббатава̄сино пан̃часата̄ та̄паса̄ хам̣саватим̣ ануппатта̄. те двепи джана̄ та̄пасаган̣ам̣ маджджхе бхиндитва̄ упат̣т̣хахим̣су. та̄паса̄ кин̃чика̄лам̣ васитва̄ паббатапа̄дамева гата̄. две сан̇гхаттхера̄ охӣйим̣су. тада̄ тесам̣ те йа̄ваджӣвам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ акам̣су. та̄пасесу бхун̃джитва̄ анумоданам̣ каронтесу еко саккабхаванасса ван̣н̣ам̣ катхеси, еко бхӯминдхарана̄гара̄джабхаванасса.
кут̣умбикесу еко саккабхаванам̣ паттханам̣ катва̄ сакко хутва̄ ниббатто, еко на̄габхаване па̄литана̄гара̄джа̄ на̄ма. там̣ сакко аттано упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатам̣ дисва̄ на̄гайонийам̣ абхирамасӣти пуччхи. со на̄бхирама̄мӣти а̄ха. тена хи падумуттарасса бхагавато да̄нам̣ датва̄ имасмим̣ т̣ха̄не паттханам̣ карохи, убхо сукхам̣ васисса̄ма̄ти. на̄гара̄джа̄ саттха̄рам̣ нимантетва̄ бхиккхусатасахассапарива̄расса бхагавато сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ дадама̄но падумуттарасса дасабаласса путтам̣ упареватам̣ на̄ма са̄ман̣ерам̣ дисва̄ саттаме дивасе буддхаппамукхасса сан̇гхасса диббаваттха̄ни датва̄ са̄ман̣ерасса т̣ха̄нантарам̣ паттхеси. бхагава̄ ана̄гатам̣ олокетва̄ – ‘‘ана̄гате готамасса на̄ма буддхасса путто ра̄хулакума̄ро бхависсатӣ’’ти дисва̄ ‘‘самиджджхиссати те паттхана̄’’ти катхеси. на̄гара̄джа̄ таматтхам̣ саккасса катхеси. сакко тасса вачанам̣ сутва̄ татхева сатта̄хам̣ да̄нам̣ датва̄ бхиннам̣ рат̣т̣хам̣ сандха̄ретум̣ па̄летум̣ саматтхакуле ниббаттитва̄ саддха̄паббаджитам̣ рат̣т̣хапа̄лам̣ на̄ма кулапуттам̣ дисва̄ – ‘‘ахампи ана̄гате локасмим̣ тумха̄дисе буддхе уппанне бхиннам̣ рат̣т̣хам̣ сандха̄ретум̣ па̄летум̣ саматтхакуле ниббаттитва̄ айам̣ кулапутто вийа саддха̄паббаджито рат̣т̣хапа̄ло на̄ма бхавеййа’’нти паттханамака̄си. саттха̄ самиджджханакабха̄вам̣ н̃атва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –
‘‘сара̄джикам̣ ча̄туван̣н̣ам̣, посетум̣ йам̣ пахоссати;
рат̣т̣хапа̄лакулам̣ на̄ма, таттха джа̄йиссате айа’’нти. –
евам̣ падумуттарасамма̄самбуддхака̄ле тассетам̣ на̄мам̣ уппаннанти ведитаббам̣.
етадахосӣти ким̣ ахоси? йатха̄ йатха̄ кхотиа̄ди. татра̄йам̣ сан̇кхепакатха̄ – ахам̣ кхо йена йена ка̄ран̣ена бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми, тена тена ме упапариккхато евам̣ хоти – ‘‘йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екадивасампи акхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣ чаритаббам̣, екадивасампи ча килесамалена амалӣнам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣, сан̇кхаликхитам̣ виликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ катва̄ чаритаббам̣, найидам̣ сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена екантапарипун̣н̣ам̣…пе… чаритум̣, йам̣нӯна̄хам̣ кесан̃ча массун̃ча оха̄ретва̄ ка̄са̄йарасапӣтата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ ага̄расма̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджеййа’’нти.
ачирапаккантесу тхуллакот̣т̣хикесу бра̄хман̣агахапатикесу йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти рат̣т̣хапа̄ло анут̣т̣хитесу тесу на бхагавантам̣ паббаджджам̣ йа̄чи. касма̄? таттхасса бахӯ н̃а̄тиса̄лохита̄ митта̄мачча̄ санти, те – ‘‘твам̣ ма̄та̄питӯнам̣ екапуттако, на лаббха̄ тайа̄ паббаджиту’’нти ба̄ха̄йампи гахетва̄ а̄кад̣д̣хеййум̣, тато паббаджджа̄йа антара̄йо бхависсатӣти сахева париса̄йа ут̣т̣хахитва̄ тхокам̣ гантва̄ пуна кеначи сарӣракиччалесена ниваттитва̄ бхагавантам̣ упасан̇камма паббаджджам̣ йа̄чи. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто ачирапаккантесу тхуллакот̣т̣хикесу…пе… пабба̄джету мам̣ бхагава̄’’ти. бхагава̄ пана йасма̄ ра̄хулакума̄расса паббаджитато пабхути ма̄та̄питӯхи ананун̃н̃а̄там̣ путтам̣ на пабба̄джети, тасма̄ нам̣ пуччхи анун̃н̃а̄тоси пана твам̣, рат̣т̣хапа̄ла, ма̄та̄питӯхи…пе… паббаджджа̄йа̄ти.
295. аммата̄та̄ти еттха амма̄ти ма̄тарам̣ а̄лапати, та̄та̄ти питарам̣. екапуттакоти екова путтако, ан̃н̃о кочи джет̣т̣хо ва̄ канит̣т̣хо ва̄ наттхи. еттха ча екапуттоти ваттаббе анукампа̄васена екапуттакоти вуттам̣. пийоти пӣтиджанако. мана̄поти манавад̣д̣ханако. сукхедхитоти сукхена едхито, сукхасам̣вад̣д̣хитоти аттхо. сукхапарибхатоти сукхена парибхато, джа̄така̄лато пабхути дха̄тӣхи ан̇като ан̇кам̣ а̄харитва̄ дха̄рийама̄но ассакаратхака̄дӣхи ба̄лакӣл̣анакехи кӣл̣айама̄но са̄дурасабходжанам̣ бходжайама̄но сукхена парихат̣о. на твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, кассачи дуккхасса джа̄на̄сӣти твам̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла аппаматтакампи калабха̄гам̣ дуккхасса на джа̄на̄си на сарасӣти аттхо. маран̣енапи те майам̣ ака̄мака̄ вина̄ бхависса̄ма̄ти сачепи тава амхесу джӣвама̄несу маран̣ам̣ бхавеййа, тена те маран̣енапи майам̣ ака̄мака̄ аниччхака̄ на аттано ручийа̄ вина̄ бхависса̄ма, тайа̄ вийогам̣ па̄пун̣исса̄ма̄ти аттхо. ким̣ пана майам̣ танти евам̣ санте ким̣ пана ким̣ на̄ма там̣ ка̄ран̣ам̣, йена майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма. атха ва̄ ким̣ пана майам̣ танти кена пана ка̄ран̣ена майам̣ там̣ джӣвантам̣ ануджа̄нисса̄ма̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
296. таттхева̄ти йаттха нам̣ т̣хитам̣ ма̄та̄питаро на̄нуджа̄ним̣су, таттхева т̣ха̄не. анантарахита̄йа̄ти кеначи аттхаран̣ена анаттхата̄йа. парича̄рехӣти гандхаббанат̣ана̄т̣ака̄дӣни паччупат̣т̣хапетва̄ таттха саха̄йакехи саддхим̣ йатха̄сукхам̣ индрийа̄ни ча̄рехи сан̃ча̄рехи, ито чито ча упанехӣти вуттам̣ хоти. атха ва̄ парича̄рехӣти гандхаббанат̣ана̄т̣ака̄дӣни паччупат̣т̣хапетва̄ саха̄йакехи саддхим̣ лал̣а упалал̣а рама, кӣл̣ассӯтипи вуттам̣ хоти. ка̄ме парибхун̃джантоти аттано путтада̄рехи саддхим̣ бхоге бхун̃джанто. пун̃н̃а̄ни каронтоти буддхан̃ча дхамман̃ча сан̇гхан̃ча а̄раббха да̄наппада̄на̄дӣни сугатимаггасам̣содхака̄ни кусалакамма̄ни каронто. тун̣хӣ ахосӣти катха̄нуппабандхавиччхеданаттхам̣ нира̄ла̄пасалла̄по ахоси.
атхасса ма̄та̄питаро тиккхаттум̣ ватва̄ пат̣ивачанампи алабхама̄на̄ саха̄йаке паккоса̄петва̄ ‘‘еса во саха̄йако паббаджитука̄мо, нива̄ретха на’’нти а̄хам̣су. тепи там̣ упасан̇камитва̄ тиккхаттум̣ авочум̣, тесампи тун̣хӣ ахоси. тена вуттам̣ – атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄…пе… тун̣хӣ ахосӣти. атхасса саха̄йака̄нам̣ тиккхаттум̣ ватва̄ етадахоси – ‘‘саче айам̣ паббаджджам̣ алабхама̄но мариссати, на кочи гун̣о лаббхати. паббаджитам̣ пана нам̣ ма̄та̄питаропи ка̄лена ка̄лам̣ пассиссанти, майампи пассисса̄ма, паббаджджа̄пи ча на̄меса̄ бха̄рийа̄, дивасе дивасе маттика̄паттам̣ гахетва̄ пин̣д̣а̄йа чаритаббам̣, екасеййам̣ екабхаттам̣ брахмачарийам̣ атидуккарам̣, айан̃ча сукхума̄ло на̄гарикаджа̄тийо, со там̣ чаритум̣ асакконто пуна идхева а̄гамиссати, хандасса ма̄та̄питаро ануджа̄на̄песса̄ма̄’’ти. те татха̄ акам̣су. ма̄та̄питаропи нам̣ ‘‘паббаджитена ча пана те ма̄та̄питаро уддассетабба̄’’ти имам̣ катикам̣ катва̄ ануджа̄ним̣су. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса саха̄йака̄ йена рат̣т̣хапа̄ласса кулапуттасса ма̄та̄питаро…пе… анун̃н̃а̄тоси ма̄та̄питӯхи…пе… уддассетабба̄’’ти. таттха уддассетабба̄ти уддхам̣ дассетабба̄, йатха̄ там̣ ка̄лена ка̄лам̣ пассанти, евам̣ а̄гантва̄ атта̄нам̣ дассетабба̄.
