6. упа̄лисуттаван̣н̣ана̄

56. евам̣ ме сутанти упа̄лисуттам̣. таттха на̄л̣анда̄йанти на̄ланда̄ти евам̣на̄маке нагаре там̣ нагарам̣ гочарага̄мам̣ катва̄. па̄ва̄рикамбаванети дуссапа̄ва̄рикасет̣т̣хино амбаване. там̣ кира тасса уййа̄нам̣ ахоси, со бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ бхагавати пасанно тасмим̣ уййа̄не кут̣илен̣аман̣д̣апа̄дипат̣иман̣д̣итам̣ бхагавато виха̄рам̣ катва̄ ниййа̄деси, со виха̄ро джӣвакамбаванам̣ вийа па̄ва̄рикамбаванантева сан̇кхам̣ гато. тасмим̣ па̄ва̄рикамбаване вихаратӣти аттхо. дӣгхатапассӣти дӣгхатта̄ евам̣ладдхана̄мо. пин̣д̣апа̄тапат̣иккантоти пин̣д̣апа̄тато пат̣икканто. са̄сане вийа ким̣ пана ба̄хира̄йатане пин̣д̣апа̄тоти воха̄ро аттхӣти, наттхи.

пан̃н̃апетӣти дассети т̣хапети. дан̣д̣а̄ни пан̃н̃апетӣти идам̣ ниган̣т̣хасамайена пуччханто а̄ха. ка̄йадан̣д̣ам̣ вачӣдан̣д̣ам̣ манодан̣д̣анти еттха пуримадан̣д̣адвайам̣ те ачиттакам̣ паййапенти. йатха̄ кира ва̄те ва̄йанте са̄кха̄ чалати, удакам̣ чалати, на ча таттха читтам̣ аттхи, евам̣ ка̄йадан̣д̣опи ачиттакова хоти. йатха̄ ча ва̄те ва̄йанте та̄лапан̣н̣а̄дӣни саддам̣ каронти, удака̄ни саддам̣ каронти, на ча таттха читтам̣ аттхи, евам̣ вачӣдан̣д̣опи ачиттакова хотӣти имам̣ дан̣д̣адвайам̣ ачиттакам̣ пан̃н̃апенти. читтам̣ пана манодан̣д̣анти пан̃н̃апенти. атхасса бхагава̄ вачанам̣ патит̣т̣хапетука̄мо ‘‘ким̣ пана тапассӣ’’тиа̄дима̄ха.

таттха катха̄ваттхусминти еттха катха̄йева катха̄ваттху. катха̄йам̣ патит̣т̣хапесӣти аттхо. касма̄ пана бхагава̄ евамака̄си? пассати хи бхагава̄ ‘‘айам̣ имам̣ катхам̣ а̄да̄йа гантва̄ аттано саттху маха̄ниган̣т̣хасса а̄рочессати, та̄сан̃ча парисати, упа̄ли гахапати нисинно, со имам̣ катхам̣ сутва̄ мама ва̄дам̣ а̄ропетум̣ а̄гамиссати, тасса̄хам̣ дхаммам̣ десесса̄ми, со тиккхаттум̣ саран̣ам̣ гамиссати, атхасса чатта̄ри сачча̄ни пака̄сесса̄ми, со саччапака̄сана̄васа̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хахиссати, паресам̣ сан̇гахаттхамева хи майа̄ па̄рамийо пӯрита̄’’ти. имаматтхам̣ пассанто евамака̄си.

