5. бра̄хман̣авагго
1. брахма̄йусуттаван̣н̣ана̄
383. евам̣ ме сутанти брахма̄йусуттам̣. таттха махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхинти махата̄ти гун̣амахаттенапи махата̄, сан̇кхйа̄махаттенапи. со хи бхиккхусан̇гхе гун̣ехипи маха̄ ахоси аппиччхата̄дигун̣асаманна̄гататта̄, сан̇кхйа̄йапи маха̄ пан̃часатасан̇кхйатта̄. бхиккхӯнам̣ сан̇гхена бхиккхусан̇гхена, дит̣т̣хисӣласа̄ман̃н̃асан̇гха̄тасан̇кха̄тена саман̣аган̣ена̄ти аттхо. саддхинти екато. пан̃чаматтехи бхиккхусатехӣти пан̃ча матта̄ етесанти пан̃чаматта̄ни. матта̄ти пама̄н̣ам̣ вуччати, тасма̄ йатха̄ бходжане маттан̃н̃ӯти вутте бходжане маттам̣ джа̄на̄ти пама̄н̣ам̣ джа̄на̄тӣти аттхо хоти, евамидха̄пи тесам̣ бхиккхусата̄нам̣ пан̃чаматта̄ пан̃чапама̄н̣анти еваматтхо дат̣т̣хаббо. бхиккхӯнам̣ сата̄ни бхиккхусата̄ни. техи пан̃чаматтехи бхиккхусатехи.
вӣсавассасатикоти вӣса̄дхикавассасатико. тин̣н̣ам̣ веда̄нанти ируведайаджуведаса̄маведа̄нам̣. от̣т̣хапахатакаран̣авасена па̄рам̣ гатоти па̄рагӯ. саха нигхан̣д̣уна̄ ча кет̣убхена ча санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣, нигхан̣д̣ӯти на̄манигхан̣т̣уруккха̄дӣнам̣ вевачанаппака̄сакам̣ саттхам̣. кет̣убханти кирийа̄каппавикаппо кавӣнам̣ упака̄ра̄йа саттхам̣. саха аккхараппабхедена саккхараппабхеда̄нам̣. аккхараппабхедоти сиккха̄ ча нирутти ча. итиха̄сапан̃чама̄нанти а̄тхаббан̣аведам̣ чатуттхам̣ катва̄ ‘‘итиха а̄са итиха а̄са̄’’ти ӣдисавачанаппат̣исам̣йутто пура̄н̣акатха̄сан̇кха̄то итиха̄со пан̃чамо етесанти итиха̄сапан̃чама̄, тесам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣. падан̃ча тадавасесан̃ча бйа̄каран̣ам̣ адхӣйати паведети ча̄ти падако веййа̄каран̣о. лока̄йатам̣ вуччати витан̣д̣ава̄дасаттхам̣. маха̄пурисалаккхан̣анти маха̄пуриса̄нам̣ буддха̄дӣнам̣ лаккхан̣адӣпакам̣ два̄дасасахассагантхаппама̄н̣ам̣ саттхам̣, йаттха сол̣асасахассага̄тха̄парима̄н̣а̄йа буддхаманта̄ на̄ма ахесум̣, йесам̣ васена ‘‘имина̄ лаккхан̣ена саманна̄гата̄ буддха̄ на̄ма хонти, имина̄ паччекабуддха̄ на̄ма хонти, имина̄ две аггаса̄вака̄, асӣтимаха̄са̄вака̄, буддхама̄та̄, буддхапита̄, аггупат̣т̣ха̄ко, аггупат̣т̣ха̄йика̄, ра̄джа̄ чаккаваттӣ’’ти айам̣ висесо н̃а̄йати. анавайоти имесу лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анӯно парипӯрака̄рӣ, авайо на хотӣти вуттам̣ хоти. авайо на̄ма йо та̄ни аттхато ча гантхато ча сандха̄ретум̣ на саккоти. ассоси кхотиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ са̄леййакасутте (ма. ни. 1.439 а̄дайо) вуттамева.
384. айам̣ та̄та̄ти айам̣ махаллаката̄йа гантум̣ асакконто ма̄н̣авам̣ а̄мантетва̄ евама̄ха. апича еса бра̄хман̣о чинтеси ‘‘имасмим̣ локе ‘ахам̣ буддхо ахам̣ буддхо’ти уггатасса на̄мам̣ гахетва̄ бахӯ джана̄ вичаранти, тасма̄ на ме ануссаваматтенева упасан̇камитум̣ йуттам̣. екаччан̃хи упасан̇камантасса апаккаманампи гару хоти, анаттхопи уппаджджати. йам̣нӯна̄хам̣ мама антева̄сикам̣ песетва̄ ‘буддхо ва̄ но ва̄’ти джа̄нитва̄ упасан̇камеййа’’нти тасма̄ ма̄н̣авам̣ а̄мантетва̄ ‘‘айам̣ та̄та̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ бхавантанти тасса бхавато. татха̄ сантам̣йева̄ти татха̄ сатойева. идан̃хи иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхе упайогавачанам̣. йатха̄ катхам̣ пана̄хам̣, бхоти еттха катхам̣ пана̄хам̣, бхо, там̣ бхавантам̣ готамам̣ джа̄нисса̄ми, йатха̄ сакка̄ со н̃а̄тум̣, татха̄ ме а̄чиккха̄ти аттхо. йатха̄ти ва̄ нипа̄таматтамеветам̣. катханти айам̣ а̄ка̄рапуччха̄, кена̄ка̄рена̄хам̣ бхавантам̣ готамам̣ джа̄нисса̄мӣти аттхо.
евам̣ вутте кира нам̣ упаджджха̄йо – ‘‘ким̣ твам̣, та̄та, патхавийам̣ т̣хито патхавим̣ на пасса̄мӣти вийа чандимасӯрийа̄нам̣ обха̄се т̣хито чандимасӯрийе на пасса̄мӣти вийа вадасӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ джа̄нана̄ка̄рам̣ дассенто а̄гата̄ни кхо та̄та̄тиа̄дима̄ха. таттха мантесӯти ведесу. татха̄гато кира уппаджджиссатӣти пат̣икаччева суддха̄ва̄са̄ дева̄ ведесу лаккхан̣а̄ни паккхипитва̄ ‘‘буддхаманта̄ на̄ма ете’’ти бра̄хман̣авесена веде ва̄ченти ‘‘тадануса̄рена махесаккха̄ сатта̄ татха̄гатам̣ джа̄ниссантӣ’’ти. тена пуббе ведесу маха̄пурисалаккхан̣а̄ни а̄гаччханти. париниббуте пана татха̄гате ануккамена антарадха̄йанти, тена етарахи наттхи. маха̄пурисасса̄ти пан̣идхисама̄да̄нан̃а̄н̣акарун̣а̄дигун̣амахато пурисасса. двейева гатийоти две ева нит̣т̣ха̄. ка̄ман̃ча̄йам̣ гатисаддо – ‘‘пан̃ча кхо има̄, са̄рипутта, гатийо’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.153) бхавабхеде ваттати, ‘‘гати мига̄нам̣ павана’’нтиа̄дӣсу (пари. 339) нива̄сат̣т̣ха̄не, ‘‘евам̣ адхиматтагатиманто’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.161) пан̃н̃а̄йа, ‘‘гатигата’’нтиа̄дӣсу висат̣абха̄ве, идха пана нит̣т̣ха̄йам̣ ваттатӣти ведитаббо. таттха кин̃ча̄пи йехи саманна̄гато ра̄джа̄ хоти, на техева буддхо хоти, джа̄тиса̄ман̃н̃ато пана та̄нийева та̄нӣти вуччанти. тена вуттам̣ – ‘‘йехи саманна̄гатасса̄’’ти. саче ага̄рам̣ аджджха̄васатӣти йади ага̄ре васати, ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ. чатӯхи аччхарийадхаммехи сан̇гахаваттхӯхи ча локам̣ ран̃джанато ра̄джа̄. чаккаратанам̣ ваттети, чатӯхи сампаттичаккехи ваттети, техи ча парам̣ ваттети, парахита̄йа ча ирийа̄патхачакка̄нам̣ ватто етасмим̣ аттхӣти чаккаваттӣ. еттха ча ра̄джа̄ти са̄ман̃н̃ам̣, чаккаваттӣти висесанам̣. дхаммена чаратӣти дхаммико, н̃а̄йена самена ваттатӣти аттхо. дхаммена раджджам̣ лабхитва̄ ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄. парахитадхаммакаран̣ена ва̄ дхаммико, аттахитадхаммакаран̣ена дхаммара̄джа̄. чатуранта̄йа иссароти ча̄туранто, чатусамудданта̄йа чатуббидхадӣпабхӯсита̄йа ча патхавийа̄ иссароти аттхо. аджджхаттам̣ копа̄дипаччаттхике бахиддха̄ ча саббара̄джа̄но виджесӣти виджита̄вӣ. джанападаттха̄варийаппаттоти джанападе тха̄варабха̄вам̣ дхувабха̄вам̣ патто, на сакка̄ кеначи ча̄летум̣, джанападо ва̄ тамхи тха̄варийаппатто ануссукко сакамманирато ачало асампаведхӣти джанападаттха̄варийаппатто. сеййатхиданти нипа̄то, тасса та̄ни катама̄нӣти аттхо. чаккаратанантиа̄дӣсу чаккан̃ча там̣ ратиджананаттхена ратанан̃ча̄ти чаккаратанам̣. есева найо саббаттха.
имесу пана ратанесу айам̣ чаккаваттира̄джа̄ чаккаратанена аджитам̣ джина̄ти, хаттхиассаратанехи виджите йатха̄сукхам̣ анувичарати, парин̣а̄йакаратанена виджитаманураккхати, сесехи упабхогасукхаманубхавати. пат̣хамена часса усса̄хасаттийого, хаттхиассагахапатиратанехи пабхусаттийого, паччхимена мантасаттийого супарипун̣н̣о хоти, иттхиман̣иратанехи тивидхасаттийогапхалам̣. со иттхиман̣иратанехи бхогасукхаманубхавати, сесехи иссарийасукхам̣. висесато часса пурима̄ни тӣн̣и адосакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена сампаджджанти, маджджхима̄ни алобхакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена, паччхимамекам̣ амохакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена̄ти ведитаббам̣. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана боджджхан̇гасам̣йутте ратанасуттасса (сам̣. ни. 5.222-223) упадесато гахетаббо. апича ба̄лапан̣д̣итасуттепи (ма. ни. 3.255) имесам̣ ратана̄нам̣ уппаттиккамена саддхим̣ ван̣н̣ана̄ а̄гамиссати.
паросахассанти атирекасахассам̣. сӯра̄ти абхӣрукаджа̄тика̄. вӣран̇гарӯпа̄ти девапуттасадисака̄йа̄, евам̣ та̄ва еке ван̣н̣айанти, айам̣ панеттха сабха̄во – вӣра̄ти уттамасӯра̄ вуччанти. вӣра̄нам̣ ан̇гам̣ вӣран̇гам̣, вӣрака̄ран̣ам̣ вӣрийанти вуттам̣ хоти. вӣран̇гам̣ рӯпам̣ етесанти вӣран̇гарӯпа̄, вӣрийамайасарӣра̄ вийа̄ти вуттам̣ хоти. парасенаппамаддана̄ти саче пат̣имукхам̣ тит̣т̣хеййа парасена̄, там̣ маддитум̣ саматтха̄ти адхиппа̄йо. дхаммена̄ти ‘‘па̄н̣о на хантаббо’’тиа̄дина̄ пан̃часӣладхаммена.
арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣т̣аччхадоти еттха ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хиавиджджа̄дуччаритачхаданехи саттахи пат̣иччханне килесандхака̄ралоке там̣ чхаданам̣ виват̣т̣етва̄ самантато сан̃джа̄та̄локо хутва̄ т̣хитоти виват̣т̣аччхадо. таттха пат̣хамена падена пӯджа̄рахата̄, дутийена тасса̄ хету йасма̄ самма̄самбуддхоти, татийена буддхаттахетубхӯта̄ виват̣т̣аччхадата̄ вутта̄ти ведитабба̄. атха ва̄ виват̣т̣о ча виччхадо ча̄ти виват̣т̣аччхадо, ват̣т̣арахито чхаданарахито ча̄ти вуттам̣ хоти. тена арахам̣ ват̣т̣а̄бха̄вена, самма̄самбуддхо чхадана̄бха̄вена̄ти евам̣ пуримапададвайассева хетудвайам̣ вуттам̣ хоти. дутийавеса̄раджджена четтха пуримасиддхи, пат̣хамена дутийасиддхи, татийачатуттхехи татийасиддхи хоти. пуриман̃ча дхаммачаккхум̣, дутийам̣ буддхачаккхум̣, татийам̣ самантачаккхум̣ са̄дхетӣтипи ведитаббам̣. твам̣ манта̄нам̣ пат̣иггахета̄ти имина̄сса сӯрабха̄вам̣ джанети.
385. сопи та̄йа а̄чарийакатха̄йа лаккхан̣есу вигатасаммохо екобха̄саджа̄то вийа буддхаманте сампассама̄но евам̣, бхоти а̄ха. тассаттхо – йатха̄, бхо, мам̣ твам̣ вадаси, евам̣ карисса̄мӣти. саманнесӣти гавеси, екам̣ двети ва̄ ган̣айанто сама̄найи. аддаса̄ кхоти катхам̣ аддаса? буддха̄нан̃хи нисинна̄нам̣ ва̄ нипанна̄нам̣ ва̄ кочи лаккхан̣ам̣ парийеситум̣ на саккоти, т̣хита̄нам̣ пана чан̇каманта̄нам̣ ва̄ саккоти. тасма̄ лаккхан̣апарийесанаттхам̣ а̄гатам̣ дисва̄ буддха̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ тит̣т̣ханти ва̄ чан̇камам̣ ва̄ адхит̣т̣хаханти. ити лаккхан̣адассана̄нурӯпе ирийа̄патхе ваттама̄насса аддаса. йебхуййена̄ти па̄йена, бахука̄ни аддаса, аппа̄ни на аддаса̄ти аттхо. тато йа̄ни на аддаса, тесам̣ дӣпанаттхам̣ вуттам̣ т̣хапетва̄ двети. кан̇кхатӣти ‘‘ахо вата пассеййа’’нти паттханам̣ уппа̄дети. вичикиччхатӣти тато тато та̄ни вичинанто киччхати на саккоти дат̣т̣хум̣. на̄дхимуччатӣти та̄йа вичикиччха̄йа саннит̣т̣ха̄нам̣ на гаччхати. на сампасӣдатӣти тато ‘‘парипун̣н̣алаккхан̣о айа’’нти бхагавати паса̄дам̣ на̄паджджати. кан̇кха̄йа ва̄ дуббала̄ вимати вутта̄, вичикиччха̄йа маджджхима̄, анадхимуччаната̄йа балаватӣ, асампаса̄дена техи тӣхи дхаммехи читтасса ка̄луссийабха̄во. косохитети ваттхикосена пат̣иччханне. ваттхагуйхети ан̇гаджа̄те. бхагавато хи ва̄ран̣ассева косохитаваттхагуйхам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ падумагаббхасама̄нам̣, там̣ со ваттхапат̣иччханнатта̄, антомукхагата̄йа ча дживха̄йа пахӯтабха̄вам̣ асаллаккхенто тесу двӣсу лаккхан̣есу кан̇кхӣ ахоси вичикиччхӣ.
атха кхо бхагава̄ти атха бхагава̄ чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ имасса ета̄ни две лаккхан̣а̄ни на дассесса̄ми, никкан̇кхо на бхависсати. етасса кан̇кха̄йа сати а̄чарийописса никкан̇кхо на бхависсати, атха мам̣ дассана̄йа на а̄гамиссати, ана̄гато дхаммам̣ на соссати, дхаммам̣ асун̣анто тӣн̣и са̄ман̃н̃апхала̄ни на саччхикариссати. етасмим̣ пана никкан̇кхе а̄чарийописса никкан̇кхо мам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ тӣн̣и са̄ман̃н̃апхала̄ни саччхикариссати. етадаттхам̣йева ча майа̄ па̄рамийо пӯрита̄. дассесса̄мисса та̄ни лаккхан̣а̄нӣ’’ти.
татха̄рӯпам̣ иддха̄бхисан̇кха̄рамака̄си. катхам̣рӯпам̣? киметтха ан̃н̃ена ваттаббам̣? вуттаметам̣ на̄гасенаттхеренева милиндаран̃н̃а̄ пут̣т̣хена –
а̄ха ча дуккарам̣, бханте на̄гасена, бхагавата̄ катанти. ким̣ маха̄ра̄джа̄ти? маха̄джанена хирикаран̣ока̄сам̣ брахма̄йубра̄хман̣асса ча антева̄сиуттарасса ча ба̄варийасса антева̄сӣнам̣ сол̣асабра̄хман̣а̄нан̃ча селасса ча бра̄хман̣асса антева̄сӣнам̣ тисатама̄н̣ава̄нан̃ча дассеси, бхантети. на, маха̄ра̄джа, бхагава̄ гуйхам̣ дассети, чха̄йам̣ бхагава̄ дассети, иддхийа̄ абхисан̇кхаритва̄ нива̄сананиваттхам̣ ка̄йабандханабаддхам̣ чӣварапа̄рутам̣ чха̄йа̄рӯпакаматтам̣ дассеси маха̄ра̄джа̄ти. чха̄йам̣ дит̣т̣хе сати дит̣т̣хойева. нану, бхантети? тит̣т̣хатетам̣, маха̄ра̄джа, хадайарӯпам̣ дисва̄ буджджханакасатто бхавеййа, хадайамам̣сам̣ нӣхаритва̄ дассеййа самма̄самбуддхоти. каллоси, бханте на̄гасена̄ти.
