4. дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄

201. евам̣ ме сутанти дӣгханакхасуттам̣. таттха сӯкаракхата̄йанти сӯкаракхата̄ти евам̣на̄маке лен̣е. кассапабуддхака̄ле кира там̣ лен̣ам̣ екасмим̣ буддхантаре патхавийа̄ вад̣д̣хама̄на̄йа антобхӯмигатам̣ джа̄там̣. атхекадивасам̣ еко сӯкаро тасса чхаданапарийантасамӣпе пам̣сум̣ кхан̣и. деве вут̣т̣е пам̣судхото чхаданапарийанто па̄кат̣о ахоси. еко ваначарако дисва̄ – ‘‘пуббе сӣлавантехи парибхуттален̣ена бхавитаббам̣, пат̣иджаггисса̄ми на’’нти самантато пам̣сум̣ апанетва̄ лен̣ам̣ содхетва̄ кут̣т̣апариккхепам̣ катва̄ два̄рава̄тапа̄нам̣ йоджетва̄ супаринит̣т̣хита-судха̄каммачиттакаммараджатапат̣т̣асадиса̄йа ва̄лука̄йа сантхатапаривен̣ам̣ лен̣ам̣ катва̄ ман̃чапӣт̣хам̣ пан̃н̃а̄петва̄ бхагавато васанаттха̄йа ада̄си. лен̣ам̣ гамбхӣрам̣ ахоси отаритва̄ абхирухитаббам̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

дӣгханакхоти тасса парибба̄джакасса на̄мам̣. упасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? со кира тхере ад̣д̣хама̄сапаббаджите чинтеси – ‘‘майхам̣ ма̄туло ан̃н̃ам̣ па̄сан̣д̣ам̣ гантва̄ на чирам̣ тит̣т̣хати, ида̄ни панасса саман̣асса готамасса сантикам̣ гатасса ад̣д̣хама̄со джа̄то. паваттимписса на сун̣а̄ми, оджавантам̣ ну кхо са̄санам̣, джа̄нисса̄ми на’’нти гантука̄мо джа̄то. тасма̄ упасан̇ками. екамантам̣ т̣хитоти тасмим̣ кира самайе тхеро бхагавантам̣ бӣджайама̄но т̣хито хоти, парибба̄джако ма̄туле хироттаппена т̣хитакова пан̃хам̣ пуччхи. тена вуттам̣ ‘‘екамантам̣ т̣хито’’ти.

саббам̣ ме наккхаматӣти сабба̄ ме упапаттийо наккхаманти, пат̣исандхийо наккхамантӣти адхиппа̄йена вадати. етта̄вата̄нена ‘‘уччхедава̄дохамасмӣ’’ти дӣпитам̣ хоти. бхагава̄ панасса адхиппа̄йам̣ мун̃читва̄ аккхаре та̄ва досам̣ дассенто йа̄пи кхо тетиа̄дима̄ха. таттха еса̄пи те дит̣т̣хи наккхаматӣти еса̄пи те пат̣хамам̣ руччитва̄ кхама̄петва̄ гахитадит̣т̣хи наккхаматӣти. еса̄ че ме, бхо готама, дит̣т̣хи кхамеййа̄ти майхан̃хи саббам̣ наккхаматӣти дит̣т̣хи, тасса майхам̣ йа̄ еса̄ саббам̣ ме наккхаматӣти дит̣т̣хи, еса̄ ме кхамеййа. йам̣ там̣ ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вуттам̣, тамписса та̄дисамева. йатха̄ саббагахан̣ена гахита̄пи айам̣ дит̣т̣хи кхамати, евамевам̣ тампи кхамеййа. евам̣ аттано ва̄де а̄ропитам̣ досам̣ н̃атва̄ там̣ парихара̄мӣти сан̃н̃а̄йа вадати, аттхато панасса ‘‘еса̄ дит̣т̣хи на ме кхаматӣ’’ти а̄паджджати. йасса панеса̄ на кхамати на руччати, тасса̄йам̣ та̄йа дит̣т̣хийа̄ саббам̣ ме на кхаматӣти дит̣т̣хи ручитам̣. тена хи дит̣т̣хиаккхамена аручитена бхавитаббанти саббам̣ кхаматӣти руччатӣти а̄паджджати. на панеса там̣ сампат̣иччхати, кевалам̣ тасса̄пи уччхедадит̣т̣хийа̄ уччхедамева ган̣ха̄ти. тена̄ха бхагава̄ ато кхо те, аггивессана,…пе… ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ упа̄дийантӣти. таттха атоти паджаханакесу ниссаккам̣, йе паджаханти, техи йе наппаджахантӣти вуччийанти, тева бахутара̄ти аттхо. бахӯ хи бахутара̄ти еттха хика̄ро нипа̄таматтам̣, бахӯ бахутара̄ти аттхо. парато танӯ хи танутара̄ти падепи есева найо. йе евама̄хам̣сӯти йе евам̣ ваданти. тан̃чева дит̣т̣хим̣ наппаджаханти, ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ упа̄дийантӣти мӯладассанам̣ наппаджаханти, апарадассанам̣ упа̄дийанти.

