1. гхат̣ика̄расуттаван̣н̣ана̄

282. евам̣ ме сутанти гхат̣ика̄расуттам̣. таттха ситам̣ па̄тва̄ка̄сӣти маха̄маггена гаччханто ан̃н̃атарам̣ бхӯмиппадесам̣ олокетва̄ – ‘‘аттхи ну кхо майа̄ чарийам̣ чарама̄нена имасмим̣ т̣ха̄не нивуттхапубба’’нти а̄ваджджанто аддаса – ‘‘кассапабуддхака̄ле имасмим̣ т̣ха̄не вегал̣ин̇гам̣ на̄ма га̄манигамо ахоси, ахам̣ тада̄ джотипа̄ло на̄ма ма̄н̣аво ахосим̣, майхам̣ саха̄йо гхат̣ика̄ро на̄ма кумбхака̄ро ахоси, тена саддхим̣ майа̄ идха екам̣ сука̄ран̣ам̣ катам̣, там̣ бхиккхусан̇гхасса апа̄кат̣ам̣ пат̣иччханнам̣, ханда нам̣ бхиккхусан̇гхасса па̄кат̣ам̣ каромӣ’’ти магга̄ оккамма ан̃н̃атарасмим̣ падесе т̣хитакова ситапа̄тукаммамака̄си, аггаггаданте дассетва̄ мандахаситам̣ хаси. йатха̄ хи локийаманусса̄ урам̣ пахаранта̄ – ‘‘кухам̣ куха’’нти хасанти, на евам̣ буддха̄, буддха̄нам̣ пана хаситам̣ хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄раматтамева хоти.

хаситан̃ча на̄метам̣ терасахи соманассасахагатачиттехи хоти. таттха локийамаха̄джано акусалато чатӯхи, ка̄ма̄вачаракусалато чатӯхӣти ат̣т̣хахи читтехи хасати, секкха̄ акусалато дит̣т̣хисампайутта̄ни две апанетва̄ чхахи читтехи хасанти, кхӣн̣а̄сава̄ чатӯхи сахетукакирийачиттехи екена ахетукакирийачиттена̄ти пан̃чахи читтехи хасанти. тесупи балава̄рамман̣е а̄па̄тхагате двӣхи н̃а̄н̣асампайуттачиттехи хасанти, дуббала̄рамман̣е духетукачиттадвайена ча ахетукачиттена ча̄ти тӣхи читтехи хасанти. имасмим̣ пана т̣ха̄не кирийа̄хетукамановин̃н̃а̄н̣адха̄тусоманассасахагатачиттам̣ бхагавато хат̣т̣хапахат̣т̣ха̄ка̄раматтам̣ хаситам̣ уппа̄деси.

там̣ панетам̣ хаситам̣ евам̣ аппаматтакампи тхерасса па̄кат̣ам̣ ахоси. катхам̣? татха̄рӯпе хи ка̄ле татха̄гатасса чатӯхи да̄т̣ха̄хи чатуддӣпикамаха̄мегхамукхато сатерата̄виджджулата̄ вийа вирочама̄на̄ маха̄та̄лаккхандхапама̄н̣а̄ расмиват̣т̣ийо ут̣т̣хахитва̄ тиккхаттум̣ сӣсаварам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ да̄т̣хаггесуйева антарадха̄йанти. тена сан̃н̃а̄н̣ена а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато паччхато гаччхама̄нопи ситапа̄тубха̄вам̣ джа̄на̄ти.