299. балам̣ гахетва̄ти саппа̄йабходжана̄ни бхун̃джанто уччха̄дана̄дӣхи ча ка̄йам̣ парихаранто ка̄йабалам̣ джанетва̄ ма̄та̄питаро вандитва̄ ассумукхам̣ н̃а̄типариват̣т̣ам̣ паха̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇ками…пе… пабба̄джету мам̣, бханте, бхагава̄ти. бхагава̄ самӣпе т̣хитам̣ ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄мантеси – ‘‘тена хи бхиккху рат̣т̣хапа̄лам̣ пабба̄джехи чева упасампа̄дехи ча̄’’ти. са̄дху, бхантети кхо со бхиккху бхагавато пат̣иссутва̄ рат̣т̣хапа̄лам̣ кулапуттам̣ джинадаттийам̣ саддхивиха̄рикам̣ ладдха̄ пабба̄джеси чева упасампа̄деси ча. тена вуттам̣ – ‘‘алаттха кхо рат̣т̣хапа̄ло кулапутто бхагавато сантике паббаджджам̣, алаттха упасампада’’нти.
пахитатто вихарантоти два̄даса сам̣ваччхара̄ни евам̣ вихаранто. неййапуггало хи айама̄йасма̄, тасма̄ пун̃н̃ава̄ абхинӣха̄расампаннопи сама̄но ‘‘аджджа аджджева арахатта’’нти саман̣адхаммам̣ каронтопи два̄дасаме вассе арахаттам̣ па̄пун̣и.
йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти майхам̣ ма̄та̄питаро паббаджджам̣ ануджа̄нама̄на̄ – ‘‘тайа̄ ка̄лена ка̄лам̣ а̄гантва̄ амха̄кам̣ дассанам̣ да̄табба’’нти ватва̄ ануджа̄ним̣су, дуккарака̄рика̄ кхо пана ма̄та̄питаро, ахан̃ча йенаджджха̄сайена паббаджито, со ме маттхакам̣ патто, ида̄ни бхагавантам̣ а̄пуччхитва̄ атта̄нам̣ ма̄та̄питӯнам̣ дассесса̄мӣти чинтетва̄ а̄пуччхитука̄мо упасан̇ками. манаса̄ка̄сӣти ‘‘ким̣ ну кхо рат̣т̣хапа̄ле гате кочи упаддаво бхависсатӣ’’ти манаси ака̄си. тато ‘‘бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘саккхиссати ну кхо рат̣т̣хапа̄ло там̣ маддиту’’нти олокенто тасса арахаттасампаттим̣ дисва̄ ‘‘саккхиссатӣ’’ти ан̃н̃а̄си. тена вуттам̣ – йатха̄ бхагава̄ ан̃н̃а̄си…пе… ка̄лам̣ ман̃н̃асӣти.
мигачӣрети евам̣на̄маке уййа̄не. тан̃хи ран̃н̃а̄ – ‘‘ака̄ле сампаттапаббаджита̄нам̣ диннамева идам̣, йатха̄сукхам̣ парибхун̃джантӯ’’ти еваманун̃н̃а̄тамева ахоси, тасма̄ тхеро – ‘‘мама а̄гатабха̄вам̣ ма̄та̄питӯнам̣ а̄рочесса̄ми, те ме па̄дадхованаун̣ходакапа̄дамаккханатела̄дӣни песиссантӣ’’ти читтампи ануппа̄детва̄ уййа̄намева па̄виси. пин̣д̣а̄йа па̄висӣти дутийадивасе па̄виси.
маджджхима̄йа̄ти саттадва̄ракот̣т̣хакасса гхарасса маджджхиме два̄ракот̣т̣хаке. улликха̄петӣти каппакена кесе пахара̄пети. етадавоча̄ти – ‘‘име саман̣ака̄ амха̄кам̣ пийапуттакам̣ пабба̄джетва̄ чора̄нам̣ хаттхе никкхипитва̄ вийа екадивасампи на дасса̄пенти, евам̣ пхарусака̄рака̄ ете пуна имам̣ т̣ха̄нам̣ упасан̇камитаббам̣ ман̃н̃анти, еттова никад̣д̣хитабба̄ ете’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘имехи мун̣д̣акехӣ’’тиа̄дивачанам̣ авоча. н̃а̄тида̄сӣти н̃а̄така̄нам̣ да̄сӣ. а̄бхидосиканти па̄рива̄сикам̣ екаратта̄тиккантам̣ пӯтибхӯтам̣. таттха̄йам̣ падаттхо – пӯтибха̄вадосена абхибхӯтоти абхидосо, абхидосова а̄бхидосико. екаратта̄тиккантассева на̄масан̃н̃а̄ еса̄ йадидам̣ а̄бхидосикоти, там̣ а̄бхидосикам̣. кумма̄санти йавакумма̄сам̣. чхад̣д̣етука̄ма̄ хотӣти йасма̄ антамасо да̄сакаммака̄ра̄нам̣ горӯпа̄нампи апарибхога̄рахо, тасма̄ нам̣ качаварам̣ вийа бахи чхад̣д̣етука̄ма̄ хоти. сачетанти саче етам̣. бхагинӣти арийавоха̄рена аттано дха̄тим̣ н̃а̄тида̄сим̣ а̄лапати. чхад̣д̣анӣйадхамманти чхад̣д̣етаббасабха̄вам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘бхагини етам̣ саче бахи чхад̣д̣анӣйадхаммам̣ ниссат̣т̣хапариггахам̣, идха ме патте а̄кира̄хӣ’’ти. ким̣ пана евам̣ ваттум̣ лаббхати, вин̃н̃атти ва̄ пайуттава̄ча̄ ва̄ на хотӣти. на хоти. касма̄? ниссат̣т̣хапариггахатта̄. йан̃хи чхад̣д̣анӣйадхаммам̣ ниссат̣т̣хапариггахам̣, йаттха са̄мика̄ ана̄лайа̄ хонти, там̣ саббам̣ ‘‘детха а̄харатха а̄киратха̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. тенева хи айама̄йасма̄ аггаарийавам̣сико сама̄нопи евама̄ха.
хаттха̄нанти бхиккха̄гахан̣аттхам̣ паттам̣ упана̄майато ман̣ибандхато пабхути двиннампи хаттха̄нам̣. па̄да̄нанти нива̄санантато пат̣т̣ха̄йа двиннампи па̄да̄нам̣. сарасса̄ти саче там̣ бхагинӣти ва̄чам̣ ниччха̄райато сарасса ча. нимиттам̣ аггахесӣти хаттхапит̣т̣хиа̄дӣни олокайама̄на̄ – ‘‘путтасса ме рат̣т̣хапа̄ласса вийа суван̣н̣акаччхапапит̣т̣хисадиса̄ има̄ хаттхапа̄дапит̣т̣хийо, харита̄лават̣т̣ийо вийа суват̣т̣ита̄ ан̇гулийо, мадхуро саро’’ти гихика̄ле саллаккхитапуббам̣ а̄ка̄рам̣ аггахеси сан̃джа̄ни саллаккхеси. тасса ха̄йасмато два̄дасавасса̄ни аран̃н̃а̄ва̄сан̃чева пин̣д̣ийа̄лопабходжанан̃ча парибхун̃джантасса ан̃н̃а̄дисо сарӣраван̣н̣о ахоси, тена нам̣ са̄ н̃а̄тида̄сӣ дисва̄ва на сан̃джа̄ни, нимиттам̣ пана аггахесӣти.
300. рат̣т̣хапа̄ласса ма̄тарам̣ етадавоча̄ти тхерасса ан̇гапаччан̇га̄ни сан̣т̣ха̄петва̄ тхан̃н̃ам̣ па̄йетва̄ сам̣вад̣д̣хитадха̄тӣпи сама̄на̄ паббаджитва̄ маха̄кхӣн̣а̄савабха̄ваппаттена са̄мипуттена саддхим̣ – ‘‘твам̣ ну кхо, ме бханте, путто рат̣т̣хапа̄ло’’тиа̄дивачанам̣ ваттум̣ ависахантӣ вегена гхарам̣ пависитва̄ рат̣т̣хапа̄ласса ма̄тарам̣ етадавоча. йаггхети а̄рочанаттхе нипа̄то. саче дже саччанти еттха джети а̄лапане нипа̄то. еван̃хи тасмим̣ десе да̄сиджанам̣ а̄лапанти, тасма̄ ‘‘тван̃хи, бхоти да̄си, саче саччам̣ бхан̣асӣ’’ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо.
упасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? маха̄куле иттхийо бахи никкхаманта̄ гарахам̣ па̄пун̣анти, идан̃ча ачча̄йикакиччам̣, сет̣т̣хисса нам̣ а̄рочесса̄мӣти чинтети. тасма̄ упасан̇ками. ан̃н̃атарам̣ кут̣т̣амӯланти тасмим̣ кира десе да̄напатӣнам̣ гхаресу са̄ла̄ хонти, а̄сана̄ни четтха пан̃н̃атта̄ни хонти, упат̣т̣ха̄питам̣ удакакан̃джийам̣. таттха паббаджита̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ нисӣдитва̄ бхун̃джанти. саче иччханти, да̄напатӣнампи сантакам̣ ган̣ханти. тасма̄ тампи ан̃н̃атарасса куласса ӣдиса̄йа са̄ла̄йа ан̃н̃атарам̣ кут̣т̣амӯланти ведитаббам̣. на хи паббаджита̄ капан̣аманусса̄ вийа аса̄руппе т̣ха̄не нисӣдитва̄ бхун̃джантӣти.