57. камма̄ни пан̃н̃апесӣти идам̣ ниган̣т̣хо буддхасамайена пуччханто а̄ха. ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ манокамманти еттха ка̄йадва̄ре а̄да̄нагахан̣амун̃чаначопанапатта̄ ат̣т̣хака̄ма̄вачаракусалачетана̄ два̄даса̄кусалачетана̄ти вӣсатичетана̄ ка̄йакаммам̣ на̄ма. ка̄йадва̄ре а̄да̄на̄дӣни апатва̄ вачӣдва̄ре вачанабхедам̣ па̄пайама̄на̄ уппанна̄ та̄йева вӣсатичетана̄ вачӣкаммам̣ на̄ма. убхайадва̄ре чопанам̣ аппатва̄ манодва̄ре уппанна̄ екӯнатим̣сакусала̄кусалачетана̄ манокаммам̣ на̄ма. апича сан̇кхепато тивидхам̣ ка̄йадуччаритам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма, чатуббидхам̣ вачӣдуччаритам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма, тивидхам̣ манодуччаритам̣ манокаммам̣ на̄ма. имасмин̃ча сутте каммам̣ дхурам̣, анантарасутте ‘‘чатта̄рима̄ни пун̣н̣а камма̄ни майа̄ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведита̄нӣ’’ти (ма. ни. 2.81) евама̄гатепи четана̄ дхурам̣. йаттха каттхачи паватта̄ четана̄ ‘‘кан̣хам̣ кан̣хавипа̄ка’’нтиа̄дибхедам̣ лабхати. ниддесава̄ре часса ‘‘сабйа̄баджджхам̣ ка̄йасан̇кха̄рам̣ абхисан̇кхаротӣ’’тиа̄дина̄ найена са̄ вутта̄ва. ка̄йадва̄ре паватта̄ пана идха ка̄йакамманти адхиппетам̣, вачӣдва̄ре паватта̄ вачӣкаммам̣, манодва̄ре паватта̄ манокаммам̣. тена вуттам̣ – ‘‘имасмим̣ сутте каммам̣ дхурам̣, анантарасутте четана̄’’ти. каммампи хи бхагава̄ камманти пан̃н̃апети йатха̄ имасмим̣йева сутте. четанампи, йатха̄ха – ‘‘четана̄хам̣, бхиккхаве, каммам̣ вада̄ми, четайитва̄ каммам̣ каротӣ’’ти (а. ни. 6.63). касма̄ пана четана̄ камманти вутта̄? четана̄мӯлакатта̄ каммасса.

еттха ча акусалам̣ патва̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ махантанти ваданто на киламати, кусалам̣ патва̄ манокаммам̣. татха̄ хи ма̄тугха̄та̄дӣни чатта̄ри камма̄ни ка̄йенева упаккамитва̄ ка̄йенева кароти, нирайе каппат̣т̣хикасан̇гхабхедакаммам̣ вачӣдва̄рена кароти. евам̣ акусалам̣ патва̄ ка̄йакаммам̣ вачӣкаммам̣ махантанти ваданто на киламати на̄ма. ека̄ пана джха̄начетана̄ чатура̄сӣтикаппасахасса̄ни саггасампаттим̣ а̄вахати, ека̄ маггачетана̄ сабба̄кусалам̣ самуггха̄тетва̄ арахаттам̣ ган̣ха̄пети. евам̣ кусалам̣ патва̄ манокаммам̣ махантанти ваданто на киламати на̄ма. имасмим̣ пана т̣ха̄не бхагава̄ акусалам̣ патва̄ манокаммам̣ маха̄са̄ваджджам̣ вадама̄но нийатамиччха̄дит̣т̣хим̣ сандха̄йа вадати. тенева̄ха – ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, ан̃н̃ам̣ екадхаммампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ маха̄са̄ваджджам̣, йатхайидам̣, бхиккхаве, миччха̄дит̣т̣хи. миччха̄дит̣т̣хипарама̄ни, бхиккхаве, маха̄са̄ваджджа̄нӣ’’ти (а. ни. 1.310).

ида̄ни ниган̣т̣хопи татха̄гатена гатамаггам̣ пат̣ипаджджанто кин̃чи аттханиппхаттим̣ апассантопи ‘‘ким̣ пана̄вусо, готама̄’’тиа̄дима̄ха.

