2. бхиккхувагго
1. амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄
107. евам̣ ме сутанти амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттам̣. таттха амбалат̣т̣хика̄йам̣ вихаратӣти вел̣уванавиха̄расса паччанте падха̄нагхарасан̇кхепе вивекака̄ма̄нам̣ васанаттха̄йа кате амбалат̣т̣хика̄ти евам̣на̄маке па̄са̄де павивекам̣ брӯхайанто вихарати. кан̣т̣ако на̄ма джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа тикхин̣ова хоти, евамевам̣ айампи а̄йасма̄ саттавассикаса̄ман̣ерака̄лейева павивекам̣ брӯхайама̄но таттха виха̄си. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄йа. а̄сананти пакатипан̃н̃аттамеветтха а̄санам̣ аттхи, там̣ паппхот̣етва̄ т̣хапеси. удака̄дха̄нети удакабха̄джане. ‘‘удакат̣т̣ха̄не’’типи па̄т̣хо.
а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄мантесӣти ова̄дада̄наттхам̣ а̄мантеси. бхагавата̄ хи ра̄хулаттхерасса самбахула̄ дхаммадесана̄ ката̄. са̄ман̣ерапан̃хам̣ тхерассева вуттам̣. татха̄ ра̄хуласам̣йуттам̣ маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣ чӯл̣ара̄хулова̄дасуттамидам̣ амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттанти.
айан̃хи а̄йасма̄ саттавассикака̄ле бхагавантам̣ чӣваракан̣н̣е гахетва̄ ‘‘да̄йаджджам̣ ме саман̣а дехӣ’’ти да̄йаджджам̣ йа̄чама̄но бхагавата̄ дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхерасса ниййа̄детва̄ пабба̄джито. атха бхагава̄ дахаракума̄ра̄ на̄ма йутта̄йуттам̣ катхам̣ катхенти, ова̄дамасса демӣти ра̄хулакума̄рам̣ а̄мантетва̄ ‘‘са̄ман̣ерена на̄ма, ра̄хула, тираччха̄накатхам̣ катхетум̣ на ват̣т̣ати, твам̣ катхайама̄но еварӯпам̣ катхам̣ катхеййа̄сӣ’’ти саббабуддхехи авиджахитам̣ дасапуччхам̣ пан̃чапан̣н̣а̄сависсаджджанам̣ – ‘‘еко пан̃хо еко уддесо екам̣ веййа̄каран̣ам̣ две пан̃ха̄…пе… даса пан̃ха̄ даса уддеса̄ даса веййа̄каран̣а̄ти. екам̣ на̄ма ким̣? саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄…пе… даса на̄ма ким̣? дасахан̇гехи саманна̄гато араха̄ти вуччатӣ’’ти (кху. па̄. 4.10) имам̣ са̄ман̣ерапан̃хам̣ катхеси. пуна чинтеси ‘‘дахаракума̄ра̄ на̄ма пийамуса̄ва̄да̄ хонти, адит̣т̣хамева дит̣т̣хам̣ амхехи, дит̣т̣хамева на дит̣т̣хам̣ амхехӣти ваданти ова̄дамасса демӣ’’ти аккхӣхи олокетва̄пи сукхасан̃джа̄нанаттхам̣ пат̣хамамева чатассо удака̄дха̄нӯпама̄йо, тато две хаттхиупама̄йо екам̣ а̄да̄сӯпаман̃ча дассетва̄ имам̣ суттам̣ катхеси. чатӯсу пана паччайесу тан̣ха̄виват̣т̣анам̣ пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄гаппаха̄нам̣ калйа̄н̣амиттупаниссайасса махантабха̄ван̃ча дассетва̄ ра̄хуласуттам̣ (су. ни. ра̄хуласутта) катхеси. а̄гата̄гатат̣т̣ха̄не бхавесу чхандара̄го на каттабботи дассетум̣ ра̄хуласам̣йуттам̣ (сам̣. ни. 2.188 а̄дайо) катхеси. ‘‘ахам̣ собха̄ми, мама ван̣н̣а̄йатанам̣ пасанна’’нти аттабха̄вам̣ нисса̄йа гехасситачхандара̄го на каттабботи маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣ катхеси.
таттха ра̄хуласуттам̣ имасмим̣ на̄ма ка̄ле вуттанти на ваттаббам̣. тан̃хи абхин̣хова̄давасена вуттам̣. ра̄хуласам̣йуттам̣ саттавассикака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва авассикабхиккхука̄ла̄ вуттам̣. маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣ ат̣т̣ха̄раса вассаса̄ман̣ерака̄ле вуттам̣. чӯл̣ара̄хулова̄дасуттам̣ авассикабхиккхука̄ле вуттам̣. кума̄ракапан̃хан̃ча идан̃ча амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттам̣ саттавассикаса̄ман̣ерака̄ле вуттам̣. тесу ра̄хуласуттам̣ абхин̣хова̄даттхам̣, ра̄хуласам̣йуттам̣, тхерасса випассана̄габбхагахан̣аттхам̣, маха̄ра̄хулова̄дам̣ гехасситачхандара̄гавиноданаттхам̣, чӯл̣ара̄хулова̄дам̣ тхерасса пан̃чадаса-вимуттипарипа̄чанӣйа-дхаммапарипа̄кака̄ле арахаттага̄ха̄панаттхам̣ вуттам̣. идан̃ча пана сандха̄йа ра̄хулаттхеро бхиккхусан̇гхамаджджхе татха̄гатасса гун̣ам̣ катхенто идама̄ха –
‘‘кикӣва бӣджам̣ раккхеййа, ча̄марӣ ва̄ламуттамам̣;
нипако сӣласампанно, мамам̣ раккхи татха̄гато’’ти. (апа. 1.2.83);
са̄ман̣ерапан̃хам̣ айуттавачанапаха̄наттхам̣, идам̣ амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттам̣ сампаджа̄намуса̄ва̄дасса акаран̣аттхам̣ вуттам̣.
таттха пассаси ноти пассаси ну. париттанти тхокам̣. са̄ман̃н̃анти саман̣адхаммо. никкуджджитва̄ти адхомукхам̣ катва̄. уккуджджитва̄ти утта̄нам̣ катва̄.
108. сеййатха̄пи, ра̄хула, ран̃н̃о на̄готи айам̣ упама̄ сампаджа̄намуса̄ва̄де сам̣варарахитасса опаммадассанаттхам̣ вутта̄. таттха ӣса̄дантоти ратхӣса̄садисаданто. урул̣хава̄ти абхивад̣д̣хито а̄рохасампанно. абхиджа̄тоти суджа̄то джа̄тисампанно. сан̇га̄ма̄вачароти сан̇га̄мам̣ отин̣н̣апуббо. каммам̣ каротӣти а̄гата̄гате пават̣т̣енто гха̄тети. пураттхимака̄йа̄дӣсу пана пураттхимака̄йена та̄ва пат̣исена̄йа пхалакакот̣т̣хакамун̣д̣апа̄ка̄ра̄дайо па̄тети, татха̄ паччхимака̄йена. сӣсена каммам̣ на̄ма нийаметва̄ етам̣ падесам̣ маддисса̄мӣти ниваттитва̄ олокети, еттакена сатампи сахассампи дведха̄ бхиджджати. кан̣н̣ехи каммам̣ на̄ма а̄гата̄гате саре кан̣н̣ехи пахаритва̄ па̄танам̣. дантехи каммам̣ на̄ма пат̣ихаттхиассахаттха̄рохаасса̄рохапада̄дӣнам̣ виджджханам̣. нан̇гут̣т̣хена каммам̣ на̄ма нан̇гут̣т̣хе бандха̄йа дӣгха̄силат̣т̣хийа̄ ва̄ айамусалена ва̄ чхеданабхеданам̣. раккхатева сон̣д̣анти сон̣д̣ам̣ пана мукхе паккхипитва̄ раккхати.
таттха̄ти тасмим̣ тасса хаттхино каран̣е. апариччаттанти аниссат̣т̣хам̣, паресам̣ джайам̣ амха̄кан̃ча пара̄джайам̣ пассӣти ман̃н̃ати. сон̣д̣а̄йапи каммам̣ каротӣти айамуггарам̣ ва̄ кхадирамусалам̣ ва̄ гахетва̄ саманта̄ ат̣т̣ха̄расахаттхат̣т̣ха̄нам̣ маддати. париччаттанти виссат̣т̣хам̣, ида̄ни хаттхийодха̄дӣсу на куточи бха̄йати, амха̄кам̣ джайам̣ паресан̃ча пара̄джайам̣ пассӣти ман̃н̃ати. на̄хам̣ тасса кин̃чи па̄панти тасса дуккат̣а̄диа̄паттивӣтиккаме ва̄ ма̄тугха̄така̄дикаммесу ва̄ кин̃чи па̄пам̣ акаттаббам̣ на̄ма наттхи. тасма̄ тиха тети йасма̄ сампаджа̄намуса̄ва̄дино акаттаббам̣ па̄пам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ тайа̄ хаса̄йапи давакамйата̄йапи муса̄ на бхан̣исса̄мӣти сиккхитаббам̣. паччавеккхан̣аттхоти олоканаттхо, йам̣ мукхе ваджджам̣ хоти, тасса дассанаттхоти вуттам̣ хоти. паччавеккхитва̄ паччавеккхитва̄ти олокетва̄ олокетва̄.
109. сасаккам̣ на каран̣ӣйанти екам̣сенева на ка̄таббам̣. пат̣исам̣хареййа̄сӣти ниваттеййа̄си ма̄ кареййа̄си. анупададжджеййа̄сӣти анупадеййа̄си упаттхамбхеййа̄си пунаппунам̣ кареййа̄си. ахоратта̄нусиккхӣти раттин̃ча диван̃ча сиккхама̄но.
111. ат̣т̣ӣйитаббанти ат̣т̣ена пӣл̣итена бхавитаббам̣. хара̄йитаббанти ладжджитаббам̣. джигуччхитаббанти гӯтхам̣ дисва̄ вийа джигуччха̄ уппа̄детабба̄. манокаммасса пана адесана̄ваттхукатта̄ идха десетаббанти на вуттам̣. киттаке пана т̣ха̄не ка̄йакаммавачӣкамма̄ни содхетабба̄ни, киттаке манокамманти. ка̄йакаммавачӣкамма̄ни та̄ва екасмим̣ пуребхаттейева содхетабба̄ни. бхаттакиччам̣ катва̄ дива̄т̣т̣ха̄не нисиннена хи паччавеккхитаббам̣ ‘‘арун̣уггаманато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва имасмим̣ т̣ха̄не нисаджджа̄ аттхи ну кхо ме имасмим̣ антаре паресам̣ аппийам̣ ка̄йакаммам̣ ва̄ вачӣкаммам̣ ва̄’’ти. саче аттхӣти джа̄на̄ти, десана̄йуттам̣ десетаббам̣, а̄викаран̣айуттам̣ а̄вика̄таббам̣. саче наттхи, тенева пӣтипа̄моджджена виха̄таббам̣. манокаммам̣ пана етасмим̣ пин̣д̣апа̄тапарийесанат̣т̣ха̄не содхетаббам̣. катхам̣? ‘‘аттхи ну кхо ме аджджа пин̣д̣апа̄тапарийесанат̣т̣ха̄не рӯпа̄дӣсу чхандо ва̄ ра̄го ва̄ пат̣игхам̣ ва̄’’ти? саче аттхи, ‘‘пуна на евам̣ карисса̄мӣ’’ти читтенева адхит̣т̣ха̄таббам̣. саче наттхи, тенева пӣтипа̄моджджена виха̄таббам̣.
112. саман̣а̄ ва̄ бра̄хман̣а̄ ва̄ти буддха̄ ва̄ паччекабуддха̄ ва̄ татха̄гатаса̄вака̄ ва̄. тасма̄тиха̄ти йасма̄ атӣтепи евам̣ парисодхесум̣, ана̄гатепи парисодхессанти, етарахипи парисодхенти, тасма̄ тумхехипи тесам̣ анусиккхантехи евам̣ сиккхитаббанти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄намева. имам̣ пана десанам̣ бхагава̄ йа̄ва бхавагга̄ усситасса ратанара̄сино йоджанийаман̣иккхандхена кӯт̣ам̣ ган̣ханто вийа неййапуггалавасена паринит̣т̣ха̄песӣти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
амбалат̣т̣хикара̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. маха̄ра̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄
113. евам̣ ме сутанти маха̄ра̄хулова̄дасуттам̣. таттха пит̣т̣хито пит̣т̣хито анубандхӣти дассанам̣ авиджахитва̄ гаманам̣ аббоччхиннам̣ катва̄ паччхато паччхато ирийа̄патха̄нубандханена анубандхи. тада̄ хи бхагава̄ паде падам̣ никкхипанто вила̄ситагаманена пурато пурато гаччхати, ра̄хулаттхеро дасабаласса пада̄нупадико хутва̄ паччхато паччхато.
таттха бхагава̄ супуппхитаса̄лаванамаджджхагато субхӯмиотаран̣аттха̄йа никкхантаматтаварава̄ран̣о вийа вирочиттха, ра̄хулабхаддо ча варава̄ран̣асса паччхато никкхантагаджапотако вийа. бхагава̄ са̄йанхасамайе ман̣игухато никкхамитва̄ гочарам̣ пат̣ипанно кесарасӣхо вийа, ра̄хулабхаддо ча сӣхамигара̄джа̄нам̣ анубандханто никкхантасӣхапотако вийа. бхагава̄ ман̣ипаббатасассирикаванасан̣д̣ато да̄т̣хабало маха̄бйаггхо вийа, ра̄хулабхаддо ча бйаггхара̄джа̄нам̣ анубандхабйаггхапотако вийа. бхагава̄ симбалида̄йато никкхантасупан̣н̣ара̄джа̄ вийа, ра̄хулабхаддо ча супан̣н̣ара̄джасса паччхато никкхантасупан̣н̣апотако вийа. бхагава̄ читтакӯт̣апаббатато гаганаталам̣ паккхандасуван̣н̣ахам̣сара̄джа̄ вийа, ра̄хулабхаддо ча хам̣са̄дхипатим̣ анупаккхандахам̣сапотако вийа. бхагава̄ маха̄сарам̣ аджджхога̄л̣ха̄ суван̣н̣амаха̄на̄ва̄ вийа, ра̄хулабхаддо ча суван̣н̣ана̄вам̣ паччха̄ анубандхана̄ва̄потако вийа. бхагава̄ чаккаратана̄нубха̄вена гаганатале сампайа̄тачаккаваттира̄джа̄ вийа, ра̄хулабхаддо ча ра̄джа̄нам̣ анусампайа̄тапарин̣а̄йакаратанам̣ вийа. бхагава̄ вигатавала̄хакам̣ набхам̣ пат̣ипанната̄ракара̄джа̄ вийа, ра̄хулабхаддо ча та̄рака̄дхипатино анумаггапат̣ипанна̄ парисуддхаосадхита̄рака̄ вийа.