аттхи на̄ма та̄та̄ти еттха аттхӣти виджджама̄наттхе, на̄ма̄ти пуччханаттхе ман̃н̃анаттхе ва̄ нипа̄то. идан̃хи вуттам̣ хоти – аттхи ну кхо, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ дханам̣, нану майам̣ ниддхана̄ти ваттабба̄, йесам̣ но твам̣ ӣдисе т̣ха̄не нисӣдитва̄ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ парибхун̃джиссаси. татха̄ аттхи ну кхо, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, амха̄кам̣ джӣвитам̣, нану майам̣ мата̄ти ваттабба̄, йесам̣ но твам̣ ӣдисе т̣ха̄не нисӣдитва̄ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ парибхун̃джиссаси. татха̄ аттхи ман̃н̃е, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, тава аббхантаре са̄санам̣ нисса̄йа пат̣иладдхо саман̣агун̣о, йам̣ твам̣ субходжанарасасам̣вад̣д̣хитопи имам̣ джигуччханеййам̣ а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ аматамива ниббика̄ро парибхун̃джиссасӣти. со пана гахапати дуккха̄бхитунната̄йа етаматтхам̣ парипун̣н̣ам̣ катва̄ ваттумасакконто – ‘‘аттхи на̄ма, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, а̄бхидосикам̣ кумма̄сам̣ парибхун̃джиссасӣ’’ти еттакамева авача. аккхарачинтака̄ панеттха идам̣ лаккхан̣ам̣ ваданти – анокаппана̄марисанаттхавасенетам̣ аттхисадде упападе ‘‘парибхун̃джиссасӣ’’ти ана̄гатавачанам̣ катам̣. тасса̄йаматтхо – ‘‘аттхи на̄ма…пе… парибхун̃джиссаси, идам̣ паччаккхампи ахам̣ на саддаха̄ми на марисайа̄мӣ’’ти. идам̣ еттакам̣ вачанам̣ гахапати тхерасса паттамукхават̣т̣ийам̣ гахетва̄ т̣хитакова катхеси. тхеропи питари паттамукхават̣т̣ийам̣ гахетва̄ т̣хитейева там̣ пӯтикумма̄сам̣ парибхун̃джи сунакхавантасадисам̣ пӯтикуккут̣ан̣д̣амива бхиннат̣т̣ха̄не пӯтикам̣ ва̄йантам̣. путхуджджанена кира татха̄рӯпам̣ кумма̄сам̣ парибхун̃джитум̣ на сакка̄. тхеро пана арийиддхийам̣ т̣хатва̄ диббоджам̣ аматарасам̣ парибхун̃джама̄но вийа парибхун̃джитва̄ дхамакаран̣ена удакам̣ гахетва̄ паттан̃ча мукхан̃ча хаттхапа̄де ча дховитва̄ куто но гахапатӣтиа̄дима̄ха.
таттха куто ноти куто ну. нева да̄нанти деййадхаммавасена нева да̄нам̣ алаттхамха. на паччаккха̄нанти ‘‘ким̣, та̄та рат̣т̣хапа̄ла, каччи те кхаманӣйам̣, каччиси аппакиламатхена а̄гато, на та̄ва та̄та гехе бхаттам̣ сампа̄дийатӣ’’ти евам̣ пат̣исантха̄равасена паччаккха̄нампи на алаттхамха. касма̄ пана тхеро евама̄ха? питу ануггахена. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘йатха̄ еса мам̣ вадати, ан̃н̃епи паббаджите евам̣ вадати ман̃н̃е. буддхаса̄сане ча паттантаре падумам̣ вийа бхасма̄чханно агги вийа пхеггупат̣иччханно чанданаса̄ро вийа суттика̄пат̣иччханнам̣ муттаратанам̣ вийа вала̄хакапат̣иччханно чандима̄ вийа ма̄диса̄нам̣ пат̣иччханнагун̣а̄нам̣ бхиккхӯнам̣ анто наттхи, тесупи на еварӯпам̣ вачанам̣ паваттессати, сам̣варе т̣хассатӣ’’ти ануггахена евама̄ха.
ехи та̄та̄ти та̄та туйхам̣ гхарам̣ ма̄ хоту, ехи гхарам̣ гамисса̄ма̄ти вадати. аланти тхеро уккат̣т̣хаека̄саниката̄йа пат̣иккхипанто евама̄ха. адхива̄сесӣти тхеро пана пакатийа̄ уккат̣т̣хасапада̄нача̄рико сва̄тана̄йабхиккхам̣ на̄ма на̄дхива̄сети, ма̄ту ануггахена пана адхива̄сеси. ма̄ту кирасса тхерам̣ ануссаритва̄ маха̄соко уппаджджи, роданенева паккаккхи вийа джа̄та̄, тасма̄ тхеро ‘‘сача̄хам̣ там̣ апасситва̄ гамисса̄ми, хадайамписса̄ пха̄леййа̄’’ти ануггахена адхива̄сеси. ка̄ра̄петва̄ти екам̣ хиран̃н̃асса, екам̣ суван̣н̣асса̄ти две пун̃дже ка̄ра̄петва̄. кӣвамаханта̄ пана пун̃джа̄ ахесунти. йатха̄ орато т̣хито пурисо па̄рато т̣хитам̣ маджджхимаппама̄н̣ам̣ пурисам̣ на пассати, евам̣маханта̄.
301. идам̣ те та̄та̄ти каха̄пан̣апун̃джан̃ча суван̣н̣апун̃джан̃ча дассенто а̄ха. маттиканти ма̄тито а̄гатам̣, идам̣ те ма̄та̄махийа̄ ма̄ту имам̣ гехам̣ а̄гаччхантийа̄ гандхама̄ла̄дӣнам̣ аттха̄йа диннам̣ дхананти аттхо. ан̃н̃ам̣ петтикам̣ ан̃н̃ам̣ пита̄маханти йам̣ пана те питу ча пита̄маха̄нан̃ча сантакам̣, там̣ ан̃н̃ам̣йева, нихитан̃ча пайуттан̃ча ативийа баху. еттха ча ‘‘пита̄маха’’нти таддхиталопам̣ катва̄ вуттанти ведитаббам̣. ‘‘пета̄маха’’нти ва̄ па̄т̣хо. сакка̄ татонида̄нанти дханахету дханапаччайа̄. там̣ там̣ дханам̣ раккхантасса ча ра̄джа̄дӣнам̣ васена дханапариккхайам̣ па̄пун̣антасса кассачи уппаджджама̄насока̄дайо сандха̄йа евама̄ха. евам̣ вутте сет̣т̣хи гахапати – ‘‘ахам̣ имам̣ уппабба̄джесса̄мӣти а̄несим̣, со да̄ни ме дхаммакатхам̣ ка̄тум̣ а̄раддхо, айам̣ на ме вачанам̣ кариссатӣ’’ти ут̣т̣ха̄йа гантва̄ асса ородха̄нам̣ два̄рам̣ вивара̄петва̄ – ‘‘айам̣ во са̄мико, гаччхатха йам̣ кин̃чи катва̄ нам̣ ган̣хитум̣ ва̄йаматха̄’’ти уййоджеси. сувайе т̣хита̄ на̄т̣акиттхийо никкхамитва̄ тхерам̣ парива̄райим̣су, та̄су две джет̣т̣хакиттхийо сандха̄йа пура̄н̣адутийика̄тиа̄ди вуттам̣. паччекам̣ па̄десу гахетва̄ти екекамхи па̄де нам̣ гахетва̄.
кӣдиса̄ на̄ма та̄ аййапутта аччхара̄йоти касма̄ евама̄хам̣су? тада̄ кира самбахуле кхаттийакума̄репи бра̄хман̣акума̄репи сет̣т̣хипуттепи маха̄сампаттийо паха̄йа паббаджанте дисва̄ паббаджджа̄гун̣ам̣ аджа̄нанта̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄пенти ‘‘касма̄ ете паббаджантӣ’’ти. атхан̃н̃е ваданти ‘‘деваччхара̄девана̄т̣ака̄нам̣ ка̄ран̣а̄’’ти. са̄ катха̄ виттха̄рика̄ ахоси. там̣ гахетва̄ сабба̄ евама̄хам̣су. атха тхеро пат̣иккхипанто на кхо майам̣ бхагинӣтиа̄дима̄ха. самуда̄чаратӣти вохарати вадати. таттхева муччхита̄ папатим̣сӯти там̣ бхагинива̄дена самуда̄чарантам̣ дисва̄ ‘‘майам̣ аджджа а̄гамиссати, аджджа а̄гамиссатӣ’’ти два̄даса васса̄ни бахи на никкханта̄, етам̣ нисса̄йа но да̄рака̄ на ладдха̄, йесам̣ а̄нубха̄вена джӣвеййа̄ма, ито чамха̄ парихӣна̄ ан̃н̃ато ча. айам̣ локо на̄ма аттанова чинтеси, тасма̄ та̄пи ‘‘ида̄ни майам̣ ана̄тха̄ джа̄та̄’’ти аттанова чинтайама̄на̄ – ‘‘анаттхико да̄ни амхехи айам̣, со амхе паджа̄патийо сама̄на̄ аттана̄ саддхим̣ екама̄тукуччхийа̄ сайитада̄рика̄ вийа ман̃н̃атӣ’’ти самуппаннабалавасока̄ хутва̄ тасмим̣йева падесе муччхита̄ папатим̣су, патита̄ти аттхо.
ма̄ но вихет̣хетха̄ти ма̄ амхе дханам̣ дассетва̄ ма̄туга̄ме ча уййоджетва̄ вихет̣хайиттха, вихеса̄ хеса̄ паббаджита̄нанти. касма̄ евама̄ха? ма̄та̄питӯнам̣ ануггахена. со кира сет̣т̣хи – ‘‘паббаджиталин̇гам̣ на̄ма килит̣т̣хам̣, паббаджджа̄весам̣ ха̄ретва̄ нха̄йитва̄ тайо джана̄ екато бхун̃джисса̄ма̄’’ти ман̃н̃ама̄но тхерасса бхиккхам̣ на дети. тхеро – ‘‘ма̄дисасса кхӣн̣а̄савасса а̄ха̄рантара̄йам̣ катва̄ ете бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавеййу’’нти тесам̣ ануггахена евама̄ха.