еттха ча сассатам̣ гахетва̄ тампи аппаха̄йа уччхедам̣ ва̄ екаччасассатам̣ ва̄ гахетум̣ на сакка̄, уччхедампи гахетва̄ там̣ аппаха̄йа сассатам̣ ва̄ екаччасассатам̣ ва̄ на сакка̄ гахетум̣, екаччасассатампи гахетва̄ там̣ аппаха̄йа сассатам̣ ва̄ уччхедам̣ ва̄ на сакка̄ гахетум̣. мӯласассатам̣ пана аппаха̄йа ан̃н̃ам̣ сассатамева сакка̄ гахетум̣. катхам̣? екасмин̃хи самайе ‘‘рӯпам̣ сассата’’нти гахетва̄ апарасмим̣ самайе ‘‘на суддхарӯпамева сассатам̣, ведана̄пи сассата̄, вин̃н̃а̄н̣ампи сассата’’нти ган̣ха̄ти. уччхедепи екаччасассатепи есева найо. йатха̄ ча кхандхесу, евам̣ а̄йатанесупи йоджетаббам̣. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘тан̃чева дит̣т̣хим̣ наппаджаханти, ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ упа̄дийантӣ’’ти.

дутийава̄ре атоти аппаджаханакесу ниссаккам̣, йе наппаджаханти, техи, йе паджахантӣти вуччийанти, тева танутара̄ аппатара̄ти аттхо. тан̃чева дит̣т̣хим̣ паджаханти, ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ на упа̄дийантӣти тан̃ча мӯладассанам̣ паджаханти, ан̃н̃ан̃ча дассанам̣ на ган̣ханти. катхам̣? екасмин̃хи самайе ‘‘рӯпам̣ сассата’’нти гахетва̄ апарасмим̣ самайе таттха а̄дӣнавам̣ дисва̄ ‘‘ол̣а̄рикаметам̣ майхам̣ дассана’’нти паджахати ‘‘на кевалан̃ча рӯпам̣ сассатанти дассанамева ол̣а̄рикам̣, ведана̄пи сассата̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ампи сассатанти дассанам̣ ол̣а̄рикамева̄’’ти виссаджджети. уччхедепи екаччасассатепи есева найо. йатха̄ ча кхандхесу, евам̣ а̄йатанесупи йоджетаббам̣. евам̣ тан̃ча мӯладассанам̣ паджаханти, ан̃н̃ан̃ча дассанам̣ на ган̣ханти.

сантаггивессана̄ти касма̄ а̄рабхи? айам̣ уччхедаладдхико аттано ладдхим̣ нигӯхати, тасса̄ пана ладдхийа̄ ван̣н̣е вуччама̄не аттано ладдхим̣ па̄тукариссатӣти тиссо ладдхийо екато дассетва̄ вибхаджитум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

са̄ра̄га̄йа сантикетиа̄дӣсу ра̄гавасена ват̣т̣е раджджанасса а̄санна̄ тан̣ха̄дит̣т̣хисам̣йоджанена ват̣т̣асам̣йоджанасса сантике. абхинандана̄йа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева гилитва̄ парийа̄дийанасса гахан̣асса ча а̄санна̄ти аттхо. аса̄ра̄га̄йа сантикетиа̄дӣсу ват̣т̣е араджджанасса а̄санна̄тиа̄дина̄ найена аттхо ведитаббо.