бхагава̄пи маха̄самматапавен̣ийам̣ окка̄кара̄джавам̣се джа̄то, ра̄хулабхаддопи. бхагава̄пи сан̇кхе паккхиттакхӣрасадисо супарисуддхаджа̄тикхаттийакуле джа̄то, ра̄хулабхаддопи. бхагава̄пи раджджам̣ паха̄йа паббаджито, ра̄хулабхаддопи. бхагаватопи сарӣрам̣ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣апат̣иман̣д̣итам̣ деванагаресу самусситаратанаторан̣ам̣ вийа саббапа̄липхулло па̄риччхаттако вийа ча атиманохаран̣ам̣, ра̄хулабхаддасса̄пи. ити двепи абхинӣха̄расампанна̄, двепи ра̄джапаббаджита̄, двепи кхаттийасукхума̄ла̄, двепи суван̣н̣аван̣н̣а̄, двепи лаккхан̣асампанна̄ екамаггам̣ пат̣ипанна̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ гаччханта̄нам̣ двиннам̣ чандаман̣д̣ала̄нам̣ двиннам̣ сӯрийаман̣д̣ала̄нам̣ двиннам̣ саккасуйа̄масантуситасуниммитавасаваттимаха̄брахма̄дӣнам̣ сирийа̄ сирим̣ абхибхавама̄на̄ вийа вирочим̣су.
татра̄йасма̄ ра̄хуло бхагавато пит̣т̣хито пит̣т̣хито гаччхантова па̄даталато йа̄ва упари кесанта̄ татха̄гатам̣ а̄локеси. со бхагавато буддхавесавила̄сам̣ дисва̄ ‘‘собхати бхагава̄ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣авичиттасарӣро бйа̄маппабха̄париккхиттата̄йа виппакин̣н̣асуван̣н̣ачун̣н̣амаджджхагато вийа, виджджулата̄париккхитто канакапаббато вийа, йантасуттасама̄кад̣д̣хитаратанавичиттам̣ суван̣н̣ааггхикам̣ вийа, раттапам̣сукӯлачӣварапат̣иччханнопи раттакамбалапариккхиттаканакапаббато вийа, пава̄л̣алата̄пат̣иман̣д̣итам̣ суван̣н̣ааггхикам̣ вийа, чӣнапит̣т̣хачун̣н̣апӯджитам̣ суван̣н̣ачетийам̣ вийа, ла̄кха̄раса̄нулитто канакайӯпо вийа, раттавала̄хакантарато тан̇кхан̣аббхуггатапун̣н̣ачандо вийа, ахо саматим̣сапа̄рамита̄нубха̄васаджджитасса аттабха̄васса сирӣсампаттӣ’’ти чинтеси. тато атта̄нампи олокетва̄ – ‘‘ахампи собха̄ми. саче бхагава̄ чатӯсу маха̄дӣпесу чаккаваттираджджам̣ акарисса̄, майхам̣ парин̣а̄йакат̣т̣ха̄нантарам̣ адасса̄. евам̣ санте ативийа джамбудӣпаталам̣ асобхисса̄’’ти аттабха̄вам̣ нисса̄йа гехасситам̣ чхандара̄гам̣ уппа̄деси.
бхагава̄пи пурато гаччхантова чинтеси – ‘‘парипун̣н̣аччхавимам̣салохито да̄ни ра̄хуласса аттабха̄во. раджанӣйесу рӯпа̄рамман̣а̄дӣсу хи читтасса паккханданака̄ло джа̄то, ким̣ бахулата̄йа ну кхо ра̄хуло вӣтина̄метӣ’’ти. атха саха̄ваджджаненева пасаннаудаке маччхам̣ вийа, парисуддхе а̄да̄саман̣д̣але мукханимиттам̣ вийа ча тасса там̣ читтуппа̄дам̣ аддаса. дисва̄ва – ‘‘айам̣ ра̄хуло майхам̣ атраджо хутва̄ мама паччхато а̄гаччханто ‘ахам̣ собха̄ми, майхам̣ ван̣н̣а̄йатанам̣ пасанна’нти аттабха̄вам̣ нисса̄йа гехасситачхандара̄гам̣ уппа̄дети, атиттхе паккхандо уппатхам̣ пат̣ипанно агочаре чарати, диса̄мӯл̣хааддхико вийа агантаббам̣ дисам̣ гаччхати. айам̣ кхо панасса килесо аббхантаре вад̣д̣ханто аттаттхампи йатха̄бхӯтам̣ пасситум̣ на дассати, параттхампи, убхайаттхампи. тато нирайепи пат̣исандхим̣ ган̣ха̄пессати, тираччха̄найонийампи, петтивисайепи, асурака̄йепи, самба̄дхепи ма̄тукуччхисминти анаматагге сам̣са̄рават̣т̣е парипа̄тессати. айан̃хи –
анаттхаджанано лобхо, лобхо читтаппакопано;
бхайамантарато джа̄там̣, там̣ джано на̄вабуджджхати.
луддхо аттхам̣ на джа̄на̄ти, луддхо дхаммам̣ на пассати;
андхатамам̣ тада̄ хоти, йам̣ лобхо сахате нарам̣. (итиву. 88) –
йатха̄ кхо пана анекаратанапӯра̄ маха̄на̄ва̄ бхиннапхалакантарена удакам̣ а̄дийама̄на̄ мухуттампи на аджджхупеккхитабба̄ хоти, вегенасса̄ виварам̣ пидахитум̣ ват̣т̣ати, евамевам̣ айампи на аджджхупеккхитаббо. йа̄васса айам̣ килесо аббхантаре сӣларатана̄дӣни на вина̄сети, та̄вадева нам̣ нигган̣хисса̄мӣ’’ти аджджха̄сайамака̄си. еварӯпесу пана т̣ха̄несу буддха̄нам̣ на̄гавилоканам̣ на̄ма хоти. тасма̄ йантена париваттитасуван̣н̣апат̣има̄ вийа сакалака̄йенева париваттетва̄ т̣хито ра̄хулабхаддам̣ а̄мантеси. там̣ сандха̄йа ‘‘атха кхо бхагава̄ апалокетва̄’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха йам̣кин̃чи рӯпантиа̄дӣни сабба̄ка̄рена висуддхимагге кхандханиддесе виттха̄рита̄ни. нетам̣ мама̄тиа̄дӣни маха̄хаттхипадопаме вутта̄ни. рӯпамева ну кхо бхагава̄ти касма̄ пуччхати? тасса кира – ‘‘саббам̣ рӯпам̣ нетам̣ мама, несохамасми на месо атта̄’’ти сутва̄ – ‘‘бхагава̄ саббам̣ рӯпам̣ випассана̄пан̃н̃а̄йа евам̣ дат̣т̣хаббанти вадати, ведана̄дӣсу ну кхо катхам̣ пат̣ипаджджитабба’’нти найо удапа̄ди. тасма̄ тасмим̣ найе т̣хито пуччхати. найакусало хеса а̄йасма̄ ра̄хуло, идам̣ на каттаббанти вутте идампи на каттаббам̣ идампи на каттаббамева̄ти найасатенапи найасахассенапи пат̣ивиджджхати. идам̣ каттаббанти вуттепи есева найо.
сиккха̄ка̄мо хи айам̣ а̄йасма̄, па̄това гандхакут̣ипаривен̣е паттхаматтам̣ ва̄ликам̣ окирати – ‘‘аджджа самма̄самбуддхасса сантика̄ майхам̣ упаджджха̄йасса сантика̄ еттакам̣ ова̄дам̣ еттакам̣ парибха̄сам̣ лабха̄мӣ’’ти. самма̄самбуддхопи нам̣ етадагге т̣хапенто – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сиккха̄ка̄ма̄нам̣ йадидам̣ ра̄хуло’’ти (а. ни. 1.209) сиккха̄йамева аггам̣ катва̄ т̣хапеси. сопи а̄йасма̄ бхиккхусан̇гхамаджджхе тамева сӣхана̄дам̣ нади –
‘‘саббаметам̣ абхин̃н̃а̄йа, дхаммара̄джа̄ пита̄ мама;
саммукха̄ бхиккхусан̇гхасса, етадагге т̣хапеси мам̣.
сиккха̄ка̄ма̄нахам̣ агго, дхаммара̄джена тхомито;
саддха̄паббаджита̄нан̃ча, саха̄йо паваро мама.
дхаммара̄джа̄ пита̄ майхам̣, дхамма̄раккхо ча петтийо;
са̄рипутто упаджджха̄йо, саббам̣ ме джинаса̄сана’’нти.
атхасса бхагава̄ йасма̄ на кевалам̣ рӯпамева, ведана̄дайопи евам̣ дат̣т̣хабба̄, тасма̄ рӯпампи ра̄хула̄тиа̄дима̄ха. ко наджджа̄ти ко ну аджджа. тхерасса кира етадахоси ‘‘самма̄самбуддхо майхам̣ аттабха̄ванисситам̣ чхандара̄гам̣ н̃атва̄ ‘саман̣ена на̄ма еварӯпо витакко на витаккитаббо’ти нева парийа̄йена катхам̣ катхеси, гаччха бхиккху ра̄хулам̣ вадехи ‘ма̄ пуна еварӯпам̣ витаккам̣ витаккесӣ’ти на дӯтам̣ песеси. мам̣ саммуккхе т̣хатва̄йева пана сабхан̣д̣акам̣ чорам̣ чӯл̣а̄йа ган̣ханто вийа саммукха̄ сугатова̄дам̣ ада̄си. сугатова̄до ча на̄ма асан̇кхеййехипи каппехи дуллабхо. еварӯпасса буддхасса саммукха̄ ова̄дам̣ лабхитва̄ ко ну вин̃н̃ӯ пан̣д̣итаджа̄тико аджджа га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависиссатӣ’’ти. атхеса а̄йасма̄ а̄ха̄ракиччам̣ паха̄йа йасмим̣ нисиннат̣т̣ха̄не т̣хитена ова̄до ладдхо, татова пат̣иниваттетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди. бхагава̄пи там̣ а̄йасмантам̣ ниваттама̄нам̣ дисва̄ на евама̄ха – ‘‘ма̄ ниватта та̄ва, ра̄хула, бхиккха̄ча̄рака̄ло те’’ти. касма̄? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘аджджа та̄ва ка̄йагата̄сатиаматабходжанам̣ бхун̃джатӯ’’ти.
аддаса̄ кхо а̄йасма̄ са̄рипуттоти бхагавати гате паччха̄ гаччханто аддаса. етасса кира̄йасмато екакасса вихарато ан̃н̃ам̣ ваттам̣, бхагавата̄ саддхим̣ вихарато ан̃н̃ам̣. йада̄ хи две аггаса̄вака̄ ека̄кино васанти, тада̄ па̄това сена̄санам̣ саммаджджитва̄ сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ сама̄паттим̣ аппетва̄ саннисинна̄ аттано читтаручийа̄ бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханти. бхагавата̄ саддхим̣ вихаранта̄ пана тхера̄ евам̣ на каронти. тада̄ хи бхагава̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро пат̣хамам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ гаччхати. тасмим̣ гате тхеро аттано сена̄сана̄ никкхамитва̄ – ‘‘бахӯнам̣ васанат̣т̣ха̄не на̄ма саббева па̄са̄дикам̣ ка̄тум̣ сакконти ва̄, на ва̄ сакконтӣ’’ти таттха таттха гантва̄ асаммат̣т̣хам̣ т̣ха̄нам̣ саммаджджати. саче качаваро ачхад̣д̣ито хоти, там̣ чхад̣д̣ети. па̄нӣйат̣т̣хапетаббат̣т̣ха̄намхи па̄нӣйакӯт̣е асати па̄нӣйагхат̣ам̣ т̣хапети. гила̄на̄нам̣ сантикам̣ гантва̄, ‘‘а̄вусо, тумха̄кам̣ ким̣ а̄хара̄ми, ким̣ во иччхитабба’’нти? пуччхати. авассикадахара̄нам̣ сантикам̣ гантва̄ – ‘‘абхираматха, а̄вусо, ма̄ уккан̣т̣хиттха, пат̣ипаттиса̄ракам̣ буддхаса̄сана’’нти овадати. евам̣ катва̄ саббапаччха̄ бхиккха̄ча̄рам̣ гаччхати. йатха̄ хи чаккаватти кухин̃чи гантука̄мо сена̄йа парива̄рито пат̣хамам̣ никкхамати, парин̣а̄йакаратанам̣ сенан̇га̄ни сам̣видха̄йа паччха̄ никкхамати, евам̣ саддхаммачаккаватти бхагава̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро пат̣хамам̣ никкхамати, тасса бхагавато парин̣а̄йакаратанабхӯто дхаммасена̄пати имам̣ киччам̣ катва̄ саббапаччха̄ никкхамати. со евам̣ никкханто тасмим̣ дивасе ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣ ра̄хулабхаддам̣ аддаса. тена вуттам̣ ‘‘паччха̄ гаччханто аддаса̄’’ти.
атха касма̄ а̄на̄па̄нассатийам̣ нийоджеси? нисаджджа̄нуччхавикатта̄. тхеро кира ‘‘етасса бхагавата̄ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхита’’нти ана̄ваджджитва̄ва йена̄ка̄рена айам̣ ачало анобаддхо хутва̄ нисинно, идамасса етисса̄ нисаджджа̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ ануччхавиканти чинтетва̄ евама̄ха. таттха а̄на̄па̄нассатинти асса̄сапасса̄се париггахетва̄ таттха чатуккапан̃чакаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄хӣти дассети.
махаппхала̄ хотӣти кӣвамахаппхала̄ хоти? идха бхиккху а̄на̄па̄нассатим̣ ануйутто ека̄сане нисиннова сабба̄саве кхепетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, татха̄ асакконто маран̣ака̄ле самасӣсӣ хоти, татха̄ асакконто девалоке ниббаттитва̄ дхаммакатхикадевапуттасса дхаммам̣ сутва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, тато вираддхо ануппанне буддхуппа̄де паччекабодхим̣ саччхикароти, там̣ асаччхикаронто буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄ве ба̄хийаттхера̄дайо вийа кхиппа̄бхин̃н̃о хоти, евам̣ махаппхала̄. маха̄нисам̣са̄ти тассева вевачанам̣. вуттампи четам̣ –
‘‘а̄на̄па̄нассатӣ йасса, парипун̣н̣а̄ субха̄вита̄;
анупуббам̣ паричита̄, йатха̄ буддхена десита̄;
сомам̣ локам̣ пабха̄сети, аббха̄ муттова чандима̄’’ти. (тхерага̄. 548; пат̣и. ма. 1.1.60) –
имам̣ махаппхалатам̣ сампассама̄но тхеро саддхивиха̄рикам̣ таттха нийоджети.