302. га̄тха̄ абха̄сӣти га̄тха̄йо абха̄си. таттха пасса̄ти сантике т̣хитаджанам̣ сандха̄йа вадати. читтанти читтавичиттам̣. бимбанти аттабха̄вам̣. арука̄йанти наваннам̣ ван̣амукха̄нам̣ васена ван̣ака̄йам̣. самусситанти тӣн̣и ат̣т̣хисата̄ни навахи нха̄русатехи бандхитва̄ навахи мам̣сапесисатехи лимпитва̄ самантато усситам̣. а̄туранти джара̄турата̄йа рога̄турата̄йа килеса̄турата̄йа ча ничча̄турам̣. бахусан̇каппанти паресам̣ уппаннапаттхана̄сан̇каппехи бахусан̇каппам̣. иттхӣнан̃хи ка̄йе пуриса̄нам̣ сан̇каппа̄ уппаджджанти, тесам̣ ка̄йе иттхӣнам̣. суса̄не чхад̣д̣итакал̣еварабхӯтампи четам̣ ка̄какулала̄дайо паттхайантийева̄ти бахусан̇каппо на̄ма хоти. йасса наттхи дхувам̣ т̣хитӣти йасса ка̄йасса ма̄йа̄марӣчипхен̣апин̣д̣а удакапуппхул̣а̄дӣнам̣ вийа екам̣сенева т̣хити на̄ма наттхи, бхиджджанадхаммата̄ва нийата̄.
тачена онаддханти алламануссачаммена онаддхам̣. саха ваттхебхи собхатӣти гандха̄дӣхи ман̣икун̣д̣алехи ча читтакатампи рӯпам̣ ваттхехи сахева собхати, вина̄ ваттхехи джегуччхам̣ хоти анолоканаккхамам̣.
алаттакаката̄ти алаттакена ран̃джита̄. чун̣н̣акамаккхитанти са̄сапакаккена мукхапӣл̣ака̄дӣни нӣхаритва̄ лон̣аматтика̄йа дут̣т̣халохитам̣ вилийа̄петва̄ тилапит̣т̣хена лохитам̣ паса̄детва̄ халиддийа̄ ван̣н̣ам̣ сампа̄детва̄ чун̣н̣акаган̣д̣ика̄йа мукхам̣ пахаранти, тенеса ативийа вирочати. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
ат̣т̣ха̄падаката̄ти расодакена маккхитва̄ нала̄т̣апарийанте а̄ваттанапариватте катва̄ ат̣т̣хападакарачана̄йа рачита̄. ан̃джанӣти ан̃джанана̄л̣ика̄.
одахӣти т̣хапеси. па̄санти ва̄кара̄джа̄лам̣. на̄сада̄ти на гхат̣т̣айи. нива̄панти нива̄пасутте вуттанива̄патин̣асадисабходжанам̣. кандантети виравама̄не паридевама̄не. има̄йа хи га̄тха̄йа тхеро ма̄та̄питаро мигалуддаке вийа катва̄ дассеси, авасесан̃а̄таке мигалуддакапарисам̣ вийа, хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ ва̄кара̄джа̄лам̣ вийа, аттана̄ бхуттабходжанам̣ нива̄патин̣ам̣ вийа, атта̄нам̣ маха̄мигам̣ вийа катва̄ дассеси. йатха̄ хи маха̄миго йа̄вадаттхам̣ нива̄патин̣ам̣ кха̄дитва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ гӣвам̣ уккхипитва̄ дисам̣ олокетва̄ ‘‘имам̣ на̄ма т̣ха̄нам̣ гатасса соттхи бхависсатӣ’’ти мигалуддака̄нам̣ паридеванта̄нам̣йева ва̄карам̣ агхат̣т̣айама̄нова уппатитва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гханаччха̄йасса чхаттасса вийа гумбасса хет̣т̣ха̄ мандамандена ва̄тена бӣджайама̄но а̄гатамаггам̣ олокенто тит̣т̣хати, евамева тхеро има̄ га̄тха̄ бха̄ситва̄ а̄ка̄сенева гантва̄ мигачӣре паччупат̣т̣ха̄си.
касма̄ пана тхеро а̄ка̄сена гатоти. пита̄ кирасса сет̣т̣хи саттасу два̄ракот̣т̣хакесу аггал̣ам̣ да̄петва̄ малле а̄н̣а̄песи – ‘‘саче никкхамитва̄ гаччхати, хаттхапа̄десу нам̣ гахетва̄ ка̄са̄йа̄ни харитва̄ гихивесам̣ ган̣ха̄петха̄’’ти. тасма̄ тхеро – ‘‘ете ма̄дисам̣ маха̄кхӣн̣а̄савам̣ хаттхе ва̄ па̄де ва̄ гахетва̄ апун̃н̃ам̣ пасавеййум̣, там̣ несам̣ ма̄ ахосӣ’’ти чинтетва̄ а̄ка̄сена агама̄си. парасамуддава̄ситтхера̄нам̣ пана – ‘‘т̣хитакова има̄ га̄тха̄ бха̄ситва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ ран̃н̃о корабйасса мигачӣре паччупат̣т̣ха̄сӣ’’ти айам̣ ва̄чана̄маггойева.
303. мигавоти тасса уййа̄напа̄ласса на̄мам̣. содхентоти уййа̄намаггам̣ самам̣ ка̄ретва̄ антоуййа̄не таччхитаббайуттат̣т̣ха̄на̄ни таччха̄пенто саммаджджитаббайутта̄ни т̣ха̄на̄ни саммаджджа̄пенто ва̄лука̄окиран̣а-пуппхавикиран̣а-пун̣н̣агхат̣ат̣т̣хапана-кадаликкхандхат̣хапана̄дӣни ча каронтоти аттхо. йена ра̄джа̄ корабйо тенупасан̇камӣти амха̄кам̣ ра̄джа̄ сада̄ имасса кулапуттасса ван̣н̣ам̣ катхеси, пасситука̄мо етам̣, а̄гатабха̄вам̣ панасса на джа̄на̄ти, маха̄ кхо пана̄йам̣ пан̣н̣а̄ка̄ро, гантва̄ ран̃н̃о а̄рочесса̄мӣти чинтетва̄ йена ра̄джа̄ корабйо тенупасан̇ками.
киттайама̄но ахосӣти со кира ра̄джа̄ тхерам̣ ануссаритва̄ баламаджджхепи на̄т̣акамаджджхепи – ‘‘дуккарам̣ катам̣ кулапуттена та̄ва махантам̣ сампаттим̣ паха̄йа паббаджитва̄ пунаниваттитва̄ анапалокентена̄’’ти гун̣ам̣ катхеси, там̣ гахетва̄ айам̣ евама̄ха. виссаджджетха̄ти ватва̄ти ородхамаха̄маттабалака̄йа̄дӣсу йасса йам̣ ануччхавикам̣, тасса там̣ да̄петва̄ти аттхо. уссат̣а̄йа уссат̣а̄йа̄ти уссита̄йа уссита̄йа, маха̄маттамаха̄рат̣т̣хика̄дӣнам̣ васена уггатуггатамева парисам̣ гахетва̄ упасан̇камӣти аттхо. идха бхавам̣ рат̣т̣хапа̄ло хаттхаттхаре нисӣдатӯти хаттхаттхаро тануко бахалапуппха̄дигун̣ам̣ катва̄ аттхато абхилаккхито хоти, та̄дисе ана̄пуччхитва̄ нисӣдитум̣ на йуттанти ман̃н̃ама̄но евама̄ха.
304. па̄риджун̃н̃а̄нӣти па̄риджун̃н̃абха̄ва̄ париккхайа̄. джин̣н̣оти джара̄джин̣н̣о. вуд̣д̣хоти вайовуд̣д̣хо. махаллакоти джа̄тимахаллако. аддхагатоти аддха̄нам̣ атикканто. вайоануппаттоти паччхимавайам̣ ануппатто. паббаджатӣти дхуравиха̄рам̣ гантва̄ бхиккхӯ вандитва̄, – ‘‘бханте, майа̄ дахарака̄ле бахум̣ кусалам̣ катам̣, ида̄ни махаллакомхи, махаллакасса чеса̄ паббаджджа̄ на̄ма, четийан̇ган̣ам̣ саммаджджитва̄ аппахаритам̣ катва̄ джӣвисса̄ми, пабба̄джетха мам̣, бханте,’’ти ка̄рун̃н̃ам̣ уппа̄денто йа̄чати, тхера̄ анукампа̄йа пабба̄дженти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. дутийава̄репи есева найо.
аппа̄ба̄дхоти арого. аппа̄тан̇коти ниддуккхо. самавепа̄кинийа̄ти самавипа̄чанийа̄. гахан̣ийа̄ти каммаджатеджодха̄туйа̄. таттха йасса бхуттабхутто а̄ха̄ро джӣрати, йасса ва̄ пана пут̣абхаттам̣ вийа татхева тит̣т̣хати, убхопете на самавепа̄кинийа̄ гахан̣ийа̄ саманна̄гата̄. йасса пана бхуттака̄ле бхаттаччхандо уппаджджатева, айам̣ самавепа̄кинийа̄ саманна̄гато. на̄тисӣта̄йа наччун̣ха̄йа̄ти тенева ка̄ран̣ена на̄тисӣта̄йа наччун̣ха̄йа. анупуббена̄ти ра̄джа̄но ва̄ харантӣтиа̄дина̄ ануккамена. дутийава̄ре ра̄джабхайачорабхайачха̄такабхайа̄дина̄ ануккамена.
305. дхаммуддеса̄ уддит̣т̣ха̄ти дхамманиддеса̄ уддит̣т̣ха̄. упаниййатӣти джара̄маран̣асантикам̣ гаччхати, а̄йуккхайена ва̄ таттха ниййати. аддхувоти дхуват̣т̣ха̄навирахито. ата̄н̣оти та̄йитум̣ саматтхена вирахито. анабхиссароти асаран̣о абхисаритва̄ абхигантва̄ асса̄сетум̣ саматтхена вирахито. ассакоти ниссако сакабхан̣д̣авирахито. саббам̣ паха̄йа гаманӣйанти сакабхан̣д̣анти саллаккхитам̣ саббам̣ паха̄йа локена гантаббам̣. тан̣ха̄да̄соти тан̣ха̄йа да̄со.