58. ба̄лакинийа̄ти упа̄лисса кира ба̄лакалон̣ака̄рага̄мо на̄ма аттхи, тато а̄йам̣ гахетва̄ манусса̄ а̄гата̄, со ‘‘етха бхан̣е, амха̄кам̣ саттха̄рам̣ маха̄ниган̣т̣хам̣ пассисса̄ма̄’’ти та̄йа париса̄йа паривуто таттха агама̄си. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ба̄лакинийа̄ париса̄йа̄’’ти, ба̄лакага̄мава̄синийа̄ти аттхо. упа̄липамукха̄йа̄ти упа̄лиджет̣т̣хака̄йа. апича ба̄лакинийа̄ти ба̄лаватийа̄ ба̄луссанна̄йа̄типи аттхо. упа̄липамукха̄йа̄ти упа̄лигахапатийева таттха тхокам̣ саппан̃н̃о, со тасса̄ памукхо джет̣т̣хако. тена̄пи вуттам̣ ‘‘упа̄липамукха̄йа̄’’ти. ханда̄ти вачаса̄йаттхе нипа̄то. чхавоти ла̄мако. ол̣а̄рикасса̄ти махантасса. упанидха̄йа̄ти упаниккхипитва̄. идам̣ вуттам̣ хоти, ка̄йадан̣д̣асса сантике никкхипитва̄ ‘‘айам̣ ну кхо маханто, айам̣ маханто’’ти евам̣ олокийама̄но чхаво манодан̣д̣о ким̣ собхати, куто собхиссати, на собхати, упаниккхепаматтампи наппахотӣти дӣпети. са̄дху са̄дху, бханте, тапассӣти дӣгхатапассисса са̄дхука̄рам̣ денто, бхантети на̄т̣апуттама̄лапати.

60. на кхо метам̣, бханте, руччатӣти, бханте, етам̣ майхам̣ на руччати. ма̄йа̄вӣти ма̄йа̄ка̄ро. а̄ват̣т̣анима̄йанти а̄ват̣т̣етва̄ гахан̣ама̄йам̣. а̄ват̣т̣етӣти а̄ват̣т̣етва̄ париккхипитва̄ ган̣ха̄ти. гаччха твам̣ гахапатӣти касма̄ маха̄ниган̣т̣хо гахапатим̣ йа̄вататийам̣ пахин̣атийева? дӣгхатапассӣ пана пат̣иба̄хатева? маха̄ниган̣т̣хена хи бхагавата̄ саддхим̣ екам̣ нагарам̣ упанисса̄йа вихарантенапи на бхагава̄ дит̣т̣хапуббо. йо хи саттхува̄дапат̣ин̃н̃о хоти, со там̣ пат̣ин̃н̃ам̣ аппаха̄йа буддхадассане абхаббо. тасма̄ еса буддхадассанасса аладдхапуббатта̄ дасабаласса дассанасампаттин̃ча ниййа̄никакатха̄бха̄ван̃ча аджа̄нанто йа̄вататийам̣ пахин̣атева. дӣгхатапассӣ пана ка̄лена ка̄лам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ тит̣т̣хатипи нисӣдатипи пан̃хампи пуччхати, со татха̄гатасса дассанасампаттимпи ниййа̄никакатха̄бха̄вампи джа̄на̄ти. атхасса етадахоси – ‘‘айам̣ гахапати пан̣д̣ито, саман̣асса готамасса сантике гантва̄ дассанепи пасӣдеййа, ниййа̄никакатхам̣ сутва̄пи пасӣдеййа. тато на пуна амха̄кам̣ сантикам̣ а̄гаччхеййа̄’’ти. тасма̄ йа̄вататийам̣ пат̣иба̄хатева.

абхива̄детва̄ти вандитва̄. татха̄гатан̃хи дисва̄ пасанна̄пи аппасанна̄пи йебхуййена вандантийева, аппака̄ на ванданти. касма̄? атиучче хи куле джа̄то ага̄рам̣ аджджха̄васантопи вандитаббойева̄ти. айам̣ пана гахапати пасаннатта̄ва ванди, дассанейева кира пасанно. а̄гама̄ ну кхвидха̄ти а̄гама̄ ну кхо идха.

61. са̄дху са̄дху, бханте, тапассӣти дӣгхатапассисса са̄дхука̄рам̣ денто, бхантети, бхагавантам̣ а̄лапати. сачче патит̣т̣ха̄йа̄ти тхусара̄симхи а̄кот̣итакха̄н̣уко вийа ачаланто вачӣсачче патит̣т̣хахитва̄. сийа̄ ноти бхавеййа амха̄кам̣.