ити бхагава̄ рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣, тхеро а̄на̄па̄нассатинти убхопи каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ гата̄, ра̄хулабхаддо виха̄рейева охӣно. бхагава̄ тасса охӣнабха̄вам̣ джа̄нантопи нева аттана̄ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ гахетва̄ агама̄си, на а̄нандаттхерасса хаттхе песеси, на пасенадимаха̄ра̄джаана̄тхапин̣д̣ика̄дӣнам̣ сан̃н̃ам̣ ада̄си. сан̃н̃а̄маттакан̃хи лабхитва̄ те ка̄джабхаттам̣ абхихареййум̣. йатха̄ ча бхагава̄, евам̣ са̄рипуттаттхеропи на кин̃чи ака̄си. ра̄хулаттхеро нира̄ха̄ро чхиннабхатто ахоси. тасса пана̄йасмато – ‘‘бхагава̄ мам̣ виха̄ре охӣнам̣ джа̄нантопи аттана̄ ладдхапин̣д̣апа̄там̣ на̄пи сайам̣ гахетва̄ а̄гато, на ан̃н̃асса хаттхе пахин̣и, на манусса̄нам̣ сан̃н̃ам̣ ада̄си, упаджджха̄йопи ме охӣнабха̄вам̣ джа̄нанто татхева на кин̃чи ака̄сӣ’’ти читтампи на уппаннам̣, куто таппаччайа̄ ома̄нам̣ ва̄ атима̄нам̣ ва̄ джанессати. бхагавата̄ пана а̄чиккхитакаммат̣т̣ха̄намева пуребхаттампи паччха̄бхаттампи – ‘‘итипи рӯпам̣ аниччам̣, итипи дуккхам̣, итипи асубхам̣, итипи анатта̄’’ти аггим̣ абхиматтхенто вийа нирантарам̣ манасикатва̄ са̄йанхасамайе чинтеси – ‘‘ахам̣ упаджджха̄йена а̄на̄па̄нассатим̣ бха̄вехӣти вутто, тасса вачанам̣ на карисса̄ми. а̄чарийупаджджха̄йа̄нан̃хи вачанам̣ акаронто дуббачо на̄ма хоти. ‘дуббачо ра̄хуло, упаджджха̄йассапи вачанам̣ на каротӣ’ти ча гарахуппаттито каккхал̣атара̄ пӣл̣а̄ на̄ма наттхӣ’’ти бха̄вана̄видха̄нам̣ пуччхитука̄мо бхагавато сантикам̣ агама̄си. там̣ дассетум̣ атха кхо а̄йасма̄ ра̄хулотиа̄ди вуттам̣.
114. таттха пат̣исалла̄на̄ти екӣбха̄вато. йам̣кин̃чи ра̄хула̄ти касма̄? бхагава̄ а̄на̄па̄нассатим̣ пут̣т̣хо рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхетӣти. рӯпе чхандара̄гаппаха̄наттхам̣. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ра̄хуласса аттабха̄вам̣ нисса̄йа чхандара̄го уппанно, хет̣т̣ха̄ часса сан̇кхепена рӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхитам̣. ида̄нисса̄пи двичатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи аттабха̄вам̣ вира̄джетва̄ висан̇кхаритва̄ там̣нисситам̣ чхандара̄гам̣ ануппаттидхамматам̣ а̄па̄десса̄мӣ’’ти. атха а̄ка̄садха̄тум̣ касма̄ виттха̄ресӣти? упа̄да̄рӯпадассанаттхам̣. хет̣т̣ха̄ хи чатта̄ри маха̄бхӯта̄нева катхита̄ни, на упа̄да̄рӯпам̣. тасма̄ имина̄ мукхена там̣ дассетум̣ а̄ка̄садха̄тум̣ виттха̄реси. апича аджджхаттикена а̄ка̄сена париччхиннарӯпампи па̄кат̣ам̣ хоти.
а̄ка̄сена париччхиннам̣, рӯпам̣ йа̄ти вибхӯтатам̣;
тассевам̣ а̄вибха̄ваттхам̣, там̣ пака̄сеси на̄йако.
еттха пана пурима̄су та̄ва чатӯсу дха̄тӯсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ маха̄хаттхипадопаме вуттамева.
118. а̄ка̄садха̄туйам̣ а̄ка̄сагатанти а̄ка̄сабха̄вам̣ гатам̣. упа̄диннантиа̄диннам̣ гахитам̣ пара̄мат̣т̣хам̣, сарӣрат̣т̣хаканти аттхо. кан̣н̣аччхидданти мам̣салохита̄дӣхи асампхут̣т̣хакан̣н̣авиварам̣. на̄саччхидда̄дӣсупи есева найо. йена ча̄ти йена чхиддена. аджджхохаратӣти анто павесети, дживха̄бандханато хи йа̄ва ударапат̣ала̄ манусса̄нам̣ видаттхичатуран̇гулам̣ чхиддат̣т̣ха̄нам̣ хоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йаттха ча̄ти йасмим̣ ока̄се. сантит̣т̣хатӣти патит̣т̣ха̄ти. манусса̄нан̃хи махантам̣ пат̣апарисса̄ванаматтан̃ча ударапат̣алам̣ на̄ма хоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. адхобха̄гам̣ никкхаматӣти йена хет̣т̣ха̄ никкхамати. дваттим̣сахаттхаматтам̣ екавӣсатийа̄ т̣ха̄несу ван̇кам̣ антам̣ на̄ма хоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йам̣ ва̄ панан̃н̃ампӣти имина̄ сукхумасукхумам̣ чаммамам̣са̄диантарагатан̃чева ломакӯпабха̄вена ча т̣хитам̣ а̄ка̄сам̣ дассети. сесаметтха̄пи патхавӣдха̄туа̄дӣсу вуттанайенева ведитаббам̣.
119. ида̄нисса та̄дибха̄валаккхан̣ам̣ а̄чиккханто патхавӣсамантиа̄дима̄ха. ит̣т̣ха̄нит̣т̣хесу хи араджджанто адуссанто та̄дӣ на̄ма хоти. мана̄па̄мана̄па̄ти еттха ат̣т̣ха лобхасахагатачиттасампайутта̄ мана̄па̄ на̄ма, две доманассачиттасампайутта̄ амана̄па̄ на̄ма. читтам̣ на парийа̄да̄йа т̣хассантӣти ете пхасса̄ уппаджджитва̄ тава читтам̣ антомут̣т̣хигатам̣ каронто вийа парийа̄да̄йа гахетва̄ т̣ха̄тум̣ на саккхиссанти ‘‘ахам̣ собха̄ми, майхам̣ ван̣н̣а̄йатанам̣ пасанна’’нти пуна аттабха̄вам̣ нисса̄йа чхандара̄го нуппаджджиссати. гӯтхагатантиа̄дӣсу гӯтхамева гӯтхагатам̣. евам̣ саббаттха.
на каттхачи патит̣т̣хитоти патхавӣпаббатаруккха̄дӣсу екасмимпи на патит̣т̣хито, йади хи патхавийам̣ патит̣т̣хито бхавеййа, патхавийа̄ бхиджджама̄на̄йа сахева бхиджджеййа, паббате патама̄не сахева патеййа, руккхе чхиджджама̄не сахева чхиджджеййа.
120. меттам̣ ра̄хула̄ти касма̄ а̄рабхи? та̄дибха̄васса ка̄ран̣адассанаттхам̣. хет̣т̣ха̄ хи та̄дибха̄валаккхан̣ам̣ дасситам̣, на ча сакка̄ ахам̣ та̄дӣ хомӣти ака̄ран̣а̄ бхавитум̣, напи ‘‘ахам̣ учча̄кулаппасуто бахуссуто ла̄бхӣ, мам̣ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дайо бхаджанти, ахам̣ та̄дӣ хомӣ’’ти имехи ка̄ран̣ехи кочи та̄дӣ на̄ма хоти, метта̄дибха̄вана̄йа пана хотӣти та̄дибха̄васса ка̄ран̣адассанаттхам̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
таттха бха̄вайатоти упача̄рам̣ ва̄ аппанам̣ ва̄ па̄пентасса. йо бйа̄па̄доти йо сатте копо, со пахӣйиссати. вихеса̄ти па̄н̣иа̄дӣхи сатта̄нам̣ вихим̣санам̣. аратӣти пантасена̄санесу чева адхикусаладхаммесу ча уккан̣т̣хитата̄. пат̣игхоти йаттха каттхачи саттесу сан̇кха̄ресу ча пат̣ихан̃н̃анакилесо. асубханти уддхума̄така̄дӣсу упача̄раппанам̣. уддхума̄така̄дӣсу асубхабха̄вана̄ ча на̄меса̄ виттха̄рато висуддхимагге катхита̄ва. ра̄готи пан̃чака̄магун̣икара̄го. аниччасан̃н̃анти аничча̄нупассана̄йа сахаджа̄тасан̃н̃ам̣. випассана̄ ева ва̄ еса̄ асан̃н̃а̄пи сан̃н̃а̄сӣсена сан̃н̃а̄ти вутта̄. асмима̄ноти рӯпа̄дӣсу асмӣти ма̄но.
121. ида̄ни тхерена пуччхитам̣ пан̃хам̣ виттха̄ренто а̄на̄па̄нассатинтиа̄дима̄ха. таттха идам̣ каммат̣т̣ха̄нан̃ча каммат̣т̣ха̄набха̄вана̄ ча па̄л̣иаттхо ча саддхим̣ а̄нисам̣сакатха̄йа саббо сабба̄ка̄рена висуддхимагге ануссатиниддесе виттха̄ритойева. имам̣ десанам̣ бхагава̄ неййапуггалавасенева паринит̣т̣ха̄песӣти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
ма̄ха̄ра̄хулова̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. чӯл̣ама̄лукйасуттаван̣н̣ана̄
122. евам̣ ме сутанти ма̄лукйасуттам̣. таттха ма̄лукйапуттасса̄ти евам̣на̄макасса тхерасса. т̣хапита̄ни пат̣иккхитта̄нӣти дит̣т̣хигата̄ни на̄ма на бйа̄ка̄табба̄нӣти евам̣ т̣хапита̄ни чева пат̣иккхитта̄ни ча. татха̄гатоти сатто. там̣ ме на руччатӣти там̣ абйа̄каран̣ам̣ майхам̣ на руччати. сиккхам̣ паччаккха̄йа̄ти сиккхам̣ пат̣иккхипитва̄.
125. ко санто кам̣ пачча̄чиккхасӣти йа̄чако ва̄ хи йа̄читакам̣ пачча̄чиккхеййа, йа̄читако ва̄ йа̄чакам̣. твам̣ нева йа̄чако на йа̄читако, со да̄ни твам̣ ко санто кам̣ пачча̄чиккхасӣти аттхо.
126. виддхо асса̄ти парасена̄йа т̣хитена виддхо бхавеййа. га̄л̣хапалепанена̄ти бахалалепанена. бхисакканти веджджам̣. саллакаттанти саллакантанам̣ саллакантийасуттава̄чакам̣. аккасса̄ти аккава̄ке гахетва̄ джийам̣ каронти. тена вуттам̣ ‘‘аккасса̄’’ти. сан̣хасса̄ти вен̣увилӣвасса. марува̄кхӣрапан̣н̣ӣнампи ва̄кехийева каронти. тена вуттам̣ йади ва̄ марува̄йа йади ва̄ кхӣрапан̣н̣иноти. гаччханти паббатагаччханадӣгаччха̄дӣсу джа̄там̣. ропиманти ропетва̄ вад̣д̣хитам̣ сараванато сарам̣ гахетва̄ катам̣. ситхилахануноти евам̣на̄макасса паккхино. бхеравасса̄ти ка̄л̣асӣхасса. семха̄расса̄ти маккат̣асса. евам̣ ноти ета̄йа дит̣т̣хийа̄ сати на хотӣти аттхо.
127. аттхева джа̄тӣти ета̄йа дит̣т̣хийа̄ сати брахмачарийава̄сова наттхи, джа̄ти пана аттхийева. татха̄ джара̄маран̣а̄дӣнӣти дассети. йеса̄ханти йесам̣ ахам̣. нигха̄танти упагха̄там̣ вина̄сам̣. мама са̄вака̄ хи етесу ниббинна̄ идхева нибба̄нам̣ па̄пун̣антӣти адхиппа̄йо.
128. тасма̄тиха̄ти йасма̄ абйа̄катаметам̣, чатусаччамева майа̄ бйа̄катам̣, тасма̄ти аттхо. на хетам̣ ма̄лукйапутта аттхасам̣хитанти етам̣ дит̣т̣хигатам̣ ва̄ етам̣ бйа̄каран̣ам̣ ва̄ ка̄ран̣анисситам̣ на хоти. на а̄дибрахмачарийаканти брахмачарийасса а̄диматтампи пуббабха̄гасӣламаттампи на хоти. на ниббида̄йа̄тиа̄дӣсу ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа ва̄ вираджджханаттха̄йа ва̄ ват̣т̣аниродха̄йа ва̄ ра̄га̄дивӯпасаманаттха̄йа ва̄ абхин̃н̃еййе дхамме абхиджа̄нанаттха̄йа ва̄ чатумаггасан̇кха̄тасамбодхаттха̄йа ва̄ асан̇кхатанибба̄насаччхикирийаттха̄йа ва̄ на хоти. етам̣ хӣти етам̣ чатусаччабйа̄каран̣ам̣. а̄дибрахмачарийаканти брахмачарийасса а̄дибхӯтам̣ пуббападат̣т̣ха̄нам̣. сесам̣ вуттапат̣ивипаккханайена ведитаббам̣. имампи десанам̣ бхагава̄ неййапуггалавасена нит̣т̣ха̄песӣти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
чӯл̣ама̄лукйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. маха̄ма̄лукйасуттаван̣н̣ана̄
129. евам̣ ме сутанти маха̄ма̄лукйасуттам̣. таттха орамбха̄гийа̄нӣти хет̣т̣ха̄ кот̣т̣ха̄сика̄ни ка̄мабхаве ниббаттисам̣ваттаника̄ни. сам̣йоджана̄нӣти бандхана̄ни. касса кхо на̄ма̄ти касса девасса ва̄ мануссасса ва̄ десита̄ни дха̄реси, ким̣ твамевеко ассоси, на ан̃н̃о кочӣти? анусетӣти аппахӣната̄йа анусети. анусайама̄но сам̣йоджанам̣ на̄ма хоти.
еттха ча бхагавата̄ сам̣йоджанам̣ пуччхитам̣, тхеренапи сам̣йоджанамева бйа̄катам̣. евам̣ сантепи тасса ва̄де бхагавата̄ досо а̄ропито. со касма̄ти че? тхерасса татха̄ладдхикатта̄. айан̃хи тасса ладдхи ‘‘самуда̄ча̄раккхан̣ейева килесехи сам̣йутто на̄ма хоти, итарасмим̣ кхан̣е асам̣йутто’’ти. тенасса бхагавата̄ досо а̄ропито. атха̄йасма̄ а̄нандо чинтеси – ‘‘бхагавата̄ бхиккхусан̇гхасса дхаммам̣ десесса̄мӣти аттано дхаммата̄йева айам̣ дхаммадесана̄ а̄раддха̄, са̄ имина̄ апан̣д̣итена бхиккхуна̄ висам̣ва̄дита̄. ханда̄хам̣ бхагавантам̣ йа̄читва̄ бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти. со евамака̄си. там̣ дассетум̣ ‘‘евам̣ вутте а̄йасма̄ а̄нандо’’тиа̄ди вуттам̣.