306. хаттхисминти хаттхисиппе. ката̄вӣти катакаран̣ӣйо, сиккхитасиккхо пагун̣асиппоти аттхо. еса найо саббаттха. ӯрубалӣти ӯрубаласампанно. йасса хи пхалакан̃ча а̄вудхан̃ча гахетва̄ парасенам̣ пависитва̄ абхиннам̣ бхиндато бхиннам̣ сандха̄райато парахаттхагатам̣ раджджам̣ а̄харитум̣ ӯрубалам̣ аттхи, айам̣ ӯрубалӣ на̄ма. ба̄хубалӣти ба̄хубаласампанно. сесам̣ пуримасадисамева. аламаттоти саматтхааттабха̄во.
парийодха̄йа ваттиссантӣти уппаннам̣ уппаддавам̣ одха̄йа аваттхаритва̄ ваттиссантӣти саллаккхетва̄ гахита̄.
сам̣виджджати кхо, бхо рат̣т̣хапа̄ла, имасмим̣ ра̄джакуле пахӯтам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣анти идам̣ со ра̄джа̄ упари дхаммуддесасса ка̄ран̣ам̣ а̄харанто а̄ха.
атха̄парам̣ етадавоча̄ти етам̣ ‘‘пасса̄ми локе’’тиа̄дина̄ найена чатуннам̣ дхаммуддеса̄нам̣ анугӣтим̣ авоча.
307. таттха бхиййова ка̄ме абхипаттхайантӣти екам̣ лабхитва̄ две паттхайанти, две лабхитва̄ чатта̄роти евам̣ уттаруттари ваттхука̄макилесака̄ме паттхайантийева.
пасайха̄ти сапаттаган̣ам̣ абхибхавитва̄. саса̄гарантанти саддхим̣ са̄гарантена. орам̣ самуддасса̄ти йам̣ самуддасса орато сакарат̣т̣хам̣, тена атиттарӯпоти аттхо. на хаттхӣти на хи аттхи.
ахо вата̄ ноти ахо вата ну, айамева ва̄ па̄т̣хо. амара̄ти ча̄хӯти амарам̣ ити ча а̄ху. идам̣ вуттам̣ хоти – йам̣ матам̣ н̃а̄тӣ парива̄ретва̄ канданти, там̣ – ‘‘ахо вата амха̄кам̣ бха̄та̄ мато, путто мато’’тиа̄дӣнипи ваданти.
пхусанти пхассанти маран̣апхассам̣ пхусанти. татхева пхут̣т̣хоти йатха̄ ба̄ло, дхӣропи татхева маран̣апхассена пхут̣т̣хо, апхут̣т̣хо на̄ма наттхи, айам̣ пана висесо. ба̄ло ча ба̄лйа̄ вадхитова сетӣти ба̄ло ба̄лабха̄вена маран̣апхассам̣ а̄гамма вадхитова сети абхихатова сайати. акатам̣ вата ме калйа̄н̣антиа̄дивиппат̣иса̄равасена чалати ведхати виппхандати. дхӣро ча на ведхатӣти дхӣро сугатинимиттам̣ пассанто на ведхати на чалати.
йа̄йа воса̄нам̣ идха̄дхигаччхатӣти йа̄йа пан̃н̃а̄йа имасмим̣ локе саббакиччавоса̄нам̣ арахаттам̣ адхигаччхати, са̄ва дханато уттаматара̄. абйоситатта̄ти апарийоситатта̄, арахаттапаттийа̄, абха̄вена̄ти аттхо. бхава̄бхавесӯти хӣнаппан̣ӣтесу бхавесу.
упети габбхан̃ча паран̃ча локанти тесу па̄пам̣ каронтесу йо кочи сатто парампара̄йа сам̣са̄рам̣ а̄паджджитва̄ габбхан̃ча паран̃ча локам̣ упети. тассаппапан̃н̃оти тасса та̄дисасса аппапан̃н̃асса ан̃н̃о аппапан̃н̃о абхисаддаханто.
сакаммуна̄ хан̃н̃атӣти аттана̄ катакаммавасена ‘‘каса̄хипи та̄летӣ’’тиа̄дӣхи каммака̄ран̣а̄хи хан̃н̃ати. печча парамхи локети ито гантва̄ парамхи апа̄йалоке.
вирӯпарӯпена̄ти вивидхарӯпена, на̄на̄сабха̄вена̄ти аттхо. ка̄магун̣есӯти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикесу саббака̄магун̣есу а̄дӣнавам̣ дисва̄. дахара̄ти антамасо калаламаттабха̄вам̣ упа̄да̄йа тарун̣а̄. вуд̣д̣ха̄ти вассасата̄тикканта̄. апан̣н̣акам̣ са̄ман̃н̃амева сеййоти авируддхам̣ адваджджхага̄мим̣ екантаниййа̄никам̣ са̄ман̃н̃амева ‘‘сеййо, уттаритаран̃ча пан̣ӣтатаран̃ча̄’’ти упадха̄ретва̄ паббаджитосми маха̄ра̄джа̄ти. тасма̄ йам̣ твам̣ вадаси – ‘‘ким̣ дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄’’ти, идам̣ дисва̄ ча сутва̄ ча паббаджитосмӣти мам̣ дха̄рехӣти десанам̣ нит̣т̣ха̄песӣти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
рат̣т̣хапа̄ласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. магхадевасуттаван̣н̣ана̄
308. евам̣ ме сутанти магхадевасуттам̣. таттха магхадеваамбаванети пуббе магхадево на̄ма ра̄джа̄ там̣ амбаванам̣ ропеси. тесу руккхесу палуджджама̄несу апарабха̄ге ан̃н̃епи ра̄джа̄но ропесум̣йева. там̣ пана пат̣хамавоха̄равасена магхадевамбаванантева сан̇кхам̣ гатам̣. ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти са̄йанхасамайе виха̄рача̄рикам̣ чарама̄но раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄гам̣ дисва̄ – ‘‘васитапуббам̣ ну кхо ме имасмим̣ ока̄се’’ти а̄ваджджанто – ‘‘пуббе ахам̣ магхадево на̄ма ра̄джа̄ хутва̄ имам̣ амбаванам̣ ропесим̣, еттхева паббаджитва̄ чатта̄ро брахмавиха̄ре бха̄ветва̄ брахмалоке ниббаттим̣. там̣ кхо панетам̣ ка̄ран̣ам̣ бхиккхусан̇гхасса апа̄кат̣ам̣, па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣ’’ти аггаггаданте дассенто ситам̣ па̄ту ака̄си.
дхаммо асса аттхӣти дхаммико. дхаммена ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄. дхамме т̣хитоти дасакусалакаммапатхадхамме т̣хито. дхаммам̣ чаратӣти самам̣ чарати. татра бра̄хман̣агахапатикесӯти йопи со пуббара̄джӯхи бра̄хман̣а̄нам̣ диннапариха̄ро, там̣ аха̄петва̄ пакатинийа̄менева ада̄си, татха̄ гахапатика̄нам̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. паккхасса̄ти имина̄ па̄т̣иха̄рикапаккхопи сан̇гахито. ат̣т̣хамӣупосатхасса хи паччуггамана̄нуггаманавасена саттамийан̃ча навамийан̃ча, ча̄туддасапаннараса̄нам̣ паччуггамана̄нуггаманавасена терасийан̃ча па̄т̣ипаде ча̄ти име диваса̄ па̄т̣иха̄рикапаккха̄ти ведитабба̄. тесупи упосатхам̣ упаваси.
309. девадӯта̄ти девоти маччу, тасса дӯта̄ти девадӯта̄. сирасмин̃хи палитесу па̄тубхӯтесу маччура̄джасса сантике т̣хито вийа хоти, тасма̄ палита̄ни маччудевасса дӯта̄ти вуччанти. дева̄ вийа дӯта̄типи девадӯта̄. йатха̄ хи алан̇катапат̣ийатта̄йа девата̄йа а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘асукадивасе мариссатӣ’’ти вутте там̣ татхева хоти, евам̣ сирасмим̣ палитесу па̄тубхӯтесу девата̄бйа̄каран̣асадисамева хоти. тасма̄ палита̄ни девасадиса̄ дӯта̄ти вуччанти. висуддхидева̄нам̣ дӯта̄типи девадӯта̄. саббабодхисатта̄ хи джин̣н̣абйа̄дхитаматапаббаджите дисва̄ва сам̣вегама̄паджджитва̄ никкхамма паббаджанти. йатха̄ха –
‘‘джин̣н̣ан̃ча дисва̄ дукхитан̃ча бйа̄дхитам̣,
матан̃ча дисва̄ гатама̄йусан̇кхайам̣;
ка̄са̄йаваттхам̣ паббаджитан̃ча дисва̄,
тасма̄ ахам̣ паббаджитомхи ра̄джа̄’’ти.
имина̄ парийа̄йена палита̄ни висуддхидева̄нам̣ дӯтатта̄ девадӯта̄ти вуччанти.
каппакасса га̄маварам̣ датва̄ти сатасахассут̣т̣ха̄накам̣ джет̣т̣хакага̄мам̣ датва̄. касма̄ ада̄си? сам̣виггама̄насатта̄. тасса хи ан̃джалисмим̣ т̣хапита̄ни палита̄ни дисва̄ва сам̣вего уппаджджати. ан̃н̃а̄ни чатура̄сӣтивассасахасса̄ни а̄йу аттхи, евам̣ сантепи маччура̄джасса сантике т̣хитам̣ вийа атта̄нам̣ ман̃н̃ама̄но сам̣вигго паббаджджам̣ рочети. тена вуттам̣ –
‘‘сире дисва̄на палитам̣, магхадево дисампати;
сам̣вегам̣ алабхӣ дхӣро, паббаджджам̣ самарочайӣ’’ти.
апарампи вуттам̣ –
‘‘уттаман̇гаруха̄ майхам̣, име джа̄та̄ вайохара̄;
па̄тубхӯта̄ девадӯта̄, паббаджджа̄самайо мама̄’’ти.