62. идха̄ти имасмим̣ локе. асса̄ти бхавеййа. сӣтодакапат̣иккхиттоти ниган̣т̣ха̄ саттасан̃н̃а̄йа сӣтодакам̣ пат̣иккхипанти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. маносатта̄ на̄ма дева̄ти манамхи сатта̄ лагга̄ лагита̄. манопат̣ибаддхоти йасма̄ манамхи пат̣ибаддхо хутва̄ ка̄лан̇кароти, тасма̄ маносаттесу девесу упападжджатӣти дассети. тасса хи питтаджарарого бхависсати. тенасса ун̣ходакам̣ пивитум̣ ва̄ хаттхапа̄да̄дидхованаттха̄йа ва̄ гаттапарисин̃чанаттха̄йа ва̄ упанетум̣ на ват̣т̣ати, рого балаватаро хоти. сӣтодакам̣ ват̣т̣ати, рогам̣ вӯпасамети. айам̣ пана ун̣ходакамева пат̣исевати, там̣ алабхама̄но оданакан̃джикам̣ пат̣исевати. читтена пана сӣтодакам̣ па̄тука̄мо ча парибхун̃джитука̄мо ча хоти. тенасса манодан̣д̣о таттхева бхиджджати. со ка̄йадан̣д̣ам̣ вачӣдан̣д̣ам̣ раккха̄мӣти сӣтодакам̣ па̄тука̄мо ва̄ парибхун̃джитука̄мо ва̄ сӣтодакамева детха̄ти ваттум̣ на висахати. тасса евам̣ раккхита̄пи ка̄йадан̣д̣авачӣдан̣д̣а̄ чутим̣ ва̄ пат̣исандхим̣ ва̄ а̄кад̣д̣хитум̣ на сакконти. манодан̣д̣о пана бхиннопи чутимпи пат̣исандхимпи а̄кад̣д̣хатийева. ити нам̣ бхагава̄ дуббалака̄йадан̣д̣авачӣдан̣д̣а̄ чхава̄ ла̄мака̄, манодан̣д̣ова балава̄ махантоти вада̄песи.

тассапи упа̄сакасса етадахоси. ‘‘муччха̄васена асан̃н̃ибхӯта̄нан̃хи сатта̄хампи асса̄сапасса̄са̄ наппаваттанти, читтасантатипаваттиматтенева пана те мата̄ти на вуччанти. йада̄ несам̣ читтам̣ наппаваттати, тада̄ ‘мата̄ ете нӣхаритва̄ те джха̄петха̄’ти ваттаббатам̣ а̄паджджанти. ка̄йадан̣д̣о нирӣхо абйа̄па̄ро, татха̄ вачӣдан̣д̣о. читтенева пана тесам̣ чутипи пат̣исандхипи хоти. итипи манодан̣д̣ова маханто. бхиджджитва̄пи чутипат̣исандхиа̄кад̣д̣ханато есева маханто. амха̄кам̣ пана маха̄ниган̣т̣хасса катха̄ аниййа̄ника̄’’ти саллаккхеси. бхагавато пана вичитта̄ни пан̃хапат̣ибха̄на̄ни сотука̄мо на та̄ва ануджа̄на̄ти.

на кхо те сандхийатӣти на кхо те гхат̣ийати. пуримена ва̄ паччхиманти ‘‘ка̄йадан̣д̣о маханто’’ти имина̄ пуримена вачанена ида̄ни ‘‘манодан̣д̣о маханто’’ти идам̣ вачанам̣. паччхимена ва̄ пуриманти тена ва̄ паччхимена адум̣ пуримавачанам̣ на гхат̣ийати.