нинна̄метва̄ти нӣхаритва̄. анумасӣти катхинасӯчим̣ вийа катва̄ анумаджджи. татха̄ каран̣ена четтха мудубха̄во, кан̣н̣асота̄нумасанена дӣгхабха̄во, на̄сикасота̄нумасанена танубха̄во, нала̄т̣аччха̄данена путхулабха̄во пака̄ситоти ведитаббо. убхопи кан̣н̣асота̄нӣтиа̄дӣсу четтха буддха̄нам̣ кан̣н̣асотесу малам̣ ва̄ джаллика̄ ва̄ наттхи, дховитва̄ т̣хапитараджатапана̄л̣ика̄ вийа хонти, татха̄ на̄сикасотесу, та̄нипи хи супарикаммакатакан̃чанапана̄л̣ика̄ вийа ча ман̣ипана̄л̣ика̄ вийа ча хонти. тасма̄ дживхам̣ нӣхаритва̄ катхинасӯчим̣ вийа катва̄ мукхапарийанте упасам̣харанто даккхин̣акан̣н̣асотам̣ павесетва̄ тато нӣхаритва̄ ва̄макан̣н̣асотам̣ павесеси, тато нӣхаритва̄ даккхин̣ана̄сикасотам̣ павесетва̄ тато нӣхаритва̄ ва̄мана̄сикасотам̣ павесеси, тато нӣхаритва̄ путхулабха̄вам̣ дассенто раттавала̄хакена ад̣д̣хачандам̣ вийа ча суван̣н̣апаттам̣ вийа ча раттакамбалапат̣алена виджджуджотасадиса̄йа дживха̄йа кевалакаппам̣ нала̄т̣аман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄деси.
йам̣нӯна̄ханти касма̄ чинтеси? ахан̃хи маха̄пурисалаккхан̣а̄ни саманнеситва̄ гато ‘‘дит̣т̣ха̄ни те, та̄та, маха̄пурисалаккхан̣а̄нӣ’’ти а̄чарийена пуччхито ‘‘а̄ма, а̄чарийа̄’’ти ваттум̣ саккхисса̄ми. саче пана мам̣ ‘‘кирийа̄каран̣амасса кӣдиса’’нти пуччхиссати, там̣ ваттум̣ на саккхисса̄ми, на джа̄на̄мӣти вутте пана а̄чарийо куджджхиссати ‘‘нану твам̣ майа̄ саббампетам̣ джа̄нанаттха̄йа песито, касма̄ аджа̄нитва̄ а̄гатосӣ’’ти, тасма̄ йаннӯна̄ханти чинтетва̄ анубандхи. бхагава̄ нха̄нат̣т̣ха̄нам̣ мукхадхованат̣т̣ха̄нам̣ сарӣрапат̣иджагганат̣т̣ха̄нам̣ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ ородхехи саддхим̣ парива̄ретва̄ нисиннат̣т̣ха̄нанти има̄ни чатта̄ри т̣ха̄на̄ни т̣хапетва̄ сесат̣т̣ха̄несу антамасо екагандхакут̣ийампи ока̄самака̄си.
гаччханте гаччханте ка̄ле – ‘‘айам̣ кира брахма̄йубра̄хман̣асса ма̄н̣аво уттаро на̄ма ‘буддхо ва̄ но ва̄’ти татха̄гатасса буддхабха̄вам̣ вӣмам̣санто чарати, буддхавӣмам̣сако на̄ма̄йа’’нти па̄кат̣о джа̄то. йамхи йамхи т̣ха̄не буддха̄ васанти, пан̃ча кичча̄ни ката̄нева хонти, та̄ни хет̣т̣ха̄ дассита̄нева. таттха паччха̄бхаттам̣ алан̇катадхамма̄сане нисӣдитва̄ дантакхачитам̣ читтабӣджаним̣ гахетва̄ маха̄джанасса дхаммам̣ десенте бхагавати уттаропи авидӯре нисӣдати. дхаммассаванапарийоса̄не саддха̄ манусса̄ сва̄тана̄йа бхагавантам̣ нимантетва̄ ма̄н̣авампи упасан̇камитва̄ евам̣ ваданти – ‘‘та̄та, амхехи бхагава̄ нимантито, твампи бхагавата̄ саддхим̣ а̄гантва̄ амха̄кам̣ гехе бхаттам̣ ган̣хеййа̄сӣ’’ти. пунадивасе татха̄гато бхиккхусан̇гхапаривуто га̄мам̣ пависати, уттаропи падава̄ре падава̄ре паригган̣ханто пада̄нупадико анубандхати. кулагехам̣ павит̣т̣хака̄ле даккхин̣одакаггахан̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ саббам̣ олокенто нисӣдати. бхаттакичча̄васа̄не татха̄гатасса паттам̣ бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ нисиннака̄ле ма̄н̣авакасса па̄тара̄сабхаттам̣ садждженти. со екаманте нисинно бхун̃джитва̄ пуна а̄гантва̄ саттху сантике т̣хатва̄ бхатта̄нумоданам̣ сутва̄ бхагавата̄ саддхим̣йева виха̄рам̣ гаччхати.
таттха бхагава̄ бхиккхӯнам̣ бхаттакиччапарийоса̄нам̣ а̄гаменто гандхаман̣д̣алама̄л̣е нисӣдати. бхиккхӯхи бхаттакиччам̣ катва̄ паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ а̄гамма вандитва̄ ка̄ле а̄рочите бхагава̄ гандхакут̣им̣ пависати, ма̄н̣авопи бхагавата̄ саддхим̣йева гаччхати. бхагава̄ парива̄ретва̄ а̄гатам̣ бхиккхусан̇гхам̣ гандхакут̣иппамукхе т̣хито овадитва̄ уййоджетва̄ гандхакут̣им̣ пависати, ма̄н̣авопи пависати. бхагава̄ кхуддакаман̃че аппаматтакам̣ ка̄лам̣ нисӣдати, ма̄н̣авопи авидӯре олокенто нисӣдати. бхагава̄ мухуттам̣ нисӣдитва̄ сӣсоккаманам̣ дассети, – ‘‘бхото готамасса виха̄равела̄ бхависсатӣ’’ти ма̄н̣аво гандхакут̣идва̄рам̣ пидаханто никкхамитва̄ екамантам̣ нисӣдати. манусса̄ пуребхаттам̣ да̄нам̣ датва̄ бхуттапа̄тара̄са̄ сама̄диннаупосатхан̇га̄ суддхуттара̄сан̇га̄ ма̄ла̄гандха̄дихаттха̄ дхаммам̣ сун̣исса̄ма̄ти виха̄рам̣ а̄гаччханти, чаккаваттино кхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄нам̣ вийа хоти.
бхагава̄ мухуттам̣ сӣхасеййам̣ каппетва̄ вут̣т̣ха̄йа пуббабха̄гена париччхиндитва̄ сама̄паттим̣ сама̄паджджати. сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа маха̄джанасса а̄гатабха̄вам̣ н̃атва̄ гандхакут̣ито никкхамма маха̄джанапаривуто гандхаман̣д̣алама̄л̣ам̣ гантва̄ пан̃н̃аттаварабуддха̄санагато париса̄йа дхаммам̣ десети. ма̄н̣авопи авидӯре нисӣдитва̄ – ‘‘ким̣ ну кхо саман̣о готамо гехасситавасена парисам̣ усса̄денто ва̄ апаса̄денто ва̄ дхаммам̣ десети, уда̄ху но’’ти аккхараккхарам̣ падам̣ падам̣ паригган̣ха̄ти. бхагава̄ татха̄видхам̣ катхам̣ акатхетва̄ва ка̄лам̣ н̃атва̄ десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. ма̄н̣аво имина̄ нийа̄мена паригган̣ханто сатта ма̄се екато вичаритва̄ бхагавато ка̄йадва̄ра̄дӣсу ан̣уматтампи аваккхалитам̣ на аддаса. аначчхарийан̃четам̣, йам̣ буддхабхӯтасса мануссабхӯто ма̄н̣аво на пассеййа, йасса бодхисаттабхӯтасса чхаббасса̄ни падха̄набхӯмийам̣ амануссабхӯто ма̄ро девапутто гехасситавитаккаматтампи адисва̄ буддхабхӯтам̣ екасам̣ваччхарам̣ анубандхитва̄ кин̃чи апассанто –
‘‘сатта васса̄ни бхагавантам̣, анубандхим̣ пада̄падам̣;
ота̄рам̣ на̄дхигаччхиссам̣, самбуддхасса сатӣмато’’ти. (су. ни. 448) –
а̄дига̄тха̄йо ватва̄ пакка̄ми. тато ма̄н̣аво чинтеси – ‘‘ахам̣ бхавантам̣ готамам̣ сатта ма̄се анубандхама̄но кин̃чи ваджджам̣ на пасса̄ми. саче пана̄хам̣ ан̃н̃епи сатта ма̄се сатта ва̄ васса̄ни вассасатам̣ ва̄ вассасахассам̣ ва̄ анубандхеййам̣, невасса ваджджам̣ пассеййам̣. а̄чарийо кхо панасса ме махаллако, йогаккхемам̣ на̄ма на сакка̄ джа̄нитум̣. саман̣асса готамасса сабха̄вагун̣енева буддхабха̄вам̣ ватва̄ майхам̣ а̄чарийасса а̄рочесса̄мӣ’’ти бхагавантам̣ а̄пуччхитва̄ бхиккхусан̇гхам̣ вандитва̄ никкхами.
а̄чарийасса сантикан̃ча пана гантва̄ – ‘‘каччи, та̄та уттара, там̣ бхавантам̣ готамам̣ татха̄сантам̣йева саддо аббхуггато’’ти пуччхито, ‘‘а̄чарийа, ким̣ вадеси? чаккава̄л̣ам̣ атисамба̄дхам̣, бхаваггам̣ атинӣчам̣, тасса хи, бхото готамасса а̄ка̄сам̣ вийа апарийанто гун̣аган̣о. татха̄сантам̣йева, бхо, там̣ бхавантам̣ готама’’нтиа̄дӣни ватва̄ йатха̄дит̣т̣ха̄ни дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄ни пат̣ипа̄т̣ийа̄ а̄чиккхитва̄ кирийасама̄ча̄рам̣ а̄чиккхи. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо уттаро ма̄н̣аво…пе… едисо ча едисо ча бхавам̣ готамо тато ча бхиййо’’ти.
386. таттха суппатит̣т̣хитапа̄доти йатха̄ хи ан̃н̃есам̣ бхӯмийам̣ па̄дам̣ т̣хапента̄нам̣ аггаталам̣ ва̄ пан̣хи ва̄ пассам̣ ва̄ пат̣хамам̣ пхусати, вемаджджхам̣ ва̄ пана чхиддам̣ хоти, уккхипанта̄нампи аггатала̄дӣсу екакот̣т̣ха̄сова пат̣хамам̣ ут̣т̣хахати, на евам̣ тасса. тасса пана суван̣н̣апа̄дукаталам̣ вийа екаппаха̄ренева сакалам̣ па̄даталам̣ бхӯмим̣ пхусати, бхӯмито ут̣т̣хахати. тасма̄ ‘‘суппатит̣т̣хитапа̄до кхо пана со бхавам̣ готамо’’ти вадати.
татридам̣ бхагавато суппатит̣т̣хитапа̄дата̄йа – сачепи хи бхагава̄ анекасатапорисам̣ наракам̣ аккамисса̄мӣти па̄дам̣ нӣхарати, та̄вадева ниннат̣т̣ха̄нам̣ ва̄тапӯритам̣ вийа камма̄рабхастам̣ уннамитва̄ патхавӣсамам̣ хоти, уннатат̣т̣ха̄нампи анто пависати. дӯре аккамисса̄мӣти абхинӣхарантасса синеруппама̄н̣опи паббато седитаветтан̇куро вийа намитва̄ па̄дасамӣпам̣ а̄гаччхати. татха̄ хисса йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ катва̄ йугандхарапаббатам̣ аккамисса̄мӣти па̄де абхинӣхарато паббато намитва̄ па̄дасамӣпам̣ а̄гато, со там̣ аккамитва̄ дутийапа̄дена та̄ватим̣сабхаванам̣ акками. на хи чаккалаккхан̣ена патит̣т̣ха̄таббат̣т̣ха̄нам̣ висамам̣ бхавитум̣ саккоти. кха̄н̣у ва̄ кан̣д̣ако ва̄ саккхаракатхала̄ ва̄ учча̄рапасса̄во ва̄ кхел̣асин̇гха̄н̣ика̄дӣни ва̄ пуриматара̄ва апагаччханти, таттха таттхева ча патхавим̣ пависанти. татха̄гатасса хи сӣлатеджена пан̃н̃а̄теджена дхамматеджена дасаннам̣ па̄рамӣнам̣ а̄нубха̄вена айам̣ маха̄патхавӣ сама̄ муду пуппха̄бхикин̣н̣а̄ хоти. татра татха̄гато самам̣ па̄дам̣ никкхипати, самам̣ уддхарати, сабба̄вантехи па̄даталехи бхӯмим̣ пхусати.
чакка̄нӣти двӣсу па̄десу две чакка̄ни. тесам̣ ара̄ ча неми ча на̄бхи ча па̄л̣ийам̣ вутта̄ва. сабба̄ка̄рапарипӯра̄нӣти имина̄ пана айам̣ висесо ведитаббо – тесам̣ кира чакка̄нам̣ па̄даталасса маджджхе на̄бхи диссати, на̄бхипариччхинна̄ ват̣т̣алекха̄ диссати, на̄бхимукхапариккхепапат̣т̣о диссати, пана̄л̣имукхам̣ диссати, ара̄ диссанти, аресу ват̣т̣алекха̄ диссанти, немӣ диссанти, немиман̣ика̄ диссанти. идам̣ та̄ва па̄л̣иа̄гатамева.
самбахулава̄ро пана ана̄гато, со евам̣ дат̣т̣хаббо – сатти сири ваччхо нанди соваттико ват̣ам̣сако вад̣д̣хама̄накам̣ маччхайугалам̣ бхаддапӣт̣хам̣ ан̇кусам̣ томаро па̄са̄до торан̣ам̣ сетаччхаттам̣ кхагго та̄лаван̣т̣ам̣ морахаттхако ва̄л̣абӣджанӣ ун̣хӣсам̣ патто ман̣и кусумада̄мам̣ нӣлуппалам̣ раттуппалам̣ сетуппалам̣ падумам̣ пун̣д̣арӣкам̣ пун̣н̣агхат̣о пун̣н̣апа̄ти самуддо чаккава̄л̣о химава̄ синеру чандимасӯрийа̄ наккхатта̄ни чатта̄ро маха̄дӣпа̄ двепариттадӣпасахасса̄ни, антамасо чаккаваттиран̃н̃о парисам̣ упа̄да̄йа саббо чаккалаккхан̣ассева парива̄ро.
а̄йатапан̣хӣти дӣгхапан̣хи, парипун̣н̣апан̣хӣти аттхо. йатха̄ хи ан̃н̃есам̣ аггапа̄до дӣгхо хоти, пан̣химаттхаке джан̇гха̄ патит̣т̣ха̄ти, пан̣хи таччхетва̄ т̣хапита̄ вийа хоти, на евам̣ татха̄гатасса. татха̄гатасса пана чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу две кот̣т̣ха̄са̄ аггапа̄до хоти, татийе кот̣т̣ха̄се джан̇гха̄ патит̣т̣ха̄ти, чатуттхе кот̣т̣ха̄се а̄раггена ват̣т̣етва̄ т̣хапита̄ вийа раттакамбале ген̣д̣укасадиса̄ пан̣хи хоти.
дӣгхан̇гулӣти йатха̄ ан̃н̃есам̣ ка̄чи ан̇гули дӣгха̄ хоти, ка̄чи расса̄, на евам̣ татха̄гатасса. татха̄гатасса пана маккат̣ассева дӣгхахаттхапа̄дан̇гулийо мӯле тхӯла̄ анупуббена гантва̄ агге танука̄ ниййа̄сателена маддитва̄ ват̣т̣итахарита̄лават̣т̣исадиса̄ хонти. тена вуттам̣ ‘‘дӣгхан̇гулӣ’’ти.
мудуталунахаттхапа̄доти саппиман̣д̣е оса̄детва̄ т̣хапитам̣ сатава̄равихатакаппа̄сапат̣алам̣ вийа мудӯ, джа̄таматтакума̄расса вийа ча ниччака̄лам̣ талуна̄ ча хаттхапа̄да̄ асса̄ти мудуталунахаттхапа̄до.