пурисайугети вам̣сасамбхаве пурисе. кесамассум̣ оха̄ретва̄ти та̄пасапаббаджджам̣ паббаджанта̄пи хи пат̣хамам̣ кесамассум̣ оха̄ретва̄ паббаджанти, тато пат̣т̣ха̄йа вад̣д̣хите кесе бандхитва̄ джат̣а̄кала̄падхара̄ хутва̄ вичаранти. бодхисаттопи та̄пасапаббаджджам̣ паббаджи. паббаджито пана анесанам̣ анануйун̃джитва̄ ра̄джагехато а̄хат̣абхиккха̄йа йа̄пенто брахмавиха̄рам̣ бха̄веси. тасма̄ со метта̄сахагатена̄тиа̄ди вуттам̣.
кума̄ракӣл̣итам̣ кӣл̣ӣти ан̇кена ан̇кам̣ парихарийама̄но кӣл̣и. ма̄ла̄кала̄пам̣ вийа хи нам̣ уккхипитва̄ва вичарим̣су. ран̃н̃о магхадевасса путто…пе… паббаджӣти имасса паббаджитадивасе пан̃ча ман̇гала̄ни ахесум̣. магхадеваран̃н̃о матакабхаттам̣, тасса ран̃н̃о паббаджитаман̇галам̣, тасса путтасса чхаттусса̄панаман̇галам̣, тасса путтасса упараджджаман̇галам̣, тасса путтасса на̄макаран̣аман̇галанти екасмим̣йева самайе пан̃ча ман̇гала̄ни ахесум̣, сакаладжамбудӣпатале уннан̇галамахоси.
311. путтапапуттака̄ти путта̄ ча путтапутта̄ ча̄ти евам̣ паватта̄ тасса парампара̄. паччхимако ахосӣти паббаджджа̄паччхимако ахоси. бодхисатто кира брахмалоке ниббатто – ‘‘паваттати ну кхо там̣ майа̄ мануссалоке нихатам̣ калйа̄н̣аватта’’нти а̄ваджджанто аддаса – ‘‘еттакам̣ аддха̄нам̣ паваттати, ида̄ни на паваттиссатӣ’’ти. на кхо пана̄хам̣ майхам̣ павен̣ийа̄ уччхиджджитум̣ дасса̄мӣти аттано вам̣се джа̄таран̃н̃ойева аггамахесийа̄ куччхисмим̣ пат̣исандхим̣ гахетва̄ аттано вам̣сасса немим̣ гхат̣енто вийа ниббатто, теневасса нимӣти на̄мам̣ ахоси. ити со паббаджитара̄джӯнам̣ саббапаччхимако хутва̄ паббаджитоти паббаджджа̄паччхимако ахоси. гун̣ехи пана атирекатаро. тасса хи саббара̄джӯхи атирекатара̄ две гун̣а̄ ахесум̣. чатӯсу два̄ресу сатасахассам̣ сатасахассам̣ виссаджджетва̄ девасикам̣ да̄нам̣ ада̄си, анупосатхикасса ча дассанам̣ нива̄реси. анупосатхикесу хи ра̄джа̄нам̣ пассисса̄ма̄ти гатесу дова̄рико пуччхати ‘‘тумхе упосатхика̄ но ва̄’’ти. йе анупосатхика̄ хонти, те нива̄рети ‘‘анупосатхика̄нам̣ ра̄джа̄ дассанам̣ на детӣ’’ти. ‘‘майам̣ джанападава̄сино ка̄ле бходжанам̣ кухим̣ лабхисса̄ма̄’’типи таттха вачанока̄со наттхи. чатӯсу хи два̄ресу ра̄джан̇ган̣е ча анека̄ни бхаттача̄т̣исахасса̄ни пат̣ийатта̄нева хонти. тасма̄ маха̄джано иччхитиччхитат̣т̣ха̄не массум̣ ка̄ретва̄ нха̄йитва̄ ваттха̄ни париваттетва̄ йатха̄ручитам̣ бходжанам̣ бхун̃джитва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа ран̃н̃о гехадва̄рам̣ гаччхати. дова̄рикена ‘‘упосатхика̄ тумхе’’ти пуччхитапуччхита̄ ‘‘а̄ма а̄ма̄’’ти ваданти. тена хи а̄гаччхатха̄ти павесетва̄ ран̃н̃о дассети. ити имехи двӣхи гун̣ехи атирекатаро ахоси.
312. дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нанти та̄ватим̣сабхаване ниббаттадева̄нам̣. те кира дева̄ видехарат̣т̣хе митхиланагарава̄сино ран̃н̃о ова̄де т̣хатва̄ пан̃ча сӣла̄ни раккхитва̄ упосатхакаммам̣ катва̄ таттха ниббатта̄ ран̃н̃о гун̣акатхам̣ катхенти. те сандха̄йа вуттам̣ ‘‘дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄на’’нти.
нисинно хотӣти па̄са̄даварасса упаригато да̄нан̃ча сӣлан̃ча упапариккхама̄но нисинно хоти. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘да̄нам̣ ну кхо махантам̣ уда̄ху сӣлам̣, йади да̄нам̣ махантам̣, аджджхоттхаритва̄ да̄намева дасса̄ми. атха сӣлам̣, сӣламева пӯрисса̄мӣ’’ти. тасса ‘‘идам̣ махантам̣ идам̣ маханта’’нти ниччхитум̣ асакконтассева сакко гантва̄ пурато па̄турахоси. тена вуттам̣ атха кхо, а̄нанда,…пе… саммукхе па̄турахосӣти. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ран̃н̃о кан̇кха̄ уппанна̄, тасса кан̇кхаччхеданаттхам̣ пан̃хан̃ча катхесса̄ми, идха̄гаманаттха̄йа пат̣ин̃н̃ан̃ча ган̣хисса̄мӣ’’ти. тасма̄ гантва̄ саммукхе па̄турахоси. ра̄джа̄ адит̣т̣хапуббам̣ рӯпам̣ дисва̄ бхӣто ахоси ломахат̣т̣хаджа̄то. атха нам̣ сакко – ‘‘ма̄ бха̄йи, маха̄ра̄джа, виссаттхо пан̃хам̣ пуччха, кан̇кхам̣ те пат̣ивинодесса̄мӣ’’ти а̄ха.
ра̄джа̄ –
‘‘пуччха̄ми там̣ маха̄ра̄джа, саббабхӯта̄намиссара;
да̄нам̣ ва̄ брахмачарийам̣ ва̄, катамам̣ су махаппхала’’нти. –
пан̃хам̣ пуччхи. сакко – ‘‘да̄нам̣ на̄ма ким̣, сӣламева гун̣ависит̣т̣хата̄йа махантам̣. ахан̃хи пуббе, маха̄ра̄джа, дасавассасахасса̄ни дасаннам̣ джат̣иласахасса̄нам̣ да̄нам̣ датва̄ петтивисайато на мутто, сӣлаванта̄ пана майхам̣ да̄нам̣ бхун̃джитва̄ брахмалоке ниббатта̄’’ти ватва̄ има̄ га̄тха̄ авоча –
‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджати;
маджджхимена ча деваттам̣, уттамена висуджджхати.
на хете сулабха̄ ка̄йа̄, йа̄чайогена кеначи;
йе ка̄йе упападжджанти, ана̄га̄ра̄ тапассино’’ти. (джа̄. 2.22.429-430);
евам̣ ран̃н̃о кан̇кхам̣ винодетва̄ девалокагамана̄йа пат̣ин̃н̃а̄гахан̣аттхам̣ ла̄бха̄ те маха̄ра̄джа̄тиа̄дима̄ха. таттха авикампама̄ноти абха̄йама̄но. адхива̄сесӣти ахам̣ маха̄джанам̣ кусалам̣ сама̄дапеми, пун̃н̃аванта̄нам̣ пана васанат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ а̄гатена мануссапатхе сукхам̣ катхетум̣ хотӣти адхива̄сеси.
313. евам̣ бхаддантава̄ти евам̣ хоту бхаддакам̣ тава вачананти ватва̄. йоджетва̄ти екасмим̣йева йуге сахассаасса̄джа̄нӣйе йоджетва̄. тесам̣ пана па̄т̣ийеккам̣ йоджанакиччам̣ наттхи, манам̣ а̄гамма йутта̄йева хонти. со пана диббаратхо дийад̣д̣хайоджанасатико хоти, наддхито пат̣т̣ха̄йа ратхасӣсам̣ пан̃н̃а̄сайоджана̄ни, аккхабандхо пан̣н̣а̄сайоджана̄ни, аккхабандхато пат̣т̣ха̄йа паччха̄бха̄го пан̣н̣а̄сайоджана̄ни, саббо саттаван̣н̣аратанамайо. девалоко на̄ма уддхам̣, мануссалоко адхо, тасма̄ хет̣т̣ха̄мукхам̣ ратхам̣ песесӣти на саллаккхетаббам̣. йатха̄ пана пакатимаггам̣ песети, евамева манусса̄нам̣ са̄йама̄сабхатте нит̣т̣хите чандена саддхим̣ йуганаддхам̣ катва̄ песеси, йамакачанда̄ ут̣т̣хита̄ вийа ахесум̣. маха̄джано дисва̄ ‘‘йамакачанда̄ уггата̄’’ти а̄ха. а̄гаччханте а̄гаччханте на йамакачанда̄, екам̣ вима̄нам̣, на вима̄нам̣, еко ратхоти. ратхопи а̄гаччханто а̄гаччханто пакатиратхаппама̄н̣ова, асса̄пи пакатиассаппама̄н̣а̄ва ахесум̣. евам̣ ратхам̣ а̄харитва̄ ран̃н̃о па̄са̄дам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ па̄чӣнасӣхапан̃джарат̣т̣ха̄не ратхам̣ ниваттетва̄ а̄гатамагга̄бхимукхам̣ катва̄ сӣхапан̃джаре т̣хатва̄ва а̄роханасаджджам̣ т̣хапеси.