63. ида̄нисса бхагава̄ ан̃н̃а̄нипи ка̄ран̣а̄ни а̄харанто ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃асӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха ча̄туйа̄масам̣варасам̣вутоти на па̄н̣аматипа̄тети, на па̄н̣аматипа̄тайати, на па̄н̣аматипа̄тайато саманун̃н̃о хоти. на адиннам̣ а̄дийати, на адиннам̣ а̄дийа̄пети, на адиннам̣ а̄дийато саманун̃н̃о хоти. на муса̄ бхан̣ати, на муса̄ бхан̣а̄пети, на муса̄ бхан̣ато саманун̃н̃о хоти. на бха̄витама̄сӣсати, на бха̄витама̄сӣса̄пети, на бха̄витама̄сӣсато саманун̃н̃о хотӣти имина̄ чатукот̣т̣ха̄сена сам̣варена сам̣вуто. еттха ча бха̄витанти пан̃чака̄магун̣а̄.

саббава̄рива̄ритоти ва̄ритасаббаудако, пат̣иккхиттасаббасӣтодакоти аттхо. со хи сӣтодаке саттасан̃н̃ӣ хоти, тасма̄ на там̣ валан̃джети. атха ва̄ саббава̄рива̄ритоти саббена па̄пава̄ран̣ена ва̄ритапа̄по. саббава̄рийуттоти саббена па̄пава̄ран̣ена йутто. саббава̄ридхутоти саббена па̄пава̄ран̣ена дхутапа̄по. саббава̄рипхут̣оти саббена па̄пава̄ран̣ена пхут̣о. кхуддаке па̄н̣е сан̇гха̄там̣ а̄па̄детӣти кхуддаке па̄н̣е вадхам̣ а̄па̄дети. со кира екиндрийам̣ па̄н̣ам̣ дувиндрийам̣ па̄н̣анти пан̃н̃апети. суккхадан̣д̣ака-пура̄н̣апан̣н̣асаккхара-катхала̄нипи па̄н̣отева пан̃н̃апети. таттха кхуддакам̣ удакабинду кхуддако па̄н̣о, махантам̣ махантоти сан̃н̃ӣ хоти. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. кисмим̣ пан̃н̃апетӣти каттха катарасмим̣ кот̣т̣ха̄се пан̃н̃апети. манодан̣д̣асминти манодан̣д̣акот̣т̣ха̄се, бхантети. айам̣ пана упа̄сако бхан̣антова сайампи саллаккхеси – ‘‘амха̄кам̣ маха̄ниган̣т̣хо ‘асан̃четаникам̣ каммам̣ аппаса̄ваджджам̣, сан̃четаникам̣ маха̄са̄ваджджа’нти пан̃н̃апетва̄ четанам̣ манодан̣д̣оти пан̃н̃апети, аниййа̄ника̄ етасса катха̄, бхагаватова ниййа̄ника̄’’ти.

64. иддха̄ти самиддха̄. пхӣта̄ти атисамиддха̄ саббапа̄липхулла̄ вийа. а̄кин̣н̣аманусса̄ти джанасама̄кула̄. па̄н̣а̄ти хаттхиасса̄дайо тираччха̄нагата̄ чева иттхипурисада̄рака̄дайо мануссаджа̄тика̄ ча. екам̣ мам̣сакхаланти екам̣ мам̣сара̄сим̣. пун̃джанти тассева вевачанам̣. иддхима̄ти а̄нубха̄васампанно. четовасиппаттоти читте васӣбха̄ваппатто. бхасмам̣ карисса̄мӣти чха̄рикам̣ карисса̄ми. кин̃хи собхати ека̄ чхава̄ на̄л̣анда̄ти идампи бхан̣анто со гахапати – ‘‘ка̄йапайогена пан̃н̃а̄сампи манусса̄ екам̣ на̄л̣андам̣ екам̣ мам̣сакхалам̣ ка̄тум̣ на сакконти, иддхима̄ пана еко екенева манопадосена бхасмам̣ ка̄тум̣ саматтхо. амха̄кам̣ маха̄ниган̣т̣хасса катха̄ аниййа̄ника̄, бхагаватова катха̄ ниййа̄ника̄’’ти саллаккхеси.