джа̄лахаттхапа̄доти на чаммена пат̣ибаддхаан̇гулантаро. едисо хи пхан̣ахаттхако пурисадосена упахато паббаджджампи на лабхати. татха̄гатасса пана чатассо хаттхан̇гулийо пан̃чапи па̄дан̇гулийо екаппама̄н̣а̄ хонти, та̄сам̣ екаппама̄н̣атта̄йа йавалаккхан̣ам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ тит̣т̣хати. атхасса хаттхапа̄да̄ кусалена вад̣д̣хакина̄ йоджитаджа̄лава̄тапа̄насадиса̄ хонти. тена вуттам̣ ‘‘джа̄лахаттхапа̄до’’ти.
уддхам̣ патит̣т̣хитагоппхакатта̄ уссан̇кха̄ па̄да̄ асса̄ти уссан̇кхапа̄до. ан̃н̃есан̃хи пит̣т̣хипа̄де гоппхака̄ хонти. тена тесам̣ па̄да̄ а̄н̣ибаддха̄ вийа тхаддха̄ хонти, на йатха̄сукхам̣ париваттанти, гаччханта̄нам̣ па̄датала̄ни на диссанти. татха̄гатасса пана абхирухитва̄ упари гоппхака̄ патит̣т̣хаханти. тенасса на̄бхито пат̣т̣ха̄йа упаримака̄йо на̄ва̄йа т̣хапитасуван̣н̣апат̣има̄ вийа ниччало хоти, адхока̄йова ин̃джати. сукхена па̄да̄ париваттанти. пуратопи паччхатопи убхайапассесупи т̣хатва̄ пассанта̄нам̣ па̄датала̄ни пан̃н̃а̄йанти, на хаттхӣнам̣ вийа паччхатойева.
ен̣иджан̇гхоти ен̣имигасадисаджан̇гхо мам̣суссадена парипун̣н̣аджан̇гхо, на екато баддхапин̣д̣икамам̣со, самантато самасан̣т̣хитена мам̣сена париккхитта̄хи суват̣т̣ита̄хи са̄лигаббхасадиса̄хи джан̇гха̄хи саманна̄гатоти аттхо.
анонамантоти анаманто. етенасса акхуджджаава̄манабха̄во дӣпито. авасесаджана̄ хи кхуджджа̄ ва̄ хонти ва̄мана̄ ва̄, кхуджджа̄нам̣ упаримака̄йо апарипун̣н̣о хоти, ва̄мана̄нам̣ хет̣т̣химака̄йо. те апарипун̣н̣ака̄йатта̄ на сакконти анонаманта̄ джан̣н̣ука̄ни паримаджджитум̣. татха̄гато пана парипун̣н̣аубхайака̄йатта̄ саккоти.
усабхава̄ран̣а̄дӣнам̣ вийа суван̣н̣ападумакан̣н̣икасадисе косе охитам̣ пат̣иччханнам̣ ваттхагуйхам̣ асса̄ти косохитаваттхагуйхо. ваттхагуйханти ваттхена гӯхитаббам̣ ан̇гаджа̄там̣ вуччати.
суван̣н̣аван̣н̣оти джа̄тихин̇гулакена маджджитва̄ дӣпида̄т̣ха̄йа гхам̣ситва̄ герукапарикаммам̣ катва̄ т̣хапитагханасуван̣н̣арӯпакасадисоти аттхо. етенасса гханасиниддхасан̣хасарӣратам̣ дассетва̄ чхавиван̣н̣адассанаттхам̣ кан̃чанасаннибхаттачоти вуттам̣, пуримасса ва̄ вевачанамева етам̣.
раджоджалланти раджо ва̄ малам̣ ва̄. на упалимпатӣти на лаггати, падумапала̄сато удакабинду вийа виват̣т̣ати. хаттхадхованапа̄дадхована̄дӣни пана утуггахан̣аттха̄йа чева да̄йака̄нам̣ пун̃н̃апхалаттха̄йа ча буддха̄ каронти, ваттасӣсена̄пи ча каронтийева. сена̄санам̣ пависантена хи бхиккхуна̄ па̄де дховитва̄ пависитаббанти вуттаметам̣.
уддхаггаломоти а̄ват̣т̣апарийоса̄не уддхагга̄ни хутва̄ мукхасобхам̣ уллокайама̄на̄ни вийа т̣хита̄ни лома̄ни асса̄ти уддхаггаломо.
брахмуджугаттоти брахма̄ вийа уджугатто, уджумева уггатадӣгхасарӣро. йебхуййена хи сатта̄ кхандхе кат̣ийам̣ джа̄н̣ӯсӯти тӣсу т̣ха̄несу наманти. те кат̣ийам̣ наманта̄ паччхато наманти, итаресу двӣсу т̣ха̄несу пурато. дӣгхасарӣра̄ панеке пассаван̇ка̄ хонти, еке мукхам̣ унна̄метва̄ наккхатта̄ни ган̣айанта̄ вийа чаранти, еке аппамам̣салохита̄ сӯласадиса̄ хонти, паведхама̄на̄ гаччханти. татха̄гато пана уджумева уггантва̄ дӣгхаппама̄н̣о деванагаре усситасуван̣н̣аторан̣ам̣ вийа хоти.
саттуссадоти две хаттхапит̣т̣хийо две па̄дапит̣т̣хийо две ам̣сакӯт̣а̄ни кхандхоти имесу саттасу т̣ха̄несу парипун̣н̣амам̣суссадо асса̄ти саттуссадо. ан̃н̃есам̣ пана хаттхапа̄дапит̣т̣хӣсу нха̄руджа̄ла̄ пан̃н̃а̄йанти, ам̣сакӯт̣акхандхесу ат̣т̣хикот̣ийо, те мануссапета̄ вийа кха̄йанти, на татха̄гато. татха̄гато пана саттасу т̣ха̄несу парипун̣н̣амам̣суссадатта̄ нигӯл̣ханха̄руджа̄лехи хаттхапит̣т̣ха̄дӣхи ват̣т̣етва̄ т̣хапитасуван̣н̣аван̣н̣а̄лин̇гасадисена кхандхена сила̄рӯпакам̣ вийа читтакаммарӯпакам̣ вийа ча кха̄йати.
сӣхасса пуббаддхам̣ вийа ка̄йо асса̄ти сӣхапуббаддхака̄йо. сӣхасса хи пураттхимака̄йова парипун̣н̣о хоти, паччхимака̄йо апарипун̣н̣о. татха̄гатасса пана сӣхасса пуббаддхака̄йова саббо ка̄йо парипун̣н̣о. сопи сӣхассева на таттха таттха винатунната̄дивасена дуссан̣т̣хитависан̣т̣хито, дӣгхайуттат̣ха̄не пана дӣгхо, рассакисатхӯлаануват̣т̣итайуттат̣т̣ха̄несу татха̄видхова хоти. вуттан̃хетам̣ –
‘‘мана̄пийе ча кхо, бхиккхаве, каммавипа̄ке паччупат̣т̣хите йехи ан̇гехи дӣгхехи собхати, та̄ни ан̇га̄ни дӣгха̄ни сан̣т̣хаханти. йехи ан̇гехи рассехи собхати, та̄ни ан̇га̄ни расса̄ни сан̣т̣хаханти. йехи ан̇гехи тхӯлехи собхати, та̄ни ан̇га̄ни тхӯла̄ни сан̣т̣хаханти. йехи ан̇гехи кисехи собхати, та̄ни ан̇га̄ни киса̄ни сан̣т̣хаханти. йехи ан̇гехи ват̣т̣ехи собхати, та̄ни ан̇га̄ни ват̣т̣а̄ни сан̣т̣хахантӣ’’ти.
ити на̄на̄читтена пун̃н̃ачиттена читтито дасахи па̄рамӣхи саджджито татха̄гатасса аттабха̄во, тасса локе саббасиппино ва̄ иддхиманто ва̄ пат̣ирӯпакампи ка̄тум̣ на сакконти.
читантарам̣соти антарам̣сам̣ вуччати двиннам̣ кот̣т̣а̄намантарам̣, там̣ читам̣ парипун̣н̣амасса̄ти читантарам̣со. ан̃н̃есан̃хи там̣ т̣ха̄нам̣ ниннам̣ хоти, две пит̣т̣хикот̣т̣а̄ па̄т̣ийеккам̣ пан̃н̃а̄йанти. татха̄гатасса пана кат̣ито пат̣т̣ха̄йа мам̣сапат̣алам̣ йа̄ва кхандха̄ уггамма самусситасуван̣н̣апхалакам̣ вийа пит̣т̣хим̣ чха̄детва̄ патит̣т̣хитам̣.
нигродхапариман̣д̣алоти нигродхо вийа париман̣д̣ало. йатха̄ пан̣н̣а̄сахаттхата̄йа ва̄ сатахаттхата̄йа ва̄ самаккхандхаса̄кхо нигродхо дӣгхатопи виттха̄ратопи екаппама̄н̣ова хоти, евам̣ ка̄йатопи бйа̄матопи екаппама̄н̣о. йатха̄ ан̃н̃есам̣ ка̄йо ва̄ дӣгхо хоти бйа̄мо ва̄, на евам̣ висамаппама̄н̣оти аттхо. тенева ‘‘йа̄ватаквасса ка̄йо’’тиа̄ди вуттам̣. таттха йа̄ватако асса̄ти йа̄ватаквасса.
самават̣т̣аккхандхоти самават̣т̣итаккхандхо. йатха̄ еке кон̃ча̄ вийа бака̄ вийа вара̄ха̄ вийа ча дӣгхагала̄ ван̇кагала̄ путхулагала̄ ча хонти, катханака̄ле сира̄джа̄лам̣ пан̃н̃а̄йати, мандо саро никкхамати, на евам̣ тасса. татха̄гатасса пана суват̣т̣итасуван̣н̣а̄лин̇гасадисо кхандхо хоти, катханака̄ле сира̄джа̄лам̣ на пан̃н̃а̄йати, мегхасса вийа гаджджато саро маха̄ хоти.
расаггасаггӣти еттха расам̣ гасантӣти расаггаса̄, расахаран̣ӣнаметам̣ адхивачанам̣, та̄ агга̄ асса̄ти расаггасаггӣ. татха̄гатасса хи сатта расахаран̣исахасса̄ни уддхагга̄ни хутва̄ гӣва̄йамева пат̣имукка̄ни. тилапхаламаттопи а̄ха̄ро дживхагге т̣хапито саббам̣ ка̄йам̣ анупхарати, тенева маха̄падха̄нам̣ падахантасса екатан̣д̣ула̄дӣхипи ка̄л̣а̄йайӯсапасатена̄пи ка̄йасса йа̄панам̣ ахоси. ан̃н̃есам̣ пана татха̄ абха̄ва̄ на сакалака̄йам̣ оджа̄ пхарати, тена те бахва̄ба̄дха̄ хонти. идам̣ лаккхан̣ам̣ аппа̄ба̄дхата̄сан̇кха̄тасса ниссандапхаласса васена па̄кат̣ам̣ хоти.
сӣхассева хану асса̄ти сӣхахану. таттха сӣхасса хет̣т̣химаханумева парипун̣н̣ам̣ хоти, на упаримам̣. татха̄гатасса пана сӣхасса хет̣т̣химам̣ вийа двепи парипун̣н̣а̄ни два̄дасийам̣ паккхасса чандасадиса̄ни хонти.
чатта̄лӣсадантотиа̄дӣсу упаримахануке патит̣т̣хита̄ вӣсати, хет̣т̣химе вӣсатӣти чатта̄лӣса данта̄ асса̄ти чатта̄лӣсаданто. ан̃н̃есан̃хи парипун̣н̣аданта̄нампи дваттим̣са данта̄ хонти, татха̄гатасса чатта̄лӣсам̣.
ан̃н̃есан̃ча кечи данта̄ учча̄ кечи нӣча̄ти висама̄ хонти, татха̄гатасса пана айапат̣т̣ачхиннасан̇кхапат̣алам̣ вийа сама̄.
ан̃н̃есам̣ кумбхӣла̄нам̣ вийа данта̄ вирал̣а̄ хонти, маччхамам̣са̄дӣни кха̄данта̄нам̣ дантантарам̣ пӯрати. татха̄гатасса пана канакалата̄йа самусса̄питаваджирапанти вийа авирал̣а̄ тулика̄йа дасситапариччхеда̄ вийа данта̄ хонти.
сусуккада̄т̣хоти ан̃н̃есан̃ча пӯтиданта̄ ут̣т̣хаханти, тена ка̄чи да̄т̣ха̄ ка̄л̣а̄пи виван̣н̣а̄пи хонти. татха̄гато сусуккада̄т̣хо осадхита̄ракампи атиккамма вирочама̄на̄йа пабха̄йа саманна̄гатада̄т̣хо, тена вуттам̣ ‘‘сусуккада̄т̣хо’’ти.
пахӯтадживхоти ан̃н̃есам̣ дживха̄ тхӯла̄пи хоти киса̄пи расса̄пи тхаддха̄пи висама̄пи, татха̄гатасса пана муду дӣгха̄ путхула̄ ван̣н̣асампанна̄ хоти. со там̣ лаккхан̣ам̣ парийеситум̣ а̄гата̄нам̣ кан̇кха̄виноданаттхам̣ мудукатта̄ там̣ дживхам̣ катхинасӯчим̣ вийа ват̣т̣етва̄ убхо на̄сикасота̄ни пара̄масати, дӣгхатта̄ убхо кан̣н̣асота̄ни пара̄масати, путхулатта̄ кесантапарийоса̄нам̣ кевалампи нала̄т̣ам̣ пат̣иччха̄дети. евам̣ тасса̄ мудудӣгхапутхулабха̄вам̣ пака̄сенто кан̇кхам̣ винодети. евам̣ тилаккхан̣асампаннам̣ дживхам̣ сандха̄йа ‘‘пахӯтадживхо’’ти вуттам̣.
брахмассароти ан̃н̃е чхиннассара̄пи бхиннассара̄пи ка̄кассара̄пи хонти, татха̄гато пана маха̄брахмуно сарасадисена сарена саманна̄гато. маха̄брахмуно хи питтасемхехи апалибуддхатта̄ саро висуддхо хоти. татха̄гатена̄пи катакаммам̣ ваттхум̣ содхети, ваттхусса суддхатта̄ на̄бхито пат̣т̣ха̄йа самут̣т̣хаханто саро висуддхо ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатова самут̣т̣ха̄ти. каравико вийа бхан̣атӣти каравикабха̄н̣ӣ, маттакаравикарутаман̃джугхосоти аттхо.
татридам̣ каравикарутасса ман̃джута̄йа – каравикасакун̣е кира мадхурарасам̣ амбапаккам̣ мукхатун̣д̣акена пахаритва̄ паггхаритам̣ расам̣ са̄йитва̄ паккхена та̄лам̣ датва̄ викӯджама̄не чатуппада̄дӣни матта̄ни вийа лал̣итум̣ а̄рабханти. гочараппасута̄пи чатуппада̄ мукхагата̄нипи тин̣а̄ни чхад̣д̣етва̄ там̣ саддам̣ сун̣анти, ва̄л̣амига̄ кхуддакамиге анубандхама̄на̄ уккхиттапа̄дам̣ ануккхипитва̄ва тит̣т̣ханти, анубаддхамига̄пи маран̣абхайам̣ хитва̄пи тит̣т̣ханти, а̄ка̄се паккхандапаккхинопи паккхе паса̄ретва̄ тит̣т̣ханти, удаке маччха̄пи кан̣н̣апат̣алам̣ аппхот̣ента̄ там̣ саддам̣ сун̣ама̄на̄ва тит̣т̣ханти. евам̣ ман̃джурута̄ каравика̄.
асандхимитта̄пи дхамма̄сокасса девӣ – ‘‘аттхи ну кхо, бханте, буддхасаддена садисо кассачи саддо’’ти сан̇гхам̣ пуччхи. аттхи каравикасакун̣асса̄ти. кухим̣, бханте, сакун̣а̄ти? химавантети. са̄ ра̄джа̄нам̣ а̄ха, – ‘‘дева, каравикасакун̣ам̣ дат̣т̣хука̄ма̄’’ти. ра̄джа̄ ‘‘имасмим̣ пан̃джаре нисӣдитва̄ каравико а̄гаччхатӯ’’ти суван̣н̣апан̃джарам̣ виссаджджеси. пан̃джаро гантва̄ екасса каравикасса пурато ат̣т̣ха̄си. со ‘‘ра̄джа̄н̣а̄йа а̄гато пан̃джаро, на сакка̄ аганту’’нти таттха нисӣди. пан̃джаро а̄гантва̄ ран̃н̃о пуратова ат̣т̣ха̄си. каравикам̣ саддам̣ ка̄ра̄петум̣ на сакконти. атха ра̄джа̄ ‘‘катхам̣ бхан̣е име саддам̣ каронтӣ’’ти а̄ха? н̃а̄таке дисва̄ дева̄ти. атха нам̣ ра̄джа̄ а̄да̄сехи париккхипа̄песи. со аттанова чха̄йам̣ дисва̄ ‘‘н̃а̄така̄ ме а̄гата̄’’ти ман̃н̃ама̄но паккхена та̄л̣ам̣ датва̄ ман̃джуссарена ман̣ивам̣сам̣ дхамама̄но вийа вирави. сакаланагаре манусса̄ матта̄ вийа лал̣им̣су. асандхимитта̄ чинтеси – ‘‘имасса та̄ва тираччха̄насса евам̣ мадхуро саддо, кӣдисо ну кхо саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асириппаттасса бхагавато ахосӣ’’ти пӣтим̣ уппа̄детва̄ там̣ пӣтим̣ авиджахитва̄ саттахи джан̇гхасатехи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. евам̣ мадхуро каравикасаддо. тато сатабха̄гена сахассабха̄гена ча мадхуратаро татха̄гатасса саддо, локе пана каравикато ан̃н̃асса мадхурарасса абха̄вато ‘‘каравикабха̄н̣ӣ’’ти вуттам̣.