таттха сакка̄йадит̣т̣хипарийут̣т̣хитена̄ти сакка̄йадит̣т̣хийа̄ гахитена абхибхӯтена. сакка̄йадит̣т̣хипаретена̄ти сакка̄йадит̣т̣хийа̄ анугатена. ниссаран̣анти дит̣т̣хиниссаран̣ам̣ на̄ма нибба̄нам̣, там̣ йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄ти. аппат̣ивинӣта̄ти авинодита̄ анӣхат̣а̄. орамбха̄гийам̣ сам̣йоджананти хет̣т̣ха̄бха̄гийасам̣йоджанам̣ на̄ма хоти. сесападесупи есева найо. суккапаккхо утта̄наттхойева. ‘‘са̄нусайа̄ пахӣйатӣ’’ти вачанато панеттха екачче ‘‘ан̃н̃ам̣ сам̣йоджанам̣ ан̃н̃о анусайо’’ти ваданти. ‘‘йатха̄ хи сабйан̃джанам̣ бхатта’’нти вутте бхаттато ан̃н̃ам̣ бйан̃джанам̣ хоти, евам̣ ‘‘са̄нусайа̄’’ти вачанато парийут̣т̣ха̄насакка̄йадит̣т̣хито ан̃н̃ена анусайена бхавитаббанти тесам̣ ладдхи. те ‘‘сасӣсам̣ па̄рупитва̄’’тиа̄дӣхи пат̣иккхипитабба̄. на хи сӣсато ан̃н̃о пурисо аттхи. атха̄пи сийа̄ – ‘‘йади тадева сам̣йоджанам̣ со анусайо, евам̣ санте бхагавата̄ тхерасса тарун̣ӯпамо упа̄рамбхо дуа̄ропито хотӣ’’ти. на дуа̄ропито, касма̄? евам̣ладдхикатта̄ти виттха̄ритаметам̣. тасма̄ сойева килесо бандханат̣т̣хена сам̣йоджанам̣, аппахӣнат̣т̣хена анусайоти имаматтхам̣ сандха̄йа бхагавата̄ ‘‘са̄нусайа̄ пахӣйатӣ’’ти евам̣ вуттанти ведитаббам̣.
132. тачам̣ чхетва̄тиа̄дӣсу идам̣ опаммасам̣санданам̣ – тачаччхедо вийа хи сама̄патти дат̣т̣хабба̄, пхеггуччхедо вийа випассана̄, са̄раччхедо вийа магго. пат̣ипада̄ пана локийалокуттарамиссака̄ва ват̣т̣ати. евамете дат̣т̣хабба̄ти еварӯпа̄ пуггала̄ евам̣ дат̣т̣хабба̄.
133. упадхививека̄ти упадхививекена. имина̄ пан̃чака̄магун̣авивеко катхито. акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄на̄ти имина̄ нӣваран̣аппаха̄нам̣ катхитам̣. ка̄йадут̣т̣хулла̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ти имина̄ ка̄йа̄ласийапат̣иппассаддхи катхита̄. вивиччева ка̄мехӣти упадхививекена ка̄мехи вина̄ хутва̄. вивичча акусалехӣти акусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ паха̄нена ка̄йадут̣т̣хулла̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ ча акусалехи вина̄ хутва̄. йадева таттха хотӣти йам̣ таттха антосама̄паттиккхан̣ейева сама̄паттисамут̣т̣хитан̃ча рӯпа̄дидхаммаджа̄там̣ хоти. те дхаммети те рӯпагатантиа̄дина̄ найена вутте рӯпа̄дайо дхамме. аниччатоти на ниччато. дуккхатоти на сукхато. рогатотиа̄дӣсу а̄ба̄дхат̣т̣хена рогато, антодосат̣т̣хена ган̣д̣ато, анупавиддхат̣т̣хена дуккхаджананат̣т̣хена ча саллато, дуккхат̣т̣хена агхато, рогат̣т̣хена а̄ба̄дхато, асакат̣т̣хена парато, палуджджанат̣т̣хена палокато, ниссаттат̣т̣хена сун̃н̃ато, на аттат̣т̣хена анаттато. таттха аниччато, палокатоти двӣхи падехи аниччалаккхан̣ам̣ катхитам̣, дуккхатотиа̄дӣхи чхахи дуккхалаккхан̣ам̣, парато сун̃н̃ато анаттатоти тӣхи анатталаккхан̣ам̣.
со техи дхаммехӣти со техи евам̣ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ дит̣т̣хехи антосама̄паттийам̣ пан̃чаккхандхадхаммехи. читтам̣ пат̣ива̄петӣти читтам̣ пат̣исам̣харати мочети апанети. упасам̣харатӣти випассана̄читтам̣ та̄ва саванавасена тхутивасена парийаттивасена пан̃н̃аттивасена ча етам̣ сантам̣ нибба̄нанти евам̣ асан̇кхата̄йа амата̄йа дха̄туйа̄ упасам̣харати. маггачиттам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣акаран̣авасенева етам̣ сантаметам̣ пан̣ӣтанти на евам̣ вадати, имина̄ пана а̄ка̄рена там̣ пат̣ивиджджханто таттха читтам̣ упасам̣харатӣти аттхо. со таттха т̣хитоти та̄йа тилаккхан̣а̄рамман̣а̄йа випассана̄йа т̣хито. а̄сава̄нам̣ кхайам̣ па̄пун̣а̄тӣти ануккамена чатта̄ро магге бха̄ветва̄ па̄пун̣а̄ти. тенева дхаммара̄гена̄ти саматхавипассана̄дхамме чхандара̄гена. саматхавипассана̄су хи саббасо чхандара̄гам̣ парийа̄да̄тум̣ сакконто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, асакконто ана̄га̄мӣ хоти.
йадева таттха хоти ведана̄гатанти идха пана рӯпам̣ на гахитам̣. касма̄? саматиккантатта̄. айан̃хи хет̣т̣ха̄ рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ рӯпам̣ атиккамитва̄ арӯпа̄вачарасама̄паттим̣ сама̄панноти саматхавасенапинена рӯпам̣ атиккантам̣, хет̣т̣ха̄ рӯпам̣ саммадева саммаситва̄ там̣ атиккамма ида̄ни арӯпам̣ саммасатӣти випассана̄васенапинена рӯпам̣ атиккантам̣. арӯпе пана саббасопи рӯпам̣ наттхӣти там̣ сандха̄йапи идха рӯпам̣ на гахитам̣.
атха кин̃чарахӣти ким̣ пуччха̄мӣти пуччхати? саматхавасена гаччхато читтекаггата̄ дхурам̣ хоти, со четовимутто на̄ма. випассана̄васена гаччхато пан̃н̃а̄ дхурам̣ хоти, со пан̃н̃а̄вимутто на̄ма̄ти еттха тхерасса кан̇кха̄ наттхи. айам̣ сабха̄вадхаммойева, саматхавасенева пана гаччхантесу еко четовимутто на̄ма хоти, еко пан̃н̃а̄вимутто. випассана̄васена гаччхантесупи еко пан̃н̃а̄вимутто на̄ма хоти, еко четовимуттоти еттха ким̣ ка̄ран̣анти пуччхати.
индрийавематтатам̣ вада̄мӣти индрийана̄наттатам̣ вада̄ми. идам̣ вуттам̣ хоти, на твам̣, а̄нанда, даса па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиджджхи, тена те етам̣ апа̄кат̣ам̣. ахам̣ пана пат̣ивиджджхим̣, тена ме етам̣ па̄кат̣ам̣. еттха хи индрийана̄наттата̄ ка̄ран̣ам̣. саматхавасенева хи гаччхантесу екасса бхиккхуно читтекаггата̄ дхурам̣ хоти, со четовимутто на̄ма хоти. екасса пан̃н̃а̄ дхурам̣ хоти, со пан̃н̃а̄вимутто на̄ма хоти. випассана̄васенева ча гаччхантесу екасса пан̃н̃а̄ дхурам̣ хоти, со пан̃н̃а̄вимутто на̄ма хоти. екасса читтекаггата̄ дхурам̣ хоти, со четовимутто на̄ма хоти. две аггаса̄вака̄ саматхавипассана̄дхурена арахаттам̣ патта̄. тесу дхаммасена̄пати пан̃н̃а̄вимутто джа̄то, маха̄моггалла̄наттхеро четовимутто. ити индрийавематтаметтха ка̄ран̣анти ведитаббам̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
маха̄ма̄лукйасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. бхадда̄лисуттаван̣н̣ана̄
134. евам̣ ме сутанти бхадда̄лисуттам̣. таттха ека̄санабходжананти екасмим̣ пуребхатте асанабходжанам̣, бхун̃джитаббабхаттанти аттхо. аппа̄ба̄дхатантиа̄дӣни какачопаме виттха̄рита̄ни. на уссаха̄мӣти на саккоми. сийа̄ куккуччам̣ сийа̄ виппат̣иса̄роти евам̣ бхун̃джанто йа̄ваджӣвам̣ брахмачарийам̣ чаритум̣ саккхисса̄ми ну кхо, на ну кхоти ити ме виппат̣иса̄ракуккуччам̣ бхавеййа̄ти аттхо. екадесам̣ бхун̃джитва̄ти пора̄н̣акаттхера̄ кира патте бхаттам̣ паккхипитва̄ саппимхи динне саппина̄ ун̣хамева тхокам̣ бхун̃джитва̄ хаттхе дховитва̄ авасесам̣ бахи нӣхаритва̄ чха̄йӯдакапха̄суке т̣ха̄не нисӣдитва̄ бхун̃джанти. етам̣ сандха̄йа саттха̄ а̄ха. бхадда̄ли, пана чинтеси – ‘‘саче саким̣ паттам̣ пӯретва̄ диннам̣ бхаттам̣ бхун̃джитва̄ пуна паттам̣ дховитва̄ оданасса пӯретва̄ ладдхам̣ бахи нӣхаритва̄ чха̄йӯдакапха̄суке т̣ха̄не бхун̃джеййа, ити евам̣ ват̣т̣еййа, итаратха̄ ко саккотӣ’’ти. тасма̄ евампи кхо ахам̣, бханте, на уссаха̄мӣти а̄ха. айам̣ кира атӣте анантара̄йа джа̄тийа̄ ка̄кайонийам̣ ниббатти. ка̄ка̄ ча на̄ма маха̄чха̄така̄ хонти. тасма̄ чха̄такаттхеро на̄ма ахоси. тасса пана виравантассева бхагава̄ там̣ маддитва̄ аджджхоттхаритва̄ – ‘‘йо пана бхиккху вика̄ле кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ кха̄деййа ва̄ бхун̃джеййа ва̄ па̄читтийа’’нти (па̄чи. 248) сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси. тена вуттам̣ атха кхо а̄йасма̄, бхадда̄ли,…пе… анусса̄хам̣ паведесӣти.
йатха̄ танти йатха̄ ан̃н̃опи сиккха̄йа на парипӯрака̄рӣ екавиха̄репи васанто саттху саммукхӣбха̄вам̣ на дадеййа, татхева на ада̄сӣти аттхо. нева бхагавато упат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си, на дхаммадесанат̣т̣ха̄нам̣ на витаккама̄л̣акам̣, на екам̣ бхиккха̄ча̄рамаггам̣ пат̣ипаджджи. йасмим̣ куле бхагава̄ нисӣдати, тасса два̄репи на ат̣т̣ха̄си. сачасса васанат̣т̣ха̄нам̣ бхагава̄ гаччхати, со пуретарамева н̃атва̄ ан̃н̃аттха гаччхати. саддха̄паббаджито киреса кулапутто парисуддхасӣло. тенасса на ан̃н̃о витакко ахоси, – ‘‘майа̄ на̄ма ударака̄ран̣а̄ бхагавато сиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ пат̣иба̄хитам̣, анануччхавикам̣ ме ката’’нти айамева витакко ахоси. тасма̄ екавиха̄ре васантопи ладжджа̄йа саттху саммукхӣбха̄вам̣ на̄да̄си.
135. чӣваракаммам̣ каронтӣти манусса̄ бхагавато чӣвараса̄т̣акам̣ адам̣су, там̣ гахетва̄ чӣварам̣ каронти. етам̣ досаканти етам̣ ока̄саметам̣ апара̄дхам̣, саттху сиккха̄падам̣ пан̃н̃апентасса пат̣иба̄хитака̄ран̣ам̣ са̄дхукам̣ манаси карохӣти аттхо. дуккаратаранти вассан̃хи васитва̄ диса̄пакканте бхиккхӯ кухим̣ васиттха̄ти пуччханти, техи джетаване васимха̄ти вутте, ‘‘а̄вусо, бхагава̄ имасмим̣ антовассе катарам̣ джа̄такам̣ катхеси, катарам̣ суттантам̣, катарам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апесӣ’’ти пуччхита̄ро хонти. тато ‘‘вика̄лабходжанасиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси, бхадда̄ли, на̄ма нам̣ еко тхеро пат̣иба̄хӣ’’ти ваккханти. там̣ сутва̄ бхиккхӯ – ‘‘бхагаватопи на̄ма сиккха̄падам̣ пан̃н̃апентасса пат̣иба̄хитам̣ айуттам̣ ака̄ран̣а’’нти ваданти. евам̣ те айам̣ досо маха̄джанантаре па̄кат̣о хутва̄ дуппат̣ика̄ратам̣ а̄паджджиссатӣти ман̃н̃ама̄на̄ евама̄хам̣су. апича ан̃н̃епи бхиккхӯ пава̄ретва̄ саттху сантикам̣ а̄гамиссанти. атха твам̣ ‘‘етха̄вусо, мама саттха̄рам̣ кхама̄пентасса саха̄йа̄ хотха̄’’ти сан̇гхам̣ саннипа̄тессаси. таттха а̄гантука̄ пуччхиссанти, ‘‘а̄вусо, ким̣ имина̄пи бхиккхуна̄ ката’’нти. тато етаматтхам̣ сутва̄ ‘‘бха̄рийам̣ катам̣ бхиккхуна̄, дасабалам̣ на̄ма пат̣иба̄хиссатӣти айуттамета’’нти ваккханти. евампи те айам̣ апара̄дхо маха̄джанантаре па̄кат̣о хутва̄ дуппат̣ика̄ратам̣ а̄паджджиссатӣти ман̃н̃ама̄на̄пи евама̄хам̣су. атха ва̄ бхагава̄ пава̄ретва̄ ча̄рикам̣ паккамиссати, атха твам̣ гатагатат̣т̣ха̄не бхагавато кхама̄панаттха̄йа сан̇гхам̣ саннипа̄тессаси. татра диса̄ва̄сино бхиккхӯ пуччхиссанти, ‘‘а̄вусо, ким̣ имина̄ бхиккхуна̄ ката’’нти…пе… дуппат̣ика̄ратам̣ а̄паджджиссатӣти ман̃н̃ама̄на̄пи евама̄хам̣су.
етадавоча̄ти аппатирӯпам̣ майа̄ катам̣, бхагава̄ пана махантепи агун̣е алаггитва̄ майхам̣ аччайам̣ пат̣игган̣хиссатӣти ман̃н̃ама̄но етам̣ ‘‘аччайо мам̣, бханте,’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха аччайоти апара̄дхо. мам̣ аччагама̄ти мам̣ атиккамма абхибхавитва̄ паватто. пат̣игган̣ха̄тӯти кхамату. а̄йатим̣ сам̣вара̄йа̄ти ана̄гате сам̣варан̣аттха̄йа, пуна еварӯпасса апара̄дхасса досасса кхалитасса акаран̣аттха̄йа. таггха̄ти екам̣сена. самайопи кхо те, бхадда̄лӣти, бхадда̄ли, тайа̄ пат̣ивиджджхитаббайуттакам̣ екам̣ ка̄ран̣ам̣ аттхи, тампи те на пат̣ивиддхам̣ на саллаккхитанти дассети.
