3. парибба̄джакавагго

1. тевиджджаваччхасуттаван̣н̣ана̄

185. евам̣ ме сутанти тевиджджаваччхасуттам̣. таттха екапун̣д̣арӣкети пун̣д̣арӣко вуччати сетамбаруккхо, со тасмим̣ а̄ра̄ме еко пун̣д̣арӣко аттхӣти екапун̣д̣арӣко. етадахосӣти таттха пависитука̄мата̄йа ахоси. чирассам̣ кхо, бхантети пакатийа̄ а̄гатапуббатам̣ упа̄да̄йа. дхаммасса ча̄нудхамманти идха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ дхаммо на̄ма, маха̄джанасса бйа̄каран̣ам̣ анудхаммо на̄ма. сесам̣ джӣвакасутте (ма. ни. 2.51 а̄дайо) вуттанайамева. на ме тети ананун̃н̃а̄йа т̣хатва̄ анун̃н̃ампи пат̣иккхипати. ‘‘саббан̃н̃ӯ саббадасса̄вӣ апарисесам̣ н̃а̄н̣адассанам̣ пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти хи идам̣ ануджа̄нитаббам̣ сийа̄, – ‘‘чарато ча ме…пе… паччупат̣т̣хита’’нти идам̣ пана на̄нуджа̄нитаббам̣. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена хи а̄ваджджитва̄ паджа̄на̄ти. тасма̄ ананун̃н̃а̄йа т̣хатва̄ анун̃н̃ампи пат̣иккхипанто евама̄ха.

186. а̄сава̄нам̣ кхайа̄ти еттха саким̣ кхӣн̣а̄нам̣ а̄сава̄нам̣ пуна кхепетабба̄бха̄ва̄ йа̄вадева̄ти на вуттам̣. пуббенива̄сан̃а̄н̣ена четтха бхагава̄ атӣтаджа̄нанагун̣ам̣ дассети, диббачаккхун̃а̄н̣ена паччуппаннаджа̄нанагун̣ам̣, а̄саваккхайан̃а̄н̣ена локуттарагун̣анти. ити има̄хи тӣхи виджджа̄хи сакалабуддхагун̣е сам̣кхипитва̄ катхеси.

гихисам̣йоджананти гихибандханам̣ гихипариккха̄ресу никантим̣. наттхи кхо ваччха̄ти гихисам̣йоджанам̣ аппаха̄йа дуккхассантакаро на̄ма наттхи. йепи хи сантатимаха̄матто уггасено сет̣т̣хипутто вӣтасокада̄ракоти гихилин̇ге т̣хита̄ва арахаттам̣ патта̄, тепи маггена саббасан̇кха̄ресу никантим̣ суккха̄петва̄ патта̄. там̣ патва̄ пана на тена лин̇гена ат̣т̣хам̣су, гихилин̇гам̣ на̄метам̣ хӣнам̣, уттамагун̣ам̣ дха̄ретум̣ на саккоти. тасма̄ таттха т̣хито арахаттам̣ патва̄ там̣дивасамева паббаджати ва̄ паринибба̄ти ва̄. бхӯмадевата̄ пана тит̣т̣ханти. касма̄? нилӣйанока̄сасса аттхита̄йа. сесака̄мабхаве мануссесу сота̄панна̄дайо тайо тит̣т̣ханти, ка̄ма̄вачарадевесу сота̄панна̄ сакада̄га̄мино ча, ана̄га̄микхӣн̣а̄сава̄ панеттха на тит̣т̣ханти. касма̄? тан̃хи т̣ха̄нам̣ лал̣итаджанасса а̄ва̄со, наттхи таттха тесам̣ павивека̄рахам̣ пат̣иччханнат̣т̣ха̄нан̃ча. ити таттха кхӣн̣а̄саво паринибба̄ти, ана̄га̄мӣ чавитва̄ суддха̄ва̄се ниббаттати. ка̄ма̄вачарадевато упари пана чатта̄ропи арийа̄ тит̣т̣ханти.

сопа̄си каммава̄дӣти сопи каммава̄дӣ ахоси, кирийампи на пат̣иба̄хиттха. тан̃хи еканавутикаппаматтхаке атта̄нам̣йева гахетва̄ катхети. тада̄ кира маха̄сатто па̄сан̣д̣апаригган̣ханаттхам̣ паббаджито тассапи па̄сан̣д̣асса ниппхалабха̄вам̣ джа̄нитва̄ вӣрийам̣ на ха̄песи, кирийава̄дӣ хутва̄ сагге ниббаттати. тасма̄ евама̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

тевиджджаваччхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. аггиваччхасуттаван̣н̣ана̄

187. евам̣ ме сутанти аггиваччхасуттам̣. таттха на кхо аханти пат̣хамава̄ре на̄хам̣ сассатадит̣т̣хикоти вадати, дутийе на̄хам̣ уччхедадит̣т̣хикоти. евам̣ анта̄нантика̄дивасена саббава̄ресу пат̣иккхепо ведитаббо. хоти ча на ча хотӣти айам̣ панеттха екаччасассатава̄до. нева хоти на на хотӣти айам̣ амара̄виккхепоти ведитаббо.

189. садуккханти килесадуккхена чева випа̄кадуккхена ча садуккхам̣. савигха̄танти тесам̣йева двиннам̣ васена саупагха̄такам̣. саупа̄йа̄санти тесам̣йева васена саупа̄йа̄сам̣. сапарил̣а̄ханти тесам̣йева васена сапарил̣а̄хам̣.

кин̃чи дит̣т̣хигатанти ка̄чи ека̄ дит̣т̣хипи руччитва̄ кхама̄петва̄ гахита̄ аттхӣти пуччхати. апанӣтанти нӣхат̣ам̣ апавиддхам̣. дит̣т̣ханти пан̃н̃а̄йа дит̣т̣хам̣. тасма̄ти йасма̄ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайавайам̣ аддаса, тасма̄. саббаман̃н̃ита̄нанти саббесам̣ тин̣н̣ампи тан̣ха̄дит̣т̣хима̄наман̃н̃ита̄нам̣. матхита̄нанти тесам̣йева вевачанам̣. ида̄ни та̄ни вибхаджитва̄ дассенто саббаахам̣ка̄ра-мамам̣ка̄ра-ма̄на̄нусайа̄нанти а̄ха. еттха хи ахам̣ка̄ро дит̣т̣хи, мамам̣ка̄ро тан̣ха̄, ма̄на̄нусайо ма̄но. анупа̄да̄ вимуттоти чатӯхи упа̄да̄нехи кан̃чи дхаммам̣ анупа̄дийитва̄ вимутто.

190. на упетӣти на йуджджати. еттха ча ‘‘на упападжджатӣ’’ти идам̣ ануджа̄нитаббам̣ сийа̄. йасма̄ пана евам̣ вутте со парибба̄джако уччхедам̣ ган̣хеййа, упападжджатӣти пана сассатамева, упападжджати ча на ча упападжджатӣти екаччасассатам̣, нева упападжджати на на упападжджатӣти амара̄виккхепам̣, тасма̄ бхагава̄ – ‘‘айам̣ аппатит̣т̣хо ана̄ламбо хоту, сукхапавесанат̣т̣ха̄нам̣ ма̄ лабхатӯ’’ти ананун̃н̃а̄йа т̣хатва̄ анун̃н̃ампи пат̣иккхипи. аланти саматтхам̣ парийаттам̣. дхаммоти паччайа̄ка̄радхаммо. ан̃н̃атрайогена̄ти ан̃н̃аттха пайогена. ан̃н̃атра̄чарийакена̄ти паччайа̄ка̄рам̣ аджа̄нанта̄нам̣ ан̃н̃есам̣ а̄чарийа̄нам̣ сантике васантена.

191. тена хи ваччха̄ти йасма̄ твам̣ саммохама̄па̄динти вадаси, тасма̄ там̣йеветтха пат̣ипуччхисса̄ми. ана̄ха̄ро ниббутоти аппаччайо ниббуто.

192. йена рӯпена̄ти йена рӯпена саттасан̇кха̄там̣ татха̄гатам̣ рӯпӣти пан̃н̃а̄пеййа. гамбхӣроти гун̣агамбхӣро. аппамеййоти пама̄н̣ам̣ ган̣хитум̣ на саккун̣еййо. дуппарийога̄л̣хоти дуога̄хо дуджджа̄но. сеййатха̄пи маха̄самуддоти йатха̄ маха̄самуддо гамбхӣро аппамеййо дуджджа̄но, евамева кхӣн̣а̄савопи. там̣ а̄раббха упападжджатӣтиа̄ди саббам̣ на йуджджати. катхам̣? йатха̄ париниббутам̣ аггим̣ а̄раббха пураттхимам̣ дисам̣ гатотиа̄ди саббам̣ на йуджджати, евам̣.

аниччата̄ти аниччата̄йа. са̄ре патит̣т̣хитанти локуттарадхаммаса̄ре патит̣т̣хитам̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

аггиваччхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. маха̄ваччхасуттаван̣н̣ана̄

193. евам̣ ме сутанти маха̄ваччхасуттам̣. таттха сахакатхӣти саддхим̣ва̄до, бахум̣ майа̄ тумхехи саддхим̣ катхитапуббанти катхам̣ са̄рети меттим̣ гхат̣ети. пурима̄ни хи две сутта̄ни етассева катхита̄ни, сам̣йуттаке абйа̄катасам̣йуттам̣ (сам̣. ни. 4.416 а̄дайо) на̄ма етассева катхитам̣ – ‘‘ким̣ ну кхо, бхо готама, сассато локо идамева саччам̣ могхаман̃н̃анти абйа̄катамета’’нти евам̣ екуттараника̄йепи имина̄ саддхим̣ катхитам̣ аттхийева. тасма̄ евама̄ха. самма̄самбуддхопи тасса а̄гата̄гатасса сан̇гахам̣ катва̄ ока̄самака̄сийева. касма̄? айан̃хи сассатадит̣т̣хико, сассатадит̣т̣хика̄ ча сӣгхам̣ ладдхим̣ на виссадждженти, васа̄теламаккхитапилотика̄ вийа чирена суджджханти. пассати ча бхагава̄ – ‘‘айам̣ парибба̄джако ка̄ле гаччханте гаччханте ладдхим̣ виссаджджетва̄ мама сантике паббаджитва̄ чха абхин̃н̃а̄йо саччхикатва̄ абхин̃н̃а̄таса̄вако бхависсатӣ’’ти. тасма̄ тасса а̄гата̄гатасса сан̇гахам̣ катва̄ ока̄самака̄сийева. идам̣ панасса паччхимагаманам̣. со хи имасмим̣ сутте таран̣ам̣ ва̄ хоту атаран̣ам̣ ва̄, йат̣т̣хим̣ отаритва̄ удаке патама̄но вийа саман̣асса готамасса сантикам̣ гантва̄ паббаджисса̄мӣти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ а̄гато. тасма̄ дхаммадесанам̣ йа̄чанто са̄дху ме бхавам̣ готамотиа̄дима̄ха. тасса бхагава̄ мӯлавасена сам̣кхиттадесанам̣, каммапатхавасена виттха̄радесанам̣ десеси. мӯлавасена четтха атисам̣кхитта̄ десана̄, каммапатхавасена сам̣кхитта̄ виттха̄расадиса̄. буддха̄нам̣ пана ниппарийа̄йена виттха̄радесана̄ на̄ма наттхи. чатувӣсатисамантапат̣т̣ха̄нампи хи саттапакаран̣е абхидхаммапит̣аке ча саббам̣ сам̣кхиттамева. тасма̄ мӯлавасена̄пи каммапатхавасена̄пи сам̣кхиттамева десесӣти ведитаббо.

194. таттха па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ кусалантиа̄дӣсу пат̣ипа̄т̣ийа̄ саттадхамма̄ ка̄ма̄вачара̄, анабхиджджха̄дайо тайо чатубхӯмика̄пи ват̣т̣анти.

йато кхо, ваччха, бхиккхуноти кин̃ча̄пи анийаметва̄ вуттам̣, йатха̄ пана джӣвакасутте ча чан̇кӣсутте ча, евам̣ имасмим̣ сутте ча атта̄намева сандха̄йетам̣ бхагавата̄ вуттанти ведитаббам̣.

195. аттхи пана̄ти ким̣ пуччха̄мӣти пуччхати? айам̣ кирасса ладдхи – ‘‘тасмим̣ тасмим̣ са̄сане саттха̄ва араха̄ хоти, са̄вако пана арахаттам̣ паттум̣ саматтхо наттхи. саман̣о ча готамо ‘йато кхо, ваччха, бхиккхуно’ти екам̣ бхиккхум̣ катхенто вийа катхети, аттхи ну кхо саман̣асса готамасса са̄вако арахаттаппатто’’ти. етаматтхам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. таттха тит̣т̣хатӯти бхавам̣ та̄ва готамо тит̣т̣хату, бхаван̃хи локе па̄кат̣о араха̄ти аттхо. тасмим̣ бйа̄кате уттари бхиккхунӣа̄дӣнам̣ васена пан̃хам̣ пуччхи, бхагава̄писса бйа̄ка̄си.

196. а̄ра̄дхакоти сампа̄дако парипӯрако.