абхинӣланеттоти на сакаланӣланеттова, нӣлайуттат̣т̣ха̄не панасса ума̄пуппхасадисена ативисуддхена нӣлаван̣н̣ена саманна̄гата̄ни аккхӣни хонти. пӣтайуттат̣т̣ха̄не кан̣ика̄рапуппхасадисена пӣтаван̣н̣ена, лохитайуттат̣т̣ха̄не бандхуджӣвакапуппхасадисена лохитаван̣н̣ена, сетайуттат̣т̣ха̄не осадхита̄ракасадисена сетаван̣н̣ена, ка̄л̣айуттат̣т̣ха̄не адда̄рит̣т̣хакасадисена ка̄л̣аван̣н̣ена саманна̄гата̄ни суван̣н̣авима̄не уггха̄т̣итаман̣исӣхапан̃джарасадиса̄ни кха̄йанти.
гопакхумоти еттха пакхуманти сакалам̣ чаккхубхан̣д̣ам̣ адхиппетам̣. там̣ ка̄л̣аваччхакасса бахаладха̄тукам̣ хоти, раттаваччхакасса виппасаннам̣, там̣мухуттаджа̄тараттаваччхасадисачаккхубхан̣д̣оти аттхо. ан̃н̃есан̃хи аккхибхан̣д̣а̄ апарипун̣н̣а̄ хонти, хаттхимӯсикака̄ка̄дӣнам̣ аккхисадисехи виниггатехи гамбхӣрехипи аккхӣхи саманна̄гата̄ хонти. татха̄гатасса пана дховитва̄ маджджитва̄ т̣хапитаман̣игул̣ика̄ вийа мудусиниддханӣласукхумапакхума̄чита̄ни аккхӣни.
ун̣н̣а̄ти ун̣н̣аломам̣. бхамукантарети двиннам̣ бхамука̄нам̣ вемаджджхе на̄сикаматтхакейева джа̄та̄. уггантва̄ пана нала̄т̣амаджджхаджа̄та̄. ода̄та̄ти парисуддха̄ осадхита̄ракаван̣н̣а̄. мудӯти саппиман̣д̣е оса̄детва̄ т̣хапитасатава̄равихатакаппа̄сапат̣аласадиса̄. тӯласаннибха̄ти симбалитӯлалата̄тӯласама̄на̄, айамасса̄ ода̄тата̄йа упама̄. са̄ панеса̄ кот̣ийам̣ гахетва̄ а̄кад̣д̣хийама̄на̄ упад̣д̣хаба̄хуппама̄н̣а̄ хоти, виссат̣т̣ха̄ даккхин̣а̄ват̣т̣авасена а̄ват̣т̣итва̄ уддхагга̄ хутва̄ сантит̣т̣хати, суван̣н̣апхалакамаджджхе т̣хапитараджатапуппхул̣ака̄ вийа суван̣н̣агхат̣ато никкхамама̄на̄ кхӣрадха̄ра̄ вийа арун̣аппабха̄ран̃джите гаманатале осадхита̄рака̄ вийа ча атиманохара̄йа сирийа̄ вирочати.
ун̣хӣсасӣсоти идам̣ парипун̣н̣анала̄т̣атан̃чева парипун̣н̣асӣсатан̃ча̄ти две аттхавасе пат̣ичча вуттам̣. татха̄гатасса хи даккхин̣акан̣н̣ачӯл̣икато пат̣т̣ха̄йа мам̣сапат̣алам̣ ут̣т̣хахитва̄ сакалам̣ нала̄т̣ам̣ чха̄дайама̄нам̣ пӯрайама̄нам̣ гантва̄ ва̄макан̣н̣ачӯл̣ика̄йа патит̣т̣хитам̣, ран̃н̃о баддхаун̣хӣсапат̣т̣о вийа вирочати. паччхимабхавикабодхисатта̄нам̣ кира имам̣ лаккхан̣ам̣ видитва̄ ра̄джӯнам̣ ун̣хӣсапат̣т̣ам̣ акам̣су, айам̣ та̄ва еко аттхо. ан̃н̃е пана джана̄ апарипун̣н̣асӣса̄ хонти, кечи каппасӣса̄, кечи пхаласӣса̄, кечи ат̣т̣хисӣса̄, кечи тумбасӣса̄, кечи паббха̄расӣса̄. татха̄гатасса пана а̄раггена ват̣т̣етва̄ т̣хапитам̣ вийа супарипун̣н̣ам̣ удакапуппхул̣асадисам̣ сӣсам̣ хоти. таттха пуриманайена ун̣хӣсавет̣хитасӣсо вийа̄ти ун̣хӣсасӣсо. дутийанайена ун̣хӣсам̣ вийа саббаттха париман̣д̣аласӣсоти ун̣хӣсасӣсо.
има̄ни пана маха̄пурисалаккхан̣а̄ни каммам̣ каммасариккхакам̣ лаккхан̣ам̣ лаккхан̣а̄нисам̣санти име чатта̄ро кот̣т̣ха̄се екекасмим̣ лаккхан̣е дассетва̄ катхита̄ни сукатхита̄ни хонти. тасма̄ бхагавата̄ лаккхан̣асутте (дӣ. ни. 3.200-202) вутта̄ни има̄ни камма̄дӣни дассетва̄ катхетабба̄ни. суттавасена виниччхитум̣ асакконтена суман̇галавила̄синийа̄ дӣгханика̄йат̣т̣хакатха̄йа тассева суттасса ван̣н̣ана̄йа вуттанайена гахетабба̄ни.
имехи кхо, бхо, со бхавам̣ готамоти, бхо а̄чарийа, имехи дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣ехи со бхавам̣ готамо саманна̄гато деванагаре самусситаратанавичиттам̣ суван̣н̣аторан̣ам̣ вийа йоджанасатуббедхо саббапа̄липхулло па̄риччхаттако вийа селантарамхи супуппхитаса̄ларуккхо вийа та̄ра̄ган̣апат̣иман̣д̣итагаганаталамива ча аттано сиривибхавена локам̣ а̄локам̣ курума̄но вийа чаратӣти иматтхампи дӣпетва̄ кирийа̄ча̄рам̣ а̄чиккхитум̣ гаччханто кхо пана̄тиа̄дима̄ха.
387. даккхин̣ена̄ти буддха̄нан̃хи т̣хатва̄ ва̄ нисӣдитва̄ ва̄ нипаджджитва̄ ва̄ гаманам̣ абхинӣхаранта̄нам̣ даккхин̣апа̄дова пурато хоти. сататапа̄т̣иха̄рийам̣ киретам̣. на̄тидӯре па̄дам̣ уддхаратӣти там̣ даккхин̣апа̄дам̣ на атидӯре т̣хапесса̄мӣти уддхарати. атидӯран̃хи абхихарийама̄не даккхин̣апа̄дена ва̄мапа̄до а̄кад̣д̣хийама̄но гаччхеййа, даккхин̣апа̄допи дӯрам̣ гантум̣ на саккун̣еййа, а̄саннейева патит̣т̣хахеййа, евам̣ сати падавиччхедо на̄ма хоти. даккхин̣апа̄де пана пама̄н̣енева уддхате ва̄мапа̄допи пама̄н̣енева уддхарийати, пама̄н̣ена уддхато патит̣т̣хахантопи пама̄н̣ейева патит̣т̣ха̄ти. еваманена татха̄гатасса даккхин̣апа̄дакиччам̣ ва̄мапа̄дена нийамитам̣, ва̄мапа̄дакиччам̣ даккхин̣апа̄дена нийамитанти ведитаббам̣.
на̄тисӣгханти дива̄ виха̄рабхаттаттха̄йа гаччханто бхиккху вийа на атисӣгхам̣ гаччхати. на̄тисан̣иканти йатха̄ паччхато а̄гаччханто ока̄сам̣ на лабхати, евам̣ на атисан̣икам̣ гаччхати. аддувена аддуванти джан̣н̣укена джан̣н̣укам̣, на саттхим̣ унна̄метӣти гамбхӣре удаке гаччханто вийа на ӯрум̣ унна̄мети. на она̄метӣти руккхаса̄кха̄чхеданадан̣д̣ан̇кусапа̄до вийа на паччхато осакка̄пети. на санна̄метӣти обаддха̄на̄баддхат̣т̣ха̄нехи па̄дам̣ кот̣т̣енто вийа на тхаддхам̣ кароти. на вина̄метӣти йантарӯпакам̣ кӣл̣а̄пенто вийа на ито чито ча ча̄лети. адхарака̄йова̄ти хет̣т̣химака̄йова ин̃джати, упаримака̄йо на̄ва̄йа т̣хапитасуван̣н̣апат̣има̄ вийа ниччало хоти. дӯре т̣хатва̄ олокенто хи буддха̄нам̣ т̣хитабха̄вам̣ ва̄ гаманабха̄вам̣ ва̄ на джа̄на̄ти. ка̄йабалена̄ти ба̄ха̄ кхипанто сарӣрато седехи муччантехи на ка̄йабалена гаччхати. саббака̄йенева̄ти гӣвам̣ апариваттетва̄ ра̄хулова̄де вуттана̄га̄палокитавасенева апалокети.
на уддхантиа̄дӣсу наккхатта̄ни ган̣енто вийа на уддхам̣ уллокети, нат̣т̣хам̣ ка̄кан̣икам̣ ва̄ ма̄сакам̣ ва̄ парийесанто вийа на адхо олокети, на хаттхиасса̄дайо пассанто вийа ито чито ча випеккхама̄но гаччхати. йугаматтанти нававидаттхиматте чаккхӯни т̣хапетва̄ гаччханто йугаматтам̣ пеккхати на̄ма, бхагава̄пи йуге йутто судантаа̄джа̄нӣйо вийа еттакам̣ пассанто гаччхати. тато часса уттарӣти йугаматтато парам̣ на пассатӣти на ваттаббо. на хи кут̣т̣ам̣ ва̄ кава̄т̣ам̣ ва̄ гаччхо ва̄ лата̄ ва̄ а̄варитум̣ саккоти, атха кхвасса ана̄варан̣ан̃а̄н̣асса анека̄ни чаккава̄л̣асахасса̄ни екан̇ган̣а̄нева хонти. антарагхаранти хет̣т̣ха̄ маха̄сакулуда̄йисутте индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа антарагхарам̣, идха гхараумма̄рато пат̣т̣ха̄йа ведитаббам̣. на ка̄йантиа̄ди пакатиирийапатхенева пависатӣти дассанаттхам̣ вуттам̣. далиддаманусса̄нам̣ нӣчагхаракам̣ пависантепи хи татха̄гате чхаданам̣ ва̄ уггаччхати, патхавӣ ва̄ огаччхати, бхагава̄ пана пакатигаманенева гаччхати. на̄тидӯрети атидӯре париваттантена хи екам̣ две падава̄ре пит̣т̣хибха̄гена гантва̄ нисӣдитаббам̣ хоти. на̄чча̄саннети ачча̄санне париваттантена екам̣ две падава̄ре пурато гантва̄ нисӣдитаббам̣ хоти. тасма̄ йасмим̣ падава̄ре т̣хитена пурато ва̄ паччхато ва̄ агантва̄ нисӣдитаббам̣ хоти, таттха париваттати.
па̄н̣ина̄ти кат̣ива̄та̄ба̄дхико вийа на а̄санам̣ хаттхехи гахетва̄ нисӣдати. паккхипатӣти йо кин̃чи каммам̣ катва̄ кӣл̣анто т̣хитакова патати, йопи оримам̣ ан̇гам̣ нисса̄йа нисинно гхам̣санто йа̄ва па̄риман̇га̄ гаччхати, па̄риман̇гам̣ ва̄ нисса̄йа нисинно татхева йа̄ва ориман̇га̄ а̄гаччхати, саббо со а̄сане ка̄йам̣ паккхипати на̄ма. бхагава̄ пана евам̣ акатва̄ а̄санасса маджджхе оламбакам̣ дха̄ренто вийа тӯлапичум̣ т̣хапенто вийа сан̣икам̣ нисӣдати. хаттхакуккуччанти паттамукхават̣т̣ийам̣ удакабиндут̣хапанам̣ маккхикабӣджанийа̄ пан̣н̣аччхеданапха̄лана̄ди хаттхена асам̣йатакаран̣ам̣. па̄дакуккуччанти па̄дена бхӯмигхам̣сана̄ди асам̣йатакаран̣ам̣.
на чхамбхатӣти на бха̄йати. на кампатӣти на осӣдати. на ведхатӣти на чалати. на паритассатӣти бхайапаритассана̄йапи тан̣ха̄паритассана̄йапи на паритассати. екаччо хи дхаммакатха̄дӣнам̣ аттха̄йа а̄гантва̄ мануссесу вандитва̄ т̣хитесу ‘‘саккхисса̄ми ну кхо тесам̣ читтам̣ ган̣ханто дхаммам̣ ва̄ катхетум̣, пан̃хам̣ ва̄ пуччхито виссаджджетум̣, бхатта̄нумоданам̣ ва̄ ка̄ту’’нти бхайапаритассана̄йа паритассати. екаччо ‘‘мана̄па̄ ну кхо ме йа̄гу а̄гаччхиссати, мана̄пам̣ антаракхаджджака’’нти ва̄ тан̣ха̄паритассана̄йа паритассати. тадубхайампи тасса наттхӣти на паритассати. вивека̄ват̣т̣оти вивеке нибба̄не а̄ват̣т̣ама̄насо хутва̄. вивекаваттотипи па̄т̣хо, вивекаваттайутто хутва̄ти аттхо. вивекаваттам̣ на̄ма катабхаттакиччасса бхиккхуно дива̄виха̄ре саматхавипассана̄васена мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣданам̣. евам̣ нисиннасса хи ирийа̄патхо упасанто хоти.
на паттам̣ унна̄метӣтиа̄дӣсу екаччо паттамукхават̣т̣ийа̄ удакада̄нам̣ а̄харанто вийа паттам̣ унна̄мети, еко па̄дапит̣т̣хийам̣ т̣хапенто вийа она̄мети, еко баддхам̣ катва̄ ган̣ха̄ти, еко ито чито ча пханда̄пети, евам̣ акатва̄ убхохи хаттхехи гахетва̄ ӣсакам̣ на̄метва̄ удакам̣ пат̣игган̣ха̄тӣти аттхо. на сампариваттаканти париваттетва̄ пат̣хамамева паттапит̣т̣хим̣ на дховати. на̄тидӯрети йатха̄ нисинна̄санато дӯре патати, на евам̣ чхад̣д̣ети. на̄чча̄саннети па̄дамӯлейева на чхад̣д̣ети. виччхад̣д̣айама̄ноти викиранто, йатха̄ пат̣игга̄хако темати, на евам̣ чхад̣д̣ети.
на̄титхоканти йатха̄ екаччо па̄пиччхо аппиччхатам̣ дассенто мут̣т̣химаттамева ган̣ха̄ти, на евам̣. атибахунти йа̄панаматтато атирекам̣. бйан̃джанаматта̄йа̄ти бйан̃джанасса матта̄ на̄ма оданато чатуттхо бха̄го. екаччо хи бхатте мана̄пе бхаттам̣ бахум̣ ган̣ха̄ти, бйан̃джане мана̄пе бйан̃джанам̣ бахум̣. саттха̄ пана татха̄ на ган̣ха̄ти. на ча бйан̃джанена̄ти амана̄пан̃хи бйан̃джанам̣ т̣хапетва̄ бхаттамева бхун̃джанто, бхаттам̣ ва̄ т̣хапетва̄ бйан̃джанамева кха̄данто бйан̃джанена а̄лопам̣ атина̄мети на̄ма. саттха̄ екантарикам̣ бйан̃джанам̣ ган̣ха̄ти, бхаттампи бйан̃джанампи екатова нит̣т̣ханти. дваттиккхаттунти татха̄гатасса хи путхудживха̄йа данта̄нам̣ упанӣтабходжанам̣ дваттиккхаттум̣ дантехи пхут̣т̣хаматтамева сан̣хакаран̣ӣйапит̣т̣хавилепанам̣ вийа хоти, тасма̄ евама̄ха. на мукхе авасит̣т̣ха̄ти поккхарапатте патитаудакабинду вийа виниваттитва̄ парагаламева йа̄ти, тасма̄ авасит̣т̣ха̄ на хоти. расапат̣исам̣ведӣти мадхуратиттакадука̄дирасам̣ джа̄на̄ти. буддха̄нан̃хи антамасо па̄нӣйепи диббоджа̄ паккхитта̄ва хоти, тена несам̣ саббаттхева расо па̄кат̣о хоти, расагедхо пана наттхи.
ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатанти ‘‘нева дава̄йа̄’’ти вуттехи ат̣т̣хахи ан̇гехи саманна̄гатам̣. висуддхимагге панасса виниччхайо а̄гатоти сабба̄савасутте вуттаметам̣. хаттхесу дхотесӯти саттха̄ ким̣ кароти? пат̣хамам̣ паттасса гахан̣ат̣т̣ха̄нам̣ дховати. таттха паттам̣ гахетва̄ сукхумаджа̄лахаттхам̣ песетва̄ две ва̄ре сан̃ча̄рети. етта̄вата̄ поккхарапатте патитаудакам̣ вийа виниваттитва̄ гаччхати. на ча анаттхикоти йатха̄ екаччо паттам̣ а̄дха̄раке т̣хапетва̄ патте удакам̣ на пун̃чхати, радже патанте аджджхупеккхати, на евам̣ кароти. на ча ативела̄нураккхӣти йатха̄ екаччо пама̄н̣а̄тиккантам̣ а̄раккхам̣ т̣хапети, бхун̃джитва̄ ва̄ патте удакам̣ пун̃чхитва̄ чӣварабхогантарам̣ павесетва̄ паттам̣ ударена аккамитва̄ ган̣ха̄ти, на евам̣ кароти.
на ча анумоданасса̄ти йо хи бхуттаматтова да̄ракесу бхаттаттха̄йа родантесу чха̄таджджхаттесу мануссесу бхун̃джитва̄ ана̄гатесвева анумоданам̣ а̄рабхати, тато саббакамма̄ни чхад̣д̣етва̄ екачче а̄гаччханти, екачче ана̄гата̄ва хонти, айам̣ ка̄лам̣ атина̄мети. йопи мануссесу а̄гантва̄ анумоданаттха̄йа вандитва̄ нисиннесу анумоданам̣ акатва̄ва ‘‘катхам̣ тисса, катхам̣ пхусса, катхам̣ сумана, катхам̣ тиссе, катхам̣ пхуссе, катхам̣ сумане, каччиттха арога̄, сассам̣ сампанна’’нтиа̄дим̣ па̄т̣ийеккам̣ катхам̣ самут̣т̣ха̄пети, айам̣ анумоданасса ка̄лам̣ атина̄мети, манусса̄нам̣ пана ока̄сам̣ н̃атва̄ а̄йа̄читака̄ле каронто на̄тина̄мети на̄ма, саттха̄ татха̄ кароти.
на там̣ бхаттанти ким̣ бхаттам̣ на̄метам̣ уттан̣д̣улам̣ атикилиннантиа̄дӣни ватва̄ на гарахати. на ан̃н̃ам̣ бхаттанти сва̄тана̄йа ва̄ пунадиваса̄йа ва̄ бхаттам̣ уппа̄десса̄мӣти хи анумоданам̣ каронто ан̃н̃ам̣ бхаттам̣ пат̣икан̇кхати. йо ва̄ – ‘‘йа̄ва ма̄туга̄ма̄нам̣ бхаттам̣ паччати, та̄ва анумоданам̣ карисса̄ми, атха ме анумодана̄васа̄не аттано паккабхаттатопи тхокам̣ дассантӣ’’ти анумоданам̣ вад̣д̣хети, айампи пат̣икан̇кхати на̄ма. саттха̄ на евам̣ кароти. на ча муччитука̄моти екаччо хи пат̣исам̣мун̃читва̄ гаччхати, вегена анубандхитаббо хоти. саттха̄ пана на евам̣ гаччхати, париса̄йа маджджхе т̣хитова гаччхати. аччуккат̣т̣ханти йо хи йа̄ва ханукат̣т̣хито уккхипитва̄ па̄рупати, тасса аччуккат̣т̣хам̣ на̄ма хоти. йо йа̄ва гоппхака̄ ота̄ретва̄ва па̄рупати, тасса аччуккат̣т̣хам̣ хоти. йопи убхато уккхипитва̄ ударам̣ виваритва̄ йа̄ти, тассапи аччуккат̣т̣хам̣ хоти. йо екам̣сам̣ катва̄ тханам̣ виваритва̄ йа̄ти, тассапи аччуккат̣т̣хам̣. саттха̄ там̣ саббам̣ на кароти.
аллӣнанти йатха̄ ан̃н̃есам̣ седена тинтам̣ аллӣйати, на евам̣ саттху. апакат̣т̣ханти кхалиса̄т̣ако вийа ка̄йато муччитва̄пи на тит̣т̣хати. ва̄тоти верамбхава̄топи ут̣т̣хахитва̄ ча̄летум̣ на саккоти. па̄даман̣д̣ана̄нуйоганти ит̣т̣хака̄йа гхам̣сана̄дӣхи па̄дасобха̄нуйогам̣. паккха̄летва̄ти па̄денева па̄дам̣ дховитва̄. со нева аттабйа̄ба̄дха̄йа̄тиа̄дӣни на пуббенива̄сачетопарийан̃а̄н̣а̄нам̣ аттхита̄йа вадати, ирийа̄патхасантатам̣ пана дисва̄ анума̄нена вадати. дхамманти парийаттидхаммам̣. на усса̄детӣти ким̣ маха̄рат̣т̣хика, ким̣ маха̄кут̣умбика̄тиа̄дӣни ватва̄ гехасситавасена на усса̄дети. на апаса̄детӣти ‘‘ким̣, упа̄сака, катхам̣ те виха̄рамагго н̃а̄то? ким̣ бхайена на̄гаччхаси? на хи бхиккхӯ кин̃чи аччхиндитва̄ ган̣ханти, ма̄ бха̄йӣ’’ти ва̄ ‘‘ким̣ туйхам̣ евам̣ маччхарийаджӣвитам̣ на̄ма̄’’ти ва̄ а̄дӣни ватва̄ гехасситапемена на апаса̄дети.
виссат̣т̣хоти синиддхо апалибуддхо. вин̃н̃еййоти вин̃н̃а̄панӣйо па̄кат̣о, виссат̣т̣хатта̄йева чеса вин̃н̃еййо хоти. ман̃джӯти мадхуро. саванӣйоти сотасукхо, мадхуратта̄йева чеса саванӣйо хоти. биндӯти сампин̣д̣ито. ависа̄рӣти ависат̣о, биндутта̄йева чеса ависа̄рӣ хоти. гамбхӣроти гамбхӣрасамут̣т̣хито. нинна̄дӣти нинна̄дава̄, гамбхӣратта̄йева чеса нинна̄дӣ хоти. йатха̄парисанти чаккава̄л̣апарийантампи ека̄баддхапарисам̣ вин̃н̃а̄пети. бахиддха̄ти ан̇гулиматтампи парисато бахиддха̄ на гаччхати. тасма̄? со еварӯпо мадхурассаро ака̄ран̣а̄ ма̄ нассӣти. ити бхагавато гхосо париса̄йа маттхакенева чарати.
авалокайама̄на̄ти сирасмим̣ ан̃джалим̣ т̣хапетва̄ бхагавантам̣ олокента̄ва паччосаккитва̄ дассанавиджаханат̣т̣ха̄не вандитва̄ гаччханти. авиджахитатта̄ти йо хи катхам̣ сутва̄ вут̣т̣хито ан̃н̃ам̣ дит̣т̣хасута̄дикам̣ катхам̣ катхенто гаччхати, еса сабха̄вена виджахати на̄ма. йо пана сутадхаммакатха̄йа ван̣н̣ам̣ катхентова гаччхати, айам̣ на виджахати на̄ма, евам̣ авиджахантабха̄вена паккаманти. гаччхантанти раджджуйантавасена ратанасаттуббедхам̣ суван̣н̣аггхикам̣ вийа гаччхантам̣. аддаса̄ма т̣хитанти самусситакан̃чанапаббатам̣ вийа т̣хитам̣ аддаса̄ма. тато ча бхиййоти виттха̄ретва̄ гун̣е катхетум̣ асакконто авасесе гун̣е сам̣кхипитва̄ кала̄пам̣ вийа суттакабаддхам̣ вийа ча катва̄ виссадждженто евама̄ха. айаметтха адхиппа̄йо – майа̄ катхитагун̣ехи акатхита̄ва бахутара̄. маха̄патхавимаха̄самудда̄дайо вийа хи тасса бхото ананта̄ аппамеййа̄ гун̣а̄ а̄ка̄самива виттха̄рита̄ти.
390. аппат̣исам̣видитоти авин̃н̃а̄таа̄гамано. паббаджите упасан̇камантена хи чӣварапарикамма̄дисамайе ва̄ екам̣ нива̄сетва̄ сарӣрабхан̃джанасамайе ва̄ упасан̇камитва̄ татова пат̣иниваттитаббам̣ хоти, пат̣исантха̄раматтампи на джа̄йати. пуретарам̣ пана ока̄се ка̄рите дива̄т̣т̣ха̄нам̣ саммаджджитва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ бхиккху вивитте т̣ха̄не нисӣдати, там̣ а̄гантва̄ пассанта̄ дассаненапи пасӣданти, пат̣исантха̄ро джа̄йати, пан̃хабйа̄каран̣ам̣ ва̄ дхаммакатха̄ ва̄ лаббхати. тасма̄ пан̣д̣ита̄ ока̄сам̣ ка̄ренти. со ча несам̣ ан̃н̃атаро, тенасса етадахоси. джин̣н̣о вуд̣д̣хоти аттано уггатабха̄вам̣ акатхетва̄ касма̄ евама̄ха? буддха̄ на̄ма ануддайасампанна̄ хонти, махаллакабха̄вам̣ н̃атва̄ сӣгхам̣ ока̄сам̣ кариссатӣти евама̄ха.
391. орамийа ока̄самака̄сӣти вегена ут̣т̣ха̄йа двидха̄ бхиджджитва̄ ока̄самака̄си.
йе мети йе майа̄. на̄рӣсама̄насавхайа̄ти на̄рӣсама̄нана̄мам̣ иттхилин̇гам̣, тена авха̄табба̄ти на̄рӣсама̄насавхайа̄, иттхилин̇гена ваттабба̄ти воха̄ракусалата̄йа евам̣ вадати. пахӯтадживхоти путхуладживхо. нинна̄майетанти нӣхара етам̣.
393. кевалӣти сакалагун̣асампанно.
394. паччабха̄сӣти екаппаха̄рена пуччхите ат̣т̣ха пан̃хе бйа̄каронто патиабха̄си. йо ведӣти йо видати джа̄на̄ти, йасса пуббенива̄со па̄кат̣о. сагга̄па̄йан̃ча пассатӣти диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ катхитам̣. джа̄тиккхайам̣ паттоти арахаттам̣ патто. абхин̃н̃а̄ воситоти там̣ арахаттам̣ абхиджа̄нитва̄ восито воса̄наппатто. мунӣти арахаттан̃а̄н̣амонеййена саманна̄гато.
висуддханти пан̣д̣арам̣. муттам̣ ра̄гехӣти килесара̄гехи муттам̣. пахӣнаджа̄тимаран̣оти джа̄тиккхайаппаттатта̄ пахӣнаджа̄тико, джа̄типаха̄ненева пахӣнамаран̣о. брахмачарийасса кевалӣти йам̣ брахмачарийасса кевалӣ сакалабха̄во, тена саманна̄гато, сакалачатумаггабрахмачарийава̄соти аттхо. па̄рагӯ саббадхамма̄нанти саббесам̣ локийалокуттарадхамма̄нам̣ абхин̃н̃а̄йа па̄рам̣ гато, саббадхамме абхиджа̄нитва̄ т̣хитоти аттхо. па̄рагӯти ва̄ етта̄вата̄ парин̃н̃а̄па̄рагӯ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣, паха̄напа̄рагӯ саббакилеса̄нам̣, бха̄вана̄па̄рагӯ чатуннам̣ магга̄нам̣, саччхикирийа̄па̄рагӯ ниродхасса, сама̄паттипа̄рагӯ саббасама̄паттӣнанти айаматтхо вутто. пуна саббадхамма̄нанти имина̄ абхин̃н̃а̄па̄рагӯ вуттоти. буддхо та̄дӣ павуччатӣти та̄дисо чхахи а̄ка̄рехи па̄рам̣ гато сабба̄ка̄рена чатуннам̣ сачча̄нам̣ буддхатта̄ буддхоти павуччатӣти.
ким̣ пана етта̄вата̄ саббе пан̃ха̄ виссаджджита̄ хонтӣти? а̄ма виссаджджита̄, читтам̣ висуддхам̣ джа̄на̄ти, муттам̣ ра̄гехӣти имина̄ та̄ва ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣оти пат̣хамапан̃хо виссаджджито хоти. па̄рагӯти имина̄ ведехи гататта̄ ведагӯти дутийапан̃хо виссаджджито хоти. пуббенива̄сантиа̄дӣхи има̄сам̣ тиссаннам̣ виджджа̄нам̣ аттхита̄йа тевиджджоти татийапан̃хо виссаджджито хоти. муттам̣ ра̄гехи саббасоти имина̄ва ниссат̣атта̄ па̄падхамма̄нам̣ соттийоти чатуттхапан̃хо виссаджджито хоти. джа̄тиккхайам̣ паттоти имина̄ пана арахаттассева вуттатта̄ пан̃чамапан̃хо виссаджджито хоти. воситоти ча брахмачарийасса кевалӣти ча имехи чхат̣т̣хапан̃хо виссаджджито хоти. абхин̃н̃а̄ восито мунӣти имина̄ саттамапан̃хо виссаджджито хоти. па̄рагӯ саббадхамма̄нам̣, буддхо та̄дӣ павуччатӣти имина̄ ат̣т̣хамапан̃хо виссаджджито хоти.
395. да̄накатхантиа̄дӣни хет̣т̣ха̄ сутте виттха̄рита̄нева. паччапа̄дӣти пат̣ипаджджи. дхаммасса̄нудхамманти имасмим̣ сутте дхаммо на̄ма арахаттамагго, анудхаммо на̄ма хет̣т̣хима̄ тайо магга̄ тӣн̣и ча са̄ман̃н̃апхала̄ни, та̄ни пат̣ипа̄т̣ийа̄ пат̣илабхӣти аттхо. на ча мам̣ дхамма̄дхикаран̣ам̣ вихесесӣти ман̃ча дхаммака̄ран̣а̄ на киламеси, на пунаппунам̣ катха̄песӣти вуттам̣ хоти. сесам̣ саббаттха утта̄намева. таттха паринибба̄йӣти пана падена десана̄йа арахаттенева кӯт̣ам̣ гахитанти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
брахма̄йусуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. селасуттаван̣н̣ана̄
396. евам̣ ме сутанти селасуттам̣. таттха ан̇гуттара̄песӯтиа̄ди поталийасутте виттха̄ритамева. ад̣д̣хател̣асехӣти ад̣д̣хена тел̣асехи, два̄дасахи сатехи пан̃н̃а̄са̄йа ча бхиккхӯхи саддхинти вуттам̣ хоти. те пана са̄вакасаннипа̄те саннипатита̄ бхиккхӯйева саббе ехибхиккхупаббаджджа̄йа паббаджита̄ кхӣн̣а̄сава̄. кен̣ийоти тасса на̄мам̣, джат̣илоти та̄пасо. со кира бра̄хман̣амаха̄са̄ло, дханараккхан̣аттха̄йа пана та̄пасапаббаджджам̣ сама̄да̄йа ран̃н̃о пан̣н̣а̄ка̄рам̣ датва̄ бхӯмибха̄гам̣ гахетва̄ таттха ассамам̣ ка̄ретва̄ васати пан̃чахи сакат̣асатехи ван̣иджджам̣ пайоджетва̄ куласахассасса ниссайо хутва̄, ассамепи часса еко та̄ларуккхо дивасе дивасе екам̣ сован̣н̣амайам̣ та̄лапхалам̣ мун̃чатӣти ваданти. со дива̄ ка̄са̄йа̄ни дха̄рети, джат̣а̄ ча бандхати, раттим̣ ка̄масампаттим̣ анубхавати. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти па̄нака̄нисам̣сапат̣исам̣йутта̄йа дхаммийа̄ катха̄йа. айан̃хи кен̣ийо туччхахаттхо бхагавато дассана̄йа гантум̣ ладжджа̄йама̄но – ‘‘вика̄лабходжана̄ вирата̄нампи па̄накам̣ каппатӣ’’ти чинтетва̄ сусан̇кхатабадарапа̄нам̣ пан̃чахи ка̄джасатехи га̄ха̄петва̄ агама̄си. евам̣ гатабха̄во часса – ‘‘атха кхо кен̣ийасса джат̣иласса етадахоси ким̣ ну кхо ахам̣ саман̣асса готамасса хара̄пеййа’’нти бхесаджджаккхандхаке (маха̄ва. 300) па̄л̣иа̄рул̣хойева.