65. аран̃н̃ам̣ аран̃н̃абхӯтанти ага̄макам̣ аран̃н̃амева хутва̄ аран̃н̃ам̣ джа̄там̣. исӣнам̣ манопадосена̄ти исӣнам̣ аттха̄йа катена манопадосена там̣ манопадосам̣ асахама̄на̄хи девата̄хи та̄ни рат̣т̣ха̄ни вина̄сита̄ни. локика̄ пана исайо манам̣ падосетва̄ вина̄сайим̣сӯти ман̃н̃анти. тасма̄ имасмим̣ локава̄де т̣хатва̄ва идам̣ ва̄да̄ропанам̣ катанти ведитаббам̣.

таттха дан̣д̣акӣран̃н̃а̄дӣнам̣ евам̣ аран̃н̃абхӯтабха̄во джа̄нитаббо – сарабхан̇габодхисаттасса та̄ва париса̄йа ативепуллатам̣ гата̄йа кисаваччхо на̄ма та̄пасо маха̄саттасса антева̄сӣ вивекава̄сам̣ паттхайама̄но ган̣ам̣ паха̄йа годха̄варӣтӣрато калин̇гарат̣т̣хе дан̣д̣акӣран̃н̃о кумбхапурам̣ на̄ма нагарам̣ упанисса̄йа ра̄джуййа̄не вивекаманубрӯхайама̄но вихарати. тасса сена̄пати упат̣т̣ха̄ко хоти.

тада̄ ча ека̄ ган̣ика̄ ратхам̣ абхирухитва̄ пан̃чама̄туга̄масатапарива̄ра̄ нагарам̣ упасобхайама̄на̄ вичарати. маха̄джано тамева олокайама̄но парива̄ретва̄ вичарати, нагаравӣтхийо наппахонти. ра̄джа̄ ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ т̣хито там̣ дисва̄ ка̄ еса̄ти пуччхи. тумха̄кам̣ нагарасобхинӣ дева̄ти. со уссӯйама̄но ‘‘ким̣ ета̄йа собхати, нагарам̣ сайам̣ собхиссатӣ’’ти там̣ т̣ха̄нантарам̣ аччхинда̄песи.

са̄ тато пат̣т̣ха̄йа кеначи саддхим̣ сантхавам̣ катва̄ т̣ха̄нантарам̣ парийесама̄на̄ екадивасам̣ ра̄джуййа̄нам̣ пависитва̄ чан̇каманакот̣ийам̣ а̄ламбанапхалакам̣ нисса̄йа па̄са̄н̣апхалаке нисиннам̣ та̄пасам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘килит̣т̣хо вата̄йам̣ та̄пасо анан̃джитаман̣д̣ито, да̄т̣хика̄хи парул̣ха̄хи мукхам̣ пихитам̣, массуна̄ урам̣ пихитам̣, убхо каччха̄ парул̣ха̄’’ти. атхасса̄ доманассам̣ уппаджджи – ‘‘ахам̣ екена киччена вичара̄ми, айан̃ча ме ка̄л̣акан̣н̣ӣ дит̣т̣хо, удакам̣ а̄харатха, аккхӣни дховисса̄мӣ’’ти удакадантакат̣т̣хам̣ а̄хара̄петва̄ дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ та̄пасасса сарӣре пин̣д̣ам̣ пин̣д̣ам̣ кхел̣ам̣ па̄тетва̄ дантакат̣т̣хам̣ джат̣а̄маттхаке кхипитва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ удакам̣ та̄пасасса маттхакасмим̣йева син̃читва̄ – ‘‘йехи ме аккхӣхи ка̄л̣акан̣н̣ӣ дит̣т̣хо, та̄ни дхота̄ни калипава̄хито’’ти никкханта̄.

там̣дивасан̃ча ра̄джа̄ сатим̣ пат̣илабхитва̄ – ‘‘бхо кухим̣ нагарасобхинӣ’’ти пуччхи. имасмим̣йева нагаре дева̄ти. пакатит̣т̣ха̄нантарам̣ тасса̄ детха̄ти т̣ха̄нантарам̣ да̄песи. са̄ пуббе сукатакаммам̣ нисса̄йа ладдхам̣ т̣ха̄нантарам̣ та̄пасасса сарӣре кхел̣апа̄танена ладдханти сан̃н̃амака̄си.