еттха ча сассатадассанам̣ аппаса̄ваджджам̣ дандхавира̄гам̣, уччхедадассанам̣ маха̄са̄ваджджам̣ кхиппавира̄гам̣. катхам̣? сассатава̄дӣ хи идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄ти, сукатадуккат̣а̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄ти, кусалам̣ кароти, акусалам̣ каронто бха̄йати, ват̣т̣ам̣ асса̄дети, абхинандати. буддха̄нам̣ ва̄ буддхаса̄вака̄нам̣ ва̄ саммукхӣбхӯто сӣгхам̣ ладдхим̣ джахитум̣ на саккоти. тасма̄ там̣ сассатадассанам̣ аппаса̄ваджджам̣ дандхавира̄ганти вуччати. уччхедава̄дӣ пана идхалокапаралокам̣ аттхӣти джа̄на̄ти, сукатадуккат̣а̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄ти, кусалам̣ на кароти, акусалам̣ каронто на бха̄йати, ват̣т̣ам̣ на асса̄дети, на̄бхинандати, буддха̄нам̣ ва̄ буддхаса̄вака̄нам̣ ва̄ саммукхӣбха̄ве сӣгхам̣ дассанам̣ паджахати. па̄рамийо пӯретум̣ сакконто буддхо хутва̄, асакконто абхинӣха̄рам̣ катва̄ са̄вако хутва̄ паринибба̄йати. тасма̄ уччхедадассанам̣ маха̄са̄ваджджам̣ кхиппавира̄ганти вуччати.

202. со пана парибба̄джако етаматтхам̣ асаллаккхетва̄ – ‘‘майхам̣ дассанам̣ сам̣ван̣н̣ети пасам̣сати, аддха̄ ме сундарам̣ дассана’’нти саллаккхетва̄ уккам̣сети ме бхавантиа̄дима̄ха.

ида̄ни йасма̄ айам̣ парибба̄джако кан̃джийенева титтака̄ла̄бу, уччхедадассаненева пӯрито, со йатха̄ кан̃джийам̣ аппаха̄йа на сакка̄ ла̄бумхи телапха̄н̣ита̄дӣни паккхипитум̣, паккхитта̄нипи на ган̣ха̄ти, евамевам̣ там̣ ладдхим̣ аппаха̄йа абхаббо маггапхала̄нам̣ ла̄бха̄йа, тасма̄ ладдхим̣ джаха̄панаттхам̣ татраггивессана̄тиа̄ди а̄раддхам̣. виггахоти калахо. евамета̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нам̣ хотӣти евам̣ виггаха̄диа̄дӣнавам̣ дисва̄ та̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нам̣ хоти. со хи парибба̄джако ‘‘ким̣ ме имина̄ виггаха̄дина̄’’ти там̣ уччхедадассанам̣ паджахати.

205. атхасса бхагава̄ вамитакан̃джийе ла̄бумхи саппипха̄н̣ита̄дӣни паккхипанто вийа хадайе аматосадхам̣ пӯресса̄мӣти випассанам̣ а̄чиккханто айам̣ кхо пана, аггивессана, ка̄йотиа̄дима̄ха. тассаттхо ваммикасутте вутто. аниччатотиа̄дӣнипи хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄нева. йо ка̄йасмим̣ ка̄йачхандоти йа̄ ка̄йасмим̣ тан̣ха̄. снехоти тан̣ха̄снехова. ка̄йанвайата̄ти ка̄йа̄нугаманабха̄во, ка̄йам̣ анугаччханакакилесоти аттхо.