197. секха̄йа виджджа̄йа паттаббанти хет̣т̣химапхалаттайам̣ паттаббам̣. там̣ саббам̣ майа̄ ануппаттанти вадати. витан̣д̣ава̄дӣ пана̄ха – ‘‘катаме дхамма̄ секкха̄? чатта̄ро магга̄ апарийа̄панна̄ хет̣т̣хима̄ни ча тӣн̣и са̄ман̃н̃апхала̄нӣ’’ти (дха. са. 1023) вачанато арахаттамаггопи анена паттойева. пхалам̣ пана апаттам̣, тасса паттийа̄ уттари йогам̣ катха̄петӣти. со евам̣ сан̃н̃а̄петаббо –

‘‘йо ве килеса̄ни паха̄йа пан̃ча,

парипун̣н̣асекхо апариха̄надхаммо;

четовасиппатто сама̄хитиндрийо,

са ве т̣хитаттоти наро павуччатӣ’’ти. (а. ни. 4.5);

ана̄га̄мипуггало хи екантапарипун̣н̣асекхо. там̣ сандха̄йа ‘‘секха̄йа виджджа̄йа паттабба’’нти а̄ха. маггасса пана екачиттаккхан̣икатта̄ таттха т̣хитасса пуччха̄ на̄ма наттхи. имина̄ суттена маггопи бахучиттаккхан̣ико хотӯти че. етам̣ на буддхавачанам̣, вуттага̄тха̄йа ча аттхо вируджджхати. тасма̄ ана̄га̄мипхале т̣хатва̄ арахаттамаггасса випассанам̣ катха̄петӣти ведитаббо. йасма̄ панасса на кевалам̣ суддхаарахаттассева упаниссайо, чханнампи абхин̃н̃а̄нам̣ упаниссайо аттхи, тасма̄ бхагава̄ – ‘‘евамайам̣ саматхе каммам̣ катва̄ пан̃ча абхин̃н̃а̄ ниббаттессати, випассана̄йа каммам̣ катва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссати. евам̣ чхал̣абхин̃н̃о маха̄са̄вако бхависсатӣ’’ти випассана̄маттам̣ акатхетва̄ саматхавипассана̄ а̄чиккхи.

198. сати сатиа̄йатанети сати сатика̄ран̣е. кин̃четтха ка̄ран̣ам̣? абхин̃н̃а̄ ва̄ абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ ва̄ аваса̄не пана арахаттам̣ ва̄ ка̄ран̣ам̣ арахаттасса випассана̄ ва̄ти ведитаббам̣.

200. паричин̣н̣о ме бхагава̄ти сатта хи секха̄ бхагавантам̣ паричаранти на̄ма, кхӣн̣а̄савена бхагава̄ паричин̣н̣о хоти. ити сан̇кхепена арахаттам̣ бйа̄каронто тхеро евама̄ха. те пана бхиккхӯ таматтхам̣ на джа̄ним̣су, аджа̄нанта̄ва тасса вачанам̣ сампат̣иччхитва̄. бхагавато а̄рочесум̣. девата̄ти тесам̣ гун̣а̄нам̣ ла̄бхӣ девата̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

маха̄ваччхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄

201. евам̣ ме сутанти дӣгханакхасуттам̣. таттха сӯкаракхата̄йанти сӯкаракхата̄ти евам̣на̄маке лен̣е. кассапабуддхака̄ле кира там̣ лен̣ам̣ екасмим̣ буддхантаре патхавийа̄ вад̣д̣хама̄на̄йа антобхӯмигатам̣ джа̄там̣. атхекадивасам̣ еко сӯкаро тасса чхаданапарийантасамӣпе пам̣сум̣ кхан̣и. деве вут̣т̣е пам̣судхото чхаданапарийанто па̄кат̣о ахоси. еко ваначарако дисва̄ – ‘‘пуббе сӣлавантехи парибхуттален̣ена бхавитаббам̣, пат̣иджаггисса̄ми на’’нти самантато пам̣сум̣ апанетва̄ лен̣ам̣ содхетва̄ кут̣т̣апариккхепам̣ катва̄ два̄рава̄тапа̄нам̣ йоджетва̄ супаринит̣т̣хита-судха̄каммачиттакаммараджатапат̣т̣асадиса̄йа ва̄лука̄йа сантхатапаривен̣ам̣ лен̣ам̣ катва̄ ман̃чапӣт̣хам̣ пан̃н̃а̄петва̄ бхагавато васанаттха̄йа ада̄си. лен̣ам̣ гамбхӣрам̣ ахоси отаритва̄ абхирухитаббам̣. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

дӣгханакхоти тасса парибба̄джакасса на̄мам̣. упасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? со кира тхере ад̣д̣хама̄сапаббаджите чинтеси – ‘‘майхам̣ ма̄туло ан̃н̃ам̣ па̄сан̣д̣ам̣ гантва̄ на чирам̣ тит̣т̣хати, ида̄ни панасса саман̣асса готамасса сантикам̣ гатасса ад̣д̣хама̄со джа̄то. паваттимписса на сун̣а̄ми, оджавантам̣ ну кхо са̄санам̣, джа̄нисса̄ми на’’нти гантука̄мо джа̄то. тасма̄ упасан̇ками. екамантам̣ т̣хитоти тасмим̣ кира самайе тхеро бхагавантам̣ бӣджайама̄но т̣хито хоти, парибба̄джако ма̄туле хироттаппена т̣хитакова пан̃хам̣ пуччхи. тена вуттам̣ ‘‘екамантам̣ т̣хито’’ти.

саббам̣ ме наккхаматӣти сабба̄ ме упапаттийо наккхаманти, пат̣исандхийо наккхамантӣти адхиппа̄йена вадати. етта̄вата̄нена ‘‘уччхедава̄дохамасмӣ’’ти дӣпитам̣ хоти. бхагава̄ панасса адхиппа̄йам̣ мун̃читва̄ аккхаре та̄ва досам̣ дассенто йа̄пи кхо тетиа̄дима̄ха. таттха еса̄пи те дит̣т̣хи наккхаматӣти еса̄пи те пат̣хамам̣ руччитва̄ кхама̄петва̄ гахитадит̣т̣хи наккхаматӣти. еса̄ че ме, бхо готама, дит̣т̣хи кхамеййа̄ти майхан̃хи саббам̣ наккхаматӣти дит̣т̣хи, тасса майхам̣ йа̄ еса̄ саббам̣ ме наккхаматӣти дит̣т̣хи, еса̄ ме кхамеййа. йам̣ там̣ ‘‘саббам̣ ме наккхаматӣ’’ти вуттам̣, тамписса та̄дисамева. йатха̄ саббагахан̣ена гахита̄пи айам̣ дит̣т̣хи кхамати, евамевам̣ тампи кхамеййа. евам̣ аттано ва̄де а̄ропитам̣ досам̣ н̃атва̄ там̣ парихара̄мӣти сан̃н̃а̄йа вадати, аттхато панасса ‘‘еса̄ дит̣т̣хи на ме кхаматӣ’’ти а̄паджджати. йасса панеса̄ на кхамати на руччати, тасса̄йам̣ та̄йа дит̣т̣хийа̄ саббам̣ ме на кхаматӣти дит̣т̣хи ручитам̣. тена хи дит̣т̣хиаккхамена аручитена бхавитаббанти саббам̣ кхаматӣти руччатӣти а̄паджджати. на панеса там̣ сампат̣иччхати, кевалам̣ тасса̄пи уччхедадит̣т̣хийа̄ уччхедамева ган̣ха̄ти. тена̄ха бхагава̄ ато кхо те, аггивессана,…пе… ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ упа̄дийантӣти. таттха атоти паджаханакесу ниссаккам̣, йе паджаханти, техи йе наппаджахантӣти вуччийанти, тева бахутара̄ти аттхо. бахӯ хи бахутара̄ти еттха хика̄ро нипа̄таматтам̣, бахӯ бахутара̄ти аттхо. парато танӯ хи танутара̄ти падепи есева найо. йе евама̄хам̣сӯти йе евам̣ ваданти. тан̃чева дит̣т̣хим̣ наппаджаханти, ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ упа̄дийантӣти мӯладассанам̣ наппаджаханти, апарадассанам̣ упа̄дийанти.

еттха ча сассатам̣ гахетва̄ тампи аппаха̄йа уччхедам̣ ва̄ екаччасассатам̣ ва̄ гахетум̣ на сакка̄, уччхедампи гахетва̄ там̣ аппаха̄йа сассатам̣ ва̄ екаччасассатам̣ ва̄ на сакка̄ гахетум̣, екаччасассатампи гахетва̄ там̣ аппаха̄йа сассатам̣ ва̄ уччхедам̣ ва̄ на сакка̄ гахетум̣. мӯласассатам̣ пана аппаха̄йа ан̃н̃ам̣ сассатамева сакка̄ гахетум̣. катхам̣? екасмин̃хи самайе ‘‘рӯпам̣ сассата’’нти гахетва̄ апарасмим̣ самайе ‘‘на суддхарӯпамева сассатам̣, ведана̄пи сассата̄, вин̃н̃а̄н̣ампи сассата’’нти ган̣ха̄ти. уччхедепи екаччасассатепи есева найо. йатха̄ ча кхандхесу, евам̣ а̄йатанесупи йоджетаббам̣. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘тан̃чева дит̣т̣хим̣ наппаджаханти, ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ упа̄дийантӣ’’ти.

дутийава̄ре атоти аппаджаханакесу ниссаккам̣, йе наппаджаханти, техи, йе паджахантӣти вуччийанти, тева танутара̄ аппатара̄ти аттхо. тан̃чева дит̣т̣хим̣ паджаханти, ан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хим̣ на упа̄дийантӣти тан̃ча мӯладассанам̣ паджаханти, ан̃н̃ан̃ча дассанам̣ на ган̣ханти. катхам̣? екасмин̃хи самайе ‘‘рӯпам̣ сассата’’нти гахетва̄ апарасмим̣ самайе таттха а̄дӣнавам̣ дисва̄ ‘‘ол̣а̄рикаметам̣ майхам̣ дассана’’нти паджахати ‘‘на кевалан̃ча рӯпам̣ сассатанти дассанамева ол̣а̄рикам̣, ведана̄пи сассата̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ампи сассатанти дассанам̣ ол̣а̄рикамева̄’’ти виссаджджети. уччхедепи екаччасассатепи есева найо. йатха̄ ча кхандхесу, евам̣ а̄йатанесупи йоджетаббам̣. евам̣ тан̃ча мӯладассанам̣ паджаханти, ан̃н̃ан̃ча дассанам̣ на ган̣ханти.

сантаггивессана̄ти касма̄ а̄рабхи? айам̣ уччхедаладдхико аттано ладдхим̣ нигӯхати, тасса̄ пана ладдхийа̄ ван̣н̣е вуччама̄не аттано ладдхим̣ па̄тукариссатӣти тиссо ладдхийо екато дассетва̄ вибхаджитум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

са̄ра̄га̄йа сантикетиа̄дӣсу ра̄гавасена ват̣т̣е раджджанасса а̄санна̄ тан̣ха̄дит̣т̣хисам̣йоджанена ват̣т̣асам̣йоджанасса сантике. абхинандана̄йа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева гилитва̄ парийа̄дийанасса гахан̣асса ча а̄санна̄ти аттхо. аса̄ра̄га̄йа сантикетиа̄дӣсу ват̣т̣е араджджанасса а̄санна̄тиа̄дина̄ найена аттхо ведитаббо.

еттха ча сассатадассанам̣ аппаса̄ваджджам̣ дандхавира̄гам̣, уччхедадассанам̣ маха̄са̄ваджджам̣ кхиппавира̄гам̣. катхам̣? сассатава̄дӣ хи идхалокам̣ паралокан̃ча аттхӣти джа̄на̄ти, сукатадуккат̣а̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄ти, кусалам̣ кароти, акусалам̣ каронто бха̄йати, ват̣т̣ам̣ асса̄дети, абхинандати. буддха̄нам̣ ва̄ буддхаса̄вака̄нам̣ ва̄ саммукхӣбхӯто сӣгхам̣ ладдхим̣ джахитум̣ на саккоти. тасма̄ там̣ сассатадассанам̣ аппаса̄ваджджам̣ дандхавира̄ганти вуччати. уччхедава̄дӣ пана идхалокапаралокам̣ аттхӣти джа̄на̄ти, сукатадуккат̣а̄нам̣ пхалам̣ аттхӣти джа̄на̄ти, кусалам̣ на кароти, акусалам̣ каронто на бха̄йати, ват̣т̣ам̣ на асса̄дети, на̄бхинандати, буддха̄нам̣ ва̄ буддхаса̄вака̄нам̣ ва̄ саммукхӣбха̄ве сӣгхам̣ дассанам̣ паджахати. па̄рамийо пӯретум̣ сакконто буддхо хутва̄, асакконто абхинӣха̄рам̣ катва̄ са̄вако хутва̄ паринибба̄йати. тасма̄ уччхедадассанам̣ маха̄са̄ваджджам̣ кхиппавира̄ганти вуччати.

202. со пана парибба̄джако етаматтхам̣ асаллаккхетва̄ – ‘‘майхам̣ дассанам̣ сам̣ван̣н̣ети пасам̣сати, аддха̄ ме сундарам̣ дассана’’нти саллаккхетва̄ уккам̣сети ме бхавантиа̄дима̄ха.