тато катипа̄хассаччайена ра̄джа̄ пурохитасса т̣ха̄нантарам̣ ган̣хи. со нагарасобхинийа̄ сантикам̣ гантва̄ ‘‘бхагини кинти катва̄ т̣ха̄нантарам̣ пат̣илабхӣ’’ти пуччхи. ‘‘ким̣ бра̄хман̣а ан̃н̃ам̣ ка̄таббам̣ аттхи, ра̄джуййа̄не анан̃джитака̄л̣акан̣н̣ӣ кӯт̣аджат̣ило еко аттхи, тасса сарӣре кхел̣ам̣ па̄техи, евам̣ т̣ха̄нантарам̣ лабхиссасӣ’’ти а̄ха. со ‘‘евам̣ карисса̄ми бхагинӣ’’ти таттха гантва̄ та̄йа катхитасадисамева саббам̣ катва̄ никкхами. ра̄джа̄пи там̣дивасамева сатим̣ пат̣илабхитва̄ – ‘‘кухим̣, бхо, бра̄хман̣о’’ти пуччхи. имасмим̣йева нагаре дева̄ти. ‘‘амхехи анупадха̄ретва̄ катам̣, тадевасса т̣ха̄нантарам̣ детха̄’’ти да̄песи. сопи пун̃н̃абалена лабхитва̄ ‘‘та̄пасасса сарӣре кхел̣апа̄танена ладдхам̣ ме’’ти сан̃н̃амака̄си.

тато катипа̄хассаччайена ран̃н̃о паччанто купито. ра̄джа̄ паччантам̣ вӯпасамесса̄мӣти чатуран̇гинийа̄ сена̄йа никкхами. пурохито гантва̄ ран̃н̃о пурато т̣хатва̄ ‘‘джайату маха̄ра̄джа̄’’ти ватва̄ – ‘‘тумхе, маха̄ра̄джа, джайаттха̄йа гаччхатха̄’’ти пуччхи. а̄ма бра̄хман̣а̄ти. евам̣ санте ра̄джуййа̄не анан̃джитака̄л̣акан̣н̣ӣ еко кӯт̣аджат̣ило васати, тасса сарӣре кхел̣ам̣ па̄тетха̄ти. ра̄джа̄ тасса вачанам̣ гахетва̄ йатха̄ ган̣ика̄йа ча тена ча катам̣, татхева саббам̣ катва̄ ородхепи а̄н̣а̄песи – ‘‘етасса кӯт̣аджат̣иласса сарӣре кхел̣ам̣ па̄тетха̄’’ти. тато ородха̄пи ородхапа̄лака̄пи татхева акам̣су. атха ра̄джа̄ уййа̄надва̄ре раккхам̣ т̣хапа̄петва̄ ‘‘ран̃н̃а̄ саддхим̣ никкхаманта̄ саббе та̄пасасса сарӣре кхел̣ам̣ апа̄тетва̄ никкхамитум̣ на лабхантӣ’’ти а̄н̣а̄песи. атха саббо балака̄йо ча сенийо ча тенева нийа̄мена та̄пасасса упари кхел̣ан̃ча дантакат̣т̣ха̄ни ча мукхавиккха̄лита удакан̃ча па̄пайим̣су, кхел̣о ча дантакат̣т̣ха̄ни ча сакаласарӣрам̣ аваттхарим̣су.

сена̄пати саббапаччха̄ сун̣итва̄ ‘‘майхам̣ кира саттха̄рам̣ бхавантам̣ пун̃н̃аккхеттам̣ саггасопа̄нам̣ евам̣ гхат̣т̣айим̣сӯ’’ти усумаджа̄тахадайо мукхена ассасанто вегена ра̄джуййа̄нам̣ а̄гантва̄ татха̄ бйасанапаттам̣ исим̣ дисва̄ каччхам̣ бандхитва̄ двӣхи хаттхехи дантакат̣т̣ха̄ни апавийӯхитва̄ уккхипитва̄ нисӣда̄петва̄ удакам̣ а̄хара̄петва̄ нха̄петва̄ саббаосадхехи чева чатуджджа̄тигандхехи ча сарӣрам̣ уббат̣т̣етва̄ сукхумаса̄т̣акена пун̃чхитва̄ пурато ан̃джалим̣ катва̄ т̣хито евама̄ха ‘‘айуттам̣, бханте, мануссехи катам̣, етесам̣ ким̣ бхависсатӣ’’ти. девата̄ сена̄пати тидха̄ бхинна̄, екачча̄ ‘‘ра̄джа̄намева на̄сесса̄ма̄’’ти ваданти, екачча̄ ‘‘саддхим̣ париса̄йа ра̄джа̄на’’нти, екачча̄ ‘‘ран̃н̃о виджитам̣ саббам̣ на̄сесса̄ма̄’’ти. идам̣ ватва̄ пана та̄пасо аппаматтакампи копам̣ акатва̄ локасса сантиупа̄йамева а̄чиккханто а̄ха ‘‘апара̄дхо на̄ма хоти, аччайам̣ пана десетум̣ джа̄нантасса па̄катикамева хотӣ’’ти.