136. убхатобха̄гавимуттотиа̄дӣсу дхамма̄нуса̄рӣ, саддха̄нуса̄рӣти две екачиттаккхан̣ика̄ маггасаман̇гипуггала̄. ете пана саттапи арийапуггале бхагавата̄пи евам̣ а̄н̣а̄петум̣ на йуттам̣, бхагавата̄ а̄н̣атте тесампи евам̣ ка̄тум̣ на йуттам̣. ат̣т̣ха̄напарикаппавасена пана арийапуггала̄нам̣ сувачабха̄вадассанаттхам̣ бхадда̄литтхерасса ча дуббачабха̄вадассанаттхаметам̣ вуттам̣.
апи ну твам̣ тасмим̣ самайе убхатобха̄гавимуттоти десанам̣ касма̄ а̄рабхи? бхадда̄лисса ниггахан̣аттхам̣. айан̃хеттха адхиппа̄йо – бхадда̄ли, име сатта арийапуггала̄ локе даккхин̣еййа̄ мама са̄сане са̄мино, майи сиккха̄падам̣ пан̃н̃апенте пат̣иба̄хитаббайутте ка̄ран̣е сати етесам̣ пат̣иба̄хитум̣ йуттам̣. твам̣ пана мама са̄санато ба̄хирако, майи сиккха̄падам̣ пан̃н̃апенте туйхам̣ пат̣иба̄хитум̣ на йуттанти.
ритто туччхоти анто арийагун̣а̄нам̣ абха̄вена риттако туччхако, иссаравачане кин̃чи на хоти. йатха̄дхаммам̣ пат̣икаросӣти йатха̄ дхаммо т̣хито, татхева кароси, кхама̄песӣти вуттам̣ хоти. там̣ те майам̣ пат̣игган̣ха̄ма̄ти там̣ тава апара̄дхам̣ майам̣ кхама̄ма. вуд̣д̣хи хеса̄, бхадда̄ли, арийасса винайети еса̄, бхадда̄ли, арийасса винайе буддхасса бхагавато са̄сане вуд̣д̣хи на̄ма. катама̄? аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икаритва̄ а̄йатим̣ сам̣вара̄паджджана̄. десанам̣ пана пуггала̄дхит̣т̣ха̄нам̣ каронто ‘‘йо аччайам̣ аччайато дисва̄ йатха̄дхаммам̣ пат̣икароти, а̄йатим̣ сам̣варам̣ а̄паджджатӣ’’ти а̄ха.
137. саттха̄пи упавадатӣти ‘‘асукавиха̄рава̄сӣ асукасса тхерасса саддхивиха̄рико асукасса антева̄сико иттханна̄мо на̄ма бхиккху локуттарадхаммам̣ ниббаттетум̣ аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо’’ти сутва̄ – ‘‘ким̣ тасса аран̃н̃ава̄сена, йо майхам̣ пана са̄сане сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣ’’ти евам̣ упавадати, сесападесупи есева найо, апичеттха девата̄ на кевалам̣ упаваданти, бхерава̄рамман̣ам̣ дассетва̄ пала̄йана̄ка̄рампи каронти. аттана̄пи атта̄нанти сӣлам̣ а̄ваджджантасса сам̣килит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ па̄кат̣ам̣ хоти, читтам̣ видха̄вати, на каммат̣т̣ха̄нам̣ аллӣйати. со ‘‘ким̣ ма̄дисасса аран̃н̃ава̄сена̄’’ти виппат̣иса̄рӣ ут̣т̣ха̄йа паккамати. атта̄пи атта̄нам̣ упавадитоти аттана̄пи атта̄ упавадито, айамева ва̄ па̄т̣хо. суккапаккхо вуттапаччанӣканайена ведитаббо. со вивиччева ка̄мехӣтиа̄ди евам̣ саччхикаротӣти дассанаттхам̣ вуттам̣.
140. пасайха пасайха ка̄ран̣ам̣ каронтӣти аппаматтакепи досе ниггахетва̄ пунаппунам̣ ка̄ренти. но татха̄ти махантепи апара̄дхе йатха̄ итарам̣, евам̣ пасайха на ка̄ренти. со кира, ‘‘а̄вусо, бхадда̄ли, ма̄ чинтайиттха, еварӯпам̣ на̄ма хоти, ехи саттха̄рам̣ кхама̄пехӣ’’ти бхиккхусан̇гхатопи, кан̃чи бхиккхум̣ песетва̄ аттано сантикам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘бхадда̄ли, ма̄ чинтайиттха, еварӯпам̣ на̄ма хотӣ’’ти евам̣ саттхусантика̄пи ануггахам̣ пачча̄сӣсати. тато ‘‘бхиккхусан̇гхена̄пи на самасса̄сито, саттха̄ра̄пӣ’’ти чинтетва̄ евама̄ха.
атха бхагава̄ бхиккхусан̇гхопи саттха̄пи овадитаббайуттамева овадати, на итаранти дассетум̣ идха, бхадда̄ли, екаччотиа̄дима̄ха. таттха ан̃н̃ена̄н̃н̃антиа̄дӣни анума̄насутте виттха̄рита̄ни. на самма̄ ваттатӣти самма̄ ваттампи на ваттати. на ломам̣ па̄тетӣти ануломаватте на ваттати, виломамева ган̣ха̄ти. на ниттха̄рам̣ ваттатӣти ниттха̄ран̣акаваттамхи на ваттати, а̄паттивут̣т̣ха̄наттхам̣ туритатурито чхандаджа̄то на хоти. татра̄ти тасмим̣ тасса дуббачакаран̣е. абхин̣ха̄паттикоти нирантара̄паттико. а̄паттибахулоти са̄паттикака̄ловасса баху, суддхо нира̄паттикака̄ло аппоти аттхо. на кхиппамева вӯпасамматӣти кхиппам̣ на вӯпасаммати, дӣгхасуттам̣ хоти. винайадхара̄ па̄дадхованака̄ле а̄гатам̣ ‘‘гаччха̄вусо, ваттавела̄’’ти ваданти. пуна ка̄лам̣ ман̃н̃итва̄ а̄гатам̣ ‘‘гаччха̄вусо, туйхам̣ виха̄равела̄, гаччха̄вусо, са̄ман̣ера̄дӣнам̣ уддесада̄навела̄, амха̄кам̣ нха̄навела̄, тхерӯпат̣т̣ха̄навела̄, мукхадхованавела̄’’тиа̄дӣни ватва̄ дивасабха̄гепи раттибха̄гепи а̄гатам̣ уййоджентийева. ‘‘ка̄йа вела̄йа, бханте, ока̄со бхависсатӣ’’ти вуттепи ‘‘гаччха̄вусо, твам̣ имамева т̣ха̄нам̣ джа̄на̄си, асуко на̄ма винайадхараттхеро синехапа̄нам̣ пивати, асуко виречанам̣ ка̄рети, касма̄ туритосӣ’’тиа̄дӣни ватва̄ дӣгхасуттамева каронти.
141. кхиппамева вӯпасамматӣти лахум̣ вӯпасаммати, на дӣгхасуттам̣ хоти. уссукка̄панна̄ бхиккхӯ – ‘‘а̄вусо, айам̣ суббачо бхиккху, джанападава̄сино на̄ма га̄мантасена̄сане васанат̣т̣ха̄нанисаджджана̄дӣни на пха̄сука̄ни хонти, бхиккха̄ча̄ропи дуккхо хоти, сӣгхамасса адхикаран̣ам̣ вӯпасамема̄’’ти саннипатитва̄ а̄паттито вут̣т̣ха̄петва̄ суддханте патит̣т̣ха̄пенти.
142. адхичча̄паттикоти када̄чи када̄чи а̄паттим̣ а̄паджджати. со кин̃ча̄пи ладжджӣ хоти пакататто, дуббачатта̄ панасса бхиккхӯ татхева пат̣ипаджджанти.
144. саддха̄маттакена вахати пемаматтакена̄ти а̄чарийупаджджха̄йесу аппаматтика̄йа гехасситасаддха̄йа аппаматтакена гехасситапемена йа̄пети. пат̣исандхиггахан̣асадиса̄ хи айам̣ паббаджджа̄ на̄ма, навапаббаджито паббаджджа̄йа гун̣ам̣ аджа̄нанто а̄чарийупаджджха̄йесу пемаматтена йа̄пети, тасма̄ еварӯпа̄ сан̇ган̣хитабба̄. аппаматтакампи хи сан̇гахам̣ лабхитва̄ паббаджджа̄йа т̣хита̄ абхин̃н̃а̄патта̄ маха̄саман̣а̄ бхависсанти. еттакена катха̄маггена ‘‘овадитаббайуттакам̣ оваданти, на итара’’нти имамева бхагавата̄ дасситам̣.
145. ан̃н̃а̄йа сан̣т̣хахим̣сӯти арахатте патит̣т̣хахим̣су. саттесу ха̄йама̄несӯти пат̣ипаттийа̄ ха̄йама̄на̄йа сатта̄ ха̄йанти на̄ма. саддхамме антарадха̄йама̄нети пат̣ипаттисаддхамме антарадха̄йама̄не. пат̣ипаттисаддхаммопи хи пат̣ипаттипӯракесу саттесу асати антарадха̄йати на̄ма. а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ти а̄сава̄ тит̣т̣ханти етесӯти а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄. йесу дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄ парӯпава̄давиппат̣иса̄равадхабандхана̄дайо чева апа̄йадуккхависесабхӯта̄ ча а̄сава̄ тит̣т̣хантийева. йасма̄ несам̣ те ка̄ран̣ам̣ хонтӣти аттхо. те а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ вӣтиккамадхамма̄ йа̄ва на сан̇гхе па̄тубхаванти, на та̄ва саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апетӣти айаметтха йоджана̄.
евам̣ ака̄лам̣ дассетва̄ пуна ка̄лам̣ дассетум̣ йато ча кхо, бхадда̄лӣтиа̄дима̄ха. таттха йатоти йада̄, йасмим̣ ка̄лети вуттам̣ хоти. сесам̣ вутта̄нуса̄ренева ведитаббам̣. айам̣ ва̄ еттха сан̇кхепаттхо – йасмим̣ ка̄ле а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ти сан̇кхам̣ гата̄ вӣтиккамадоса̄ сан̇гхе па̄тубхаванти, тада̄ саттха̄ са̄вака̄нам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апети. касма̄? тесам̣йева а̄сават̣т̣ха̄нӣйадхаммасан̇кха̄та̄нам̣ вӣтиккамадоса̄нам̣ пат̣игха̄та̄йа.
евам̣ а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄нам̣ дхамма̄нам̣ ануппаттим̣ сиккха̄падапан̃н̃аттийа̄ ака̄лам̣, уппаттин̃ча ка̄ланти ватва̄ ида̄ни тесам̣ дхамма̄нам̣ ануппаттика̄лан̃ча уппаттика̄лан̃ча дассетум̣ ‘‘на та̄ва, бхадда̄ли, идхекачче’’тиа̄дима̄ха. таттха махаттанти махантабха̄вам̣. сан̇гхо хи йа̄ва на тхеранавамаджджхима̄нам̣ васена махаттам̣ патто хоти, та̄ва сена̄сана̄ни пахонти, са̄сане екачче а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ на уппаджджанти. махаттам̣ патте пана те уппаджджанти, атха саттха̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апети. таттха махаттам̣ патте сан̇гхе пан̃н̃аттасиккха̄пада̄ни –
‘‘йо пана бхиккху анупасампаннена уттаридвираттатираттам̣ сахасеййам̣ каппеййа па̄читтийам̣ (па̄чи. 51). йа̄ пана бхиккхунӣ анувассам̣ вут̣т̣ха̄пеййа па̄читтийам̣ (па̄чи. 1171). йа̄ пана бхиккхунӣ екавассам̣ две вут̣т̣ха̄пеййа па̄читтийа’’нти (па̄чи. 1175).
имина̄ найена ведитабба̄ни.
ла̄бхагганти ла̄бхасса аггам̣. сан̇гхо хи йа̄ва на ла̄бхаггапатто хоти, на та̄ва ла̄бхам̣ пат̣ичча а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ уппаджджанти. патте пана уппаджджанти, атха саттха̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апети –
‘‘йо пана бхиккху ачелакасса ва̄ парибба̄джакасса ва̄ парибба̄джика̄йа ва̄ сахаттха̄ кха̄данӣйам̣ ва̄ бходжанӣйам̣ ва̄ дадеййа па̄читтийа’’нти (па̄чи. 270).
идан̃хи ла̄бхаггапатте сан̇гхе сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣.
йасагганти йасасса аггам̣. сан̇гхо хи йа̄ва на йасаггапатто хоти, на та̄ва йасам̣ пат̣ичча а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ уппаджджанти. патте пана уппаджджанти, атха саттха̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апети ‘‘сура̄мерайапа̄не па̄читтийа’’нти (па̄чи. 327). идан̃хи йасаггапатте сан̇гхе сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттам̣.
ба̄хусаччанти бахуссутабха̄вам̣. сан̇гхо хи йа̄ва на ба̄хусаччапатто хоти, на та̄ва а̄сават̣т̣ха̄нӣйа̄ дхамма̄ уппаджджанти. ба̄хусаччапатте пана йасма̄ екам̣ ника̄йам̣ две ника̄йе пан̃чапи ника̄йе уггахетва̄ айонисо уммуджджама̄на̄ пуггала̄ расена расам̣ сам̣сандетва̄ уддхаммам̣ уббинайам̣ саттху са̄санам̣ дӣпенти, атха саттха̄ – ‘‘йо пана бхиккху евам̣ вадеййа татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄ми (па̄чи. 418)…пе… саман̣уддесопи че евам̣ вадеййа̄’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 429) найена сиккха̄падам̣ пан̃н̃апети.
раттан̃н̃утам̣ паттоти еттха раттийо джа̄нантӣти раттан̃н̃ӯ. аттано паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бахӯ раттийо джа̄нанти, чирапаббаджита̄ти вуттам̣ хоти. раттан̃н̃ӯнам̣ бха̄вам̣ раттан̃н̃утам̣. татра раттан̃н̃утам̣ патте сан̇гхе упасенам̣ ван̇гантапуттам̣ а̄раббха сиккха̄падам̣ пан̃н̃аттанти ведитаббам̣. со ха̄йасма̄ ӯнадасавассе бхиккхӯ упасампа̄денте дисва̄ екавассо саддхивиха̄рикам̣ упасампа̄деси. атха бхагава̄ сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси – ‘‘на, бхиккхаве, ӯнадасавассена упасампа̄детаббо, йо упасампа̄деййа а̄патти дуккат̣асса̄’’ти (маха̄ва. 75). евам̣ пан̃н̃атте сиккха̄паде пуна бхиккхӯ ‘‘дасавассамха̄ дасавассамха̄’’ти ба̄ла̄ абйатта̄ упасампа̄денти. атха бхагава̄ апарампи сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси – ‘‘на, бхиккхаве, ба̄лена абйаттена упасампа̄детаббо, йо упасампа̄деййа, а̄патти дуккат̣асса. ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, бйаттена бхиккхуна̄ пат̣ибалена дасавассена ва̄ атирекадасавассена ва̄ упасампа̄дету’’нти. ити раттан̃н̃утам̣ паттака̄ле две сиккха̄пада̄ни пан̃н̃атта̄ни.