бхагавантам̣ етадавоча̄ти – ‘‘еттха кира кассапо бхагава̄ бхиккхусан̇гхам̣ овади, чатусаччаппака̄санам̣ ака̄си, бхагаватопи еттха нисӣдитум̣ ручим̣ уппа̄десса̄ми, евамайам̣ бхӯмибха̄го двӣхи буддхехи парибхутто бхависсати, маха̄джано гандхама̄ла̄дӣхи пӯджетва̄ четийат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ паричаранто саггамаггапара̄йан̣о бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘тена хи, бханте,’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

283. мун̣д̣акена саман̣акена̄ти мун̣д̣ам̣ мун̣д̣оти, саман̣ам̣ ва̄ саман̣оти ваттум̣ ват̣т̣ати, айам̣ пана апарипаккан̃а̄н̣атта̄ бра̄хман̣акуле уггахитавоха̄равасенева хӣл̣енто евама̄ха. соттисина̄нинти сина̄наттха̄йа катасоттим̣. сотти на̄ма курувиндапа̄са̄н̣ачун̣н̣а̄ни ла̄кха̄йа бандхитва̄ катагул̣икакала̄пака̄ вуччати, йам̣ сандха̄йа – ‘‘тена кхо пана самайена чхаббаггийа̄ бхиккхӯ курувиндакасуттийа̄ наха̄йантӣ’’ти (чӯл̣ава. 243) вуттам̣. там̣ убхосу антесу гахетва̄ сарӣрам̣ гхам̣санти. евам̣ самма̄ти йатха̄ етарахипи манусса̄ ‘‘четийавандана̄йа гаччха̄ма, дхаммассаванаттха̄йа гаччха̄ма̄’’ти вутта̄ усса̄хам̣ на каронти, ‘‘нат̣асамаджджа̄дидассанаттха̄йа гаччха̄ма̄’’ти вутта̄ пана екавачаненева сампат̣иччханти, татхева синха̄йитунти вутте екавачанена сампат̣иччханто евама̄ха.

284. джотипа̄лам̣ ма̄н̣авам̣ а̄мантесӣти екапассе арийапариха̄рена пат̣хаматарам̣ нха̄йитва̄ паччуттаритва̄ т̣хито тасса махантена иссарийапариха̄рена нха̄йантасса нха̄напарийоса̄нам̣ а̄гаметва̄ там̣ ниваттханива̄санам̣ кесе водаке курума̄нам̣ а̄мантеси. айанти а̄саннатта̄ дассенто а̄ха. оват̣т̣икам̣ виниват̣т̣хетва̄ти на̄габало бодхисатто ‘‘апехи самма̄’’ти ӣсакам̣ париваттама̄нова тена гахитагахан̣ам̣ виссаджджа̄петва̄ти аттхо. кесесу пара̄маситва̄ етадавоча̄ти со кира чинтеси – ‘‘айам̣ джотипа̄ло пан̃н̃ава̄, саким̣ дассанам̣ лабхама̄но татха̄гатасса дассанепи пасӣдиссати, дхаммакатха̄йапи пасӣдиссати, пасанно ча пасанна̄ка̄рам̣ ка̄тум̣ саккхиссати, митта̄ на̄ма етадаттхам̣ хонти, йам̣кин̃чи катва̄ мама саха̄йам̣ гахетва̄ дасабаласса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти. тасма̄ нам̣ кесесу пара̄маситва̄ етадавоча.

иттараджаччоти ан̃н̃аджа̄тико, майа̄ саддхим̣ асама̄наджа̄тико, ла̄макаджа̄тикоти аттхо. на ватиданти идам̣ амха̄кам̣ гаманам̣ на вата оракам̣ бхависсати на кхуддакам̣, махантам̣ бхависсати. айан̃хи на аттано тха̄мена ган̣хи, саттху тха̄мена ган̣хӣти гахан̣асмим̣йева нит̣т̣хам̣ агама̄си. йа̄вата̄дохипӣти еттха дока̄рахика̄рапика̄ра̄ нипа̄та̄, йа̄ватупариманти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘ва̄ча̄йа а̄лапанам̣ оват̣т̣ика̄йа гахан̣ан̃ча атиккамитва̄ йа̄ва кесаггахан̣ампи таттха гаманаттхам̣ пайого каттаббо’’ти.

285. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти идха сатипат̣ила̄бхаттха̄йа пуббенива̄сапат̣исам̣йутта̄ дхаммӣ катха̄ ведитабба̄. тасса хи бхагава̄, – ‘‘джотипа̄ла, твам̣ на ла̄макат̣т̣ха̄нам̣ отин̣н̣асатто, маха̄бодхипаллан̇ке пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ паттхетва̄ отин̣н̣оси, та̄дисасса на̄ма пама̄давиха̄ро на йутто’’тиа̄дина̄ найена сатипат̣ила̄бха̄йа дхаммам̣ катхеси. парасамуддава̄сӣтхера̄ пана ваданти – ‘‘джотипа̄ла, йатха̄ ахам̣ дасапа̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ вӣсатисахассабхиккхупарива̄ро локе вичара̄ми, евамевам̣ твампи дасапа̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхитва̄ саман̣аган̣апарива̄ро локе вичариссаси. еварӯпена на̄ма тайа̄ пама̄дам̣ а̄паджджитум̣ на йутта’’нти йатха̄сса паббаджджа̄йа читтам̣ намати, евам̣ ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ катхесӣти.

286. алаттха кхо, а̄нанда,…пе… паббаджджам̣ алаттха упасампаданти паббаджитва̄ кимака̄си? йам̣ бодхисаттехи каттаббам̣. бодхисатта̄ хи буддха̄нам̣ саммукхе паббаджанти. паббаджитва̄ ча пана иттарасатта̄ вийа патитасин̇га̄ на хонти, чатупа̄рисуддхисӣле пана супатит̣т̣ха̄йа тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ тераса дхутан̇га̄ни сама̄да̄йа аран̃н̃ам̣ пависитва̄ гатапачча̄гатаваттам̣ пӯрайама̄на̄ саман̣адхаммам̣ каронта̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ йа̄ва ануломан̃а̄н̣ам̣ а̄хачча тит̣т̣ханти, маггапхалаттхам̣ ва̄йа̄мам̣ на каронти. джотипа̄лопи татхева ака̄си.

287. ад̣д̣хама̄супасампаннети кулада̄ракан̃хи пабба̄джетва̄ ад̣д̣хама̄сампи аваситва̄ гате ма̄та̄питӯнам̣ соко на вӯпасаммати, сопи паттачӣвараггахан̣ам̣ на джа̄на̄ти, дахарабхиккхуса̄ман̣ерехи саддхим̣ висса̄со на уппаджджати, тхерехи саддхим̣ синехо на патит̣т̣ха̄ти, гатагатат̣т̣ха̄не анабхирати уппаджджати. еттакам̣ пана ка̄лам̣ нива̄се сати ма̄та̄питаро пасситум̣ лабханти. тена тесам̣ соко танубха̄вам̣ гаччхати, паттачӣвараггахан̣ам̣ джа̄на̄ти, са̄ман̣ерадахарабхиккхӯхи саддхим̣ висса̄со джа̄йати, тхерехи саддхим̣ синехо патит̣т̣ха̄ти, гатагатат̣т̣ха̄не абхирамати, на уккан̣т̣хати. тасма̄ еттакам̣ васитум̣ ват̣т̣атӣти ад̣д̣хама̄сам̣ васитва̄ пакка̄ми.

пан̣д̣упут̣акасса са̄линоти пут̣аке катва̄ суккха̄питасса раттаса̄лино. тасса кира са̄лино ваппака̄лато пат̣т̣ха̄йа айам̣ париха̄ро – кеда̄ра̄ супарикаммаката̄ хонти, таттха бӣджа̄ни патит̣т̣ха̄петва̄ гандходакена син̃чим̣су, ваппака̄ле вита̄нам̣ вийа упари ваттхакилан̃джам̣ бандхитва̄ парипаккака̄ле вӣхисӣса̄ни чхиндитва̄ мут̣т̣химатте пут̣аке катва̄ йоттабаддхе веха̄сам̣йева суккха̄петва̄ гандхачун̣н̣а̄ни аттхаритва̄ кот̣т̣хакесу пӯретва̄ татийе вассе виварим̣су. евам̣ тивассам̣ паривуттхасса сугандхараттаса̄лино апагатака̄л̣аке супарисуддхе тан̣д̣уле гахетва̄ кхаджджакавикатимпи бхаттампи пат̣ийа̄дийим̣су. там̣ сандха̄йа вуттам̣ пан̣ӣтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣…пе… ка̄лам̣ а̄роча̄песӣти.