дутийампи кхо бхагава̄ти касма̄ пунаппунам̣ пат̣иккхипи? титтхийа̄нам̣ пат̣иккхепапасанната̄йа, ака̄ран̣аметам̣, наттхи буддха̄нам̣ паччайахету еварӯпам̣ кохан̃н̃ам̣. айам̣ пана ад̣д̣хател̣аса̄ни бхиккхусата̄ни дисва̄ еттака̄нам̣йева бхиккхам̣ пат̣ийа̄дессати, свева село тӣхи пурисасатехи саддхим̣ паббаджиссати. айуттам̣ кхо пана наваке ан̃н̃ато песетва̄ имехева саддхим̣ гантум̣, име ва̄ ан̃н̃ато песетва̄ навакехи саддхим̣ гантум̣. атха̄пи саббе гахетва̄ гамисса̄ми, бхиккха̄ха̄ро наппахоссати. тато бхиккхӯсу пин̣д̣а̄йа чарантесу манусса̄ уджджха̄йиссанти – ‘‘чирасса̄пи кен̣ийо саман̣ам̣ готамам̣ нимантетва̄ йа̄панаматтам̣ да̄тум̣ на̄саккхӣ’’ти, сайампи виппат̣иса̄рӣ бхависсати. пат̣иккхепе пана кате ‘‘саман̣о готамо пунаппунам̣ ‘тван̃ча бра̄хман̣есу абхиппасанно’ти бра̄хман̣а̄нам̣ на̄мам̣ ган̣ха̄тӣ’’ти чинтетва̄ бра̄хман̣епи нимантетука̄мо бхависсати, тато бра̄хман̣е па̄т̣ийеккам̣ нимантессати, те тена нимантита̄ бхиккхӯ хутва̄ бхун̃джиссанти. евамасса саддха̄ анураккхита̄ бхависсатӣти пунаппунам̣ пат̣иккхипи. кин̃ча̄пи кхо, бхоти имина̄ идам̣ дӣпети, – ‘‘бхо готама, ким̣ джа̄там̣ йади ахам̣ бра̄хман̣есу абхиппасанно, адхива̄сету бхавам̣ готамо, ахам̣ бра̄хман̣а̄нампи да̄тум̣ саккоми тумха̄кампӣ’’ти.
ка̄йавеййа̄ват̣иканти ка̄йавеййа̄ваччам̣. ман̣д̣алама̄л̣анти дуссаман̣д̣апам̣.
397. а̄ва̄хоти кан̃н̃а̄гахан̣ам̣. вива̄хоти кан̃н̃а̄да̄нам̣. со ме нимантитоти со майа̄ нимантито. атха бра̄хман̣о парипаккопаниссайатта̄ буддхасаддам̣ сутва̄ва аматенева̄бхиситто паса̄дам̣ а̄викаронто буддхоти, бхо кен̣ийа, вадесӣти а̄ха. кен̣ийо йатха̄бхӯтам̣ а̄чиккханто буддхоти, бхо села, вада̄мӣти а̄ха. тато нам̣ пунапи дал̣хӣкаран̣аттхам̣ пуччхи, итаропи татхева а̄рочеси.
398. атхасса каппасатасахассехипи буддхасаддассева дуллабхабха̄вам̣ сампассато. етадахосӣти. етам̣ ‘‘гхосопи кхо’’тиа̄ди ахоси. нӣлаванара̄джӣти нӣлаван̣н̣аруккхапанти. паде паданти падаппама̄н̣е падам̣. ачча̄санне хи атидӯре ва̄ па̄де никкхипама̄не саддо ут̣т̣ха̄ти, там̣ пат̣иседхенто евама̄ха. сӣха̄ва екачара̄ти ган̣ава̄сӣ сӣхо сӣхапотака̄дӣхи саддхим̣ пама̄дам̣ а̄паджджати, екачаро аппаматто хоти. ити аппама̄давиха̄рам̣ дассенто екачарасӣхена опаммам̣ кароти. ма̄ ме бхонтоти а̄ча̄рам̣ сиккха̄пенто а̄ха. айан̃хеттха адхиппа̄йо – саче тумхе катха̄ва̄рам̣ алабхитва̄ мама катха̄йа антаре катхам̣ павесессатха, ‘‘антева̄сике сиккха̄петум̣ на̄саккхӣ’’ти майхам̣ гараха̄ уппаджджиссати, тасма̄ ока̄сам̣ пасситва̄ мантеййа̄тха̄ти. но ча кхо нам̣ джа̄на̄мӣти випассӣпи бодхисатто чатура̄сӣтисахассаттхерапаббаджитапарива̄ро сатта ма̄са̄ни бодхисаттача̄рикам̣ чари, буддхуппа̄дака̄ло вийа ахоси. амха̄кампи бодхисатто чхаббасса̄ни бодхисаттача̄рикам̣ чари. евам̣ парипун̣н̣асарӣралаккхан̣ехи саманна̄гата̄пи буддха̄ на хонти. тасма̄ бра̄хман̣о ‘‘но ча кхо нам̣ джа̄на̄мӣ’’ти а̄ха.
399. парипун̣н̣ака̄йоти лаккхан̣ехи парипун̣н̣ата̄йа ахӣнан̇гата̄йа ча парипун̣н̣асарӣро. суручӣти сундарасарӣраппабхо. суджа̄тоти а̄рохапарин̣а̄хасампаттийа̄ сан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ча суниббатто. ча̄рудассаноти сучирампи пассанта̄нам̣ атиттиджанако манохарадассано. суван̣н̣аван̣н̣оти суван̣н̣асадисаван̣н̣о. сусуккада̄т̣хоти сут̣т̣ху суккада̄т̣хо. маха̄пурисалаккхан̣а̄ти пат̣хамам̣ вуттабйан̃джана̄нева вачанантарена нигаменто а̄ха.
ида̄ни тесу лаккхан̣есу аттано читтаручита̄ни гахетва̄ тхоменто пасаннанеттотиа̄дима̄ха. бхагава̄ хи пан̃чаван̣н̣апаса̄дасампаттийа̄ пасаннанетто, пун̣н̣ачандасадисамукхата̄йа сумукхо, а̄рохапарин̣а̄хасампаттийа̄ браха̄, брахмуджугаттата̄йа уджу, джутимантата̄йа пата̄пава̄. йампи четтха пуббе вуттам̣, там̣ ‘‘маджджхе саман̣асан̇гхасса̄’’ти имина̄ парийа̄йена тхомайата̄ пуна вуттам̣. едисо хи евам̣ вирочати. уттарага̄тха̄йапи есева найо. уттамаван̣н̣ӣноти уттамаван̣н̣асампаннасса. ратхесабхоти уттамаса̄ратхи. джамбусан̣д̣асса̄ти джамбудӣпасса. па̄кат̣ена иссарийам̣ иссаро хоти.
кхаттийа̄ти джа̄тикхаттийа̄. бхогӣти бхогийа̄. ра̄джа̄ноти йе кечи раджджам̣ ка̄рента̄. ра̄джа̄бхира̄джа̄ти ра̄джӯнам̣ пӯджанӣйо, адхира̄джа̄ хутва̄, чаккаваттӣти адхиппа̄йо. мануджиндоти манусса̄дхипати парамиссаро хутва̄.
евам̣ вутте бхагава̄ – ‘‘йе те бхаванти араханто самма̄самбуддха̄, те сакаван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не атта̄нам̣ па̄тукаронтӣ’’ти имам̣ селасса маноратхам̣ пӯренто ра̄джа̄хамасмӣтиа̄дима̄ха. татра̄йамадхиппа̄йо – йам̣ мам̣ твам̣ села ‘‘ра̄джа̄ арахаси бхавиту’’нти йа̄часи, еттха аппоссукко хоти ра̄джа̄хамасми. сати ча ра̄джатте йатха̄ ан̃н̃о ра̄джа̄ йоджанасатам̣ ва̄ ануса̄сати йоджанасахассам̣ ва̄, чаккаваттӣ хутва̄пи чатудӣпапарийантаматтам̣ ва̄, на̄хамевам̣ париччхиннависайо, ахан̃хи дхаммара̄джа̄ ануттаро бхаваггато авӣчипарийантам̣ катва̄ тирийам̣ аппама̄н̣алокадха̄туйо ануса̄са̄ми. йа̄вата̄ хи апададвипада̄дибхеда̄ сатта̄, ахам̣ тесам̣ агго. на хи ме кочи сӣлена ва̄…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанена ва̄ пат̣ибха̄го аттхи, сва̄хам̣ евам̣ дхаммара̄джа̄ ануттаро ануттаренева чатусатипат̣т̣ха̄на̄дибхедена дхаммена чаккам̣ ваттеми. идам̣ паджахатха, идам̣ упасампаджджа вихаратха̄ти а̄н̣а̄чаккам̣, идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасаччантиа̄дина̄ парийаттидхаммена дхаммачаккамева ва̄. чаккам̣ аппат̣иваттийанти йам̣ чаккам̣ аппат̣иваттийам̣ хоти саман̣ена ва̄…пе… кеначи ва̄ локасминти.
евам̣ атта̄нам̣ а̄викаронтам̣ бхагавантам̣ дисва̄ пӣтисоманассаджа̄то село пуна дал̣хӣкаран̣аттхам̣ самбуддхо пат̣иджа̄на̄сӣти га̄тха̄двайама̄ха. таттха ко ну сена̄патӣти ран̃н̃о бхото дхаммена паваттитасса чаккасса анупаваттако сена̄пати ко нӯти пуччхи.
тена ча самайена бхагавато даккхин̣апассе а̄йасма̄ са̄рипутто нисинно хоти суван̣н̣апун̃джо вийа сирийа̄ собхама̄но, там̣ дассенто бхагава̄ майа̄ паваттитанти га̄тхама̄ха. таттха ануджа̄то татха̄гатанти татха̄гатам̣ хетум̣ ануджа̄то, татха̄гатена хетуна̄ джа̄тоти аттхо. апича аваджа̄то ануджа̄то атиджа̄тоти тайо вутта̄. тесу аваджа̄то дуссӣло, со татха̄гатасса путто на̄ма на хоти. атиджа̄то на̄ма питара̄ уттаритаро, та̄дисопи татха̄гатасса путто наттхи. татха̄гатасса пана еко ануджа̄това путто хоти, там̣ дассенто евама̄ха.
евам̣ ‘‘ко ну сена̄патӣ’’ти пан̃хам̣ бйа̄каритва̄ йам̣ село а̄ха ‘‘самбуддхо пат̣иджа̄на̄сӣ’’ти, татра нам̣ никкан̇кхам̣ ка̄тука̄мо ‘‘на̄хам̣ пат̣ин̃н̃а̄маттенева пат̣иджа̄на̄ми, апича̄хам̣ имина̄ ка̄ран̣ена буддхо’’ти н̃а̄петум̣ абхин̃н̃еййанти га̄тхама̄ха. татра абхин̃н̃еййанти виджджа̄ ча вимутти ча. бха̄ветаббам̣ маггасаччам̣. паха̄таббам̣ самудайасаччам̣. хетувачанена пана пхаласиддхито тесам̣ пхала̄ни ниродхасаччадуккхасачча̄нипи вутта̄нева хонти. евам̣ саччхика̄таббам̣ саччхикатам̣ парин̃н̃а̄таббам̣ парин̃н̃а̄танти идампеттха сан̇гахитанти чатусаччабха̄вана̄пхалан̃ча вимуттин̃ча дассенто ‘‘буджджхитаббам̣ буджджхитва̄ буддхо джа̄тосмӣ’’ти йуттахетуна̄ буддхабха̄вам̣ са̄дхети.
евам̣ ниппарийа̄йена атта̄нам̣ а̄викатва̄ аттани кан̇кха̄витаран̣аттхам̣ бра̄хман̣ам̣ атича̄рийама̄но винайассӯти га̄тхаттайама̄ха. таттха саллакаттоти ра̄га̄дисаллакантано. ануттароти йатха̄ ба̄хираведжджена вӯпасамитарого имасмин̃н̃еваттабха̄ве куппати, на евам̣. майа̄ вӯпасамитасса пана рогасса бхавантарепи уппатти наттхи, тасма̄ ахам̣ ануттароти аттхо. брахмабхӯтоти сет̣т̣хабхӯто. атитулоти тулам̣ атӣто, нирупамоти аттхо. ма̄расенаппамадданоти ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄ти евам̣ а̄гата̄йа ма̄расена̄йа памаддано. сабба̄миттети кхандхакилеса̄бхисан̇кха̄рамаччудевапуттама̄расан̇кха̄те саббапаччаттхике. васӣкатва̄ти аттано васе ваттетва̄. акутобхайоти куточи абхайо.
евам̣ вутте село бра̄хман̣о та̄вадева бхагавати сан̃джа̄тапаса̄до паббаджджа̄пеккхо хутва̄ имам̣ бхонтоти га̄тхаттайама̄ха. таттха кан̣ха̄бхиджа̄тикоти чан̣д̣а̄ла̄динӣчакуле джа̄то. тато тепи ма̄н̣авака̄ паббаджджа̄пеккха̄ хутва̄ еван̃че руччати, бхототи га̄тхама̄хам̣су. атха село тесу ма̄н̣авакесу тут̣т̣хачитто те ча дассенто паббаджджам̣ йа̄чанто ‘‘бра̄хман̣а̄’’ти га̄тхама̄ха.
тато бхагава̄ йасма̄ село атӣте падумуттарасса бхагавато са̄сане тесам̣йева тин̣н̣ам̣ пурисасата̄нам̣ ган̣асет̣т̣хо хутва̄ техи саддхим̣ паривен̣ам̣ ка̄ретва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ тена каммена девамануссасампаттим̣ анубхавама̄но паччхиме бхаве тесам̣йева а̄чарийо хутва̄ ниббатто, тан̃ча тесам̣ каммам̣ вимуттипарипа̄ка̄йа парипаккам̣ ехибхиккхубха̄васса ча упаниссайабхӯтам̣, тасма̄ те саббева ехибхиккхупаббаджджам̣ пабба̄дженто сва̄ккха̄танти га̄тхама̄ха. таттха сандит̣т̣хиканти сайамева дат̣т̣хаббам̣ паччаккхам̣. ака̄ликанти магга̄нантарапхалуппаттийа̄ на ка̄лантарам̣ паттаббапхалам̣. йаттха амогха̄ти йасмим̣ маггабрахмачарийе аппаматтасса сиккхаттайапӯран̣ена сиккхато паббаджджа̄ амогха̄ хоти, сапхала̄ти аттхо. еван̃ча ватва̄ ‘‘етха бхиккхаво’’ти бхагава̄ авоча. те саббе паттачӣварадхара̄ хутва̄ а̄ка̄сена̄гантва̄ вассасатикаттхера̄ вийа сувинӣта̄ бхагавантам̣ абхива̄дайим̣су. евамимам̣ тесам̣ ехибхиккхубха̄вам̣ сандха̄йа ‘‘алаттха кхо село’’тиа̄ди вуттам̣.
400. има̄хӣти има̄хи кен̣ийасса читта̄нукӯла̄хи га̄тха̄хи. таттха аггипаричарийам̣ вина̄ бра̄хман̣а̄нам̣ йан̃н̃а̄бха̄вато ‘‘аггихуттамукха̄ йан̃н̃а̄’’ти вуттам̣. аггихуттасет̣т̣ха̄ аггиджуханаппадха̄на̄ти аттхо. веде саджджха̄йантехи пат̣хамам̣ саджджха̄йитаббато, са̄виттӣ, ‘‘чхандасо мукха’’нти вутто. манусса̄нам̣ сет̣т̣хато ра̄джа̄ ‘‘мукха’’нти вутто. надӣнам̣ а̄дха̄рато пат̣исаран̣ато ча са̄гаро ‘‘мукха’’нти вутто. чандайогавасена ‘‘аджджа каттика̄ аджджа рохин̣ӣ’’ти сан̃н̃а̄н̣ато а̄локакаран̣ато соммабха̄вато ча ‘‘наккхатта̄нам̣ мукхам̣ чандо’’ти вуттам̣. тапанта̄нам̣ аггатта̄ а̄диччо ‘‘тапатам̣ мукха’’нти вутто. даккхин̣еййа̄нам̣ пана аггатта̄ висесена тасмим̣ самайе буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ сандха̄йа ‘‘пун̃н̃ам̣ а̄кан̇кхама̄на̄нам̣, сан̇гхо ева йаджатам̣ мукха’’нти вуттам̣. тена сан̇гхо пун̃н̃асса а̄йамукханти дассети.
йам̣ там̣ саран̣анти ан̃н̃ам̣ бйа̄каран̣ага̄тхама̄ха. тассаттхо – пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄ бхагава̄ йасма̄ майам̣ ито ат̣т̣хаме дивасе там̣ саран̣ам̣ а̄гатамха̄, тасма̄ аттана̄ тава са̄сане ануттарена даматхена данта̄мха̄, ахо те саран̣асса а̄нубха̄воти.
тато парам̣ бхагавантам̣ двӣхи га̄тха̄хи тхометва̄ татийа̄йа ванданам̣ йа̄чанто бхиккхаво тисата̄ иметиа̄дима̄ха̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
селасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. ассала̄йанасуттаван̣н̣ана̄
401. евам̣ ме сутанти ассала̄йанасуттам̣. таттха на̄на̄вераджджака̄нанти ан̇гамагадха̄дӣхи на̄наппака̄рехи вераджджехи а̄гата̄нам̣, тесу ва̄ рат̣т̣хесу джа̄тасам̣вад̣д̣ха̄нантипи аттхо. кеначидева̄ти йан̃н̃упа̄сана̄дина̄ анийамитакиччена. ча̄туван̣н̣инти чатуван̣н̣аса̄дха̄ран̣ам̣. майам̣ пана нха̄насуддхийа̄ бха̄вана̄суддхийа̄пи бра̄хман̣а̄ва суджджхантӣти вада̄ма, айуттампи саман̣о готамо каротӣти ман̃н̃ама̄на̄ евам̣ чинтайим̣су. вуттасироти ва̄питасиро.