146. а̄джа̄нӣйасусӯпамам̣ дхаммапарийа̄йам̣ десесинти тарун̣а̄джа̄нӣйаупамам̣ катва̄ дхаммам̣ десайим̣. татра̄ти тасмим̣ асаран̣е. на кхо, бхадда̄ли, есева хетӯти на еса сиккха̄йа апарипӯрака̄рӣбха̄войева еко хету.
147. мукха̄дха̄не ка̄ран̣ам̣ ка̄ретӣти кхалӣнабандха̄дӣхи мукхат̣т̣хапане са̄дхукам̣ гӣвам̣ пагган̣ха̄петум̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рети. висӯка̄йита̄нӣтиа̄дӣхи висевана̄ча̄рам̣ катхеси. сабба̄нева хета̄ни ан̃н̃аман̃н̃авевачана̄ни. тасмим̣ т̣ха̄нети тасмим̣ висевана̄ча̄ре. паринибба̄йатӣти ниббисевано хоти, там̣ висеванам̣ джахатӣти аттхо. йуга̄дха̄нети йугат̣т̣хапане йугасса са̄дхукам̣ гахан̣аттхам̣.
ануккамети чатта̄ропи па̄де екаппаха̄ренева уккхипане ча никкхипане ча. парасена̄йа хи а̄ва̄т̣е т̣хатва̄ асим̣ гахетва̄ а̄гаччхантасса ассасса па̄де чхинданти. тасмим̣ самайе еса екаппаха̄ренева чатта̄ропи па̄де уккхиписсатӣти раджджубандханавидха̄нена етам̣ ка̄ран̣ам̣ каронти. ман̣д̣алети йатха̄ ассе нисиннойева бхӯмийам̣ патитам̣ а̄вудхам̣ гахетум̣ саккоти, евам̣ каран̣аттхам̣ ман̣д̣але ка̄ран̣ам̣ ка̄рети. кхурака̄сети аггаггакхурехи патхавӣкамане. раттим̣ оккантакаран̣асмин̃хи йатха̄ падасаддо на суййати, тадаттхам̣ екасмим̣ т̣ха̄не сан̃н̃ам̣ датва̄ аггаггакхурехийева гаманам̣ сиккха̄пенти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. джавети сӣгхава̄хане. ‘‘дха̄ве’’типи па̄т̣хо. аттано пара̄джайе сати пала̄йанаттхам̣, парам̣ пала̄йантам̣ анубандхитва̄ гахан̣аттхан̃ча етам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄рети. даваттети даватта̄йа, йуддхака̄ласмин̃хи хаттхӣсу ва̄ кон̃чана̄дам̣ каронтесу ассесу ва̄ хасантесу ратхесу ва̄ нигхосантесу йодхесу ва̄ уккут̣т̣хим̣ каронтесу тасса равасса абха̄йитва̄ парасенапавесанаттхам̣ айам̣ ка̄ран̣а̄ карӣйати.
ра̄джагун̣ети ран̃н̃а̄ джа̄нитаббагун̣е. кӯт̣акан̣н̣аран̃н̃о кира гул̣аван̣н̣о на̄ма ассо ахоси. ра̄джа̄ па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ четийапаббатам̣ гамисса̄мӣти каламбанадӣтӣрам̣ сампатто. ассо тӣре т̣хатва̄ удакам̣ отаритум̣ на иччхати, ра̄джа̄ асса̄чарийам̣ а̄мантетва̄ – ‘‘ахо тайа̄ ассо сиккха̄пито удакам̣ отаритум̣ на иччхатӣ’’ти а̄ха. а̄чарийо – ‘‘сусиккха̄пито дева ассо, евамасса хи читтам̣ ‘сача̄хам̣ удакам̣ отарисса̄ми, ва̄лам̣ темиссати, ва̄ле тинте ран̃н̃о ан̇ге удакам̣ па̄теййа̄’ти евам̣ тумха̄кам̣ сарӣре удакапа̄танабхайена на отарати, ва̄лам̣ ган̣ха̄петха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ татха̄ ка̄реси. ассо вегена отаритва̄ па̄рам̣ гато. етадаттхам̣ айам̣ ка̄ран̣а̄ карӣйати. ра̄джавам̣сети ассара̄джавам̣се. вам̣со чесо ассара̄джа̄нам̣, татха̄рӯпена паха̄рена чхиннабхиннасарӣра̄пи асса̄рохам̣ парасена̄йа апа̄тетва̄ бахи нӣхарантийева. етадаттхам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄ретӣти аттхо.
уттаме джавети джавасампаттийам̣, йатха̄ уттамаджаво хоти, евам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄ретӣти аттхо. уттаме хайети уттамахайабха̄ве, йатха̄ уттамахайо хоти, евам̣ ка̄ран̣ам̣ ка̄ретӣти аттхо. таттха пакатийа̄ уттамахайова уттамахайака̄ран̣ам̣ арахати, на ан̃н̃о. уттамахайака̄ран̣а̄йа ева ча хайо уттамаджавам̣ пат̣ипаджджати, на ан̃н̃оти.
татридам̣ ваттху – еко кира ра̄джа̄ екам̣ синдхавапотакам̣ лабхитва̄ синдхавабха̄вам̣ аджа̄нитва̄ва имам̣ сиккха̄пехӣти а̄чарийасса ада̄си. а̄чарийопи тасса синдхавабха̄вам̣ аджа̄нанто там̣ ма̄сакха̄дакагхот̣ака̄нам̣ ка̄ран̣а̄су упанети. со аттано анануччхавикатта̄ ка̄ран̣ам̣ на пат̣ипаджджати. со там̣ даметум̣ асакконто ‘‘кӯт̣ассо айам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти виссаджджа̄песи.
атхекадивасам̣ еко асса̄чарийапуббако дахаро упаджджха̄йасса бхан̣д̣акам̣ гахетва̄ гаччханто там̣ парикха̄пит̣т̣хе чарантам̣ дисва̄ – ‘‘анаггхо, бханте, синдхавапотако’’ти упаджджха̄йасса катхеси. саче ра̄джа̄ джа̄неййа, ман̇галассам̣ нам̣ кареййа̄ти. тхеро а̄ха – ‘‘миччха̄дит̣т̣хико, та̄та, ра̄джа̄ аппева на̄ма буддхаса̄сане пасӣдеййа ран̃н̃о катхехӣ’’ти. со гантва̄, – ‘‘маха̄ра̄джа, анаггхо синдхавапотако аттхӣ’’ти катхеси. тайа̄ дит̣т̣хо, та̄та̄ти? а̄ма, маха̄ра̄джа̄ти. ким̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣти? тумха̄кам̣ бхун̃джанакасуван̣н̣атха̄ле тумха̄кам̣ бхун̃джанакабхаттам̣ тумха̄кам̣ пиванакарасо тумха̄кам̣ гандха̄ тумха̄кам̣ ма̄ла̄ти. ра̄джа̄ саббам̣ да̄песи. дахаро га̄ха̄петва̄ агама̄си.
ассо гандхам̣ гха̄йитва̄ва ‘‘майхам̣ гун̣аджа̄нанакаа̄чарийо аттхи ман̃н̃е’’ти сӣсам̣ уккхипитва̄ олокенто ат̣т̣ха̄си. дахаро гантва̄ ‘‘бхаттам̣ бхун̃джа̄’’ти аччхарам̣ пахари. ассо а̄гантва̄ суван̣н̣атха̄ле бхаттам̣ бхун̃джи, расам̣ пиви. атха нам̣ гандхехи вилимпитва̄ ра̄джапил̣андханам̣ пил̣андхитва̄ ‘‘пурато пурато гаччха̄’’ти аччхарам̣ пахари. со дахарасса пурато пурато гантва̄ ман̇галассат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. дахаро – ‘‘айам̣ те, маха̄ра̄джа, анаггхо синдхавапотако, имина̄ва нам̣ нийа̄мена катипа̄хам̣ пат̣иджагга̄пехӣ’’ти ватва̄ никкхами.
атха катипа̄хасса аччайена а̄гантва̄ ассасса а̄нубха̄вам̣ пассиссаси, маха̄ра̄джа̄ти. са̄дху а̄чарийа кухим̣ т̣хатва̄ пасса̄ма̄ти? уййа̄нам̣ гаччха, маха̄ра̄джа̄ти. ра̄джа̄ ассам̣ га̄ха̄петва̄ агама̄си. дахаро аччхарам̣ пахаритва̄ ‘‘етам̣ руккхам̣ анупарийа̄хӣ’’ти ассасса сан̃н̃ам̣ ада̄си. ассо паккхандитва̄ руккхам̣ анупаригантва̄ а̄гато. ра̄джа̄ нева гаччхантам̣ на а̄гаччхантам̣ аддаса. дит̣т̣хо те, маха̄ра̄джа̄ти? на дит̣т̣хо, та̄та̄ти. валан̃джакадан̣д̣ам̣ етам̣ руккхам̣ нисса̄йа т̣хапетха̄ти ватва̄ аччхарам̣ пахари ‘‘валан̃джакадан̣д̣ам̣ гахетва̄ ехӣ’’ти. ассо паккхандитва̄ мукхена гахетва̄ а̄гато. дит̣т̣хам̣, маха̄ра̄джа̄ти. дит̣т̣хам̣, та̄та̄ти.
пуна аччхарам̣ пахари ‘‘уййа̄насса па̄ка̄раматтхакена чаритва̄ ехӣ’’ти. ассо татха̄ ака̄си. дит̣т̣хо, маха̄ра̄джа̄ти. на дит̣т̣хо, та̄та̄ти. раттакамбалам̣ а̄хара̄петва̄ ассасса па̄де бандха̄петва̄ татхева сан̃н̃ам̣ ада̄си. ассо уллан̇гхитва̄ па̄ка̄раматтхакена анупарийа̄йи. балавата̄ пурисена а̄вин̃чханаала̄таггисикха̄ вийа уййа̄напа̄ка̄раматтхаке пан̃н̃а̄йиттха. ассо гантва̄ самӣпе т̣хито. дит̣т̣хам̣, маха̄ра̄джа̄ти. дит̣т̣хам̣, та̄та̄ти. ман̇галапоккхаран̣ипа̄ка̄раматтхаке анупарийа̄хӣти сан̃н̃ам̣ ада̄си.
пуна ‘‘поккхаран̣им̣ отаритва̄ падумапаттесу ча̄рикам̣ чара̄хӣ’’ти сан̃н̃ам̣ ада̄си. поккхаран̣им̣ отаритва̄ саббападумапатте чаритва̄ агама̄си, екам̣ паттампи анаккантам̣ ва̄ пха̄литам̣ ва̄ чхиндитам̣ ва̄ кхан̣д̣итам̣ ва̄ на̄хоси. дит̣т̣хам̣, маха̄ра̄джа̄ти. дит̣т̣хам̣, та̄та̄ти. аччхарам̣ пахаритва̄ там̣ хаттхаталам̣ упана̄меси. дха̄тӯпаттхаддхо лан̇гхитва̄ хаттхатале ат̣т̣ха̄си. дит̣т̣хам̣, маха̄ра̄джа̄ти? дит̣т̣хам̣, та̄та̄ти. евам̣ уттамахайо ева уттамака̄ран̣а̄йа уттамаджавам̣ пат̣ипаджджати.
уттаме са̄кхалйети мудува̄ча̄йа. мудува̄ча̄йа хи, ‘‘та̄та, твам̣ ма̄ чинтайи, ран̃н̃о ман̇галассо бхависсаси, ра̄джабходжана̄дӣни лабхиссасӣ’’ти уттамахайака̄ран̣ам̣ ка̄ретаббо. тена вуттам̣ ‘‘уттаме са̄кхалйе’’ти. ра̄джабхогготи ран̃н̃о упабхого. ран̃н̃о ан̇гантева сан̇кхам̣ гаччхатӣти йаттха каттхачи гаччхантена хаттхам̣ вийа па̄дам̣ вийа аноха̄йева гантаббам̣ хоти. тасма̄ ан̇ганти сан̇кхам̣ гаччхати, чатӯсу ва̄ сенан̇гесу екам̣ ан̇гам̣ хоти.
асекха̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ти арахаттапхаласамма̄дит̣т̣хийа̄. самма̄сан̇каппа̄дайопи там̣сампайутта̄ва. самма̄н̃а̄н̣ам̣ пуббе вуттасамма̄дит̣т̣хийева. т̣хапетва̄ пана ат̣т̣ха пхалан̇га̄ни сеса̄ дхамма̄ вимуттӣти ведитабба̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева. айам̣ пана десана̄ уггхат̣итан̃н̃ӯпуггаласса васена арахаттаникӯт̣ам̣ гахетва̄ нит̣т̣ха̄пита̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
бхадда̄лисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. лат̣укикопамасуттаван̣н̣ана̄
148. евам̣ ме сутанти лат̣укикопамасуттам̣. таттха йена со ванасан̣д̣оти айампи маха̄уда̄йиттхеро бхагавата̄ саддхим̣йева пин̣д̣а̄йа пависитва̄ саддхим̣ пат̣икками. тасма̄ йена со бхагавата̄ упасан̇каманто ванасан̣д̣о тенупасан̇камӣти ведитаббо. апахатта̄ти апаха̄рако. упахатта̄ти упаха̄рако. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти пхаласама̄паттито вут̣т̣хито.
149. йам̣ бхагава̄ти йасмим̣ самайе бхагава̄. ин̇гха̄ти а̄н̣аттийам̣ нипа̄то. ан̃н̃атхаттанти читтасса ан̃н̃атхаттам̣. тан̃ча кхо на бхагавантам̣ пат̣ичча, еварӯпам̣ пана пан̣ӣтабходжанам̣ алабханта̄ катхам̣ йа̄песса̄ма̄ти евам̣ пан̣ӣтабходжанам̣ пат̣ичча ахосӣти ведитаббам̣. бхӯтапуббанти имина̄ раттибходжанасса пан̣ӣтабха̄вам̣ дассети. сӯпеййанти сӯпена упанетаббам̣ маччхамам̣сакал̣ӣра̄ди. самагга̄ бхун̃джисса̄ма̄ти екато бхун̃джисса̄ма. сан̇кхатийоти абхисан̇кха̄рикакха̄данӣйа̄ни. сабба̄ та̄ раттинти сабба̄ та̄ сан̇кхатийо раттим̣йева хонти, дива̄ пана аппа̄ паритта̄ тхокика̄ хонтӣти. манусса̄ хи дива̄ йа̄гукан̃джийа̄дӣхи йа̄петва̄пи раттим̣ йатха̄сатти йатха̄пан̣ӣтамева бхун̃джанти.