евам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассенто тиссо кхотиа̄дима̄ха. пуна та̄сам̣йева ведана̄нам̣ асаммиссабха̄вам̣ дассенто йасмим̣, аггивессана, самайетиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йасмим̣ самайе сукха̄дӣсу екам̣ веданам̣ ведайати, тасмим̣ самайе ан̃н̃а̄ ведана̄ аттано ва̄рам̣ ва̄ ока̄сам̣ ва̄ олокайама̄на̄ нисинна̄ на̄ма наттхи, атха кхо ануппанна̄ва хонти бхиннаудакапуппхул̣а̄ вийа ча антарахита̄ ва̄. сукха̄пи кхотиа̄ди та̄сам̣ ведана̄нам̣ чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣.

на кеначи сам̣вадатӣти тассатам̣ гахетва̄ ‘‘сассатава̄дӣ аха’’нти уччхедава̄дина̄пи саддхим̣ на сам̣вадати, тамева гахетва̄ ‘‘сассатава̄дӣ аха’’нти екаччасассатава̄дина̄ саддхим̣ на вивадати. евам̣ тайопи ва̄да̄ париваттетва̄ йоджетабба̄. йан̃ча локе вуттанти йам̣ локе катхитам̣ вохаритам̣, тена вохарати апара̄масанто кин̃чи дхаммам̣ пара̄ма̄сагга̄хена агган̣ханто. вуттампи четам̣ –

‘‘йо хоти бхиккху арахам̣ ката̄вӣ,

кхӣн̣а̄саво антимадехадха̄рӣ;

ахам̣ вада̄мӣтипи со вадеййа,

мамам̣ вадантӣтипи со вадеййа;

локе саман̃н̃ам̣ кусало видитва̄,

воха̄раматтена со вохареййа̄’’ти. (сам̣. ни. 1.25);

апарампи вуттам̣ – ‘‘има̄ кхо читта локасаман̃н̃а̄ локанируттийо локавоха̄ра̄ локапан̃н̃аттийо, йа̄хи татха̄гато вохарати апара̄маса’’нти (дӣ. ни. 1.440).

206. абхин̃н̃а̄паха̄нама̄ха̄ти сассата̄дӣсу тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сассатам̣ абхин̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ сассатасса паха̄нама̄ха, уччхедам̣, екаччасассатам̣ абхин̃н̃а̄йа екаччасассатасса паха̄нам̣ вадати. рӯпам̣ абхин̃н̃а̄йа рӯпасса паха̄нам̣ вадатӣтиа̄дина̄ найенеттха аттхо ведитаббо.

пат̣исан̃чиккхатоти паччавеккхантасса. анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччӣти ануппа̄даниродхена нируддхехи а̄савехи аггахетва̄ва читтам̣ вимуччи. етта̄вата̄ чеса парасса вад̣д̣хитам̣ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ кхудам̣ виноденто вийа парасса а̄раддха̄йа дхаммадесана̄йа н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттан̃чева патто, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса ча маттхакам̣, сол̣аса ча пан̃н̃а̄ пат̣ивиджджхитва̄ т̣хито. дӣгханакхо пана сота̄паттипхалам̣ патва̄ саран̣есу патит̣т̣хито.

бхагава̄ пана имам̣ десанам̣ сӯрийе дхарама̄нейева нит̣т̣ха̄петва̄ гиджджхакӯт̣а̄ оруйха вел̣уванам̣ гантва̄ са̄вакасаннипа̄тамака̄си, чатуран̇гасаманна̄гато саннипа̄то ахоси. татрима̄ни ан̇га̄ни – ма̄гханаккхаттена йутто пун̣н̣амаупосатхадивасо, кеначи ана̄мантита̄ни хутва̄ аттанойева дхаммата̄йа саннипатита̄ни ад̣д̣хателаса̄ни бхиккхусата̄ни, тесу екопи путхуджджано ва̄ сота̄панна-сакада̄га̄ми-ана̄га̄ми-суккхавипассака-арахантесу ва̄ ан̃н̃атаро наттхи, саббе чхал̣абхин̃н̃а̄ва, екопи четтха саттхакена кесе чхиндитва̄ паббаджито на̄ма наттхи, саббе ехибхиккхунойева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.