абхируха маха̄ра̄джа̄ти ра̄джа̄ – ‘‘диббайа̄нам̣ ме ладдха’’нти на та̄вадева абхирухи, на̄гара̄нам̣ пана ова̄дам̣ ада̄си ‘‘пассатха та̄та̄, йам̣ ме саккена деваран̃н̃а̄ диббаратхо песито, со ча кхо на джа̄тиготтам̣ ва̄ кулаппадесам̣ ва̄ пат̣ичча песито, майхам̣ пана сӣла̄ча̄рагун̣е пасӣдитва̄ песито. саче тумхепи сӣлам̣ раккхиссатха, тумха̄кампи песессати, евам̣ раккхитум̣ йуттам̣ на̄метам̣ сӣлам̣. на̄хам̣ девалокам̣ гантва̄ чира̄йисса̄ми, аппаматта̄ хотха̄’’ти маха̄джанам̣ овадитва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄петва̄ ратхам̣ абхирухи. тато ма̄тали сан̇га̄хако ‘‘ахампи маха̄ра̄джасса мама̄нуччхавикам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ка̄самхи две магге дассетва̄ апича маха̄ра̄джа̄тиа̄дима̄ха.
таттха катамена̄ти, маха̄ра̄джа, имесу маггесу еко нирайам̣ гаччхати, еко девалокам̣, тесу там̣ катамена неми. йена̄ти йена маггена гантва̄ йаттха па̄пакамманта̄ па̄пака̄нам̣ камма̄нам̣ випа̄кам̣ пат̣исам̣ведийанти, там̣ т̣ха̄нам̣ сакка̄ хоти пасситунти аттхо. дутийападепи есева найо. джа̄такепи –
‘‘кена там̣ неми маггена, ра̄джасет̣т̣ха дисампати;
йена ва̄ па̄пакамманта̄, пун̃н̃акамма̄ ча йе нара̄’’ти. (джа̄. 2.22.450) –
га̄тха̄йа айамеваттхо. тенева̄ха –
‘‘нирайе та̄ва пасса̄ми, а̄ва̄се па̄пакамминам̣;
т̣ха̄на̄ни луддакамма̄нам̣, дуссӣла̄нан̃ча йа̄ гатӣ’’ти. (джа̄. 2.22.451);
убхайенева мам̣ ма̄тали нехӣти ма̄тали двӣхи маггехи мам̣ нехи, ахам̣ нирайам̣ пасситука̄мо девалокампӣти. пат̣хамам̣ катамена немӣти. пат̣хамам̣ нирайамаггена нехӣти. тато ма̄тали аттано а̄нубха̄вена ра̄джа̄нам̣ пан̃чадаса маха̄нирайе дассеси. виттха̄ракатха̄ панеттха –
‘‘дассеси ма̄тали ран̃н̃о, дуггам̣ ветаран̣им̣ надим̣;
кутхитам̣ кха̄расам̣йуттам̣, таттам̣ аггисикхӯпама’’нти. (джа̄. 2.22.452) –
джа̄таке вуттанайена ведитабба̄. нирайам̣ дассетва̄ ратхам̣ ниваттетва̄ девалока̄бхимукхам̣ гантва̄ бӣран̣ӣдевадхӣта̄йа сон̣адиннадевапуттасса ган̣адевапутта̄нан̃ча вима̄на̄ни дассенто девалокам̣ неси. татра̄пи виттха̄ракатха̄ –
‘‘йади те сута̄ бӣран̣ӣ джӣвалоке,
а̄ма̄йада̄сӣ аху бра̄хман̣асса;
са̄ паттака̄ле атитхим̣ видитва̄,
ма̄та̄ва путтам̣ сакима̄бхинандӣ;
сам̣йама̄ сам̣вибха̄га̄ ча,
са̄ вима̄насми модатӣ’’ти. (джа̄. 2.22.507) –
джа̄таке вуттанайенева ведитабба̄.
евам̣ гаччхато пана тасса ратханеми ват̣т̣ийа̄ читтакӯт̣адва̄ракот̣т̣хакасса умма̄ре пахатаматтева деванагаре кола̄халам̣ ахоси. саккам̣ девара̄джа̄нам̣ екакам̣йева оха̄йа девасан̇гхо маха̄саттам̣ паччуггаманамака̄си, там̣ девата̄нам̣ а̄дарам̣ дисва̄ сакко читтам̣ сандха̄ретум̣ асакконто – ‘‘абхирама, маха̄ра̄джа, девесу дева̄нубха̄вена̄’’ти а̄ха. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘айам̣ ра̄джа̄ аджджа а̄гантва̄ екадивасенева деваган̣ам̣ аттано абхимукхамака̄си. саче екам̣ две дивасе васиссати, на мам̣ дева̄ олокессантӣ’’ти. со усӯйама̄но, ‘‘маха̄ра̄джа, туйхам̣ имасмим̣ девалоке васитум̣ пун̃н̃ам̣ наттхи, ан̃н̃есам̣ пун̃н̃ена васа̄хӣ’’ти имина̄ адхиппа̄йена евама̄ха. бодхисатто – ‘‘на̄саккхи джарасакко манам̣ сандха̄ретум̣, парам̣ нисса̄йа ладдхам̣ кхо пана йа̄читва̄ ладдхабхан̣д̣акам̣ вийа хотӣ’’ти пат̣иккхипанто алам̣ ма̄риса̄тиа̄дима̄ха. джа̄такепи вуттам̣ –
‘‘йатха̄ йа̄читакам̣ йа̄нам̣, йатха̄ йа̄читакам̣ дханам̣;
евам̣сампадамеве там̣, йам̣ парато да̄напаччайа̄;
на ча̄хаметамиччха̄ми, йам̣ парато да̄напаччайа̄’’ти. (джа̄. 2.22.585-586) –
саббам̣ ваттаббам̣. бодхисатто пана мануссаттабха̄вена катива̄ре девалокам̣ гатоти. чатта̄ро – мандха̄тура̄джака̄ле са̄дхинара̄джака̄ле гуттилавӣн̣а̄ва̄дакака̄ле нимимаха̄ра̄джака̄лети. со мандха̄тука̄ле девалоке асан̇кхйеййам̣ ка̄лам̣ васи, тасмин̃хи васама̄нейева чхаттим̣са сакка̄ чавим̣су. са̄дхинара̄джака̄ле сатта̄хам̣ васи, мануссаган̣ана̄йа сатта вассасата̄ни хонти. гуттилавӣн̣а̄ва̄дакака̄ле ча нимира̄джака̄ле ча мухуттаматтам̣ васи, мануссаган̣ана̄йа сатта диваса̄ни хонти.
314. таттхева митхилам̣ пат̣инесӣти пат̣инетва̄ пакатисиригаббхейева патит̣т̣ха̄песи.
315. кал̣а̄раджанакоти тасса на̄мам̣. кал̣а̄радантата̄йа пана кал̣а̄раджанакоти вутто. на со ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджӣти еттакаматтамева на ака̄си, сесам̣ саббам̣ па̄катикамева ахоси.
316. самуччхедо хотӣти еттха калйа̄н̣аваттам̣ ко самуччхиндати, кена самуччхиннам̣, ко паваттети, кена паваттитам̣ на̄ма хотӣти айам̣ вибха̄го ведитаббо. таттха сӣлава̄ бхиккху ‘‘на сакка̄ майа̄ арахаттам̣ ладдху’’нти вӣрийам̣ акаронто самуччхиндати. дуссӣлена самуччхиннам̣ на̄ма хоти. сатта секха̄ паваттенти. кхӣн̣а̄савена паваттитам̣ на̄ма хоти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
магхадевасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. мадхурасуттаван̣н̣ана̄
317. евам̣ ме сутанти мадхурасуттам̣. таттха маха̄качча̄ноти гихика̄ле удждженикаран̃н̃о пурохитапутто абхирӯпо дассанӣйо па̄са̄дико суван̣н̣аван̣н̣о ча. мадхура̄йанти евам̣на̄маке нагаре. гунда̄ванети кан̣хакагунда̄ване. авантипуттоти авантират̣т̣хе ран̃н̃о дхӣта̄йа путто. вуддхо чева араха̄ ча̄ти дахарам̣ арахантампи на татха̄ самбха̄венти йатха̄ махаллакам̣, тхеро пана вуддхо чева ахоси араха̄ ча. бра̄хман̣а̄, бхо качча̄на̄ти со кира ра̄джа̄ бра̄хман̣аладдхико, тасма̄ евама̄ха. бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣отиа̄дӣсу джа̄тиготта̄дӣнам̣ пан̃н̃а̄панат̣т̣ха̄не бра̄хман̣а̄ва сет̣т̣ха̄ти дассети. хӣно ан̃н̃о ван̣н̣оти итаре тайо ван̣н̣а̄ хӣна̄ ла̄мака̄ти вадати. суккоти пан̣д̣аро. кан̣хоти ка̄л̣ако. суджджхантӣти джа̄тиготта̄дипан̃н̃а̄панат̣т̣ха̄несу суджджханти. брахмуно путта̄ти маха̄брахмуно путта̄. ораса̄ мукхато джа̄та̄ти уре васитва̄ мукхато никкханта̄, уре катва̄ сам̣ваддхита̄ти ва̄ ораса̄. брахмаджа̄ти брахмато ниббатта̄. брахманиммита̄ти брахмуна̄ ниммита̄. брахмада̄йа̄да̄ти брахмуно да̄йа̄да̄. гхосойева кхо есоти воха̄раматтамеветам̣.
318. иджджхеййа̄ти самиджджхеййа, йаттака̄ни дхана̄дӣни паттхеййа, таттакехисса маноратхо пӯреййа̄ти аттхо. кхаттийописса̄сса̄ти кхаттийопи асса иссарийасампаттасса пуббут̣т̣ха̄йӣ асса. несам̣ еттха кин̃чӣти на етесам̣ еттха кин̃чи.