дхаммава̄дӣти сабха̄вава̄дӣ. дуппат̣имантийа̄ти амха̄дисехи адхаммава̄дӣхи дуккхена пат̣имантитабба̄ хонти. дхаммава̄дино на̄ма пара̄джайо на сакка̄ ка̄тунти дассети. парибба̄джаканти паббаджджа̄видха̄нам̣, тайо веде уггахетва̄ саббапаччха̄ паббаджанта̄ йехи мантехи паббаджанти, паббаджита̄ ча йе манте парихаранти, йам̣ ва̄ а̄ча̄рам̣ а̄чаранти, там̣ саббам̣ бхота̄ чаритам̣ сиккхитам̣. тасма̄ туйхам̣ пара̄джайо наттхи, джайова бхависсатӣти ман̃н̃анта̄ евама̄хам̣су.
402. диссанти кхо пана̄тиа̄ди тесам̣ ладдхибхинданаттхам̣ вуттам̣. таттха бра̄хман̣ийоти бра̄хман̣а̄нам̣ путтапат̣ила̄бхаттха̄йа а̄ва̄хавива̄хавасена кула̄ а̄нӣта̄ бра̄хман̣ийо диссанти. та̄ кхо панета̄ апарена самайена утунийопи хонти, сан̃джа̄тапуппха̄ти аттхо. габбхинийоти сан̃джа̄тагаббха̄. виджа̄йама̄на̄ти путтадхӣтаро джанайама̄на̄. па̄йама̄на̄ти да̄раке тхан̃н̃ам̣ па̄йантийо. йониджа̄ва сама̄на̄ти бра̄хман̣ӣнам̣ пасса̄вамаггена джа̄та̄ сама̄на̄. евама̄хам̣сӯти евам̣ ваданти. катхам̣? бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣о…пе… брахмада̄йа̄да̄ти. йади пана несам̣ саччавачанам̣ сийа̄, бра̄хман̣ӣнам̣ куччхи маха̄брахмуно уро бхавеййа, бра̄хман̣ӣнам̣ пасса̄вамагго маха̄брахмуно мукхам̣ бхавеййа, етта̄вата̄ ‘‘майам̣ маха̄брахмуно уре васитва̄ мукхато никкханта̄’’ти ваттум̣ ма̄ лабхантӯти айам̣ мукхато джа̄таччхедакава̄до вутто.
403. аййо хутва̄ да̄со хоти, да̄со хутва̄ аййо хотӣти бра̄хман̣о сабхарийо ван̣иджджам̣ пайодженто йонакарат̣т̣хам̣ ва̄ камбоджарат̣т̣хам̣ ва̄ гантва̄ ка̄лам̣ кароти, тасса гехе вайаппатте путте асати бра̄хман̣ӣ да̄сена ва̄ каммакарена ва̄ саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ каппети. екасмим̣ да̄раке джа̄те со пурисо да̄сова хоти, тасса джа̄тада̄рако пана да̄йаджджаса̄мико хоти. ма̄тито суддхо питито асуддхо со ван̣иджджам̣ пайодженто маджджхимападесам̣ гантва̄ бра̄хман̣ада̄рикам̣ гахетва̄ тасса̄ куччхисмим̣ путтам̣ пат̣илабхати, сопи ма̄титова суддхо хоти питито асуддхо. евам̣ бра̄хман̣асамайасмин̃н̃ева джа̄тисамбхедо хотӣти дассанаттхаметам̣ вуттам̣. ким̣ балам̣, ко асса̄соти йаттха тумхе да̄са̄ хонта̄ саббева да̄са̄ хотха, аййа̄ хонта̄ саббева аййа̄ хотха, еттха во ко тха̄мо, ко авассайо, йам̣ бра̄хман̣ова сет̣т̣хо ван̣н̣оти вадатха̄ти дӣпети.
404. кхаттийова ну кхотиа̄дайо суттаччхедакава̄да̄ на̄ма хонти.
408. ида̄ни ча̄туван̣н̣исуддхим̣ дассенто идха ра̄джа̄тиа̄дима̄ха. са̄па̄надон̣ийа̄ти сунакха̄нам̣ пиванадон̣ийа̄. аггикаран̣ӣйанти сӣтавиноданаандхака̄равидхаманабхаттапачана̄ди аггикиччам̣. еттха ассала̄йана̄ти еттха саббасмим̣ аггикиччам̣ каронте.
409. ида̄ни йадетам̣ бра̄хман̣а̄ ча̄туван̣н̣исуддхӣти ваданти, еттха ча̄туван̣н̣а̄ти нийамо наттхи. пан̃чамо хи па̄дасикаван̣н̣опи аттхӣти сам̣кхиттена тесам̣ ва̄де досадассанаттхам̣ идха кхаттийакума̄ротиа̄дима̄ха. татра амутра ча панеса̄нанти амусмин̃ча пана пуриманайе етесам̣ ма̄н̣авака̄нам̣ кин̃чи на̄на̄каран̣ам̣ на пасса̄мӣти вадати. на̄на̄каран̣ам̣ пана тесампи аттхийева. кхаттийакума̄расса хи бра̄хман̣акан̃н̃а̄йа уппанно кхаттийапа̄дасико на̄ма, итаро бра̄хман̣апа̄дасико на̄ма, ете хӣнаджа̄тима̄н̣авака̄.
евам̣ пан̃чамасса ван̣н̣асса аттхита̄йа ча̄туван̣н̣исуддхӣти етесам̣ ва̄де досам̣ дассетва̄ ида̄ни пуна ча̄туван̣н̣исуддхийам̣ оваданто там̣ ким̣ ман̃н̃асӣтиа̄дима̄ха. таттха саддхети матакабхатте. тха̄липа̄кети пан̣н̣а̄ка̄рабхатте. йан̃н̃ети йан̃н̃абхатте. па̄хунети а̄гантука̄нам̣ катабхатте. ким̣ хӣти ким̣ махаппхалам̣ бхависсати, но бхависсатӣти дӣпети.
410. бхӯтапуббанти ассала̄йана пуббе майи джа̄тийа̄ хӣнатаре тумхе сет̣т̣хатара̄ сама̄на̄пи майа̄ джа̄тива̄де пан̃хам̣ пут̣т̣ха̄ сампа̄детум̣ на саккхиттха, ида̄ни тумхе хӣнатара̄ хутва̄ майа̄ сет̣т̣хатарена буддха̄нам̣ саке джа̄тива̄дапан̃хам̣ пут̣т̣ха̄ ким̣ сампа̄дессатха? на еттха чинта̄ ка̄табба̄ти ма̄н̣авам̣ упаттхамбхенто имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха аситоти ка̄л̣ако. девалоти тасса на̄мам̣, айамева бхагава̄ тена самайена. пат̣алийоти ган̣ан̇ган̣упа̄хана̄. паттхан̣д̣илети пан̣н̣аса̄лапаривен̣е. ко ну кхоти кахам̣ ну кхо. га̄ман̣д̣аларӯпо вийа̄ти га̄мада̄ракарӯпо вийа. со кхва̄хам̣, бхо, хомӣти со ахам̣, бхо, аситадевало хомӣти вадати. тада̄ кира маха̄сатто кон̣д̣адамако хутва̄ вичарати. абхива̄детум̣ упаккамим̣сӯти вандитум̣ упаккамам̣ акам̣су. тато пат̣т̣ха̄йа ча вассасатиката̄пасопи тадахуджа̄там̣ бра̄хман̣акума̄рам̣ аванданто кон̣д̣ито хоти.
411. джаника̄ ма̄та̄ти йа̄йа тумхе джанита̄, са̄ во джаника̄ ма̄та̄. джаника̄ма̄тӯти джаника̄йа ма̄ту. йо джанакоти йо джанако пита̄. ‘‘йо джанико пита̄тева’’ ва̄ па̄т̣хо.
аситена̄ти пан̃ча̄бхин̃н̃ена аситена девалена исина̄ имам̣ гандхаббапан̃хам̣ пут̣т̣ха̄ на сампа̄йиссанти. йесанти йесам̣ саттаннам̣ исӣнам̣. на пун̣н̣о даббига̄хоти тесам̣ саттаннам̣ исӣнам̣ даббим̣ гахетва̄ пан̣н̣ам̣ пачитва̄ да̄йако пун̣н̣о на̄ма еко ахоси, со даббигахан̣асиппам̣ джа̄на̄ти. твам̣ са̄чарийако тесам̣ пун̣н̣опи на хоти, тена н̃а̄там̣ даббигахан̣асиппаматтампи на джа̄на̄сӣти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
айам̣ пана ассала̄йано саддхо ахоси пасанно, аттано антонивесанейева четийам̣ ка̄реси. йа̄ваджджадиваса̄ ассала̄йанавам̣се джа̄та̄ нивесанам̣ ка̄ретва̄ антонивесане четийам̣ каронтева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
ассала̄йанасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. гхот̣амукхасуттаван̣н̣ана̄
412. евам̣ ме сутанти гхот̣амукхасуттам̣. таттха кхемийамбаванети евам̣на̄маке амбаване. дхаммико париббаджоти дхаммика̄ паббаджджа̄. адассана̄ти тумха̄диса̄нам̣ ва̄ пан̣д̣ита̄нам̣ адассанена. йо ва̄ панеттха дхаммоти йо ва̄ пана еттха дхаммо сабха̄во, тассева ва̄ адассанена. имина̄ ‘‘амха̄кам̣ катха̄ аппама̄н̣ам̣, дхаммова пама̄н̣а’’нти дассети. тато тхеро ‘‘наваупосатха̄га̄ре вийа бахуна̄ каммена идха бхавитабба’’нти чинтетва̄ чан̇кама̄ оруйха пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ нисӣди. там̣ дассетум̣ евам̣ вуттетиа̄ди вуттам̣.
413. чатта̄роме бра̄хман̣а̄ти тхерасса кира етадахоси – ‘‘айам̣ бра̄хман̣о ‘дхаммикам̣ паббаджджам̣ упагато саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ наттхӣ’ти вадати. имасса чатта̄ро пуггале две ча париса̄ дассетва̄ ‘чатуттхам̣ пуггалам̣ катара̄йа париса̄йа бахулам̣ пассасӣ’ти пуччхисса̄ми, джа̄нама̄но ‘ана̄га̄рийапариса̄йа’нти ваккхати. еваметам̣ сакамукхенева ‘дхаммико париббаджо аттхӣ’ти вада̄песса̄мӣ’’ти имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
414. таттха са̄раттаратта̄ти сут̣т̣ху раттаратта̄. са̄нуггаха̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄ сака̄ран̣а̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄. вуттан̃хетам̣ майа̄ ‘‘амха̄кам̣ катха̄ аппама̄н̣ам̣, дхаммова пама̄н̣а’’нти.
421. ким̣ пана тети гихи на̄ма каппийампи акаппийампи вадеййа̄ти вивечанаттхам̣ пуччхи. ка̄ра̄песӣти ма̄песи. ка̄ра̄петва̄ ча пана ка̄лам̣ катва̄ сагге ниббатто. етасса кира джа̄нанасиппе ма̄тарампи питарампи гха̄тетва̄ атта̄ва гха̄тетабботи а̄гаччхати. етам̣ сиппам̣ джа̄нанто т̣хапетва̄ етам̣ ан̃н̃о сагге ниббатто на̄ма наттхи, еса пана тхерам̣ упанисса̄йа пун̃н̃ам̣ катва̄ таттха ниббаттитва̄ ча пана ‘‘кена̄хам̣ каммена идха ниббатто’’ти а̄ваджджетва̄ йатха̄бхӯтам̣ н̃атва̄ екадивасам̣ джин̣н̣а̄йа бходжанаса̄ла̄йа пат̣исан̇кхаран̣аттхам̣ сан̇гхе саннипатите мануссавесена а̄гантва̄ пуччхи – ‘‘киматтхам̣, бханте, сан̇гхо саннипатито’’ти? бходжанаса̄ла̄йа пат̣исан̇кхаран̣аттханти. кенеса̄ ка̄рита̄ти? гхот̣амукхена̄ти. ида̄ни со кухинти? ка̄лан̇катоти. аттхи панасса кочи н̃а̄такоти? аттхи ека̄ бхагинӣти. паккоса̄петха нанти. бхиккхӯ паккоса̄песум̣. со там̣ упасан̇камитва̄ – ‘‘ахам̣, тава бха̄та̄, гхот̣амукхо на̄ма имам̣ са̄лам̣ ка̄ретва̄ сагге ниббатто, асуке ча асуке ча т̣ха̄не майа̄ т̣хапитам̣ дханам̣ аттхи, там̣ гахетва̄ иман̃ча бходжанаса̄лам̣ ка̄рехи, да̄раке ча посехӣ’’ти ватва̄ бхиккхусан̇гхам̣ вандитва̄ веха̄сам̣ уппатитва̄ девалокамева агама̄си. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
гхот̣амукхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. чан̇кӣсуттаван̣н̣ана̄
422. евам̣ ме сутанти чан̇кӣсуттам̣. таттха деваване са̄лаванети тасмим̣ кира девата̄нам̣ баликаммам̣ карӣйати, тена там̣ деваванантипи са̄лаванантипи вуччати. опа̄са̄дам̣ аджджха̄васатӣти опа̄са̄дана̄маке бра̄хман̣ага̄ме васати, абхибхавитва̄ ва̄ а̄васати, тасса са̄мӣ хутва̄ йа̄йа марийа̄да̄йа таттха васитаббам̣, та̄йа марийа̄да̄йа васати. упасаггавасена панеттха бхумматтхе упайогавачанам̣ ведитаббам̣, татхасса ануппайогатта̄ва сесападесу. таттха лаккхан̣ам̣ саддасаттхато парийеситаббам̣. саттуссаданти саттехи уссадам̣ уссаннам̣, бахуджанам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣ поса̄ванийахаттхиассаморамига̄дианекасаттасама̄кин̣н̣ан̃ча̄ти аттхо. йасма̄ пана со га̄мо бахи а̄виджджхитва̄ джа̄тена хаттхиасса̄дӣнам̣ гха̄сатин̣ена чева гехаччхаданатин̣ена ча сампанно, татха̄ да̄рукат̣т̣хехи чева гехасамбха̄ракат̣т̣хехи ча, йасма̄ часса аббхантаре ват̣т̣ачатурасса̄дисан̣т̣ха̄на̄ бахӯ поккхаран̣ийо, джаладжакусумавичитта̄ни ча бахи анека̄ни тал̣а̄ка̄ни ва̄ удакасса ниччабхарита̄нева хонти, тасма̄ сатин̣акат̣т̣ходаканти вуттам̣.
саха дхан̃н̃ена садхан̃н̃ам̣, пуббан̣н̣а̄паран̣н̣а̄дибхедам̣ бахудхан̃н̃асанничайанти аттхо. етта̄вата̄ йасмим̣ га̄ме бра̄хман̣о сетаччхаттам̣ усса̄петва̄ ра̄джалӣла̄йа васати. тасса самиддхисампатти дӣпита̄ хоти. ра̄джато ладдхам̣ бхоггам̣ ра̄джабхоггам̣. кена диннанти че, ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣. ра̄джада̄йанти ран̃н̃о да̄йабхӯтам̣, да̄йаджджанти аттхо. брахмадеййанти сет̣т̣хадеййам̣, чхаттам̣ усса̄петва̄ ра̄джасан̇кхепена бхун̃джитаббанти аттхо. атха ва̄ ра̄джабхогганти саббам̣ чхеджджабхеджджам̣ ануса̄сантена титтхапаббата̄дӣсу сун̇кам̣ ган̣хантена сетаччхаттам̣ усса̄петва̄ ран̃н̃а̄ хутва̄ бхун̃джитаббам̣. таттха ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена диннам̣ ра̄джада̄йанти. еттха ран̃н̃а̄ диннатта̄ ра̄джада̄йам̣, да̄йакара̄джадӣпанаттхам̣ панасса ‘‘ран̃н̃а̄ пасенадина̄ косалена динна’’нти идам̣ вуттам̣. брахмадеййанти сет̣т̣хадеййам̣, йатха̄ диннам̣ на пуна гахетаббам̣ хоти ниссат̣т̣хапариччаттам̣, евам̣ диннанти аттхо.
423. бахӯ бахӯ хутва̄ сам̣хата̄ти сан̇гха̄. екекисса̄ диса̄йа сан̇гхо тесам̣ аттхӣти сан̇гхӣ. пуббе га̄масса анто аган̣а̄ бахи никкхамитва̄ ган̣а̄ сампанна̄ти ган̣ӣбхӯта̄. уттаренамукха̄ти уттарадиса̄бхимукха̄. кхаттам̣ а̄мантесӣти кхатта̄ вуччати пуччхитапан̃хабйа̄каран̣асаматтхо маха̄матто, там̣ а̄мантеси. а̄гаментӯти мухуттам̣ пат̣има̄ненту, аччхантӯти вуттам̣ хоти.
424. на̄на̄вераджджака̄нанти на̄на̄видхесу раджджесу ан̃н̃есу ка̄сикосала̄дӣсу джа̄та̄ ва̄ нивасанти ва̄, тато ва̄ а̄гата̄ти на̄на̄вераджджака̄, тесам̣ на̄на̄вераджджака̄нам̣. кеначидева̄ти анийамитена йан̃н̃упа̄сана̄дина̄ кеначи киччена. те тасса гаманам̣ сутва̄ чинтесум̣ – ‘‘айам̣, чан̇кӣ, уггатабра̄хман̣о, йебхуййена ча ан̃н̃е бра̄хман̣а̄ саман̣ам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гата̄, айамева на гато. сва̄йам̣ саче таттха гамиссати, аддха̄ саман̣асса готамасса а̄ват̣т̣анийа̄ ма̄йа̄йа а̄ват̣т̣ито саран̣ам̣ гамиссати. тато етасса̄пи гехадва̄ре бра̄хман̣а̄нам̣ асаннипа̄то бхависсати. хандасса гаманантара̄йам̣ карома̄’’ти саммантайитва̄ таттха агамам̣су. там̣ сандха̄йа ‘‘атха кхо те бра̄хман̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха убхатоти двӣхи паккхехи. ма̄тито ча питито ча̄ти, бхото ма̄та̄ бра̄хман̣ӣ, ма̄тума̄та̄ бра̄хман̣ӣ, тасса̄пи ма̄та̄ бра̄хман̣ӣ. пита̄ бра̄хман̣о, питупита̄ бра̄хман̣о, тассапи пита̄ бра̄хман̣оти. евам̣ бхавам̣ убхато суджа̄то, ма̄тито ча питито ча. сам̣суддхагахан̣икоти сам̣суддха̄ те ма̄ту гахан̣ӣ, сам̣суддха̄ те ма̄ту куччхӣти аттхо. йа̄ва саттама̄ пита̄махайуга̄ти еттха питу пита̄ пита̄махо, пита̄махасса йугам̣ пита̄махайугам̣. йуганти а̄йуппама̄н̣ам̣ вуччати. абхила̄паматтамева четам̣, аттхато пана пита̄махова пита̄махайугам̣. тато уддхам̣ саббепи пуббапуриса̄ пита̄махаггахан̣енева гахита̄. евам̣ йа̄ва саттамо пурисо, та̄ва сам̣суддхагахан̣ико. атха ва̄ аккхитто анупакут̣т̣хо джа̄тива̄дена̄ти дассети. аккхиттоти апанетха етам̣, ким̣ имина̄ти евам̣ аккхитто анаваккхитто. анупаккут̣т̣хоти на упакут̣т̣хо, на аккосам̣ ва̄ ниндам̣ ва̄ паттапуббо. кена ка̄ран̣ена̄ти. джа̄тива̄дена, итипи хӣнаджа̄тико есоти еварӯпена вачанена̄ти аттхо. имина̄пан̇гена̄ти имина̄пи ка̄ран̣ена.
ад̣д̣хоти иссаро. махаддханоти махата̄ дханена саманна̄гато. бхото хи гехе патхавийам̣ пам̣сува̄лика̄ вийа баху дханам̣, саман̣о пана готамо адхано бхиккха̄йа ударам̣ пӯретва̄ йа̄петӣти дассенти. маха̄бхоготи пан̃чака̄магун̣авасена маха̄упабхого. евам̣ йам̣ йам̣ гун̣ам̣ ваданти, тасса тасса пат̣ипаккхавасена бхагавато агун̣ам̣йева дассема̄ти ман̃н̃ама̄на̄ ваданти.
абхирӯпоти ан̃н̃ехи мануссехи адхикарӯпо. дассанӣйоти дивасампи пассанта̄нам̣ атиттикаран̣ато дассанайогго, дассаненева читтапаса̄даджананато па̄са̄дико. поккхарата̄ вуччати сундарабха̄во, ван̣н̣асса поккхарата̄ ван̣н̣апоккхарата̄, та̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа, ван̣н̣асампаттийа̄ти аттхо. пора̄н̣а̄ пана поккхаранти сарӣрам̣ ваданти, ван̣н̣ам̣ ван̣н̣амева. тесам̣ матена ван̣н̣о ча поккхаран̃ча ван̣н̣апоккхара̄ни, тесам̣ бха̄во ван̣н̣апоккхарата̄. ити парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа̄ти уттамапарисуддхена ван̣н̣ена чева сарӣрасан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ча̄ти аттхо. брахмаван̣н̣ӣти сет̣т̣хаван̣н̣ӣ, парисуддхаван̣н̣есупи сет̣т̣хена суван̣н̣аван̣н̣енева саманна̄гатоти аттхо. брахмаваччхасӣти маха̄брахмуно сарӣрасадисена сарӣрена саманна̄гато. акхудда̄вака̄со дассана̄йа̄ти бхото сарӣре дассанасса ока̄со на кхуддако маха̄. сабба̄нева те ан̇гапаччан̇га̄ни дассанӣйа̄нева, та̄ни ча̄пи маханта̄нева̄ти дӣпети.
сӣламасса аттхӣти сӣлава̄. вуддхам̣ вад̣д̣хитам̣ сӣламасса̄ти вуддхасӣлӣ. вуддхасӣлена̄ти вуддхена вад̣д̣хитена сӣлена. саманна̄гатоти йутто, идам̣ вуддхасӣлӣпадассева вевачанам̣. саббаметам̣ пан̃часӣламаттамева сандха̄йа ваданти.
ка̄лйа̄н̣ава̄чотиа̄дӣсу калйа̄н̣а̄ сундара̄ париман̣д̣алападабйан̃джана̄ ва̄ча̄ асса̄ти калйа̄н̣ава̄чо. калйа̄н̣ам̣ мадхурам̣ ва̄ккаран̣ам̣ асса̄ти калйа̄н̣ава̄ккаран̣о. ва̄ккаран̣анти уда̄харан̣агхосо. гун̣апарипун̣н̣абха̄вена пуре бхава̄ти порӣ. пуре ва̄ бхаватта̄ порӣ. на̄гарикиттхийа̄ сукхума̄латтанена садиса̄типи порӣ. та̄йа порийа̄. виссат̣т̣ха̄йа̄ти апалибуддха̄йа, сандит̣т̣хавиламбита̄дидосарахита̄йа. анелагала̄йа̄ти елагалена вирахита̄йа. екаччасса хи катхентасса елам̣ галати, ла̄ла̄ ва̄ паггхарати, кхел̣апхусита̄ни ва̄ никкхаманти, тасса ва̄ча̄ елагала̄ на̄ма хоти. таббипарита̄йа̄ти аттхо. аттхасса вин̃н̃а̄панийа̄тиа̄димаджджхапарийоса̄нам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ бха̄ситаттхасса вин̃н̃а̄панасаматтха̄йа. сесаметтха бра̄хман̣аван̣н̣е утта̄намева.
425. евам̣ вуттети евам̣ техи бра̄хман̣ехи вутте, чан̇кӣ, ‘‘име бра̄хман̣а̄ аттано ван̣н̣е вуччама̄не атуссанакасатто на̄ма наттхи, ван̣н̣амасса бхан̣итва̄ нива̄ресса̄ма̄ти джа̄тиа̄дӣхи мама ван̣н̣ам̣ ваданти, на кхо пана ме йуттам̣ аттано ван̣н̣е раджджитум̣. ханда̄хам̣ етесам̣ ва̄дам̣ бхиндитва̄ саман̣асса готамасса махантабха̄вам̣ н̃а̄петва̄ етесам̣ таттха гаманам̣ каромӣ’’ти чинтетва̄ тена хи, бхо, мама̄пи сун̣а̄тха̄тиа̄дима̄ха. таттха йепи ‘‘убхато суджа̄то’’тиа̄дайо аттано гун̣ехи садиса̄ гун̣а̄, тепи ‘‘ко ча̄хам̣, ке ча саман̣асса готамасса джа̄тисампаттиа̄дайо гун̣а̄’’ти аттано гун̣ехи уттаритарейева ман̃н̃ама̄но, итаре пана екантенева бхагавато махантабха̄вадӣпанаттхам̣ пака̄сети. майамева араха̄ма̄ти евам̣ нийаменто четтха идам̣ дӣпети – йади гун̣амахантата̄йа упасан̇камитаббо на̄ма хоти, йатха̄ синерум̣ упанидха̄йа са̄сапо, маха̄самуддам̣ упанидха̄йа гопадакам̣, саттасу маха̄саресу удакам̣ упанидха̄йа усса̄вабинду паритто ла̄мако, евамевам̣ саман̣асса готамасса джа̄тисампаттиа̄дайо гун̣е упанидха̄йа амха̄кам̣ гун̣а̄ паритта̄ ла̄мака̄, тасма̄ майамева араха̄ма там̣ бхавантам̣ готамам̣ дассана̄йа упасан̇камитунти.
бхӯмигатан̃ча веха̄сат̣т̣хан̃ча̄ти еттха ра̄джан̇ган̣е чева уййа̄не ча судха̄мат̣т̣ха̄ поккхаран̣ийо саттаратанапӯрим̣ катва̄ бхӯмийам̣ т̣хапитам̣ дханам̣ бхӯмигатам̣ на̄ма, па̄са̄данийӯха̄дайо пана пӯретва̄ т̣хапитам̣ веха̄сат̣т̣хам̣ на̄ма. евам̣ та̄ва кулапарийа̄йена а̄гатам̣. татха̄гатасса пана джа̄тадивасейева сан̇кхо ело уппало пун̣д̣арӣкоти чатта̄ро нидхайо упагата̄. тесу сан̇кхо га̄вутико, ело ад̣д̣хайоджанико, уппало тига̄вутико пун̣д̣арӣко йоджаникоти. тесупи гахитагахитат̣т̣ха̄нам̣ пӯратийева. ити бхагава̄ пахӯтам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ оха̄йа паббаджитоти ведитаббо. дахаро ва̄тиа̄дӣни хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄нева.
акхудда̄вака̄соти еттха бхагавати апарима̄н̣ойева дассана̄вака̄соти ведитаббо. татридам̣ ваттхум̣ – ра̄джагахе кира ан̃н̃атаро бра̄хман̣о ‘‘саман̣асса кира готамасса пама̄н̣ам̣ гахетум̣ на сакка̄’’ти сутва̄ бхагавато пин̣д̣а̄йа пависанака̄ле сат̣т̣хихаттхам̣ вел̣ум̣ гахетва̄ нагарадва̄расса бахи т̣хатва̄ сампатте бхагавати вел̣ум̣ гахетва̄ самӣпе ат̣т̣ха̄си, вел̣у бхагавато джа̄н̣уматтам̣ па̄пун̣и. пунадивасе две вел̣ӯ гхат̣етва̄ самӣпе ат̣т̣ха̄си, бхагава̄ двиннам̣ вел̣ӯнам̣ упари двивен̣уматтамева пан̃н̃а̄йама̄но, ‘‘бра̄хман̣а, ким̣ каросӣ’’ти а̄ха? тумха̄кам̣ пама̄н̣ам̣ ган̣ха̄мӣти. ‘‘бра̄хман̣а, сачепи твам̣ сакалачаккава̄л̣агаббхам̣ пӯретва̄ т̣хитавел̣ум̣ гхат̣етва̄ а̄гамиссаси, нева ме пама̄н̣ам̣ гахетум̣ саккхиссаси. на хи майа̄ чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча татха̄ па̄рамийо пӯрита̄, йатха̄ ме паро пама̄н̣ам̣ ган̣хеййа, атуло бра̄хман̣а, татха̄гато аппамеййо’’ти ватва̄ дхаммападе га̄тхама̄ха. га̄тха̄парийоса̄не чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни аматам̣ пивим̣су.
апарампи ваттху – ра̄ху кира асуриндо чатта̄ри йоджанасахасса̄ни ат̣т̣ха ча йоджанасата̄ни уччо, ба̄хантарамасса два̄дасайоджанасата̄ни, хаттхаталапа̄датала̄нам̣ путхулата̄ тӣн̣и йоджанасата̄ни, ан̇гулипабба̄ни пан̣н̣а̄сайоджана̄ни, бхамукантарам̣ пан̣н̣а̄сайоджанам̣, нала̄т̣ам̣ тийоджанасатам̣, сӣсам̣ навайоджанасатам̣. со – ‘‘ахам̣ уччосми, саттха̄рам̣ онамитва̄ олокетум̣ на саккхисса̄мӣ’’ти на гаччхати. со екадивасам̣ бхагавато ван̣н̣ам̣ сутва̄ ‘‘йатха̄ катхан̃ча олокесса̄мӣ’’ти а̄гато. бхагава̄ тасса аджджха̄сайам̣ видитва̄ ‘‘чатӯсу ирийа̄патхесу катарена дассемӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘т̣хитако на̄ма нӣчопи уччо вийа пан̃н̃а̄йати, нипанновасса атта̄нам̣ дассесса̄мӣ’’ти, ‘‘а̄нанда, гандхакут̣ипаривен̣е ман̃чакам̣ пан̃н̃а̄пехӣ’’ти ватва̄ таттха сӣхасеййам̣ каппеси. ра̄ху а̄гантва̄ нипаннам̣ бхагавантам̣ гӣвам̣ унна̄метва̄ набхамаджджхе пун̣н̣ачандам̣ вийа уллокети. кимидам̣ асуринда̄ти ча вутте, бхагава̄ онамитва̄ олокетум̣ на саккхисса̄мӣти на гаччхинти. на майа̄ асуринда адхомукхена па̄рамийо пӯрита̄, уддхаггам̣ ме катва̄ да̄нам̣ диннанти. там̣дивасам̣ ра̄ху саран̣ам̣ агама̄си. евам̣ бхагава̄ акхудда̄вака̄со дассана̄йа.
чатупа̄рисуддхисӣлена сӣлава̄. там̣ пана сӣлам̣ арийам̣ уттамам̣ парисуддхам̣, тена̄ха арийасӣлӣти. тадева анаваджджат̣т̣хена кусалам̣, тена̄ха кусаласӣлӣти. кусалена сӣлена̄ти идамасса вевачанам̣. бахӯнам̣ а̄чарийапа̄чарийоти бхагавато екека̄йа дхаммадесана̄йа чатура̄сӣтипа̄н̣асахасса̄ни апарима̄н̣а̄пи деваманусса̄ маггапхала̄матам̣ пиванти. тасма̄ бахӯнам̣ а̄чарийо, са̄вакавинеййа̄нам̣ па̄чарийоти.
кхӣн̣ака̄мара̄готи еттха ка̄мам̣ бхагавато саббепи килеса̄ кхӣн̣а̄, бра̄хман̣о пана те на джа̄на̄ти, аттано джа̄нанат̣т̣ха̄нейева гун̣ам̣ катхети. вигатача̄паллоти ‘‘паттаман̣д̣ана̄ чӣвараман̣д̣ана̄ сена̄санаман̣д̣ана̄ имасса ва̄ пӯтика̄йасса…пе… келана̄ пат̣икелана̄’’ти евам̣ вуттача̄палйавирахито.
апа̄папуреккха̄роти апа̄пе навалокуттарадхамме пурато катва̄ вичарати. брахман̃н̃а̄йа паджа̄йа̄ти са̄рипуттамоггалла̄намаха̄кассапа̄дибхеда̄йа бра̄хман̣ападжа̄йа. (авируддхо хи со) етисса̄йа паджа̄йа пуреккха̄ро. айан̃хи паджа̄ саман̣ам̣ готамам̣ пурато катва̄ чаратӣти аттхо. апича апа̄папуреккха̄роти на па̄пупуреккха̄ро, на па̄пам̣ пурато катва̄ чарати, па̄пам̣ на иччхатӣти аттхо. касса? брахман̃н̃а̄йа паджа̄йа аттана̄ саддхим̣ пат̣ивируддха̄йапи бра̄хман̣ападжа̄йа авируддхо хитасукхаттхикойева̄ти вуттам̣ хоти.
тирорат̣т̣ха̄ти парарат̣т̣хато. тироджанапада̄ти параджанападато. сам̣пуччхитум̣ а̄гаччхантӣти кхаттийапан̣д̣ита̄дайо чева бра̄хман̣агандхабба̄дайо ча пан̃хе абхисан̇кхаритва̄ пуччхисса̄ма̄ти а̄гаччханти. таттха кечи пуччха̄йа ва̄ досам̣ виссаджджанасампат̣иччхане ва̄ асаматтхатам̣ саллаккхетва̄ апуччхитва̄ва тун̣хӣ нисӣданти, кечи пуччханти, кесан̃чи бхагава̄ пуччха̄йа усса̄хам̣ джанетва̄ виссаджджети. евам̣ саббесампи тесам̣ виматийо тӣрам̣ патва̄ маха̄самуддасса ӯмийо вийа бхагавантам̣ патва̄ва бхиджджанти. сесаметтха татха̄гатасса ван̣н̣е утта̄намева.
атитхӣ но те хонтӣти те амха̄кам̣ а̄гантука̄ навака̄ па̄хунака̄ хонтӣти аттхо. парийа̄пун̣а̄мӣти джа̄на̄ми. апарима̄н̣аван̣н̣оти татха̄рӯпенева саббан̃н̃уна̄пи аппамеййаван̣н̣о, пагева ма̄дисена̄ти дассети. вуттампи четам̣ –
‘‘буддхопи буддхасса бхан̣еййа ван̣н̣ам̣,
каппампи че ан̃н̃амабха̄сама̄но;
кхӣйетха каппо чирадӣгхамантаре,
ван̣н̣о на кхӣйетха татха̄гатасса̄’’ти.