пуна бхӯтапуббанти имина̄ ратти вика̄лабходжане а̄дӣнавам̣ дассети. таттха андхака̄ратимиса̄йанти бахаландхака̄ре. ма̄н̣авехӣти чорехи. катакаммехӣти катачоракаммехи. чора̄ кира катакамма̄ йам̣ несам̣ деватам̣ а̄йа̄читва̄ каммам̣ ниппханнам̣, тасса упаха̄раттха̄йа мануссе ма̄ретва̄ галалохита̄дӣни ган̣ханти. те ан̃н̃есу мануссесу ма̄рийама̄несу кола̄хала̄ уппаджджиссанти, паббаджитам̣ парийесанто на̄ма наттхӣти ман̃н̃ама̄на̄ бхиккхӯ гахетва̄ ма̄ренти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. акатакаммехӣти ат̣авито га̄мам̣ а̄гаманака̄ле камманиппханнаттхам̣ пуретарам̣ баликаммам̣ ка̄тука̄мехи. асаддхаммена нимантетӣти ‘‘ехи бхиккху аджджекараттим̣ идхева бхун̃джитва̄ идха васитва̄ сампаттим̣ анубхавитва̄ све гамиссасӣ’’ти метхунадхаммена нимантети.
пуна бхӯтапуббанти имина̄ аттана̄ дит̣т̣хака̄ран̣ам̣ катхети. виджджантарика̄йа̄ти виджджувиджджотанаккхан̣е. виссарамака̄сӣти маха̄саддамака̄си. абхуммети бхӯ’ти вад̣д̣хи, абхӯ’ти авад̣д̣хи, вина̄со майханти аттхо. писа̄чо вата манти писа̄чо мам̣ кха̄дитум̣ а̄гато вата. а̄тума̄рӣ ма̄тума̄рӣти еттха а̄тӯти пита̄, ма̄тӯти ма̄та̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йасса пита̄ ва̄ ма̄та̄ ва̄ аттхи, там̣ ма̄та̄питаро амха̄кам̣ путтакоти йатха̄ татха̄ ва̄ уппа̄детва̄ йам̣кин̃чи кха̄данӣйабходжанӣйам̣ датва̄ екасмим̣ т̣ха̄не сайа̄пенти. со евам̣ раттим̣ пин̣д̣а̄йа на чарати. туйхам̣ пана ма̄та̄питаро мата̄ ман̃н̃е, тена евам̣ чарасӣти.
150. евамева̄ти евамева кин̃чи а̄нисам̣сам̣ апассанта̄ никка̄ран̣енева. евама̄хам̣сӯти гараханто а̄ха. таттха а̄хам̣сӯти ваданти. ким̣ панимасса̄ти имасса аппаматтакасса хету ким̣ ваттаббам̣ на̄ма, нану апассантена вийа асун̣антена вийа бхавитаббанти. ораматтакасса̄ти париттаматтакасса. адхисалликхатева̄йанти айам̣ саман̣о наванӣтам̣ писанто вийа падумана̄л̣асуттам̣ какачена оккантанто вийа атисаллекхати, атива̄йа̄мам̣ кароти. сиккха̄ка̄ма̄ти са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо вийа сиккха̄ка̄ма̄, тесу ча аппаччайам̣ упат̣т̣хапенти. тесан̃хи евам̣ хоти ‘‘саче ете ‘аппаматтакаметам̣, харатха бхагава̄’ти вадеййум̣, ким̣ саттха̄ на хареййа. евам̣ пана аватва̄ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ нисинна̄ ‘евам̣ бхагава̄, са̄дху бхагава̄, пан̃н̃апетха бхагава̄’ти атирекатарам̣ усса̄хам̣ пат̣илабхантӣ’’ти. тасма̄ тесу аппаччайам̣ упат̣т̣хапенти.
тесанти тесам̣ екачча̄нам̣ могхапуриса̄нам̣. танти там̣ аппаматтакам̣ паха̄таббам̣. тхӯло калин̇гароти гале баддхам̣ маха̄кат̣т̣хам̣ вийа хоти. лат̣укика̄ сакун̣ика̄ти ча̄такасакун̣ика̄. са̄ кира равасатам̣ равитва̄ наччасатам̣ наччитва̄ саким̣ гочарам̣ ган̣ха̄ти. а̄ка̄сато бхӯмийам̣ патит̣т̣хитам̣ пана нам̣ дисва̄ ваччхапа̄лака̄дайо кӣл̣анаттхам̣ пӯтилата̄йа бандханти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. а̄гаметӣти упети. тан̃хи тасса̄ти там̣ пӯтилата̄бандханам̣ тасса̄ аппасарӣрата̄йа чева аппатха̄мата̄йа ча балавабандханам̣ на̄ма, махантам̣ на̄л̣икерараджджу вийа дуччхиджджам̣ хоти. тесанти тесам̣ могхапуриса̄нам̣ саддха̄мандата̄йа ча пан̃н̃а̄мандата̄йа ча балавам̣ бандханам̣ на̄ма, дуккат̣аваттхуматтакампи махантам̣ па̄ра̄джикаваттху вийа дуппаджахам̣ хоти.
151. суккапаккхе паха̄таббасса̄ти ким̣ имасса аппаматтакасса паха̄таббасса хету бхагавата̄ ваттаббам̣ аттхи, йасса но бхагава̄ паха̄нама̄ха. нану евам̣ бхагавато адхиппа̄йам̣ н̃атва̄пи паха̄таббамева̄ти аттхо. аппоссукка̄ти ануссукка̄. панналома̄ти патиталома̄, на тасса паха̄таббабхайена уддхаггалома̄. парадаттавутта̄ти парехи диннавуттино, парато ладдхена йа̄пента̄ти аттхо. мигабхӯтена четаса̄ вихарантӣти апачча̄сӣсанапаккхе т̣хита̄ хутва̄ вихаранти. миго хи паха̄рам̣ лабхитва̄ манусса̄ва̄сам̣ гантва̄ бхесаджджам̣ ва̄ ван̣ателам̣ ва̄ лабхисса̄мӣти аджджха̄сайам̣ акатва̄ паха̄рам̣ лабхитва̄ва ага̄макам̣ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ пахат̣ат̣т̣ха̄нам̣ хет̣т̣ха̄ катва̄ нипатитва̄ пха̄субхӯтака̄ле ут̣т̣ха̄йа гаччхати. евам̣ мига̄ апачча̄сӣсанапаккхе т̣хита̄. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘мигабхӯтена четаса̄ вихарантӣ’’ти. тан̃хи тасса̄ти там̣ вараттабандханам̣ тасса хаттхина̄гасса маха̄сарӣрата̄йа чева маха̄тха̄мата̄йа ча дуббалабандханам̣ на̄ма. пӯтилата̄ вийа сучхиджджам̣ хоти. тесам̣ танти тесам̣ там̣ кулапутта̄нам̣ саддха̄махантата̄йа ча пан̃н̃а̄махантата̄йа ча махантам̣ па̄ра̄джикаваттхупи дуккат̣аваттхуматтакам̣ вийа суппаджахам̣ хоти.
152. далиддоти да̄лиддийена саманна̄гато. ассакоти ниссако. ана̄л̣хийоти анад̣д̣хо. ага̄раканти кхуддакагехам̣. олуггавилугганти йасса гехайат̣т̣хийо пит̣т̣хивам̣сато муччитва̄ ман̣д̣але лагга̄, ман̣д̣алато муччитва̄ бхӯмийам̣ лагга̄. ка̄ка̄тида̄йинти йаттха кин̃чидева бхун̃джисса̄ма̄ти анто нисиннака̄ле висум̣ два̄ракиччам̣ на̄ма наттхи, тато тато ка̄ка̄ пависитва̄ парива̄ренти. сӯрака̄ка̄ хи пала̄йанака̄ле ча йатха̄саммукхат̣т̣ха̄ненева никкхамитва̄ пала̄йанти. напарамарӯпанти на пун̃н̃аванта̄нам̣ гехам̣ вийа уттамарӯпам̣. кхат̣опика̄ти вилӣваман̃чако. олуггавилугга̄ти он̣атун̣н̣ата̄. дхан̃н̃асамава̄паканти дхан̃н̃ан̃ча самава̄пакан̃ча. таттха дхан̃н̃ам̣ на̄ма кудрӯсако. самава̄паканти ла̄бубӣджакумбхан̣д̣абӣджака̄ди бӣджаджа̄там̣. напарамарӯпанти йатха̄ пун̃н̃аванта̄нам̣ гандхаса̄либӣджа̄ди парисуддхам̣ бӣджам̣, на еварӯпам̣. джа̄йика̄ти капан̣аджа̄йа̄. напарамарӯпа̄ти паччхисӣса̄ ламбаттханӣ маходара̄ писа̄ча̄ вийа бӣбхаччха̄. са̄ман̃н̃анти саман̣абха̄во. со ватассам̣, йоханти со вата̄хам̣ пурисо на̄ма ассам̣, йо кесамассум̣ оха̄ретва̄ паббаджеййанти.
со на саккун̣еййа̄ти со евам̣ чинтетва̄пи гехам̣ гантва̄ – ‘‘паббаджджа̄ на̄ма ла̄бхагарука̄ дуккара̄ дура̄сада̄, саттапи ат̣т̣хапи га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ йатха̄дхотенева паттена а̄гантаббампи хоти, евам̣ йа̄петум̣ асакконтасса ме пуна а̄гатасса васанат̣т̣ха̄нам̣ иччхитаббам̣, тин̣аваллидаббасамбха̄ра̄ на̄ма дуссамодха̄нийа̄, кинти каромӣ’’ти вӣмам̣сати. атхасса там̣ ага̄ракам̣ веджайантапа̄са̄до вийа упат̣т̣ха̄ти. атхасса кхат̣опикам̣ олокетва̄ – ‘‘майи гате имам̣ висан̇кхаритва̄ уддхана̄ла̄там̣ кариссанти, пуна ат̣т̣анипа̄давилӣва̄дӣни ладдхабба̄ни хонти, кинти карисса̄мӣ’’ти чинтети. атхасса са̄ сирисайанам̣ вийа упат̣т̣ха̄ти. тато дхан̃н̃акумбхим̣ олокетва̄ – ‘‘майи гате айам̣ гхаран̣ӣ имам̣ дхан̃н̃ам̣ тена тена саддхим̣ бхун̃джиссати. пуна а̄гатена джӣвитавутти на̄ма ладдхабба̄ хоти, кинти карисса̄мӣ’’ти чинтети. атхасса са̄ ад̣д̣хател̣аса̄ни кот̣т̣ха̄га̄расата̄ни вийа упат̣т̣ха̄ти. тато ма̄туга̄мам̣ олокетва̄ – ‘‘майи гате имам̣ хаттхигопако ва̄ ассагопако ва̄ йо кочи палобхессати, пуна а̄гатена бхаттапа̄чика̄ на̄ма ладдхабба̄ хоти, кинти карисса̄мӣ’’ти чинтети. атхасса са̄ рӯпинӣ девӣ вийа упат̣т̣ха̄ти. идам̣ сандха̄йа ‘‘со на саккун̣еййа̄’’тиа̄ди вуттам̣.
153. никкхаган̣а̄нанти суван̣н̣аниккхасата̄нам̣. чайоти санта̄нато катасанничайо. дхан̃н̃аган̣а̄нанти дхан̃н̃асакат̣асата̄нам̣.
154. чатта̄роме, уда̄йи, пуггала̄ти идха ким̣ дассети? хет̣т̣ха̄ ‘‘те тан̃чева паджаханти, те тан̃чева наппаджахантӣ’’ти паджаханака̄ ча аппаджаханака̄ ча ра̄сивасена дассита̄, на па̄т̣ийеккам̣ вибхатта̄. ида̄ни йатха̄ на̄ма даббасамбха̄раттхам̣ гато пурисо пат̣ипа̄т̣ийа̄ руккхе чхиндитва̄ пуна ниваттитва̄ ван̇кан̃ча паха̄йа камме упанетаббайуттакамева ган̣ха̄ти, евамева аппаджаханаке чхад̣д̣етва̄ аббоха̄рике катва̄ паджаханакапуггала̄ чатта̄ро хонтӣти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
упадхипаха̄на̄йа̄ти кхандхупадхикилесупадхиабхисан̇кха̄рупадхика̄магун̣ӯпадхӣти имесам̣ упадхӣнам̣ паха̄на̄йа. упадхипат̣исам̣йутта̄ти упадхианудха̄ванака̄. сарасан̇каппа̄ти еттха саранти дха̄вантӣти сара̄. сан̇каппентӣти сан̇каппа̄. пададвайенапи витакка̄йева вутта̄. самуда̄чарантӣти абхибхаванти аджджхоттхаритва̄ ваттанти. сам̣йуттоти килесехи сам̣йутто. индрийавематтата̄ти индрийана̄наттата̄. када̄чи карахачӣти бахука̄лам̣ вӣтиваттетва̄. сатисаммоса̄ти сатисаммосена. нипа̄тоти айокат̣а̄хамхи патанам̣. етта̄вата̄ ‘‘наппаджахати, паджахати, кхиппам̣ паджахатӣ’’ти тайо ра̄сайо дассита̄. тесу чатта̄ро джана̄ наппаджаханти на̄ма, чатта̄ро паджаханти на̄ма, чатта̄ро кхиппам̣ паджаханти на̄ма.
таттха путхуджджано сота̄панно сакада̄га̄мӣ ана̄га̄мӣти име чатта̄ро джана̄ наппаджаханти на̄ма. путхуджджана̄дайо та̄ва ма̄ паджаханту, ана̄га̄мӣ катхам̣ на паджахатӣти? сопи хи йа̄вадевасса бхавалобхо аттхи, та̄ва ахосукхам̣ ахосукханти абхинандати. тасма̄ наппаджахати на̄ма. етейева пана чатта̄ро джана̄ паджаханти на̄ма. сота̄панна̄дайо та̄ва паджаханту, путхуджджано катхам̣ паджахатӣти? а̄раддхавипассако хи сатисаммосена сахаса̄ килесе уппанне ‘‘ма̄дисасса на̄ма бхиккхуно килесо уппанно’’ти сам̣вегам̣ катва̄ вӣрийам̣ паггайха випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ маггена килесе самуггха̄тети. ити со паджахати на̄ма. тейева чатта̄ро кхиппам̣ паджаханти на̄ма. таттха имасмим̣ сутте, маха̄хаттхипадопаме (ма. ни. 1.288 а̄дайо), индрийабха̄ванети (ма. ни. 3.453 а̄дайо) имесу суттесу кин̃ча̄пи татийава̄ро гахито, пан̃хо пана дутийава̄ренева катхитоти ведитаббо.
упадхи дуккхасса мӯланти еттха пан̃ча кхандха̄ упадхи на̄ма. там̣ дуккхасса мӯланти ити видитва̄ килесупадхина̄ нирупадхи хоти, ниггахан̣о нитан̣хоти аттхо. упадхисан̇кхайе вимуттоти тан̣хаккхайе нибба̄не а̄рамман̣ато вимутто.