ида̄ни йасма̄ айам̣ парибба̄джако кан̃джийенева титтака̄ла̄бу, уччхедадассаненева пӯрито, со йатха̄ кан̃джийам̣ аппаха̄йа на сакка̄ ла̄бумхи телапха̄н̣ита̄дӣни паккхипитум̣, паккхитта̄нипи на ган̣ха̄ти, евамевам̣ там̣ ладдхим̣ аппаха̄йа абхаббо маггапхала̄нам̣ ла̄бха̄йа, тасма̄ ладдхим̣ джаха̄панаттхам̣ татраггивессана̄тиа̄ди а̄раддхам̣. виггахоти калахо. евамета̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нам̣ хотӣти евам̣ виггаха̄диа̄дӣнавам̣ дисва̄ та̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нам̣ хоти. со хи парибба̄джако ‘‘ким̣ ме имина̄ виггаха̄дина̄’’ти там̣ уччхедадассанам̣ паджахати.

205. атхасса бхагава̄ вамитакан̃джийе ла̄бумхи саппипха̄н̣ита̄дӣни паккхипанто вийа хадайе аматосадхам̣ пӯресса̄мӣти випассанам̣ а̄чиккханто айам̣ кхо пана, аггивессана, ка̄йотиа̄дима̄ха. тассаттхо ваммикасутте вутто. аниччатотиа̄дӣнипи хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄нева. йо ка̄йасмим̣ ка̄йачхандоти йа̄ ка̄йасмим̣ тан̣ха̄. снехоти тан̣ха̄снехова. ка̄йанвайата̄ти ка̄йа̄нугаманабха̄во, ка̄йам̣ анугаччханакакилесоти аттхо.

евам̣ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ дассенто тиссо кхотиа̄дима̄ха. пуна та̄сам̣йева ведана̄нам̣ асаммиссабха̄вам̣ дассенто йасмим̣, аггивессана, самайетиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сан̇кхепаттхо – йасмим̣ самайе сукха̄дӣсу екам̣ веданам̣ ведайати, тасмим̣ самайе ан̃н̃а̄ ведана̄ аттано ва̄рам̣ ва̄ ока̄сам̣ ва̄ олокайама̄на̄ нисинна̄ на̄ма наттхи, атха кхо ануппанна̄ва хонти бхиннаудакапуппхул̣а̄ вийа ча антарахита̄ ва̄. сукха̄пи кхотиа̄ди та̄сам̣ ведана̄нам̣ чун̣н̣авичун̣н̣абха̄вадассанаттхам̣ вуттам̣.

на кеначи сам̣вадатӣти тассатам̣ гахетва̄ ‘‘сассатава̄дӣ аха’’нти уччхедава̄дина̄пи саддхим̣ на сам̣вадати, тамева гахетва̄ ‘‘сассатава̄дӣ аха’’нти екаччасассатава̄дина̄ саддхим̣ на вивадати. евам̣ тайопи ва̄да̄ париваттетва̄ йоджетабба̄. йан̃ча локе вуттанти йам̣ локе катхитам̣ вохаритам̣, тена вохарати апара̄масанто кин̃чи дхаммам̣ пара̄ма̄сагга̄хена агган̣ханто. вуттампи четам̣ –

‘‘йо хоти бхиккху арахам̣ ката̄вӣ,

кхӣн̣а̄саво антимадехадха̄рӣ;

ахам̣ вада̄мӣтипи со вадеййа,

мамам̣ вадантӣтипи со вадеййа;

локе саман̃н̃ам̣ кусало видитва̄,

воха̄раматтена со вохареййа̄’’ти. (сам̣. ни. 1.25);

апарампи вуттам̣ – ‘‘има̄ кхо читта локасаман̃н̃а̄ локанируттийо локавоха̄ра̄ локапан̃н̃аттийо, йа̄хи татха̄гато вохарати апара̄маса’’нти (дӣ. ни. 1.440).

206. абхин̃н̃а̄паха̄нама̄ха̄ти сассата̄дӣсу тесам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ сассатам̣ абхин̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ сассатасса паха̄нама̄ха, уччхедам̣, екаччасассатам̣ абхин̃н̃а̄йа екаччасассатасса паха̄нам̣ вадати. рӯпам̣ абхин̃н̃а̄йа рӯпасса паха̄нам̣ вадатӣтиа̄дина̄ найенеттха аттхо ведитаббо.

пат̣исан̃чиккхатоти паччавеккхантасса. анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччӣти ануппа̄даниродхена нируддхехи а̄савехи аггахетва̄ва читтам̣ вимуччи. етта̄вата̄ чеса парасса вад̣д̣хитам̣ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ кхудам̣ виноденто вийа парасса а̄раддха̄йа дхаммадесана̄йа н̃а̄н̣ам̣ песетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттан̃чева патто, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса ча маттхакам̣, сол̣аса ча пан̃н̃а̄ пат̣ивиджджхитва̄ т̣хито. дӣгханакхо пана сота̄паттипхалам̣ патва̄ саран̣есу патит̣т̣хито.

бхагава̄ пана имам̣ десанам̣ сӯрийе дхарама̄нейева нит̣т̣ха̄петва̄ гиджджхакӯт̣а̄ оруйха вел̣уванам̣ гантва̄ са̄вакасаннипа̄тамака̄си, чатуран̇гасаманна̄гато саннипа̄то ахоси. татрима̄ни ан̇га̄ни – ма̄гханаккхаттена йутто пун̣н̣амаупосатхадивасо, кеначи ана̄мантита̄ни хутва̄ аттанойева дхаммата̄йа саннипатита̄ни ад̣д̣хателаса̄ни бхиккхусата̄ни, тесу екопи путхуджджано ва̄ сота̄панна-сакада̄га̄ми-ана̄га̄ми-суккхавипассака-арахантесу ва̄ ан̃н̃атаро наттхи, саббе чхал̣абхин̃н̃а̄ва, екопи четтха саттхакена кесе чхиндитва̄ паббаджито на̄ма наттхи, саббе ехибхиккхунойева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

дӣгханакхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄

207. евам̣ ме сутанти ма̄ган̣д̣ийасуттам̣. таттха агйа̄га̄рети аггихомаса̄лайам̣. тин̣асантха̄ракети две ма̄ган̣д̣ийа̄ ма̄туло ча бха̄гинеййо ча. тесу ма̄туло паббаджитва̄ арахаттам̣ патто, бха̄гинеййопи саупаниссайо начирассева паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссати. атхасса бхагава̄ упаниссайам̣ дисва̄ раман̣ӣйам̣ девагаббхасадисам̣ гандхакут̣им̣ паха̄йа таттха чха̄рикатин̣акачавара̄дӣхи укла̄пе агйа̄га̄ре тин̣асантха̄ракам̣ пан̃н̃а̄петва̄ парасан̇гахакаран̣аттхам̣ катипа̄хам̣ васиттха. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. тенупасан̇камӣти на кевалам̣ там̣дивасамева, йасма̄ пана там̣ агйа̄га̄рам̣ га̄мӯпача̄ре да̄ракада̄рика̄хи окин̣н̣ам̣ авивиттам̣, тасма̄ бхагава̄ ниччака̄лампи дивасабха̄гам̣ тасмим̣ ванасан̣д̣е вӣтина̄метва̄ са̄йам̣ ва̄саттха̄йа таттха упагаччхати.

аддаса̄ кхо…пе… тин̣асантха̄ракам̣ пан̃н̃аттанти бхагава̄ ан̃н̃есу дивасесу тин̣асантха̄ракам̣ сан̇гхаритва̄ сан̃н̃а̄н̣ам̣ катва̄ гаччхати, там̣дивасам̣ пана пан̃н̃апетва̄ва агама̄си. касма̄? тада̄ хи паччӯсасамайе локам̣ олокетва̄ва аддаса – ‘‘аджджа ма̄ган̣д̣ийо идха̄гантва̄ имам̣ тин̣асантха̄ракам̣ дисва̄ бха̄радва̄джена саддхим̣ тин̣асантха̄ракам̣ а̄раббха катха̄салла̄пам̣ кариссати, атха̄хам̣ а̄гантва̄ дхаммам̣ десесса̄ми, со дхаммам̣ сутва̄ мама сантике паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссати. паресам̣ сан̇гахакаран̣аттхамева хи майа̄ па̄рамийо пӯрита̄’’ти тин̣асантха̄ракам̣ пан̃н̃апетва̄ва агама̄си.

саман̣асеййа̄нурӯпам̣ ман̃н̃ети имам̣ тин̣асантха̄ракам̣ ‘‘саман̣асса ануччхавика̄ сеййа̄’’ти ман̃н̃а̄ми. на ча асан̃н̃атасаман̣асса нивуттхат̣т̣ха̄наметам̣. татха̄хеттха хаттхена а̄кад̣д̣хитат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ па̄дена а̄кад̣д̣хитат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ сӣсена пахат̣ат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ на пан̃н̃а̄йати, ана̄куло ана̄кин̣н̣о абхинно чхекена читтака̄рена тӯлика̄йа париччхиндитва̄ пан̃н̃атто вийа. сан̃н̃атасаман̣асса васитат̣т̣ха̄нам̣, касса бхо васитат̣т̣ха̄нанти пуччхати. бхӯнахуноти хатавад̣д̣хино марийа̄дака̄ракасса. касма̄ евама̄ха? чхасу два̄ресу вад̣д̣хипан̃н̃а̄паналаддхикатта̄. айан̃хи тасса ладдхи – чаккху брӯхетаббам̣ вад̣д̣хетаббам̣, адит̣т̣хам̣ даккхитаббам̣, дит̣т̣хам̣ саматиккамитаббам̣. сотам̣ брӯхетаббам̣ вад̣д̣хетаббам̣, асутам̣ сотаббам̣, сутам̣ саматиккамитаббам̣. гха̄нам̣ брӯхетаббам̣ вад̣д̣хетаббам̣, агха̄йитам̣ гха̄йитаббам̣, гха̄йитам̣ саматиккамитаббам̣. дживха̄ брӯхетабба̄ вад̣д̣хетабба̄, асса̄йитам̣ са̄йитаббам̣, са̄йитам̣ саматиккамитаббам̣. ка̄йо брӯхетаббо вад̣д̣хетаббо, апхут̣т̣хам̣ пхуситаббам̣, пхут̣т̣хам̣ саматиккамитаббам̣. мано брӯхетаббо вад̣д̣хетаббо, авин̃н̃а̄там̣ виджа̄нитаббам̣, вин̃н̃а̄там̣ саматиккамитаббам̣. евам̣ со чхасу два̄ресу вад̣д̣хим̣ пан̃н̃апети. бхагава̄ пана –

‘‘чаккхуна̄ сам̣варо са̄дху, са̄дху сотена сам̣варо;

гха̄нена сам̣варо са̄дху, са̄дху дживха̄йа сам̣варо.

ка̄йена сам̣варо са̄дху, са̄дху ва̄ча̄йа сам̣варо;

манаса̄ сам̣варо са̄дху, са̄дху саббаттха сам̣варо;

саббаттха сам̣вуто бхиккху, саббадуккха̄ памуччатӣ’’ти. (дха. па. 360-361) –

чхасу два̄ресу сам̣варам̣ пан̃н̃апети. тасма̄ со ‘‘вад̣д̣хихато саман̣о готамо марийа̄дака̄рако’’ти ман̃н̃ама̄но ‘‘бхӯнахуно’’ти а̄ха.

арийе н̃а̄йе дхамме кусалети парисуддхе ка̄ран̣адхамме анавадждже. имина̄ ким̣ дассети? еварӯпасса на̄ма уггатасса пан̃н̃а̄тасса йасассино упари ва̄чам̣ бха̄сама̄нена вӣмам̣ситва̄ упадха̄ретва̄ мукхе а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ бха̄ситаббо хоти. тасма̄ ма̄ сахаса̄ абха̄си, мукхе а̄раккхам̣ т̣хапехӣти дассети. еван̃хи но сутте очаратӣти йасма̄ амха̄кам̣ сутте евам̣ а̄гаччхати, на майам̣ мукха̄рул̣хиччха̄маттам̣ вада̄ма, сутте ча на̄ма а̄гатам̣ вадама̄на̄ касса бха̄йеййа̄ма, тасма̄ саммукха̄пи нам̣ вадеййа̄ма̄ти аттхо. аппоссуккоти мама раккханаттха̄йа ануссукко ава̄ват̣о хутва̄ти аттхо. вуттова нам̣ вадеййа̄ти майа̄ вуттова хутва̄ апуччхитова катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ амбаджамбӯа̄дӣни гахетва̄ вийа апӯрайама̄но майа̄ катхитанийа̄мена бхавам̣ бха̄радва̄джо вадеййа, вадассӯти аттхо.

208. ассоси кхоти саттха̄ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббачаккхуна̄ ма̄ган̣д̣ийам̣ таттха а̄гатам̣ аддаса, двиннам̣ джана̄нам̣ бха̄сама̄на̄нам̣ диббасотена саддампи ассоси. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти пхаласама̄паттийа̄ вут̣т̣хито. сам̣вигготи пӣтисам̣вегена сам̣вигго чалито кампито. тасса кира етадахоси – ‘‘нева ма̄ган̣д̣ийена саман̣асса готамасса а̄рочитам̣, на майа̄. амхе мун̃читва̄ ан̃н̃о еттха татийопи наттхи, суто бхависсати амха̄кам̣ саддо тикхин̣асотена пурисена̄’’ти. атхасса аббхантаре пӣти уппаджджитва̄ наванавутиломакӯпасахасса̄ни уддхагга̄ни ака̄си. тена вуттам̣ ‘‘сам̣вигго ломахат̣т̣хаджа̄то’’ти. атха кхо ма̄ган̣д̣ийо парибба̄джакоти парибба̄джакасса пабхиннамукхам̣ вийа бӣджам̣ парипа̄кагатам̣ н̃а̄н̣ам̣, тасма̄ саннисӣдитум̣ асакконто а̄хин̣д̣ама̄но пуна саттху сантикам̣ а̄гантва̄ екамантам̣ нисӣди. там̣ дассетум̣ ‘‘атха кхо ма̄ган̣д̣ийо’’тиа̄ди вуттам̣.

209. саттха̄ – ‘‘евам̣ кира твам̣, ма̄ган̣д̣ийа, мам̣ авача̄’’ти аватва̄ва чаккхум̣ кхо, ма̄ган̣д̣ийа̄ти парибба̄джакасса дхаммадесанам̣ а̄рабхи. таттха васанат̣т̣ха̄нат̣т̣хена рӯпам̣ чаккхусса а̄ра̄моти чаккху рӯпа̄ра̄мам̣. рӯпе ратанти рӯпаратам̣. рӯпена чаккху а̄модитам̣ памодитанти рӯпасамудитам̣. дантанти ниббисеванам̣. гуттанти гопитам̣. раккхитанти т̣хапитараккхам̣. сам̣вутанти пихитам̣. сам̣вара̄йа̄ти пидха̄наттха̄йа.

210. парича̄ритапубботи абхирамитапуббо. рӯпапарил̣а̄ханти рӯпам̣ а̄раббха уппаджджанапарил̣а̄хам̣. имасса пана те, ма̄ган̣д̣ийа, кимасса вачанӣйанти имасса рӯпам̣ паригган̣хитва̄ арахаттаппаттасса кхӣн̣а̄савасса тайа̄ ким̣ вачанам̣ ваттаббам̣ асса, вуд̣д̣хихато марийа̄дака̄ракоти идам̣ ваттаббам̣, на ваттаббанти пуччхати. на кин̃чи, бхо готама̄ти, бхо готама, кин̃чи ваттаббам̣ наттхи. сесадва̄ресупи есева найо.

211. ида̄ни йасма̄ тайа̄ пан̃чаккхандхе париггахетва̄ арахаттаппаттасса кхӣн̣а̄савасса кин̃чи ваттаббам̣ наттхи, ахан̃ча пан̃чаккхандхе париггахетва̄ саббан̃н̃утам̣ патто, тасма̄ ахампи те на кин̃чи ваттабботи дассетум̣ ахам̣ кхо пана̄тиа̄дима̄ха. тасса майхам̣ ма̄ган̣д̣ийа̄ти гихика̄ле аттано сампаттим̣ дассенто а̄ха. таттха вассикотиа̄дӣсу йаттха сукхам̣ хоти вассака̄ле васитум̣, айам̣ вассико. итаресупи есева найо. айам̣ панеттха вачанаттхо – вассам̣ ва̄со вассам̣, вассам̣ арахатӣти вассико. итаресупи есева найо.

таттха вассико па̄са̄до на̄тиуччо хоти на̄тинӣчо, два̄рава̄тапа̄на̄ниписса на̄титанӯни на̄тибахӯни, бхӯматтхаран̣апаччаттхаран̣акхаджджабходжджа̄нипеттха миссака̄нева ват̣т̣анти. хемантике тхамбха̄пи бхиттийопи нӣча̄ хонти, два̄рава̄тапа̄на̄ни танука̄ни сукхумаччхидда̄ни. ун̣хапавесанаттха̄йа бхиттинийӯха̄ни нӣхарӣйанти. бхӯматтхаран̣апаччаттхаран̣анива̄санапа̄рупана̄ни панеттха ун̣хавӣрийа̄ни камбала̄дӣни ват̣т̣анти. кхаджджабходжджам̣ синиддхам̣ кат̣укасаннисситан̃ча. гимхике тхамбха̄пи бхиттийопи учча̄ хонти. два̄рава̄тапа̄на̄ни панеттха бахӯни випуладжа̄ла̄ни бхаванти. бхӯматтхаран̣а̄дӣни дукӯламайа̄ни ват̣т̣анти, кхаджджабходжджа̄ни мадхурарасасӣтавӣрийа̄ни. ва̄тапа̄насамӣпесу четтха нава ча̄т̣ийо т̣хапетва̄ удакасса пӯретва̄ нӣлуппала̄дӣхи сан̃чха̄денти. тесу тесу падесесу удакайанта̄ни каронти, йехи деве вассанте вийа удакадха̄ра̄ никкхаманти.

бодхисаттасса пана ат̣т̣хасатасуван̣н̣агхат̣е ча раджатагхат̣е ча гандходакасса пӯретва̄ нӣлуппалагаччхаке катва̄ сайанам̣ парива̄ретва̄ т̣хапайим̣су. махантесу лохакат̣а̄хесу гандхакалалам̣ пӯретва̄ нӣлуппалападумапун̣д̣арӣка̄ни ропетва̄ утуггахан̣аттха̄йа таттха таттха т̣хапесум̣. сӯрийарасмӣхи пуппха̄ни пуппханти. на̄на̄видха̄ бхамараган̣а̄ па̄са̄дам̣ пависитва̄ пуппхесу расам̣ ган̣ханта̄ вичаранти. па̄са̄до атисугандхо хоти. йамакабхиттийа̄ антаре лохана̄л̣им̣ т̣хапетва̄ навабхӯмикапа̄са̄дасса упари а̄ка̄сан̇ган̣е ратанаман̣д̣апаматтхаке сукхумаччхиддакам̣ джа̄лам̣ баддхам̣ ахоси. екасмим̣ т̣ха̄не суккхамахим̣сачаммам̣ паса̄рети. бодхисаттасса удакакӣл̣анавела̄йа махим̣сачамме па̄са̄н̣агул̣е кхипанти, мегхатханитасаддо вийа хоти. хет̣т̣ха̄ йантам̣ париваттенти, удакам̣ абхирухитва̄ джа̄ламаттхаке патати, вассапатанасалилам̣ вийа хоти. тада̄ бодхисатто нӣлапат̣ам̣ нива̄сети, нӣлапат̣ам̣ па̄рупати, нӣлапаса̄дханам̣ паса̄дхети. парива̄ра̄писса чатта̄лӣсана̄т̣акасахасса̄ни нӣлаваттха̄бхаран̣а̄нева нӣлавилепана̄ни хутва̄ маха̄пурисам̣ парива̄ретва̄ ратанаман̣д̣апам̣ гаччханти. дивасабха̄гам̣ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣анто сӣталам̣ утусукхам̣ анубхоти.

па̄са̄дасса чатӯсу диса̄су чатта̄ро сара̄ хонти. дива̄ка̄ле на̄на̄ван̣н̣асакун̣аган̣а̄ па̄чӣнасарато вут̣т̣ха̄йа виравама̄на̄ па̄са̄даматтхакена паччхимасарам̣ гаччханти. паччхимасарато вут̣т̣ха̄йа па̄чӣнасарам̣, уттарасарато даккхин̣асарам̣, даккхин̣асарато уттарасарам̣ гаччханти, антаравассасамайо вийа хоти. хемантикапа̄са̄до пана пан̃чабхӯмико ахоси, вассикапа̄са̄до саттабхӯмико.

ниппурисехӣти пурисавирахитехи. на кевалан̃четтха тӯрийа̄нева ниппуриса̄ни, саббат̣т̣ха̄на̄нипи ниппуриса̄нева. дова̄рика̄пи иттхийова, нха̄пана̄дипарикаммакара̄пи иттхийова. ра̄джа̄ кира – ‘‘татха̄рӯпам̣ иссарийасукхасампаттим̣ анубхавама̄насса пурисам̣ дисва̄ парисан̇ка̄ уппаджджати, са̄ ме путтасса ма̄ ахосӣ’’ти саббакиччесу иттхийова т̣хапеси. та̄йа ратийа̄ рамама̄ноти идам̣ чатуттхаджджха̄никапхаласама̄паттиратим̣ сандха̄йа вуттам̣.

212. гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄ти еттха йасма̄ кхаттийа̄нам̣ сетаччхаттасмим̣йева паттхана̄ хоти, маха̄ ча несам̣ папан̃чо, бра̄хман̣а̄ мантехи атитта̄ манте гавесанта̄ вичаранти, гахапатино пана мудда̄ган̣анаматтам̣ уггахитака̄лато пат̣т̣ха̄йа сампаттим̣йева анубхаванти, тасма̄ кхаттийабра̄хман̣е аггахетва̄ ‘‘гахапати ва̄ гахапатипутто ва̄’’ти а̄ха. а̄ват̣т̣еййа̄ти ма̄нусакака̄махету а̄ват̣т̣о бхавеййа̄ти аттхо. абхиккантатара̄ти висит̣т̣хатара̄. пан̣ӣтатара̄ти атаппакатара̄. вуттампи четам̣ –

‘‘кусаггенудакама̄да̄йа, самудде удакам̣ мине;

евам̣ ма̄нусака̄ ка̄ма̄, диббака̄ма̄на сантике’’ти. (джа̄. 2.21.389) –

самадхигайха тит̣т̣хатӣти диббасукхам̣ ган̣хитва̄ тато висит̣т̣хатара̄ хутва̄ тит̣т̣хати.

опаммасам̣санданам̣ панеттха евам̣ ведитаббам̣ – гахапатисса пан̃чахи ка̄магун̣ехи саман̇гӣбхӯтака̄ло вийа бодхисаттасса тӣсу па̄са̄десу чатта̄лӣсасахассаиттхимаджджхе моданака̄ло, тасса сучаритам̣ пӯретва̄ сагге ниббаттака̄ло вийа бодхисаттасса абхиниккхаманам̣ катва̄ бодхипаллан̇ке саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиддхака̄ло, тасса нанданаване сампаттим̣ анубхаванака̄ло вийа татха̄гатасса чатуттхаджджха̄никапхаласама̄паттиратийа̄ вӣтиваттанака̄ло, тасса ма̄нусака̄нам̣ пан̃чаннам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ апаттханака̄ло вийа татха̄гатасса чатуттхаджджха̄никапхаласама̄паттиратийа̄ вӣтина̄ментасса хӣнаджанасукхасса апаттханака̄лоти.

213. сукхӣти пат̣хамам̣ дуккхито паччха̄ сукхито асса. серӣти пат̣хамам̣ веджджадутийако паччха̄ серӣ екако бхавеййа. сайам̣васӣти пат̣хамам̣ веджджасса васе ваттама̄но веджджена нисӣда̄ти вутте нисӣди, нипаджджа̄ти вутте нипаджджи, бхун̃джа̄ти вутте бхун̃джи, пива̄ти вутте пиви, паччха̄ сайам̣васӣ джа̄то. йена ка̄мам̣ гамоти пат̣хамам̣ иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ гантум̣ на̄латтха, паччха̄ роге вӯпасанте ванадассана-гиридассана-паббатадассана̄дӣсупи йенака̄мам̣ гамо джа̄то, йаттха йаттхева гантум̣ иччхати, таттха таттхева гаччхеййа.

еттха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – пурисасса кут̣т̣хика̄ло вийа хи бодхисаттасса ага̄рамаджджхе васанака̄ло, ан̇га̄ракапаллам̣ вийа екам̣ ка̄маваттху, две капалла̄ни вийа две ваттхӯни, саккасса пана деваран̃н̃о ад̣д̣хатеййакот̣ийа̄ни ан̇га̄ракапалла̄ни вийа ад̣д̣хатийана̄т̣акакот̣ийо, накхехи ван̣амукха̄ни таччхетва̄ ан̇га̄ракапалле парита̄панам̣ вийа ваттхупат̣исеванам̣, бхесаджджам̣ а̄гамма арогака̄ло вийа ка̄месу а̄дӣнавам̣ неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ дисва̄ никкхамма буддхабхӯтака̄ле чатуттхаджджха̄никапхаласама̄паттиратийа̄ вӣтиваттанака̄ло, ан̃н̃ам̣ кут̣т̣хипурисам̣ дисва̄ апаттханака̄ло вийа та̄йа ратийа̄ вӣтина̄ментасса хӣнаджанаратийа̄ апаттханака̄лоти.

214. упахатиндрийоти кимиракут̣т̣хена на̄ма упахатака̄йаппаса̄до. упахатиндрийа̄ти упахатапан̃н̃индрийа̄. те йатха̄ со упахатака̄йиндрийо кут̣т̣хӣ дуккхасампхассасмим̣йева аггисмим̣ сукхамити випарӣтасан̃н̃ам̣ паччалаттха, евам̣ пан̃н̃индрийасса упахататта̄ дуккхасампхассесвева ка̄месу сукхамити випарӣтасан̃н̃ам̣ паччалаттхум̣.

215. асучитара̄ни чева̄тиа̄дӣсу пакатийа̄ва та̄ни асучӣни ча дуггандха̄ни ча пӯтӣни ча, ида̄ни пана асучитара̄ни чева дуггандхатара̄ни ча пӯтитара̄ни ча хонти. ка̄чӣти тасса хи парита̄пентасса ча кан̣д̣ӯвантасса ча па̄н̣ака̄ анто пависанти, дут̣т̣халохитадут̣т̣хапубба̄ паггхаранти. евамасса ка̄чи асса̄даматта̄ хоти.

а̄рогйапарама̄ти га̄тха̄йа йе кечи дханала̄бха̄ ва̄ йасала̄бха̄ ва̄ путтала̄бха̄ ва̄ аттхи, а̄рогйам̣ тесам̣ парамам̣ уттамам̣, наттхи тато уттаритаро ла̄бхоти, а̄рогйапарама̄ ла̄бха̄. йам̣кин̃чи джха̄насукхам̣ ва̄ маггасукхам̣ ва̄ пхаласукхам̣ ва̄ аттхи, нибба̄нам̣ таттха парамам̣, наттхи тато уттаритарам̣ сукханти нибба̄нам̣ парамам̣ сукхам̣. ат̣т̣хан̇гико магга̄нанти пуббабха̄гамагга̄нам̣ пуббабха̄гагаманенева аматага̄мӣнам̣ ат̣т̣хан̇гико кхемо, наттхи тато кхематаро ан̃н̃о магго. атха ва̄ кхемам̣ аматага̄минанти еттха кхемантипи аматантипи нибба̄нассева на̄мам̣. йа̄вата̄ путхусаман̣абра̄хман̣а̄ параппава̄да̄ кхемага̄мино ча аматага̄мино ча̄ти ладдхивасена гахита̄, саббесам̣ тесам̣ кхемааматага̄мӣнам̣ магга̄нам̣ ат̣т̣хан̇гико парамо уттамоти айаметтха аттхо.

216. а̄чарийапа̄чарийа̄нанти а̄чарийа̄нан̃чева а̄чарийа̄чарийа̄нан̃ча. саметӣти екана̄л̣ийа̄ митам̣ вийа екатула̄йа тулитам̣ вийа садисам̣ хоти нинна̄на̄каран̣ам̣. аномаджджатӣти па̄н̣им̣ хет̣т̣ха̄ ота̄ренто маджджати – ‘‘идам̣ там̣, бхо готама, а̄рогйам̣, идам̣ там̣ нибба̄на’’нти ка̄лена сӣсам̣ ка̄лена урам̣ паримаджджанто евама̄ха.

217. чхеканти сампаннам̣. са̄хул̣ичӣрена̄ти ка̄л̣акехи ел̣акаломехи кататхӯлачӣрена. сан̇ка̄рачол̣акена̄типи ваданти. ва̄чам̣ ниччха̄реййа̄ти ка̄лена даса̄йа ка̄лена анте ка̄лена маджджхе паримаджджанто ниччха̄реййа, вадеййа̄ти аттхо. пуббакехеса̄ти пуббакехи еса̄. випассӣпи хи бхагава̄…пе… кассапопи бхагава̄ чатупарисамаджджхе нисинно имам̣ га̄тхам̣ абха̄си, ‘‘аттханисситага̄тха̄’’ти маха̄джано угган̣хи. саттхари париниббуте апарабха̄ге парибба̄джака̄нам̣ антарам̣ павит̣т̣ха̄. те поттхакагатам̣ катва̄ пададвайамева раккхитум̣ саккхим̣су. тена̄ха – са̄ етарахи анупуббена путхуджджанага̄тха̄ти.

218. рогова бхӯтоти рогабхӯто. сесападесупи есева найо. арийам̣ чаккхунти парисуддхам̣ випассана̄н̃а̄н̣ан̃чева магган̃а̄н̣ан̃ча. пахотӣти саматтхо. бхесаджджам̣ кареййа̄ти уддхам̣виречанам̣ адховиречанам̣ ан̃джанан̃ча̄ти бхесаджджам̣ кареййа.

219. на чаккхӯни уппа̄деййа̄ти йасса хи антара̄ питтасемха̄дипаливет̣хена чаккхупаса̄до упахато хоти, со чхекам̣ веджджам̣ а̄гамма саппа̄йабхесаджджам̣ севанто чаккхӯни уппа̄дети на̄ма. джаччандхасса пана ма̄тукуччхийам̣йева винат̣т̣ха̄ни, тасма̄ со на лабхати. тена вуттам̣ ‘‘на чаккхӯни уппа̄деййа̄’’ти.

220. дутийава̄ре джаччандхоти джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа питта̄дипаливет̣хена андхо. амусминти тасмим̣ пуббе вутте. амиттатопи дахеййа̄ти амитто ме айанти евам̣ амиттато т̣хапеййа. дутийападепи есева найо. имина̄ читтена̄ти ват̣т̣е анугатачиттена. тасса ме упа̄да̄напаччайа̄ти екасандхи двисан̇кхепо паччайа̄ка̄ро катхито, ват̣т̣ам̣ вибха̄витам̣.

221. дхамма̄нудхамманти дхаммасса анудхаммам̣ ануччхавикам̣ пат̣ипадам̣. име рога̄ ган̣д̣а̄ салла̄ти пан̃чаккхандхе дассети. упа̄да̄наниродха̄ти виват̣т̣ам̣ дассенто а̄ха. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сандакасуттаван̣н̣ана̄

223. евам̣ ме сутанти сандакасуттам̣. таттха пилаккхагуха̄йанти тасса̄ гуха̄йа два̄ре пилаккхаруккхо ахоси, тасма̄ пилаккхагуха̄твева сан̇кхам̣ гата̄. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти вивекато вут̣т̣хито. девакатасоббхоти вассодакенева тиннат̣т̣ха̄не джа̄то маха̄удакарахадо. гуха̄дассана̄йа̄ти еттха гуха̄ти пам̣сугуха̄. са̄ уннаме удакамуттат̣т̣ха̄не ахоси, екато уман̇гам̣ катва̄ кха̄н̣уке ча пам̣сун̃ча нӣхаритва̄ анто тхамбхе усса̄петва̄ маттхаке падараччханнагехасан̇кхепена ката̄, таттха те парибба̄джака̄ васанти. са̄ васса̄не удакапун̣н̣а̄ тит̣т̣хати, нида̄гхе таттха васанти. там̣ сандха̄йа ‘‘гуха̄дассана̄йа̄’’ти а̄ха. виха̄радассанаттхан̃хи анаматаггийам̣ паччавеккхитва̄ самуддапаббатадассанаттхам̣ ва̄пи гантум̣ ват̣т̣атӣти.

унна̄динийа̄ти уччам̣ надама̄на̄йа. евам̣ надама̄на̄йа часса̄ уддхан̇гаманавасена уччо, диса̄су паттхат̣авасена маха̄саддоти учча̄саддамаха̄саддо, та̄йа учча̄саддамаха̄садда̄йа. тесам̣ парибба̄джака̄нам̣ па̄това ут̣т̣ха̄йа каттаббам̣ на̄ма четийаваттам̣ ва̄ бодхиваттам̣ ва̄ а̄чарийупаджджха̄йаваттам̣ ва̄ йонисоманасика̄ро ва̄ наттхи. тена те па̄това ут̣т̣ха̄йа ба̄ла̄тапе нисинна̄, са̄йам̣ ва̄ катха̄йа пха̄сукаттха̄йа саннипатита̄ ‘‘имасса хаттхо собхан̣о имасса па̄до’’ти евам̣ ан̃н̃аман̃н̃асса хаттхапа̄да̄дӣни ва̄ а̄раббха иттхипурисада̄ракада̄рика̄ван̣н̣е ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ ка̄масса̄дабхавасса̄да̄диваттхум̣ а̄раббха катхам̣ пат̣т̣хапетва̄ анупуббена ра̄джакатха̄дианекавидхам̣ тираччха̄накатхам̣ катхенти. са̄ хи аниййа̄никатта̄ саггамоккхамагга̄нам̣ тираччха̄набхӯта̄ катха̄ти тираччха̄накатха̄. таттха ра̄джа̄нам̣ а̄раббха ‘‘маха̄саммато мандха̄та̄ дхамма̄соко евам̣маха̄нубха̄во’’тиа̄дина̄ найена паватта̄ катха̄ ра̄джакатха̄. еса найо чоракатха̄дӣсу.

тесу ‘‘асуко ра̄джа̄ абхирӯпо дассанӣйо’’тиа̄дина̄ найена гехасситакатха̄ва тираччха̄накатха̄ хоти. ‘‘сопи на̄ма евам̣ маха̄нубха̄во кхайам̣ гато’’ти евам̣ паватта̄ пана каммат̣т̣ха̄набха̄ве тит̣т̣хати. чоресупи ‘‘мӯладево евам̣маха̄нубха̄во, мегхама̄ло евам̣маха̄нубха̄во’’ти тесам̣ каммам̣ пат̣ичча ахо сӯра̄ти гехасситакатха̄ва тираччха̄накатха̄. йуддхепи бха̄ратайуддха̄дӣсу ‘‘асукена асуко евам̣ ма̄рито евам̣ виддхо’’ти ка̄масса̄давасенева катха̄ тираччха̄накатха̄. ‘‘тепи на̄ма кхайам̣ гата̄’’ти евам̣ паватта̄ пана саббаттха катха̄ каммат̣т̣ха̄намева хоти. апича анна̄дӣсу ‘‘евам̣ ван̣н̣авантам̣ гандхавантам̣ расавантам̣ пхассасампаннам̣ кха̄димха бхун̃джимха пивимха парибхун̃джимха̄’’ти ка̄масса̄давасена катхетум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ – ‘‘пуббе евам̣ ван̣н̣а̄дисампаннам̣ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ сайанам̣ ма̄лам̣ гандхам̣ сӣлаванта̄нам̣ адамха, четийе пӯджам̣ акаримха̄’’ти катхетум̣ ват̣т̣ати.

н̃а̄тикатха̄дӣсупи ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄така̄ сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ ‘‘пуббе майам̣ евам̣ вичитрехи йа̄нехи чаримха̄’’ти ва̄ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘тепи но н̃а̄така̄ кхайам̣ гата̄’’ти ва̄ ‘‘пуббе майам̣ еварӯпа̄ упа̄хана̄ сан̇гхасса адамха̄’’ти ва̄ катхетабба̄. га̄макатха̄пи сунивит̣т̣хадуннивит̣т̣хасубхиккхадуббхиккха̄дивасена ва̄ ‘‘асукага̄мава̄сино сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ евам̣ асса̄давасена на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ саддха̄ пасанна̄ти ва̄ кхайавайам̣ гата̄ти ва̄ ваттум̣ ват̣т̣ати. нигаманагараджанападакатха̄супи есева найо. иттхикатха̄пи ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣни пат̣ичча асса̄давасена на ват̣т̣ати, саддха̄ пасанна̄ кхайам̣ гата̄ти евамева ват̣т̣ати. сӯракатха̄пи нандимитто на̄ма йодхо сӯро ахосӣти асса̄давасенева на ват̣т̣ати, саддхо пасанно ахоси кхайам̣ гатоти евамева ват̣т̣ати. висикха̄катха̄пи асука̄ висикха̄ сунивит̣т̣ха̄ дуннивит̣т̣ха̄ сӯра̄ саматтха̄ти асса̄давасенева на ват̣т̣ати, саддха̄ пасанна̄ кхайам̣ гата̄ иччевам̣ ват̣т̣ати.

кумбхат̣т̣ха̄накатха̄ти кумбхат̣т̣ха̄наудакатиттхакатха̄ ва̄ вуччати кумбхада̄сикатха̄ ва̄. са̄пи ‘‘па̄са̄дика̄ наччитум̣ га̄йитум̣ чхека̄’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати, саддха̄ пасанна̄тиа̄дина̄ найенева ват̣т̣ати. пуббапетакатха̄ти атӣтан̃а̄тикатха̄. таттха ваттама̄нан̃а̄тикатха̄садисова виниччхайо.

на̄наттакатха̄ти пуримапаччхимакатха̄вимутта̄ авасеса̄ на̄на̄сабха̄ва̄ нираттхакакатха̄. локаккха̄йика̄ти айам̣ локо кена ниммито, асукена на̄ма ниммито, ка̄ка̄ сета̄ ат̣т̣хӣнам̣ сетатта̄, бака̄ ратта̄ лохитасса раттатта̄ти евама̄дика̄ лока̄йатавитан̣д̣асалла̄пакатха̄.

самуддаккха̄йика̄ на̄ма касма̄ самуддо са̄гаро, са̄гарадевена кхан̣итатта̄ са̄гаро, кхато мети хаттхамудда̄йа ниведитатта̄ самуддоти евама̄дика̄ нираттхака̄ самуддаккха̄йикакатха̄. ити бхаво, ити абхавоти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ нираттхакака̄ран̣ам̣ ватва̄ паваттитакатха̄ итибхава̄бхавакатха̄. еттха ча бхавоти сассатам̣, абхавоти уччхедам̣. бхавоти вад̣д̣хи, абхавоти ха̄ни. бхавоти ка̄масукхам̣, абхавоти аттакиламатхо. ити има̄йа чхаббидха̄йа итибхава̄бхавакатха̄йа саддхим̣ ба̄ттим̣сатираччха̄накатха̄ на̄ма хоти. еварӯпим̣ тираччха̄накатхам̣ катхентийа̄ нисинно хоти.

тато сандако парибба̄джако те парибба̄джаке олокетва̄ – ‘‘име парибба̄джака̄ ативийа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ага̄рава̄ аппатисса̄, майан̃ча саман̣асса готамасса па̄тубха̄вато пат̣т̣ха̄йа сӯрийуггамане кхаджджопанакӯпама̄ джа̄та̄, ла̄бхасакка̄ропи но парихӣно. саче пана имам̣ т̣ха̄нам̣ саман̣о готамо готамаса̄вако ва̄ гихиупат̣т̣ха̄копи ва̄сса а̄гаччхеййа, ативийа ладжджанӣйам̣ бхависсати. парисадосо кхо пана парисаджет̣т̣хакассева упари а̄рохатӣ’’ти ито чито ча вилокенто тхерам̣ аддаса. тена вуттам̣ аддаса̄ кхо сандако парибба̄джако…пе… тун̣хӣ ахесунти.

таттха сан̣т̣хапесӣти сиккха̄песи, ваджджамасса̄ пат̣иччха̄деси. йатха̄ сут̣т̣хапита̄ хоти, татха̄ нам̣ т̣хапеси. йатха̄ на̄ма парисамаджджхам̣ пависанто пурисо ваджджапат̣иччха̄данаттхам̣ нива̄санам̣ сан̣т̣хапети, па̄рупанам̣ сан̣т̣хапети, раджокин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ пун̃чхати, евамасса̄ ваджджапат̣иччха̄данаттхам̣ ‘‘аппасадда̄ бхонто’’ти сиккха̄пенто йатха̄ сут̣т̣хапита̄ хоти, татха̄ нам̣ т̣хапесӣти аттхо. аппасаддака̄ма̄ти аппасаддам̣ иччханти, екака̄ нисӣданти, екака̄ тит̣т̣ханти, на ган̣асан̇ган̣ика̄йа йа̄пенти. аппасаддавинӣта̄ти аппасаддена ниравена буддхена винӣта̄. аппасаддасса ван̣н̣ава̄диноти йам̣ т̣ха̄нам̣ аппасаддам̣ ниссаддам̣. тасса ван̣н̣ава̄дино. упасан̇камитаббам̣ ман̃н̃еййа̄ти идха̄гантаббам̣ ман̃н̃еййа.

касма̄ панеса тхерасса упасан̇каманам̣ пачча̄сӣсатӣти. аттано вуддхим̣ паттхайама̄но. парибба̄джака̄ кира буддхесу ва̄ буддхаса̄вакесу ва̄ аттано сантикам̣ а̄гатесу – ‘‘аджджа амха̄кам̣ сантикам̣ саман̣о готамо а̄гато, са̄рипутто а̄гато, на кхо панете йасса ва̄ тасса ва̄ сантикам̣ гаччханти, пассатха амха̄кам̣ уттамабха̄ва’’нти аттано упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ сантике атта̄нам̣ уккхипанти учче т̣ха̄не т̣хапенти. бхагаватопи упат̣т̣ха̄ке ган̣хитум̣ ва̄йаманти. те кира бхагавато упат̣т̣ха̄ке дисва̄ евам̣ ваданти – ‘‘тумха̄кам̣ саттха̄ бхавам̣ готамопи готамасса са̄вака̄пи амха̄кам̣ сантикам̣ а̄гаччханти, майам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ самагга̄. тумхе пана амхе аккхӣхи пасситум̣ на иччхатха, са̄мӣчикаммам̣ на каротха, ким̣ во амхехи апараддха’’нти. аппекачче манусса̄ – ‘‘буддха̄пи етесам̣ сантикам̣ гаччханти, ким̣ амха̄ка’’нти тато пат̣т̣ха̄йа те дисва̄ наппамаджджанти. тун̣хӣ ахесунти сандакам̣ парива̄ретва̄ ниссадда̄ нисӣдим̣су.

224. сва̄гатам̣ бхото а̄нандасса̄ти суа̄гаманам̣ бхото а̄нандасса. бхаванте хи но а̄гате а̄нандо хоти, гате сокоти дӣпети. чирассам̣ кхоти пийасамуда̄ча̄равачанаметам̣. тхеро пана ка̄лена ка̄лам̣ парибба̄джака̄ра̄мам̣ ча̄рикаттха̄йа гаччхатӣти пуримагаманам̣ гахетва̄ евама̄ха. еван̃ча пана ватва̄ на ма̄наттхаддхо хутва̄ нисӣди, аттано пана а̄сана̄ вут̣т̣ха̄йа там̣ а̄санам̣ паппхот̣етва̄ тхерам̣ а̄санена нимантенто нисӣдату бхавам̣ а̄нандо, идама̄санам̣ пан̃н̃аттанти а̄ха.

антара̄катха̄ виппаката̄ти нисинна̄нам̣ во а̄рамбхато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва мама̄гаманам̣ етасмим̣ антаре ка̄ на̄ма катха̄ виппаката̄, мама̄гаманапаччайа̄ катама̄ катха̄ парийантам̣ на гата̄ти пуччхати.

атха парибба̄джако ‘‘нираттхакакатха̄ва еса̄ нисса̄ра̄ ват̣т̣асанниссита̄, на тумха̄кам̣ пурато ваттаббатам̣ арахатӣ’’ти дӣпенто тит̣т̣хатеса̄, бхотиа̄дима̄ха. неса̄ бхототи саче бхавам̣ сотука̄мо бхависсати, паччха̄песа̄ катха̄ на дуллабха̄ бхависсати, амха̄кам̣ панима̄йа аттхо наттхи. бхото пана а̄гаманам̣ лабхитва̄ ан̃н̃адева сука̄ран̣ам̣ катхам̣ сотука̄мамха̄ти дӣпети. тато дхаммадесанам̣ йа̄чанто са̄дху вата бхавантам̣ йе ва̄тиа̄дима̄ха. таттха а̄чарийакети а̄чарийасамайе. анасса̄сика̄нӣти асса̄савирахита̄ни. сасакканти екам̣саттхе нипа̄то, вин̃н̃ӯ пурисо екам̣сенева на васеййа̄ти аттхо. васанто ча на̄ра̄дхеййа̄ти на сампа̄деййа, на парипӯреййа̄ти вуттам̣ хоти. н̃а̄йам̣ дхаммам̣ кусаланти ка̄ран̣абхӯтам̣ анаваджджат̣т̣хена кусалам̣ дхаммам̣.

225. идха̄ти имасмим̣ локе. наттхи диннантиа̄дӣни са̄леййакасутте (ма. ни. 1.440) вутта̄ни. ча̄тумаха̄бхӯтикоти чатумаха̄бхӯтамайо. патхавӣ патхавӣка̄йанти аджджхаттика̄ патхавӣдха̄ту ба̄хирапатхавӣдха̄тум̣. анупетӣти ануйа̄ти. анупагаччхатӣти тассева вевачанам̣, анугаччхатӣтипи аттхо, убхайена̄пи упети упагаччхатӣти дассети. а̄па̄дӣсупи есева найо. индрийа̄нӣти маначчхат̣т̣ха̄ни индрийа̄ни а̄ка̄сам̣ паккханданти. а̄сандипан̃чама̄ти нипаннаман̃чена пан̃чама̄, ман̃чо чева, чатта̄ро ман̃чапа̄де гахетва̄ т̣хита̄ чатта̄ро пуриса̄ ча̄ти аттхо. йа̄ва̄л̣а̄хана̄ти йа̄ва суса̄на̄. пада̄нӣти айам̣ евам̣ сӣлава̄ ахоси, евам̣ дуссӣлотиа̄дина̄ найена паватта̄ни гун̣апада̄ни. сарӣрамева ва̄ еттха пада̄нӣти адхиппетам̣. ка̄потака̄нӣти капотакаван̣н̣а̄ни, па̄ра̄ватапаккхаван̣н̣а̄нӣти аттхо.

бхассанта̄ти бхасманта̄, айамева ва̄ па̄л̣и. а̄хутийоти йам̣ пахен̣акасакка̄ра̄дибхедам̣ диннада̄нам̣, саббам̣ там̣ чха̄рика̄васа̄намева хоти, на тато парам̣ пхалада̄йакам̣ хутва̄ гаччхатӣти аттхо. даттупан̃н̃аттанти даттӯхи ба̄ламануссехи пан̃н̃аттам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ба̄лехи абуддхӣхи пан̃н̃аттамидам̣ да̄нам̣, на пан̣д̣итехи. ба̄ла̄ денти, пан̣д̣ита̄ ган̣хантӣти дассети. аттхикава̄данти аттхи диннам̣ диннапхаланти имам̣ аттхикава̄дам̣йева ваданти тесам̣ туччхам̣ вачанам̣ муса̄вила̄по. ба̄ле ча пан̣д̣ите ча̄ти ба̄ла̄ ча пан̣д̣ита̄ ча.

акатена ме еттха катанти майхам̣ акатенева саман̣акаммена еттха етасса самайе каммам̣ катам̣ на̄ма хоти, авуситенева брахмачарийена вуситам̣ на̄ма хоти. еттха̄ти етасмим̣ саман̣адхамме. самасама̄ти ативийа сама̄, самена ва̄ гун̣ена сама̄. са̄ман̃н̃ам̣ патта̄ти сама̄набха̄вам̣ патта̄.

226. каратотиа̄дӣни апан̣н̣акасутте вутта̄ни. татха̄ наттхи хетӯтиа̄дӣни.

228. чатуттхабрахмачарийава̄се акат̣а̄ти аката̄. акат̣авидха̄ти акатавидха̄на̄, евам̣ карохӣти кеначи ка̄ра̄пита̄ на хонтӣти аттхо. аниммита̄ти иддхийа̄пи на ниммита̄. анимма̄та̄ти анимма̄пита̄. кечи аниммитабба̄ти падам̣ ваданти, там̣ нева па̄л̣ийам̣, на ат̣т̣хакатха̄йам̣ сандиссати. ван̃джха̄ти ван̃джхапасуван̃джхата̄ла̄дайо вийа апхала̄, кассачи аджанака̄ти аттхо. етена патхавӣка̄йа̄дӣнам̣ рӯпа̄диджанакабха̄вам̣ пат̣иккхипати. паббатакӯт̣а̄ вийа т̣хита̄ти кӯт̣ат̣т̣ха̄. ӣсикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄ти мун̃дже ӣсика̄ вийа т̣хита̄. татра̄йамадхиппа̄йо – йамидам̣ джа̄йатӣти вуччати, там̣ мун̃джато ӣсика̄ вийа виджджама̄намева никкхаматӣти. ‘‘есикат̣т̣ха̄йит̣т̣хита̄’’типи па̄т̣хо, суникха̄то есикаттхамбхо ниччало тит̣т̣хати, евам̣ т̣хита̄ти аттхо. убхайенапи тесам̣ вина̄са̄бха̄вам̣ дӣпети. на ин̃джантӣти есикаттхамбхо вийа т̣хитатта̄ на чаланти. на випарин̣а̄ментӣти пакатим̣ на джаханти. на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бйа̄ба̄дхентӣти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на упахананти. на̄ланти на саматтха̄.

патхавӣка̄йотиа̄дӣсу патхавӣйева патхавӣка̄йо, патхавӣсамӯхо ва̄. таттха̄ти тесу джӣвасаттамесу ка̄йесу. наттхи ханта̄ ва̄ти хантум̣ ва̄ гха̄тетум̣ ва̄ сотум̣ ва̄ са̄ветум̣ ва̄ джа̄нитум̣ ва̄ джа̄на̄петум̣ ва̄ саматтхо на̄ма наттхӣти дӣпети. саттаннам̣твева ка̄йа̄нанти йатха̄ муггара̄сиа̄дӣсу пахат̣ам̣ саттхам̣ муггара̄сиа̄дӣнам̣ антарена пависати, евам̣ саттаннам̣ ка̄йа̄нам̣ антарена чхиддена виварена саттхам̣ пависати. таттха ‘‘ахам̣ имам̣ джӣвита̄ воропемӣ’’ти кевалам̣ сан̃н̃а̄маттамева хотӣти дассети. йонипамукхасатасахасса̄нӣти памукхайонӣнам̣ уттамайонӣнам̣ чуддасасатасахасса̄ни ан̃н̃а̄ни ча сат̣т̣хисата̄ни ан̃н̃а̄ни ча чхасата̄ни. пан̃ча ча каммуно сата̄нӣти пан̃ча каммасата̄ни ча, кевалам̣ таккаматтакена нираттхакам̣ дит̣т̣хим̣ дӣпети. пан̃ча ча камма̄ни тӣн̣и ча камма̄нӣтиа̄дӣсупи есева найо. кечи пана̄ху пан̃ча камма̄нӣти пан̃чиндрийавасена бхан̣ати. тӣн̣ӣти ка̄йакамма̄дивасена̄ти. камме ча ад̣д̣хакамме ча̄ти еттха панасса ка̄йакамман̃ча вачӣкамман̃ча камманти ладдхи, манокаммам̣ упад̣д̣хакамманти. дват̣т̣хипат̣ипада̄ти два̄сат̣т̣хи пат̣ипада̄ти вадати. дват̣т̣хантаракаппа̄ти екасмим̣ каппе чатусат̣т̣хи антаракаппа̄ на̄ма хонти, айам̣ пана ан̃н̃е две аджа̄нанто евама̄ха. чхал̣а̄бхиджа̄тийо апан̣н̣акасутте виттха̄рита̄.

ат̣т̣ха пурисабхӯмийоти мандабхӯми кхид̣д̣а̄бхӯми вӣмам̣сакабхӯми уджугатабхӯми секкхабхӯми саман̣абхӯми джинабхӯми паннабхӯмӣти има̄ ат̣т̣ха пурисабхӯмийоти вадати. таттха джа̄тадивасато пат̣т̣ха̄йа саттадивасе самба̄дхат̣т̣ха̄нато никкхантатта̄ сатта̄ манда̄ хонти момӯха̄. айам̣ мандабхӯмӣти вадати. йе пана дуггатито а̄гата̄ хонти, те абхин̣хам̣ роданти чева вираванти ча. сугатито а̄гата̄ там̣ ануссаритва̄ ануссаритва̄ хасанти. айам̣ кхид̣д̣а̄бхӯми на̄ма. ма̄та̄питӯнам̣ хаттхам̣ ва̄ па̄дам̣ ва̄ ман̃чам̣ ва̄ пӣт̣хам̣ ва̄ гахетва̄ бхӯмийам̣ паданиккхипанам̣ вӣмам̣сакабхӯми на̄ма. падаса̄ва гантум̣ саматтхака̄ло уджугатабхӯми на̄ма. сиппа̄нам̣ сиккханака̄ло секкхабхӯми на̄ма. гхара̄ никкхамма паббаджанака̄ло саман̣абхӯми на̄ма. а̄чарийам̣ севитва̄ джа̄нанака̄ло джинабхӯми на̄ма. бхиккху ча паннако джино на кин̃чи а̄ха̄ти евам̣ ала̄бхим̣ саман̣ам̣ паннабхӯмӣти вадати.

екӯнапан̃н̃а̄са а̄джӣвасатети екӯнапан̃н̃а̄са а̄джӣвавуттисата̄ни. парибба̄джакасатети парибба̄джакапаббаджджасата̄ни. на̄га̄ва̄сасатети на̄гаман̣д̣аласата̄ни. вӣсе индрийасатети вӣса индрийасата̄ни. тим̣се нирайасатети тим̣са нирайасата̄ни. раджодха̄туйоти раджаокиран̣ат̣т̣ха̄на̄ни. хаттхапит̣т̣хипа̄дапит̣т̣ха̄дӣни сандха̄йа вадати. сатта сан̃н̃ӣгаббха̄ти от̣т̣хагон̣агадрабхааджапасумигамахим̣се сандха̄йа вадати. асан̃н̃ӣгаббха̄ти са̄лийавагодхумамуггакан̇гуваракакудрӯсаке сандха̄йа вадати. ниган̣т̣хигаббха̄ти ниган̣т̣химхи джа̄тагаббха̄, уччхувел̣унал̣а̄дайо сандха̄йа вадати. сатта дева̄ти бахӯ дева̄, со пана сатта̄ти вадати. ма̄нуса̄пи ананта̄, со сатта̄ти вадати. сатта писа̄ча̄ти писа̄ча̄ маханта̄, сатта̄ти вадати.

сара̄ти маха̄сара̄. кан̣н̣амун̣д̣а-ратхака̄ра-анотатта-сӣхапапа̄такул̣ира-мучалинда-кун̣а̄ладахе гахетва̄ вадати. павут̣а̄ти ган̣т̣хика̄. папа̄та̄ти маха̄папа̄та̄. папа̄тасата̄нӣти кхуддакапапа̄тасата̄ни. супина̄ти маха̄супина̄. супинасата̄нӣти кхуддакасупинасата̄ни. маха̄каппиноти маха̄каппа̄нам̣. еттха екамха̄ сара̄ вассасате вассасате кусаггена екам̣ удакабиндум̣ нӣхаритва̄ нӣхаритва̄ саттаккхаттум̣ тамхи саре нирудаке кате еко маха̄каппоти вадати. еварӯпа̄нам̣ маха̄каппа̄нам̣ чатура̄сӣтисатасахасса̄ни кхепетва̄ ба̄ла̄ ча пан̣д̣ита̄ ча дуккхассантам̣ каронтӣти айамасса ладдхи. пан̣д̣итопи кира антара̄ суджджхитум̣ на саккоти, ба̄лопи тато уддхам̣ на гаччхати.

сӣлена̄ти ачелакасӣлена ва̄ ан̃н̃ена ва̄ йена кеначи. ватена̄ти та̄дисена ватена. тапена̄ти тапокаммена. апарипаккам̣ парипа̄чети на̄ма йо ‘‘ахам̣ пан̣д̣ито’’ти антара̄ висуджджхати. парипаккам̣ пхусса пхусса бйантим̣ кароти на̄ма йо ‘‘ахам̣ ба̄ло’’ти вуттапарима̄н̣ам̣ ка̄лам̣ атиккамитва̄ йа̄ти. хевам̣ наттхӣти евам̣ наттхи. тан̃хи убхайампи на сакка̄ ка̄тунти дӣпети. дон̣амитети дон̣ена митам̣ вийа. сукхадуккхети сукхадуккхам̣. парийантакатети вуттапарима̄н̣ена ка̄лена катапарийанто. наттхи ха̄йанавад̣д̣ханети наттхи ха̄йанавад̣д̣хана̄ни. на сам̣са̄ро пан̣д̣итасса ха̄йати, на ба̄ласса вад̣д̣хатӣти аттхо. уккам̣са̄вакам̣сети уккам̣са̄вакам̣са̄, ха̄панавад̣д̣хана̄намеветам̣ вевачанам̣. ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа са̄дхенто сеййатха̄пи на̄ма̄тиа̄дима̄ха. таттха суттагул̣ети вет̣хетва̄ катасуттагул̣ам̣. ниббет̣хийама̄намева палетӣти паббате ва̄ руккхагге ва̄ т̣хатва̄ кхиттам̣ суттапама̄н̣ена ниббет̣хийама̄нам̣ гаччхати, сутте кхӣн̣е таттха тит̣т̣хати на гаччхати. евамевам̣ вуттака̄лато уддхам̣ на гаччхатӣти дассети.

229. кимиданти кимидам̣ тава ан̃н̃а̄н̣ам̣, ким̣ саббан̃н̃у на̄ма тванти евам̣ пут̣т̣хо сама̄но нийатива̄де паккхипанто сун̃н̃ам̣ ме ага̄рантиа̄дима̄ха.

230. ануссавико хотӣти ануссаваниссито хоти. ануссавасаччоти саванам̣ саччато гахетва̄ т̣хито. пит̣акасампада̄йа̄ти ваггапан̣н̣а̄сака̄йа пит̣акагантхасампаттийа̄.

232. мандоти мандапан̃н̃о. момӯхоти атимӯл̣хо. ва̄ча̄виккхепам̣ а̄паджджатӣти ва̄ча̄йа виккхепам̣ а̄паджджати. кӣдисам̣? амара̄виккхепам̣, апарийантавиккхепанти аттхо. атха ва̄ амара̄ на̄ма маччхаджа̄ти. са̄ уммуджджананиммуджджана̄дивасена удаке сандха̄вама̄на̄ гахетум̣ на сакка̄ти евамева айампи ва̄до ито чито ча сандха̄вати, га̄хам̣ на упагаччхатӣти амара̄виккхепоти вуччати. там̣ амара̄виккхепам̣.

евантипи ме нотиа̄дӣсу идам̣ кусаланти пут̣т̣хо ‘‘евантипи ме но’’ти вадати, тато ким̣ акусаланти вутте ‘‘татха̄типи ме но’’ти вадати, ким̣ убхайато ан̃н̃атха̄ти вутте ‘‘ан̃н̃атха̄типи ме но’’ти вадати, тато тивидхена̄пи на хотӣти те ладдхӣти вутте ‘‘нотипи ме но’’ти вадати, тато ким̣ но ноти те ладдхӣти вутте ‘‘но нотипи ме но’’ти виккхепама̄паджджати, екасмимпи паккхе на тит̣т̣хати. ниббиджджа паккаматӣти аттанопи еса саттха̄ авассайо бхавитум̣ на саккоти, майхам̣ ким̣ саккхиссатӣти ниббиндитва̄ паккамати. пуримесупи анасса̄сикесу есева найо.

234. саннидхика̄ракам̣ ка̄ме парибхун̃джитунти йатха̄ пуббе гихибхӯто саннидхим̣ катва̄ ваттхука̄ме парибхун̃джати, евам̣ тилатан̣д̣уласаппинаванӣта̄дӣни саннидхим̣ катва̄ ида̄ни парибхун̃джитум̣ абхабботи аттхо. нану ча кхӣн̣а̄савасса васанат̣т̣ха̄не тилатан̣д̣ула̄дайо пан̃н̃а̄йантӣти. но на пан̃н̃а̄йанти, на панеса те аттано аттха̄йа т̣хапети, апха̄сукапаббаджита̄дӣнам̣ аттха̄йа т̣хапети. ана̄га̄мисса катханти. тасса̄пи пан̃ча ка̄магун̣а̄ саббасова пахӣна̄, дхаммена пана ладдхам̣ вича̄ретва̄ парибхун̃джати.

236. путтамата̄йа путта̄ти со кира имам̣ дхаммам̣ сутва̄ а̄джӣвака̄ мата̄ на̄ма̄ти сан̃н̃ӣ хутва̄ евама̄ха. айан̃хеттха аттхо – а̄джӣвака̄ мата̄ на̄ма, тесам̣ ма̄та̄ путтамата̄ хоти, ити а̄джӣвака̄ путтамата̄йа путта̄ на̄ма хонти. саман̣е готамети саман̣е готаме брахмачарийава̄со аттхи, ан̃н̃аттха наттхӣти дӣпети. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

сандакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. маха̄сакулуда̄йисуттаван̣н̣ана̄

237. евам̣ ме сутанти маха̄сакулуда̄йисуттам̣. таттха моранива̄пети тасмим̣ т̣ха̄не мора̄нам̣ абхайам̣ гхосетва̄ бходжанам̣ адам̣су. тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ моранива̄поти сан̇кхам̣ гатам̣. аннабха̄роти екасса парибба̄джакасса на̄мам̣. татха̄ варадхароти. ан̃н̃е ча̄ти на кевалам̣ име тайо, ан̃н̃епи абхин̃н̃а̄та̄ бахӯ парибба̄джака̄. аппасаддасса ван̣н̣ава̄дӣти идха аппасаддавинӣтоти аватва̄ва идам̣ вуттам̣. касма̄? на хи бхагава̄ ан̃н̃ена винӣтоти.

238. пурима̄нӣти хиййодивасам̣ упа̄да̄йа пурима̄ни на̄ма хонти, тато парам̣ пуриматара̄ни. кутӯхаласа̄ла̄йанти кутӯхаласа̄ла̄ на̄ма паччекаса̄ла̄ наттхи, йаттха пана на̄на̄титтхийа̄ саман̣абра̄хман̣а̄ на̄на̄видхам̣ катхам̣ паваттенти, са̄ бахӯнам̣ – ‘‘айам̣ ким̣ вадати, айам̣ ким̣ вадатӣ’’ти кутӯхалуппаттит̣т̣ха̄нато ‘‘кутӯхаласа̄ла̄’’ти вуччати. ‘‘котӯхаласа̄ла̄’’типи па̄т̣хо. ла̄бха̄ти йе еварӯпе саман̣абра̄хман̣е дат̣т̣хум̣ пан̃хам̣ пуччхитум̣ дхаммакатхам̣ ва̄ несам̣ сотум̣ лабханти, тесам̣ ан̇гамагадха̄нам̣ име ла̄бха̄ти аттхо.

сан̇гхинотиа̄дӣсу паббаджитасамӯхасан̇кха̄то сан̇гхо етесам̣ аттхӣти сан̇гхино. свева ган̣о етесам̣ аттхӣти ган̣ино. а̄ча̄расиккха̄панавасена тасса ган̣асса а̄чарийа̄ти ган̣а̄чарийа̄. н̃а̄та̄ти пан̃н̃а̄та̄ па̄кат̣а̄. йатха̄бхуччагун̣ехи чева айатха̄бхӯтагун̣ехи ча самуггато йасо етесам̣ аттхӣти йасассино. пӯран̣а̄дӣнан̃хи ‘‘аппиччхо сантут̣т̣хо, аппиччхата̄йа ваттхампи на нива̄сетӣ’’тиа̄дина̄ найена йасо самуггато, татха̄гатасса ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дӣхи йатха̄бхӯтагун̣ехи. титтхакара̄ти ладдхикара̄. са̄дхусаммата̄ти име са̄дхӯ сундара̄ саппуриса̄ти евам̣ саммата̄. бахуджанасса̄ти ассутавато чева андхаба̄лапутхуджджанасса вибха̄вино ча пан̣д̣итаджанасса. таттха титтхийа̄ ба̄ладжанасса евам̣ саммата̄, татха̄гато пан̣д̣итаджанасса. имина̄ найена пӯран̣о кассапо сан̇гхӣтиа̄дӣсу аттхо ведитаббо. бхагава̄ пана йасма̄ ат̣т̣хатим̣са а̄рамман̣а̄ни вибхаджанто бахӯни нибба̄наотаран̣атиттха̄ни ака̄си, тасма̄ ‘‘титтхакаро’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати.

касма̄ панете саббепи таттха осат̣а̄ти? упат̣т̣ха̄караккхан̣аттхан̃чева ла̄бхасакка̄раттхан̃ча. тесан̃хи евам̣ хоти – ‘‘амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄ка̄ саман̣ам̣ готамам̣ саран̣ам̣ гаччхеййум̣, те ча раккхисса̄ма. саман̣асса ча готамасса упат̣т̣ха̄ке сакка̄рам̣ каронте дисва̄ амха̄кампи упат̣т̣ха̄ка̄ амха̄кам̣ сакка̄рам̣ кариссантӣ’’ти. тасма̄ йаттха йаттха бхагава̄ осарати, таттха таттха саббе осаранти.

239. ва̄дам̣ а̄ропетва̄ти ва̄де досам̣ а̄ропетва̄. апакканта̄ти, апагата̄, кечи дисам̣ пакканта̄, кечи гихибха̄вам̣ патта̄, кечи имам̣ са̄санам̣ а̄гата̄. сахитам̣ мети майхам̣ вачанам̣ сахитам̣ силит̣т̣хам̣, аттхайуттам̣ ка̄ран̣айуттанти аттхо. асахитам̣ тети туйхам̣ вачанам̣ асахитам̣. адхичин̣н̣ам̣ те випара̄ваттанти йам̣ туйхам̣ дӣгхаратта̄чин̣н̣авасена суппагун̣ам̣, там̣ майхам̣ екавачаненева випара̄ваттам̣ випариваттитва̄ т̣хитам̣, на кин̃чи джа̄танти аттхо. а̄ропито те ва̄доти майа̄ тава ва̄де досо а̄ропито. чара ва̄даппамоккха̄йа̄ти досамочанаттхам̣ чара вичара, таттха таттха гантва̄ сиккха̄ти аттхо. ниббет̣хехи ва̄ саче пахосӣти атха сайам̣ пахоси, ида̄нева ниббет̣хехи. дхаммаккосена̄ти сабха̄ваккосена.

240. там̣ но сосса̄ма̄ти там̣ амха̄кам̣ деситам̣ дхаммам̣ сун̣исса̄ма. кхуддамадхунти кхуддакамаккхика̄хи катам̣ дан̣д̣акамадхум̣. анелаканти ниддосам̣ апагатамаччхикан̣д̣акам̣. пӣл̣еййа̄ти дадеййа. пачча̄сӣсама̄нарӯпоти пӯретва̄ ну кхо но бходжанам̣ дассатӣти бха̄джанахаттхо пачча̄сӣсама̄но паччупат̣т̣хито асса. сампайоджетва̄ти аппаматтакам̣ вива̄дам̣ катва̄.

241. итарӣтарена̄ти ла̄макала̄макена. павивиттоти идам̣ парибба̄джако ка̄йавивекаматтам̣ сандха̄йа вадати, бхагава̄ пана тӣхи вивекехи вивиттова.

242. косака̄ха̄ра̄пӣти да̄напатӣнам̣ гхаре аггабхиккха̄т̣хапанаттхам̣ кхуддакасара̄ва̄ хонти, да̄напатино аггабхаттам̣ ва̄ таттха т̣хапетва̄ бхун̃джанти, паббаджите сампатте там̣ бхаттам̣ тасса денти. там̣ сара̄вакам̣ косакоти вуччати. тасма̄ йе ча екенева бхаттакосакена йа̄пенти, те косака̄ха̄ра̄ти. белува̄ха̄ра̄ти белуваматтабхатта̄ха̄ра̄. саматиттиканти от̣т̣хават̣т̣ийа̄ хет̣т̣хималекха̄самам̣. имина̄ дхаммена̄ти имина̄ аппа̄ха̄рата̄дхаммена. еттха пана сабба̄ка̄ренева бхагава̄ анаппа̄ха̄роти на ваттаббо. падха̄набхӯмийам̣ чхаббасса̄ни аппа̄ха̄рова ахоси, веран̃джа̄йам̣ тайо ма̄се паттходаненева йа̄песи па̄лилеййакаванасан̣д̣е тайо ма̄се бхисамул̣а̄лехева йа̄песи. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣ ка̄ле аппа̄ха̄ро ахосим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти. тасма̄ йади те имина̄ дхаммена саккареййум̣, майа̄ хи те висесатара̄. ан̃н̃о чева пана дхаммо аттхи, йена мам̣ те саккаронтӣти дассети. имина̄ найена саббава̄ресу йоджана̄ ведитабба̄.

пам̣сукӯлика̄ти сама̄диннапам̣сукӯликан̇га̄. лӯкхачӣварадхара̄ти саттхасутталӯкха̄ни чӣвара̄ни дха̄райама̄на̄. нантака̄нӣти антавирахита̄ни ваттхакхан̣д̣а̄ни, йади хи несам̣ анто бхавеййа, пилотика̄ти сан̇кхам̣ гаччхеййум̣. уччинитва̄ти пха̄летва̄ дуббалат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа тхират̣т̣ха̄намева гахетва̄. ала̄буломаса̄нӣти ала̄буломасадисасутта̄ни сукхума̄нӣти дӣпети. етта̄вата̄ ча саттха̄ чӣварасантосена асантут̣т̣хоти на ваттаббо. атимуттакасуса̄нато хисса пун̣н̣ада̄сийа̄ па̄рупитва̄ па̄титаса̄н̣апам̣сукӯлам̣ гахан̣адивасе удакапарийантам̣ катва̄ маха̄патхавӣ акампи. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣йева ка̄ле пам̣сукӯлам̣ ган̣хим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти.

пин̣д̣апа̄тика̄ти атирекала̄бхам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннапин̣д̣апа̄тикан̇га̄. сапада̄нача̄риноти лолуппача̄рам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннасапада̄нача̄ра̄. ун̃чха̄саке вате рата̄ти ун̃чха̄чарийасан̇кха̄те бхиккхӯнам̣ пакативате рата̄, уччанӣчагхарадва̄рат̣т̣ха̄йино хутва̄ кабарамиссакам̣ бхаттам̣ сам̣харитва̄ парибхун̃джантӣти аттхо. антарагхаранти брахма̄йусутте умма̄рато пат̣т̣ха̄йа антарагхарам̣, идха индакхӣлато пат̣т̣ха̄йа адхиппетам̣. етта̄вата̄ ча саттха̄ пин̣д̣апа̄тасантосена асантут̣т̣хоти на ваттаббо, аппа̄ха̄рата̄йа вуттанийа̄менева пана саббам̣ виттха̄ретаббам̣. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣йева ка̄ле нимантанам̣ на са̄дайим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти.

руккхамӯлика̄ти чханнам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннаруккхамӯликан̇га̄. аббхока̄сика̄ти чханнан̃ча руккхамӯлан̃ча пат̣иккхипитва̄ сама̄диннааббхока̄сикан̇га̄. ат̣т̣хама̄сети хемантагимхике ма̄се. антовассе пана чӣвара̄нуггахаттхам̣ чханнам̣ пависанти. етта̄вата̄ ча саттха̄ сена̄санасантосена асантут̣т̣хоти на ваттаббо, сена̄санасантосо панасса чхаббассикамаха̄падха̄нена ча па̄лилеййакаванасан̣д̣ена ча дӣпетаббо. идха пана етаматтхам̣ дассети – ‘‘ахам̣ екасмим̣йева ка̄ле чханнам̣ на па̄висим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти.

а̄ран̃н̃ика̄ти га̄мантасена̄санам̣ пат̣иккхипитва̄ сама̄диннаа̄ран̃н̃икан̇га̄. сан̇гхамаджджхе осарантӣти абаддхасӣма̄йа катхитам̣, баддхасӣма̄йам̣ пана васанта̄ аттано васанат̣т̣ха̄нейева упосатхам̣ каронти. етта̄вата̄ ча саттха̄ но павивиттоти на ваттаббо, ‘‘иччха̄махам̣, бхиккхаве, ад̣д̣хама̄сам̣ пат̣исаллийиту’’нти (па̄ра̄. 162; 565) еван̃хисса павивеко пан̃н̃а̄йати. идха пана етаматтхам̣ дассети ‘‘ахам̣ екасмим̣йева татха̄рӯпе ка̄ле пат̣исаллийим̣, майхам̣ пана са̄вака̄ дхутан̇гасама̄да̄нато пат̣т̣ха̄йа йа̄ваджӣвам̣ дхутан̇гам̣ на бхиндантӣ’’ти. мамам̣ са̄вака̄ти мам̣ са̄вака̄.

244. санида̄нанти саппаччайам̣. ким̣ пана аппаччайам̣ нибба̄нам̣ на десетӣти. но на десети, сахетукам̣ пана там̣ десанам̣ катва̄ десети, но ахетуканти. саппа̄т̣иха̄рийанти пуримассеветам̣ вевачанам̣, сака̄ран̣анти аттхо. там̣ вата̄ти еттха вата̄ти нипа̄таматтам̣.

245. ана̄гатам̣ ва̄дапатханти аджджа т̣хапетва̄ све ва̄ пунадивасе ва̄ ад̣д̣хама̄се ва̄ ма̄се ва̄ сам̣ваччхаре ва̄ тасса тасса пан̃хасса упари а̄гаманава̄дапатхам̣. на даккхатӣти йатха̄ саччако ниган̣т̣хо аттано ниггахан̣аттхам̣ а̄гатака̄ран̣ам̣ висесетва̄ ваданто на аддаса, евам̣ на даккхатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. сахадхаммена̄ти сака̄ран̣ена. антарантара̄ катхам̣ опа̄теййунти мама катха̄ва̄рам̣ паччхиндитва̄ антарантаре аттано катхам̣ павесеййунти аттхо. на кхо пана̄хам̣, уда̄йӣти, уда̄йи, ахам̣ амбат̣т̣хасон̣адан̣д̣акӯт̣адантасаччаканиган̣т̣ха̄дӣхи саддхим̣ маха̄ва̄де ваттама̄непи – ‘‘ахо вата ме екаса̄вакопи упамам̣ ва̄ ка̄ран̣ам̣ ва̄ а̄харитва̄ дадеййа̄’’ти евам̣ са̄вакесу ануса̄саним̣ на пачча̄сӣса̄ми. мамайева̄ти еварӯпесу т̣ха̄несу са̄вака̄ мамайева ануса̄саним̣ ова̄дам̣ пачча̄сӣсанти.

246. теса̄хам̣ читтам̣ а̄ра̄дхемӣти тесам̣ ахам̣ тасса пан̃хасса веййа̄каран̣ена читтам̣ ган̣ха̄ми сампа̄деми парипӯреми, ан̃н̃ам̣ пут̣т̣хо ан̃н̃ам̣ на бйа̄кароми, амбам̣ пут̣т̣хо лабуджам̣ вийа лабуджам̣ ва̄ пут̣т̣хо амбам̣ вийа. еттха ча ‘‘адхисӣле самбха̄вентӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не буддхасӣлам̣ на̄ма катхитам̣, ‘‘абхикканте н̃а̄н̣адассане самбха̄вентӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, ‘‘адхипан̃н̃а̄йа самбха̄вентӣ’’ти вуттат̣т̣ха̄не т̣ха̄нуппаттикапан̃н̃а̄, ‘‘йена дуккхена̄’’ти вуттат̣т̣ха̄не саччабйа̄каран̣апан̃н̃а̄. таттха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча саччабйа̄каран̣апан̃н̃ан̃ча т̣хапетва̄ авасеса̄ пан̃н̃а̄ адхипан̃н̃ам̣ бхаджати.

247. ида̄ни тесам̣ тесам̣ висеса̄дхигама̄нам̣ пат̣ипадам̣ а̄чиккханто пуна чапарам̣ уда̄йӣтиа̄дима̄ха. таттха абхин̃н̃а̄воса̄напа̄рамиппатта̄ти абхин̃н̃а̄воса̄насан̇кха̄тан̃чева абхин̃н̃а̄па̄рамӣсан̇кха̄тан̃ча арахаттам̣ патта̄.

саммаппадха̄нети упа̄йападха̄не. чхандам̣ джанетӣти каттукамйата̄кусалаччхандам̣ джанети. ва̄йаматӣти ва̄йа̄мам̣ кароти. вӣрийам̣ а̄рабхатӣти вӣрийам̣ паваттети. читтам̣ пагган̣ха̄тӣти читтам̣ уккхипати. падахатӣти упа̄йападха̄нам̣ кароти. бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ти вад̣д̣хийа̄ парипӯран̣аттхам̣. апичеттха – ‘‘йа̄ т̣хити, со асаммосо…пе… йам̣ вепуллам̣, са̄ бха̄вана̄па̄рипӯрӣ’’ти (вибха. 406) евам̣ пуримам̣ пуримасса паччхимам̣ паччхимасса аттхотипи ведитаббам̣.

имехи пана саммаппадха̄нехи ким̣ катхитам̣? кассапасам̣йуттапарийа̄йена са̄вакасса пуббабха̄гапат̣ипада̄ катхита̄. вуттан̃хетам̣ таттха –

‘‘чатта̄роме, а̄вусо, саммаппадха̄на̄. катаме чатта̄ро? идха̄вусо, бхиккху, ануппанна̄ ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ уппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ кароти. уппанна̄ ме па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ аппахӣйама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ кароти. ануппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ ануппаджджама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ кароти. уппанна̄ ме кусала̄ дхамма̄ нируджджхама̄на̄ анаттха̄йа сам̣ваттеййунти а̄таппам̣ каротӣ’’ти (сам̣. ни. 2.145).

еттха ча па̄пака̄ акусала̄ти лобха̄дайо ведитабба̄. ануппанна̄ кусала̄ дхамма̄ти саматхавипассана̄ чева магго ча, уппанна̄ кусала̄ на̄ма саматхавипассана̄ва. магго пана саким̣ уппаджджитва̄ нируджджхама̄но анаттха̄йа сам̣ваттанако на̄ма наттхи. со хи пхаласса паччайам̣ датва̄ва нируджджхати. пуримасмимпи ва̄ саматхавипассана̄ва гахетабба̄ти вуттам̣, там̣ пана на йуттам̣.