322. а̄санена ва̄ нимантеййа̄ма̄ти нисинна̄санам̣ паппхот̣етва̄ идха нисӣда̄ти вадеййа̄ма. абхинимантеййа̄мапи нанти абхихаритва̄ там̣ нимантеййа̄ма. таттха дувидхо абхиха̄ро ва̄ча̄йа чева ка̄йена ча. ‘‘тумха̄кам̣ иччхитиччхитаккхан̣е мамам̣ чӣвара̄дӣхи вадеййа̄тха йенаттхо’’ти ваданто хи ва̄ча̄йа абхихаритва̄ нимантети на̄ма. чӣвара̄дивекаллам̣ саллаккхетва̄ ‘‘идам̣ ган̣хатха̄’’ти та̄ни денто пана ка̄йена абхихаритва̄ нимантети на̄ма. тадубхайампи сандха̄йа ‘‘абхинимантеййа̄мапи на’’нти а̄ха. раккха̄варан̣агуттинти раккха̄сан̇кха̄тан̃чева а̄варан̣асан̇кха̄тан̃ча гуттим̣. йа̄ панеса̄ а̄вудхахаттхе пурисе т̣хапентена раккха̄, са̄ дхаммика̄ на̄ма сам̣вихита̄ на хоти. йатха̄ пана авела̄йа кат̣т̣хаха̄рика̄пан̣н̣аха̄рика̄дайо виха̄рам̣ на пависанти, мигалуддака̄дайо виха̄расӣма̄йа миге ва̄ маччхе ва̄ на ган̣ханти, евам̣ сам̣видахантена дхаммика̄ на̄ма сам̣вихита̄ хоти. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘дхаммика’’нти.
евам̣ сантети евам̣ чатуннампи ван̣н̣а̄нам̣ паббаджита̄нам̣ паббаджитасакка̄рена саме сама̄не. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
мадхурасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. бодхира̄джакума̄расуттаван̣н̣ана̄
324. евам̣ ме сутанти бодхира̄джакума̄расуттам̣. таттха коканадоти коканадам̣ вуччати падумам̣. со ча ман̇галапа̄са̄до олоканакападумам̣ дассетва̄ като, тасма̄ коканадоти сан̇кхам̣ лабхи.
325. йа̄ва паччхимасопа̄накал̣евара̄ти еттха паччхимасопа̄накал̣еваранти пат̣хамам̣ сопа̄напхалакам̣ вуттам̣. аддаса̄ кхоти олоканаттхам̣йева два̄ракот̣т̣хаке т̣хито аддаса. бхагава̄ тун̣хӣ ахосӣти ‘‘кисса ну кхо аттха̄йа ра̄джакума̄рена айам̣ маха̄сакка̄ро като’’ти а̄ваджджанто путтапаттхана̄йа катабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. со хи ра̄джакума̄ро апуттако, сутан̃ча̄нена ахоси – ‘‘буддха̄нам̣ кира адхика̄рам̣ катва̄ манаса̄ иччхитам̣ лабхантӣ’’ти. со – ‘‘сача̄хам̣ путтам̣ лабхисса̄ми, самма̄самбуддхо мама челаппат̣икам̣ аккамиссати. но че лабхисса̄ми, на аккамиссатӣ’’ти паттханам̣ катва̄ сантхара̄песи. атха бхагава̄ ‘‘ниббаттиссати ну кхо етасса путто’’ти а̄ваджджетва̄ ‘‘на ниббаттиссатӣ’’ти аддаса.
пуббе кира со екасмим̣ дӣпе васама̄но самаччхандена сакун̣апотаке кха̄ди. сачасса ма̄туга̄мо ан̃н̃ова бхавеййа, путтам̣ лабхеййа. убхохи пана сама̄наччхандехи хутва̄ па̄пакаммам̣ катам̣, тенасса путто на ниббаттиссатӣти ан̃н̃а̄си. дуссе пана акканте – ‘‘буддха̄нам̣ адхика̄рам̣ катва̄ паттхитапаттхитам̣ лабхантӣти локе ануссаво, майа̄ ча маха̄абхинӣха̄ро като, на ча путтам̣ лабха̄ми, туччхам̣ идам̣ вачана’’нти миччха̄гахан̣ам̣ ган̣хеййа. титтхийа̄пи – ‘‘наттхи саман̣а̄нам̣ акаттаббам̣ на̄ма, челаппат̣икам̣ мадданта̄ а̄хин̣д̣антӣ’’ти уджджха̄йеййум̣. етарахи ча аккамантесу бахӯ бхиккхӯ парачиттавидуно, те бхаббам̣ джа̄нитва̄ аккамиссанти, абхаббам̣ джа̄нитва̄ на аккамиссанти. ана̄гате пана упаниссайо мандо бхависсати, ана̄гатам̣ на джа̄ниссанти. тесу аккамантесу саче паттхитам̣ иджджхиссати, иччетам̣ кусалам̣. но че иджджхиссати, – ‘‘пуббе бхиккхусан̇гхасса абхинӣха̄рам̣ катва̄ иччхитиччхитам̣ лабханти, там̣ ида̄ни на лабханти. тейева ман̃н̃е бхиккхӯ пат̣ипаттипӯрака̄ ахесум̣, име пат̣ипаттим̣ пӯретум̣ на сакконтӣ’’ти манусса̄ виппат̣иса̄рино бхависсантӣти имехи ка̄ран̣ехи бхагава̄ аккамитум̣ аниччханто тун̣хӣ ахоси. сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси ‘‘на, бхиккхаве, челаппат̣ика̄ аккамитабба̄’’ти (чӯл̣ава. 268). ман̇галаттха̄йа пан̃н̃аттам̣ анаккамантесу пана аккаманаттха̄йа анупан̃н̃аттим̣ т̣хапеси – ‘‘гихӣ, бхиккхаве, ман̇галика̄, ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, гихӣнам̣ ман̇галаттха̄йа̄’’ти (чӯл̣ава. 268).
326. паччхимам̣ джанатам̣ татха̄гато анукампатӣти идам̣ тхеро вуттесу ка̄ран̣есу татийам̣ ка̄ран̣ам̣ сандха̄йа̄ха. на кхо сукхена сукханти касма̄ а̄ха? ка̄масукхаллика̄нуйогасан̃н̃ӣ хутва̄ самма̄самбуддхо на акками, тасма̄ ахампи саттха̄ра̄ сама̄наччхандо бхависса̄мӣти ман̃н̃ама̄но евама̄ха.
327. со кхо ахантиа̄ди ‘‘йа̄ва раттийа̄ паччхиме йа̄ме’’ти та̄ва маха̄саччаке (ма. ни. 1.364 а̄дайо) вуттанайена ведитаббам̣. тато парам̣ йа̄ва пан̃чаваггийа̄нам̣ а̄саваккхайа̄ па̄сара̄сисутте (ма. ни. 1.272 а̄дайо) вуттанайена ведитаббам̣.
343. ан̇кусагайхе сиппети ан̇кусагахан̣асиппе. кусало аханти чхеко ахам̣. касса пана̄йам̣ сантике сиппам̣ угган̣хӣти? питу сантике, пита̄писса питу сантикева угган̣хи. косамбийам̣ кира парантапара̄джа̄ на̄ма раджджам̣ ка̄реси. ра̄джамахесӣ гарубха̄ра̄ а̄ка̄сатале ран̃н̃а̄ саддхим̣ ба̄ла̄тапам̣ таппама̄на̄ раттакамбалам̣ па̄рупитва̄ нисинна̄ хоти, еко хаттхилин̇гасакун̣о ‘‘мам̣сапесӣ’’ти ман̃н̃ама̄но гахетва̄ а̄ка̄сам̣ паккханди. са̄ ‘‘чхад̣д̣еййа ма’’нти бхайена ниссадда̄ ахоси, со там̣ паббатапа̄де руккхавит̣апе т̣хапеси. са̄ па̄н̣иссарам̣ каронтӣ маха̄саддамака̄си. сакун̣о пала̄йи, тасса̄ таттхева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. тийа̄мараттим̣ деве вассанте камбалам̣ па̄рупитва̄ нисӣди. тато ча авидӯре та̄пасо васати. со тасса̄ саддена арун̣е уггате руккхамӯлам̣ а̄гато джа̄тим̣ пуччхитва̄ ниссен̣им̣ бандхитва̄ ота̄ретва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ йа̄гум̣ па̄йеси. да̄ракасса мегхаутун̃ча паббатаутун̃ча гахетва̄ джа̄татта̄ уденоти на̄мам̣ ака̄си. та̄пасо пхала̄пхала̄ни а̄харитва̄ двепи джане посеси.
са̄ екадивасам̣ та̄пасасса а̄гаманавела̄йа паччуггаманам̣ катва̄ иттхикуттам̣ дассетва̄ та̄пасам̣ сӣлабхедам̣ а̄па̄деси. тесам̣ екато васанта̄нам̣ ка̄ле гаччханте парантапара̄джа̄ ка̄лам̣ ака̄си. та̄пасо раттибха̄ге наккхаттам̣ олокетва̄ ран̃н̃о матабха̄вам̣ н̃атва̄ – ‘‘туйхам̣ ра̄джа̄ мато, путто те ким̣ идха васитум̣ иччхати, уда̄ху петтике радждже чхаттам̣ усса̄пету’’нти пуччхи. са̄ путтасса а̄дито пат̣т̣ха̄йа саббам̣ паваттим̣ а̄чиккхитва̄ чхаттам̣ усса̄петука̄матан̃часса н̃атва̄ та̄пасасса а̄рочеси. та̄пасо ча хаттхигантхасиппам̣ джа̄на̄ти, кутонена ладдхам̣? саккасса сантика̄. пуббе кирасса сакко упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ ‘‘кена киламатха̄’’ти пуччхи. со ‘‘хаттхипариссайо аттхӣ’’ти а̄рочеси. тасса сакко хаттхигантхан̃чева вӣн̣акан̃ча датва̄ ‘‘пала̄петука̄мата̄йа сати имам̣ тантим̣ ва̄детва̄ имам̣ силокам̣ вадеййа̄тха, паккоситука̄мата̄йа сати имам̣ силокам̣ вадеййа̄тха̄’’ти а̄ха. та̄пасо там̣ сиппам̣ кума̄расса ада̄си. со екам̣ ват̣аруккхам̣ абхирухитва̄ хаттхӣсу а̄гатесу тантим̣ ва̄детва̄ силокам̣ вадати, хаттхӣ бхӣта̄ пала̄йим̣су.