288. адхивут̣т̣хо мети ким̣ сандха̄йа вадати? вегал̣ин̇гато никкхаманака̄ле гхат̣ика̄ро аттано сантике васса̄ва̄сам̣ васанаттха̄йа пат̣ин̃н̃ам̣ аггахеси, там̣ сандха̄йа вадати. ахудева ан̃н̃атхаттам̣ аху доманассанти тема̄сам̣ да̄нам̣ да̄тум̣, дхамман̃ча сотум̣, имина̄ ча нийа̄мена вӣсати бхиккхусахасса̄ни пат̣иджаггитум̣ на̄латтханти ала̄бхам̣ а̄раббха читтан̃н̃атхаттам̣ читтадоманассам̣ ахоси, на татха̄гатам̣ а̄раббха. касма̄? сота̄паннатта̄. со кира пуббе бра̄хман̣абхатто ахоси. атхекасмим̣ самайе паччанте купите вӯпасаманаттхам̣ гаччханто ураччхадам̣ на̄ма дхӣтарама̄ха – ‘‘амма амха̄кам̣ деве ма̄ памаджджӣ’’ти. бра̄хман̣а̄ там̣ ра̄джадхӣтарам̣ дисва̄ висан̃н̃ино ахесум̣. ке име ча̄ти вутте тумха̄кам̣ бхӯмидева̄ти. бхӯмидева̄ на̄ма еварӯпа̄ хонтӣти нит̣т̣хубхитва̄ па̄са̄дам̣ абхирухи. са̄ екадивасам̣ вӣтхим̣ олокентӣ т̣хита̄ кассапасса бхагавато аггаса̄вакам̣ дисва̄ паккоса̄петва̄ пин̣д̣апа̄там̣ датва̄ анумоданам̣ сун̣ама̄на̄йева сота̄панна̄ хутва̄ ‘‘ан̃н̃епи бхиккхӯ аттхӣ’’ти пуччхитва̄ ‘‘саттха̄ вӣсатийа̄ бхиккхусахассехи саддхим̣ исипатане васатӣ’’ти ча сутва̄ нимантетва̄ да̄нам̣ ада̄си.

ра̄джа̄ паччантам̣ вӯпасаметва̄ а̄гато. атха нам̣ пат̣хаматарамева бра̄хман̣а̄ а̄гантва̄ дхӣту аван̣н̣ам̣ ватва̄ парибхиндим̣су. ра̄джа̄ пана дхӣту джа̄така̄лейева варам̣ ада̄си. тасса̄ ‘‘сатта диваса̄ни раджджам̣ да̄табба’’нти варам̣ ган̣хим̣су. атхасса̄ ра̄джа̄ сатта диваса̄ни раджджам̣ ниййа̄теси. са̄ саттха̄рам̣ бходжайама̄на̄ ра̄джа̄нам̣ паккоса̄петва̄ бахиса̄н̣ийам̣ нисӣда̄песи. ра̄джа̄ саттху анумоданам̣ сутва̄ва сота̄панно джа̄то. сота̄паннасса ча на̄ма татха̄гатам̣ а̄раббха а̄гха̄то наттхи. тена вуттам̣ – ‘‘на татха̄гатам̣ а̄раббха̄’’ти.