155. евам̣ чатта̄ро пуггале виттха̄ретва̄ ида̄ни йе паджаханти, те ‘‘име на̄ма еттаке килесе паджаханти’’. йе наппаджаханти, тепи ‘‘име на̄ма еттаке килесе наппаджахантӣ’’ти дассетум̣ пан̃ча кхо име уда̄йи ка̄магун̣а̄тиа̄дима̄ха. таттха мил̣хасукханти асучисукхам̣. анарийасукханти анарийехи севитасукхам̣. бха̄йитаббанти етасса сукхасса пат̣ила̄бхатопи випа̄катопи бха̄йитаббам̣. неккхаммасукханти ка̄мато никкхантасукхам̣. павивекасукханти ган̣атопи килесатопи павивиттасукхам̣. упасамасукханти ра̄га̄дивӯпасаматтха̄йа сукхам̣. самбодхасукханти маггасан̇кха̄тасса самбодхасса ниббаттанаттха̄йа сукхам̣. на бха̄йитаббанти етасса сукхасса пат̣ила̄бхатопи випа̄катопи на бха̄йитаббам̣, бха̄ветаббамеветам̣.
156. ин̃джитасмим̣ вада̄мӣти ин̃джанам̣ чаланам̣ пхандананти вада̄ми. кин̃ча таттха ин̃джитасминти кин̃ча таттха ин̃джитам̣. идам̣ таттха ин̃джитасминти йе ете анируддха̄ витаккавича̄ра̄, идам̣ таттха ин̃джитам̣. дутийататийаджджха̄несупи есева найо. анин̃джитасмим̣ вада̄мӣти идам̣ чатуттхаджджха̄нам̣ анин̃джанам̣ ачаланам̣ ниппхандананти вада̄ми.
аналанти вада̄мӣти акаттаббаа̄лайанти вада̄ми, тан̣ха̄лайо еттха на уппа̄детабботи дассети. атха ва̄ аналам̣ апарийаттам̣, на етта̄вата̄ аламетанти саннит̣т̣ха̄нам̣ ка̄таббанти вада̄ми. невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасса̄пӣти еварӯпа̄йапи санта̄йа сама̄паттийа̄ паха̄намева вада̄ми. ан̣ум̣ ва̄ тхӯлам̣ ва̄ти кхуддакам̣ ва̄ махантам̣ ва̄ аппаса̄ваджджам̣ ва̄ маха̄са̄ваджджам̣ ва̄. сесам̣ саббаттха утта̄намева. десана̄ пана неййапуггаласса васена арахаттаникӯт̣енева нит̣т̣ха̄пита̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
лат̣укикопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. ча̄тумасуттаван̣н̣ана̄
157. евам̣ ме сутанти ча̄тумасуттам̣. таттха ча̄тума̄йанти евам̣на̄маке га̄ме. пан̃чаматта̄ни бхиккхусата̄нӣти адхуна̄ паббаджита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пан̃ча сата̄ни. тхера̄ кира чинтесум̣ – ‘‘име кулапутта̄ дасабалам̣ адисва̄ва паббаджита̄, етесам̣ бхагавантам̣ дассесса̄ма, бхагавато сантике дхаммам̣ сутва̄ аттано аттано йатха̄упаниссайена патит̣т̣хахиссантӣ’’ти. тасма̄ те бхиккхӯ гахетва̄ а̄гата̄. пат̣исаммодама̄на̄ти ‘‘качча̄вусо, кхаманӣйа’’нтиа̄дим̣ пат̣исантха̄ракатхам̣ курума̄на̄. сена̄сана̄ни пан̃н̃а̄пайама̄на̄ти аттано аттано а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ васанат̣т̣ха̄на̄ни пуччхитва̄ два̄рава̄тапа̄на̄ни виваритва̄ ман̃чапӣт̣хакат̣аса̄рака̄дӣни нӣхаритва̄ паппхот̣етва̄ йатха̄т̣т̣ха̄не сан̣т̣ха̄пайама̄на̄. паттачӣвара̄ни пат̣иса̄майама̄на̄ти, бханте, идам̣ ме паттам̣ т̣хапетха, идам̣ чӣварам̣, идам̣ тха̄лакам̣, идам̣ удакатумбам̣, имам̣ каттарайат̣т̣хинти евам̣ саман̣апариккха̄ре сан̇гопайама̄на̄.
учча̄садда̄ маха̄садда̄ти уддхам̣ уггататта̄ уччам̣, паттхат̣атта̄ махантам̣ авиниббхогасаддам̣ каронта̄. кеват̣т̣а̄ ман̃н̃е маччхавилопети кеват̣т̣а̄нам̣ маччхапаччхит̣хапитат̣т̣ха̄не маха̄джано саннипатитва̄ – ‘‘идха ан̃н̃ам̣ екам̣ маччхам̣ дехи, екам̣ маччхапха̄лам̣ дехи, етасса те маха̄ динно, майхам̣ кхуддако’’ти евам̣ учча̄саддам̣ маха̄саддам̣ каронти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. маччхагахан̣аттхам̣ джа̄ле паккхиттепи тасмим̣ т̣ха̄не кеват̣т̣а̄ чева ан̃н̃е ча ‘‘павит̣т̣хо на павит̣т̣хо, гахито на гахито’’ти маха̄саддам̣ каронти. тампи сандха̄йетам̣ вуттам̣. пан̣а̄мемӣти нӣхара̄ми. на во мама сантике ваттхаббанти тумхе ма̄дисасса буддхасса васанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ евам̣ маха̄саддам̣ каротха, аттано дхаммата̄йа васанта̄ ким̣ на̄ма са̄руппам̣ кариссатха, тумха̄диса̄нам̣ мама сантике васанакиччам̣ наттхӣти дӣпети. тесу екабхиккхупи ‘‘бхагава̄ тумхе маха̄саддаматтакена амхе пан̣а̄метха̄’’ти ва̄ ан̃н̃ам̣ ва̄ кин̃чи ваттум̣ на̄саккхи, саббе бхагавато вачанам̣ сампат̣иччханта̄ ‘‘евам̣, бханте,’’ти ватва̄ никкхамим̣су. евам̣ пана тесам̣ ахоси ‘‘майам̣ саттха̄рам̣ пассисса̄ма, дхаммакатхам̣ сосса̄ма, саттху сантике васисса̄ма̄ти а̄гата̄. еварӯпасса пана гаруно саттху сантикам̣ а̄гантва̄ маха̄саддам̣ каримха̄, амха̄камева досойам̣, пан̣а̄митамха̄, на но ладдхам̣ бхагавато сантике ваттхум̣, на суван̣н̣аван̣н̣асарӣрам̣ олокетум̣, на мадхурассарена дхаммам̣ соту’’нти. те балавадоманассаджа̄та̄ хутва̄ паккамим̣су.
158. тенупасан̇камим̣сӯти те кира сакйа̄ а̄гаманасамайепи те бхиккхӯ таттхева нисинна̄ пассим̣су. атха несам̣ етадахоси – ‘‘ким̣ ну кхо ете бхиккхӯ пависитва̄ва пат̣иниватта̄, джа̄нисса̄ма там̣ ка̄ран̣а’’нти чинтетва̄ йена те бхиккхӯ тенупасан̇камим̣су. ханда̄ти вавассаггаттхе нипа̄то. кахам̣ пана тумхети тумхе ида̄нева а̄гантва̄ кахам̣ гаччхатха, ким̣ тумха̄кам̣ кочи упаддаво, уда̄ху дасабаласса̄ти? тесам̣ пана бхиккхӯнам̣, – ‘‘а̄вусо, майам̣ бхагавантам̣ дассана̄йа а̄гата̄, дит̣т̣хо но бхагава̄, ида̄ни аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччха̄ма̄’’ти кин̃ча̄пи евам̣ вачанапариха̄ро аттхи, еварӯпам̣ пана лесакаппам̣ акатва̄ йатха̄бхӯтамева а̄рочетва̄ бхагавата̄ кхо, а̄вусо, бхиккхусан̇гхо пан̣а̄митоти а̄хам̣су. те пана ра̄джа̄но са̄сане дхураваха̄, тасма̄ чинтесум̣ – ‘‘двӣхи аггаса̄вакехи саддхим̣ пан̃часу бхиккхусатесу гаччхантесу бхагавато па̄дамӯлам̣ вигаччхиссати, имесам̣ ниваттана̄ка̄рам̣ карисса̄ма̄’’ти. евам̣ чинтетва̄ тена ха̄йасмантотиа̄дима̄хам̣су. тесупи бхиккхӯсу ‘‘майам̣ маха̄саддаматтакена пан̣а̄мита̄, на майам̣ джӣвитум̣ асакконта̄ паббаджита̄’’ти екабхиккхупи пат̣иппхарито на̄ма на̄хоси, саббе пана самакам̣йева, ‘‘евама̄вусо,’’ти сампат̣иччхим̣су.
159. абхинандатӯти бхиккхусан̇гхасса а̄гаманам̣ иччханто абхинандату. абхивадатӯти ету бхиккхусан̇гхоти евам̣ читтам̣ уппа̄денто абхивадату. ануггахитоти а̄миса̄нуггахена ча дхамма̄нуггахена ча ануггахито. ан̃н̃атхаттанти дасабаласса дассанам̣ на лабха̄ма̄ти паса̄дан̃н̃атхаттам̣ бхавеййа. випарин̣а̄моти паса̄дан̃н̃атхаттена виббхаманта̄нам̣ випарин̣а̄ман̃н̃атхаттам̣ бхавеййа. бӣджа̄нам̣ тарун̣а̄нанти тарун̣асасса̄нам̣. сийа̄ ан̃н̃атхаттанти удакава̄рака̄ле удакам̣ алабханта̄нам̣ мила̄табха̄вена ан̃н̃атхаттам̣ бхавеййа, сусситва̄ мила̄табха̄вам̣ а̄паджджанена випарин̣а̄мо бхавеййа. ваччхакасса пана кхӣрапипа̄са̄йа суссанам̣ ан̃н̃атхаттам̣ на̄ма, сусситва̄ ка̄лакирийа̄ випарин̣а̄мо на̄ма.
160. паса̄дито бхагава̄ти тхеро кира таттха нисиннова диббачаккхуна̄ брахма̄нам̣ а̄гатам̣ аддаса, дибба̄йа сотадха̄туйа̄ ча а̄йа̄чанасаддам̣ сун̣и, четопарийан̃а̄н̣ена бхагавато пасаннабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. тасма̄ – ‘‘кан̃чи бхиккхум̣ песетва̄ паккосийама̄на̄нам̣ гаманам̣ на̄ма на пха̄сукам̣, йа̄ва саттха̄ на песети, та̄вадева гамисса̄ма̄’’ти ман̃н̃ама̄но евама̄ха. аппоссуккоти ан̃н̃есу киччесу ануссукко хутва̄. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ранти пхаласама̄паттивиха̄рам̣ ануйутто ман̃н̃е бхагава̄ вихаритука̄мо, со ида̄ни йатха̄ручийа̄ вихариссатӣти евам̣ ме ахосӣти вадати. майампи да̄нӣти майам̣ парам̣ овадама̄на̄ виха̄рато никкад̣д̣хита̄, ким̣ амха̄кам̣ парова̄дена. ида̄ни майампи дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ренева вихарисса̄ма̄ти дӣпети. тхеро имасмим̣ т̣ха̄не вираддхо аттано бха̄рабха̄вам̣ на ан̃н̃а̄си. айан̃хи бхиккхусан̇гхо двиннампи маха̄тхера̄нам̣ бха̄ро, тена нам̣ пат̣иседхенто бхагава̄ а̄гамехӣтиа̄дима̄ха. маха̄моггалла̄наттхеро пана аттано бха̄рабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. тенасса бхагава̄ са̄дхука̄рам̣ ада̄си.
161. чатта̄рима̄ни, бхиккхавети касма̄ а̄рабхи? имасмим̣ са̄сане чатта̄ри бхайа̄ни. йо та̄ни абхӣто хоти, со имасмим̣ са̄сане патит̣т̣ха̄тум̣ саккоти. итаро пана на саккотӣти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха удакорохантети удакам̣ ороханте пуггале. кумбхӣлабхайанти сум̣сума̄рабхайам̣. сусука̄бхайанти чан̣д̣амаччхабхайам̣.
162. кодхупа̄йа̄сассетам̣ адхивачананти йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о ӯмӣсу осӣдитва̄ марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане кодхупа̄йа̄се осӣдитва̄ виббхамати. тасма̄ кодхупа̄йа̄со ‘‘ӯмибхайа’’нти вутто.
163. одарикаттассетам̣ адхивачананти йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о кумбхӣлена кха̄дито марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане одарикаттена кха̄дито виббхамати. тасма̄ одарикаттам̣ ‘‘кумбхӣлабхайа’’нти вуттам̣.
164. араккхитенева ка̄йена̄ти сӣсаппача̄лака̄дикаран̣ена араккхитака̄йо хутва̄. араккхита̄йа ва̄ча̄йа̄ти дут̣т̣хуллабха̄сана̄дивасена араккхитава̄чо хутва̄. анупат̣т̣хита̄йа сатийа̄ти ка̄йагата̄сатим̣ анупат̣т̣ха̄петва̄. асам̣вутехӣти апихитехи. пан̃чаннетам̣ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачананти йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о а̄ват̣т̣е нимуджджитва̄ марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане паббаджито пан̃чака̄магун̣а̄ват̣т̣е нимуджджитва̄ виббхамати. тасма̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ ‘‘а̄ват̣т̣абхайа’’нти вутта̄.
165. ануддхам̣сетӣти киламети мила̄пети. ра̄га̄нуддхам̣сена̄ти ра̄га̄нуддхам̣ситена. ма̄туга̄массетам̣ адхивачананти йатха̄ хи ба̄хирам̣ удакам̣ отин̣н̣о чан̣д̣амаччхам̣ а̄гамма ладдхаппаха̄ро марати, евам̣ имасмим̣ са̄сане ма̄туга̄мам̣ а̄гамма уппаннака̄мара̄го виббхамати. тасма̄ ма̄туга̄мо ‘‘сусука̄бхайа’’нти вутто.
има̄ни пана чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йитва̄ йатха̄ удакам̣ анорохантасса удакам̣ нисса̄йа а̄нисам̣со наттхи, удакапипа̄са̄йа пипа̄сито ча хоти раджоджаллена килит̣т̣хасарӣро ча, евамевам̣ има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йитва̄ са̄сане апаббаджантасса̄пи имам̣ са̄санам̣ нисса̄йа а̄нисам̣со наттхи, тан̣ха̄пипа̄са̄йа пипа̄сито ча хоти килесараджена сам̣килит̣т̣хачитто ча. йатха̄ пана има̄ни чатта̄ри бхайа̄ни абха̄йитва̄ удакам̣ орохантасса вуттаппака̄ро а̄нисам̣со хоти, евам̣ има̄ни абха̄йитва̄ са̄сане паббаджитасса̄пи вуттаппака̄ро а̄нисам̣со хоти. тхеро пана̄ха – ‘‘чатта̄ри бхайа̄ни бха̄йитва̄ удакам̣ анотаранто сотам̣ чхиндитва̄ паратӣрам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти, абха̄йитва̄ отаранто саккоти, евамевам̣ бха̄йитва̄ са̄сане апаббаджантопи тан̣ха̄сотам̣ чхиндитва̄ нибба̄напа̄рам̣ дат̣т̣хум̣ на саккоти, абха̄йитва̄ паббаджанто пана саккотӣ’’ти. сесам̣ саббаттха утта̄намева. айам̣ пана десана̄ неййапуггаласса васена нит̣т̣ха̄пита̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа