10. кӣт̣а̄гирисуттаван̣н̣ана̄

174. евам̣ ме сутанти кӣт̣а̄гирисуттам̣. таттха ка̄сӣсӯти евам̣на̄маке джанападе. етха тумхепи, бхиккхавети етха тумхепи, бхиккхаве, име пан̃ча а̄нисам̣се сампассама̄на̄ ан̃н̃атрева раттибходжана̄ бхун̃джатха. ити бхагава̄ раттим̣ вика̄лабходжанам̣, дива̄ вика̄лабходжананти има̄ни две бходжана̄ни екаппаха̄рена аджаха̄петва̄ екасмим̣ самайе дива̄ вика̄лабходжанамева джаха̄песи, пуна ка̄лам̣ атина̄метва̄ раттим̣ вика̄лабходжанам̣ джаха̄пенто евама̄ха. касма̄? има̄ни хи две бходжана̄ни ваттама̄на̄ни ват̣т̣е а̄чин̣н̣а̄ни сама̄чин̣н̣а̄ни надим̣ отин̣н̣аудакам̣ вийа анупаккханда̄ни, нива̄тесу ча гхаресу субходжана̄ни бхун̃джитва̄ вад̣д̣хита̄ сукхума̄ла̄ кулапутта̄ две бходжана̄ни екаппаха̄рена паджаханта̄ киламанти. тасма̄ екаппаха̄рена аджаха̄петва̄ бхадда̄лисутте дива̄ вика̄лабходжанам̣ джаха̄песи, идха раттим̣ вика̄лабходжанам̣. джаха̄пенто пана на таджджитва̄ ва̄ нигган̣хитва̄ ва̄, тесам̣ паха̄напаччайа̄ пана аппа̄ба̄дхатан̃ча сан̃джа̄ниссатха̄ти евам̣ а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ва джаха̄песи. кӣт̣а̄гирӣти тасса нигамасса на̄мам̣.

175. ассаджипунаббасука̄ти ассаджи ча пунаббасуко ча чхасу чхаббаггийесу две ган̣а̄чарийа̄. пан̣д̣уко лохитако меттийо бхуммаджако ассаджи пунаббасукоти име чха джана̄ чхаббаггийа̄ на̄ма. тесу пан̣д̣укалохитака̄ аттано парисам̣ гахетва̄ са̄ваттхийам̣ васанти, меттийабхуммаджака̄ ра̄джагахе, име две джана̄ кӣт̣а̄гирисмим̣ а̄ва̄сика̄ хонти. а̄ва̄сика̄ти нибаддхава̄сино, там̣нибандха̄ акатам̣ сена̄санам̣ каронти, джин̣н̣ам̣ пат̣исан̇кхаронти, кате иссара̄ хонти. ка̄ликанти ана̄гате ка̄ле паттаббам̣ а̄нисам̣сам̣.

178. майа̄ четам̣, бхиккхавети идха ким̣ дассети? бхиккхаве, дивасасса тайо ва̄ре бхун̃джитва̄ сукхаведанам̣йева уппа̄денто на имасмим̣ са̄сане киччака̄рӣ на̄ма хоти, еттака̄ пана ведана̄ севитабба̄, еттака̄ на севитабба̄ти етаматтхам̣ дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. еварӯпам̣ сукхаведанам̣ паджахатха̄ти идан̃ча гехасситасоманассавасена вуттам̣, упасампаджджа вихаратха̄ти идан̃ча неккхаммаситасоманассавасена. ито паресупи двӣсу ва̄ресу гехасситанеккхаммасита̄нам̣йева доманасса̄нан̃ча упеккха̄нан̃ча васена аттхо ведитаббо.

181. евам̣ севитабба̄севитаббаведанам̣ дассетва̄ ида̄ни йесам̣ аппама̄дена киччам̣ каттаббам̣, йесан̃ча на каттаббам̣, те дассетум̣ на̄хам̣, бхиккхаве, саббесам̣йева̄тиа̄дима̄ха. таттха катам̣ тесам̣ аппама̄дена̄ти тесам̣ йам̣ аппама̄дена каттаббам̣, там̣ катам̣. ануломика̄нӣти пат̣ипаттианулома̄ни каммат̣т̣ха̄насаппа̄йа̄ни, йаттха васантена сакка̄ хонти маггапхала̄ни па̄пун̣итум̣. индрийа̄ни саманна̄найама̄на̄ти саддха̄дӣни индрийа̄ни сама̄нам̣ курума̄на̄.

182. саттиме, бхиккхаве, пуггала̄ти идха ким̣ дассети? йесам̣ аппама̄дена каран̣ӣйам̣ наттхи, те две хонти. йесам̣ аттхи, те пан̃ча̄ти евам̣ саббепи име сатта пуггала̄ хонтӣти имаматтхам̣ дассети.

таттха убхатобха̄гавимуттоти двӣхи бха̄гехи вимутто. арӯпасама̄паттийа̄ рӯпака̄йато вимутто, маггена на̄мака̄йато. со чатуннам̣ арӯпасама̄паттӣнам̣ екекато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммаситва̄ арахаттам̣ патта̄нам̣ чатуннам̣, ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ паттаана̄га̄мино ча васена пан̃чавидхо хоти. па̄л̣и панеттха – ‘‘катамо ча пуггало убхатобха̄гавимутто, идхекаччо пуггало ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонтӣ’’ти (пу. па. 208) евам̣ абхидхамме ат̣т̣хавимоккхала̄бхино васена а̄гата̄.

пан̃н̃а̄вимуттоти пан̃н̃а̄йа вимутто. со суккхавипассако, чатӯхи джха̄нехи вут̣т̣ха̄йа арахаттам̣ патта̄ чатта̄ро ча̄ти имесам̣ васена пан̃чавидхова хоти. па̄л̣и панеттха ат̣т̣хавимоккхапат̣иккхепавасенева а̄гата̄. йатха̄ха – ‘‘на хева кхо ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало пан̃н̃а̄вимутто’’ти.

пхут̣т̣хантам̣ саччхикаротӣти ка̄йасаккхӣ. йо джха̄напхассам̣ пат̣хамам̣ пхусати, паччха̄ ниродхам̣ нибба̄нам̣ саччхикароти, со сота̄паттипхалат̣т̣хам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣ха̄ чхаббидхо хонтӣти ведитаббо. тенева̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало ат̣т̣ха вимоккхе ка̄йена пхуситва̄ вихарати, пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ екачче а̄сава̄ париккхӣн̣а̄ хонти. айам̣ вуччати пуггало ка̄йасаккхӣ’’ти.

дит̣т̣хантам̣ паттоти дит̣т̣хиппатто. татридам̣ сан̇кхепалаккхан̣ам̣ – дуккха̄ сан̇кха̄ра̄, сукхо ниродхоти н̃а̄там̣ хоти дит̣т̣хам̣ видитам̣ саччхикатам̣ пхуситам̣ пан̃н̃а̄йа̄ти дит̣т̣хиппатто. виттха̄рато панесопи ка̄йасаккхи вийа чхаббидхо хоти. тенева̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало идам̣ дуккханти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄…пе… айам̣ вуччати пуггало дит̣т̣хиппатто’’ти (пу. па. 208).

саддха̄вимуттоти саддха̄йа вимутто. сопи вуттанайенева чхаббидхо хоти. тенева̄ха – ‘‘идхекаччо пуггало идам̣ дуккханти – йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти…пе… айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. татха̄гатаппаведита̄ часса дхамма̄ пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонти вочарита̄…пе… но ча кхо йатха̄ дит̣т̣хиппаттасса. айам̣ вуччати пуггало саддха̄вимутто’’ти (пу. па. 208). етесу хи саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е саддахантасса вийа окаппентасса вийа адхимуччантасса вийа ча килесаккхайо хоти, дит̣т̣хиппаттасса пуббабха̄гамаггаккхан̣е килесаччхедакан̃а̄н̣ам̣ адандхам̣ тикхин̣ам̣ сӯрам̣ хутва̄ вахати. тасма̄ йатха̄ на̄ма на̄титикхин̣ена асина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ на мат̣т̣хам̣ хоти, аси на сӣгхам̣ вахати, саддо суййати, балаватаро ва̄йа̄мо ка̄таббо хоти, еварӯпа̄ саддха̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄. йатха̄ пана ниситаасина̄ кадалим̣ чхиндантасса чхиннат̣т̣ха̄нам̣ мат̣т̣хам̣ хоти, аси сӣгхам̣ вахати, саддо на суййати, балавава̄йа̄макиччам̣ на хоти, еварӯпа̄ пан̃н̃а̄вимуттасса пуббабха̄гамаггабха̄вана̄ ведитабба̄.