йам̣ иччхати там̣ харатӯти со кира бха̄джана̄ни пачитва̄ кайавиккайам̣ на кароти, евам̣ пана ватва̄ да̄руттха̄йа ва̄ маттикаттха̄йа ва̄ пала̄латтха̄йа ва̄ аран̃н̃ам̣ гаччхати. маха̄джана̄ ‘‘гхат̣ика̄рена бха̄джана̄ни пакка̄нӣ’’ти сутва̄ парисуддхатан̣д̣улалон̣ададхителапха̄н̣ита̄дӣни гахетва̄ а̄гаччханти. саче бха̄джанам̣ махаггхам̣ хоти, мӯлам̣ аппам̣, йам̣ ва̄ там̣ ва̄ датва̄ ган̣ха̄ма̄ти там̣ на ган̣ханти. дхаммико ва̄н̣иджо ма̄та̄питаро пат̣иджаггати, самма̄самбуддхам̣ упат̣т̣хахати, баху но акусалам̣ бхависсатӣти пуна гантва̄ мӯлам̣ а̄харанти. саче пана бха̄джанам̣ аппаггхам̣ хоти, а̄бхатам̣ мӯлам̣ баху, дхаммико ва̄н̣иджо, амха̄кам̣ пун̃н̃ам̣ бхависсатӣти йатха̄бхатам̣ гхараса̄мика̄ вийа са̄дхукам̣ пат̣иса̄метва̄ гаччханти. евам̣гун̣о пана касма̄ на паббаджатӣти. ран̃н̃о вачанапатхам̣ паччхинданто андхе джин̣н̣е ма̄та̄питаро посетӣти а̄ха.

289. ко ну кхоти кухим̣ ну кхо. кумбхийа̄ти уккхалито. парийога̄ти сӯпабха̄джанато. парибхун̃джа̄ти бхун̃джа. касма̄ панете евам̣ ваданти? гхат̣ика̄ро кира бхаттам̣ пачитва̄ сӯпам̣ сампа̄детва̄ ма̄та̄питаро бходжетва̄ сайампи бхун̃джитва̄ бхагавато вад̣д̣хама̄накам̣ бхаттасӯпам̣ пат̣т̣хапетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ а̄дха̄ракам̣ упат̣т̣хапетва̄ удакам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ ма̄та̄питӯнам̣ сан̃н̃ам̣ датва̄ аран̃н̃ам̣ гаччхати. тасма̄ евам̣ ваданти. абхивиссаттхоти ативиссаттхо. пӣтисукхам̣ на виджахатӣти на нирантарам̣ виджахати, атха кхо раттибха̄ге ва̄ дивасабха̄ге ва̄ га̄ме ва̄ аран̃н̃е ва̄ йасмим̣ йасмим̣ кхан̣е – ‘‘садеваке на̄ма локе аггапуггало майхам̣ гехам̣ пависитва̄ сахаттхена а̄мисам̣ гахетва̄ парибхун̃джати, ла̄бха̄ вата ме’’ти ануссарати, тасмим̣ тасмим̣ кхан̣е пан̃чаван̣н̣а̄ пӣти уппаджджати. там̣ сандха̄йа евам̣ вуттам̣.

290. кал̣опийа̄ти паччхито. ким̣ пана бхагава̄ евамака̄сӣти. паччайо дхаммико, бхиккхӯнам̣ патте бхаттасадисо, тасма̄ евамака̄си. сиккха̄падапан̃н̃аттипи ча са̄вака̄нам̣йева хоти, буддха̄нам̣ сиккха̄падавела̄ на̄ма наттхи. йатха̄ хи ран̃н̃о уййа̄не пуппхапхала̄ни хонти, ан̃н̃есам̣ та̄ни ган̣ханта̄нам̣ ниггахам̣ каронти, ра̄джа̄ йатха̄ручийа̄ парибхун̃джати, евам̣сампадаметам̣. парасамуддава̄сӣтхера̄ пана ‘‘девата̄ кира пат̣иггахетва̄ адам̣сӯ’’ти ваданти.