дхаммам̣ ануссаратӣти дхамма̄нуса̄рӣ. дхаммоти пан̃н̃а̄, пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ маггам̣ бха̄ветӣти аттхо. саддха̄нуса̄римхи ча есева найо. убхо панете сота̄паттимаггат̣т̣ха̄йева. вуттампи четам̣ – ‘‘йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти, пан̃н̃а̄ва̄хим̣ пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало дхамма̄нуса̄рӣ’’ти (пу. па. 208). татха̄ – ‘‘йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хоти, саддха̄ва̄хим̣ саддха̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало саддха̄нуса̄рӣ’’ти. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато панеса̄ убхатобха̄гавимутта̄дикатха̄ висуддхимагге пан̃н̃а̄бха̄вана̄дхика̄ре вутта̄. тасма̄ таттха вуттанайенева ведитабба̄. йа̄ панеса̄ етесам̣ вибха̄гадассанаттхам̣ идха па̄л̣и а̄гата̄, таттха йасма̄ рӯпасама̄паттийа̄ вина̄ арӯпасама̄паттийо на̄ма наттхи, тасма̄ а̄руппа̄ти вуттепи ат̣т̣ха вимоккха̄ вутта̄ва хонтӣти ведитабба̄.

ка̄йена пхуситва̄ти сахаджа̄тана̄мака̄йена пхуситва̄. пан̃н̃а̄йа часса дисва̄ти пан̃н̃а̄йа ча етасса арийасаччадхамме дисва̄. екачче а̄сава̄ти пат̣хамамагга̄дӣхи паха̄табба̄ екадесаа̄сава̄. татха̄гатаппаведита̄ти татха̄гатена паведита̄ чатусаччадхамма̄. пан̃н̃а̄йа водит̣т̣ха̄ хонтӣти имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, имасмим̣ сама̄дхи, имасмим̣ випассана̄, имасмим̣ магго, имасмим̣ пхаланти евам̣ аттхена аттхе ка̄ран̣ена ка̄ран̣е чин̣н̣ачаритатта̄ маггапан̃н̃а̄йа судит̣т̣ха̄ хонти. вочарита̄ти вичарита̄. саддха̄ нивит̣т̣ха̄ хотӣти окаппанасаддха̄ патит̣т̣хита̄ хоти. маттасо ниджджха̄нам̣ кхамантӣти матта̄йа олоканам̣ кхаманти. саддха̄маттанти саддха̄йева, итарам̣ тассева вевачанам̣

ити имесу аппама̄дена каран̣ӣйесу пуггалесу тайо пат̣ивиддхамаггапхала̄ секха̄. тесу ануломасена̄санам̣ севама̄на̄ калйа̄н̣амитте бхаджама̄на̄ индрийа̄ни саманна̄найама̄на̄ анупуббена арахаттам̣ ган̣ханти. тасма̄ тесам̣ йатха̄т̣хитова па̄л̣иаттхо. аваса̄не пана две сота̄паттимаггасаман̇гино. техи тасса маггасса ануломасена̄санам̣ севитам̣, калйа̄н̣амитта̄ бхаджита̄, индрийа̄ни саманна̄нӣта̄ни. упари пана тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣ аттха̄йа севама̄на̄ бхаджама̄на̄ саманна̄найама̄на̄ анупуббена арахаттам̣ па̄пун̣иссантӣти айаметтха па̄л̣иаттхо.

витан̣д̣ава̄дӣ пана имамева па̄л̣им̣ гахетва̄ – ‘‘локуттарамагго на екачиттаккхан̣ико, бахучиттаккхан̣ико’’ти вадати. со ваттаббо – ‘‘йади ан̃н̃ена читтена сена̄санам̣ пат̣исевати, ан̃н̃ена калйа̄н̣амитте бхаджати, ан̃н̃ена индрийа̄ни саманна̄нети, ан̃н̃ам̣ маггачиттанти сандха̄йа твам̣ ‘на екачиттаккхан̣ико магго, бахучиттаккхан̣ико’ти вадаси, евам̣ санте сена̄санам̣ севама̄но нӣлобха̄сам̣ паббатам̣ пассати, ванам̣ пассати, мигапаккхӣнам̣ саддам̣ сун̣а̄ти, пуппхапхала̄нам̣ гандхам̣ гха̄йати, па̄нӣйам̣ пиванто расам̣ са̄йати, нисӣданто нипаджджанто пхассам̣ пхусати. евам̣ те пан̃чавин̃н̃а̄н̣асаман̇гӣпи локуттарадхаммасаман̇гӣйева бхависсати. саче панетам̣ сампат̣иччхаси, саттха̄ра̄ саддхим̣ пат̣ивируджджхаси. саттха̄ра̄ хи пан̃чавин̃н̃а̄н̣ака̄йа̄ екантам̣ абйа̄ката̄ва вутта̄, там̣саман̇гисса кусала̄кусалам̣ пат̣иккхиттам̣, локуттарамагго ча екантакусало. тасма̄ паджахетам̣ ва̄да’’нти пан̃н̃апетаббо. саче пан̃н̃аттим̣ на упагаччхати, ‘‘гаччха па̄това виха̄рам̣ пависитва̄ йа̄гум̣ пива̄хӣ’’ти уййоджетаббо.

183. на̄хам̣, бхиккхаве, а̄дикенева̄ти ахам̣, бхиккхаве, пат̣хамамева ман̣д̣ӯкасса уппатитва̄ гаманам̣ вийа ан̃н̃а̄ра̄дханам̣ арахатте патит̣т̣ха̄нам̣ на вада̄ми. анупуббасиккха̄ти каран̣аттхе паччаттавачанам̣. парато пададвайепи есева найо. саддха̄джа̄тоти окаппанийасаддха̄йа джа̄тасаддхо. упасан̇каматӣти гарӯнам̣ самӣпам̣ гаччхати. пайирупа̄сатӣти сантике нисӣдати. дха̄ретӣти са̄дхукам̣ катва̄ дха̄рети. чхандо джа̄йатӣти каттукамйата̄кусалаччхандо джа̄йати. уссахатӣти вӣрийам̣ кароти. тулетӣти аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти тулайати. тулайитва̄ падахатӣти евам̣ тӣран̣авипассана̄йа тулайанто маггападха̄нам̣ падахати. пахитаттоти песитачитто. ка̄йена чева парамасаччанти на̄мака̄йена нибба̄насаччам̣ саччхикароти. пан̃н̃а̄йа ча̄ти на̄мака̄йасампайутта̄йа маггапан̃н̃а̄йа пат̣ивиджджхати пассати.

ида̄ни йасма̄ те саттху а̄гаманам̣ сутва̄ паччуггаманаматтампи на акам̣су, тасма̄ тесам̣ чарийам̣ гараханто са̄пи на̄ма, бхиккхаве, саддха̄ на̄хосӣтиа̄дима̄ха. таттха кӣвадӯревимети киттакам̣ дӯре т̣ха̄не. йоджанасатампи йоджанасахассампи апакканта̄ти ваттум̣ ват̣т̣ати, на пана кин̃чи а̄ха. чатуппадам̣ веййа̄каран̣анти чатусаччабйа̄каран̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣.

184. йассуддит̣т̣хасса̄ти йасса уддит̣т̣хасса. йопи со, бхиккхаве, саттха̄ти ба̄хиракасаттха̄рам̣ дассети. еварӯпӣти евам̣джа̄тика̄. пан̣опан̣авийа̄ти пан̣авийа̄ ча опан̣авийа̄ ча. на упетӣти на хоти. кайавиккайака̄ле вийа аггхавад̣д̣ханаха̄панам̣ на хотӣти аттхо. айам̣ гон̣о ким̣ аггхати, вӣсати аггхатӣти бхан̣анто пан̣ати на̄ма. на вӣсати аггхати, даса аггхатӣти бхан̣анто опан̣ати на̄ма. идам̣ пат̣иседхенто а̄ха ‘‘пан̣опан̣авийа̄ на упетӣ’’ти. ида̄ни там̣ пан̣опан̣авийам̣ дассетум̣ еван̃ча но асса, атха нам̣ кареййа̄ма, на ча но евамасса, на нам̣ кареййа̄ма̄ти а̄ха.

ким̣ пана, бхиккхавети, бхиккхаве, йам̣ татха̄гато саббасо а̄мисехи висам̣сат̣т̣хо вихарати, евам̣ висам̣сат̣т̣хасса саттхуно еварӯпа̄ пан̣опан̣авийа̄ ким̣ йуджджиссати? парийога̄хийа ваттатоти парийога̄хитва̄ уккхипитва̄ гахетва̄ ваттантасса. айаманудхаммоти айам̣ сабха̄во. джа̄на̄ти бхагава̄, на̄хам̣ джа̄на̄мӣти бхагава̄ ека̄санабходжане а̄нисам̣сам̣ джа̄на̄ти, ахам̣ на джа̄на̄мӣти майи саддха̄йа дивасасса тайо ва̄ре бходжанам̣ паха̄йа ека̄санабходжанам̣ бхун̃джати. рул̣аханӣйанти роханӣйам̣. оджавантанти синехавантам̣. ка̄мам̣ тачо ча̄ти имина̄ чатуран̇гавӣрийам̣ дассети. еттха хи тачо екам̣ ан̇гам̣, нха̄ру екам̣, ат̣т̣хи екам̣, мам̣салохитам̣ еканти евам̣ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ вӣрийам̣ адхит̣т̣хахитва̄ арахаттам̣ аппатва̄ на вут̣т̣хахисса̄мӣти евам̣ пат̣ипаджджатӣти дассети. сесам̣ саббаттха утта̄намева. десанам̣ пана бхагава̄ неййапуггаласса васена арахаттаникӯт̣ена нит̣т̣ха̄песӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

кӣт̣а̄гирисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дутийаваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.