291. харатха, бханте, харатха бхадрамукха̄ти амха̄кам̣ путто ‘‘кухим̣ гатосӣ’’ти вутте – ‘‘дасабаласса сантика’’нти вадати, кухим̣ ну кхо гаччхати, саттху васанат̣т̣ха̄насса овассакабха̄вампи на джа̄на̄тӣти путте апара̄дхасан̃н̃ино гахан̣е тут̣т̣хачитта̄ евама̄хам̣су.

тема̄сам̣ а̄ка̄саччхаданам̣ ат̣т̣ха̄сӣти бхагава̄ кира чатуннам̣ вассика̄нам̣ ма̄са̄нам̣ екам̣ ма̄сам̣ атиккамитва̄ тин̣ам̣ а̄хара̄песи, тасма̄ евама̄ха. айам̣ панеттха падаттхо – а̄ка̄сам̣ чхаданамасса̄ти а̄ка̄саччхаданам̣. на девотивассӣти кевалам̣ на̄тивасси, йатха̄ панеттха пакатийа̄ ча ниббакосасса удакапа̄тат̣т̣ха̄наббхантаре екампи удакабинду на̄тивасси, евам̣ гханачхаданагехаббхантаре вийа на ва̄та̄тапа̄пи а̄ба̄дхам̣ акам̣су, пакатийа̄ утупхаран̣амева ахоси. апарабха̄ге тасмим̣ нигаме чхад̣д̣итепи там̣ т̣ха̄нам̣ ановассакамева ахоси. манусса̄ каммам̣ каронта̄ деве вассанте таттха са̄т̣аке т̣хапетва̄ каммам̣ каронти. йа̄ва каппут̣т̣ха̄на̄ там̣ т̣ха̄нам̣ та̄дисамева бхависсати. тан̃ча кхо пана на татха̄гатасса иддха̄нубха̄вена, тесам̣йева пана гун̣асампаттийа̄. тесан̃хи – ‘‘самма̄самбуддхо каттха на лабхеййа, амха̄кам̣ на̄ма двиннам̣ андхака̄нам̣ нивесанам̣ уттин̣ам̣ ка̄ресӣ’’ти на таппаччайа̄ доманассам̣ удапа̄ди – ‘‘садеваке локе аггапуггало амха̄кам̣ нивесана̄ тин̣ам̣ а̄хара̄петва̄ гандхакут̣им̣ чха̄да̄песӣ’’ти пана тесам̣ анаппакам̣ балавасоманассам̣ удапа̄ди. ити тесам̣йева гун̣асампаттийа̄ идам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ джа̄танти ведитаббам̣.

292. тан̣д̣улава̄хасата̄нӣти еттха две сакат̣а̄ни еко ва̄хоти ведитаббо. тадупийан̃ча сӯпеййанти сӯпаттха̄йа таданурӯпам̣ телапха̄н̣ита̄дим̣. вӣсатибхиккхусахассасса тема̄саттха̄йа бхаттам̣ бхависсатӣти кира сан̃н̃а̄йа ра̄джа̄ еттакам̣ песеси. алам̣ ме ран̃н̃ова хотӯти касма̄ пат̣иккхипи? адхигатааппиччхата̄йа. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘на̄хам̣ ран̃н̃а̄ дит̣т̣хапуббо, катхам̣ ну кхо песесӣ’’ти. тато чинтеси – ‘‘саттха̄ ба̄ра̄н̣асим̣ гато, аддха̄ со ран̃н̃о васса̄ва̄сам̣ йа̄чийама̄но майхам̣ пат̣ин̃н̃а̄табха̄вам̣ а̄рочетва̄ мама гун̣акатхам̣ катхеси, гун̣акатха̄йа ладдхала̄бхо пана нат̣ена наччитва̄ ладдхам̣ вийа га̄йакена га̄йитва̄ ладдхам̣ вийа ча хоти. ким̣ майхам̣ имина̄, каммам̣ катва̄ уппаннена ма̄та̄питӯнампи самма̄самбуддхассапи упат̣т̣ха̄нам̣ сакка̄ ка̄ту’’нти. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

гхат̣ика̄расуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.