сена̄пати найам̣ лабхитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ а̄ха – ‘‘тумхехи, маха̄ра̄джа, нира̄пара̄дхе махиддхике та̄пасе апараджджхантехи бха̄рийам̣ каммам̣ катам̣, девата̄ кира тидха̄ бхинна̄ евам̣ вадантӣ’’ти саббам̣ а̄рочетва̄ – ‘‘кхама̄пите кира, маха̄ра̄джа, па̄катикам̣ хоти, рат̣т̣хам̣ ма̄ на̄сетха, та̄пасам̣ кхама̄петха̄’’ти а̄ха. ра̄джа̄ аттани досам̣ катам̣ дисва̄пи евам̣ вадати ‘‘на там̣ кхама̄песса̄мӣ’’ти. сена̄пати йа̄вататийам̣ йа̄читва̄ аниччхантама̄ха – ‘‘ахам̣, маха̄ра̄джа, та̄пасасса балам̣ джа̄на̄ми, на со абхӯтава̄дӣ, на̄пи купито, сатта̄нуддайена пана евама̄ха кхама̄петха нам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти. на кхама̄пемӣти. тена хи сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ ан̃н̃асса детха, ахам̣ тумха̄кам̣ а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не на васисса̄мӣти. твам̣ йенака̄мам̣ гаччха, ахам̣ майхам̣ сена̄патим̣ лабхисса̄мӣти. тато сена̄пати та̄пасасса сантикам̣ а̄гантва̄ вандитва̄ ‘‘катхам̣ пат̣ипаджджа̄ми, бханте’’ти а̄ха. сена̄пати йе те вачанам̣ сун̣анти, саббе сапариккха̄ре садхане садвипадачатуппаде гахетва̄ саттадивасаббхантаре бахи раджджасӣмам̣ гаччха, девата̄ ативийа купита̄ дхувам̣ рат̣т̣хампи арат̣т̣хам̣ кариссантӣти. сена̄пати татха̄ ака̄си.

ра̄джа̄ гатаматтойева амиттаматханам̣ катва̄ джанападам̣ вӯпасаметва̄ а̄гамма джайакхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ нагарам̣ пат̣иджагга̄петва̄ антонагарам̣ па̄виси. девата̄ пат̣хамам̣йева удакавут̣т̣хим̣ па̄тайим̣су. маха̄джано аттамано ахоси ‘‘кӯт̣аджат̣илам̣ апараддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа амха̄кам̣ ран̃н̃о вад̣д̣хийева, амитте нимматхеси, а̄гатадивасейева дево вут̣т̣хо’’ти. девата̄ пуна суманапуппхавут̣т̣хим̣ па̄тайим̣су, маха̄джано аттаманатаро ахоси. девата̄ пуна ма̄сакавут̣т̣хим̣ па̄тайим̣су. тато каха̄пан̣авут̣т̣хим̣, тато каха̄пан̣аттхам̣ на никкхамеййунти ман̃н̃ама̄на̄ хаттхӯпагапа̄дӯпага̄дикатабхан̣д̣авут̣т̣хим̣ па̄тесум̣. маха̄джано саттабхӯмикапа̄са̄де т̣хитопи отаритва̄ а̄бхаран̣а̄ни пил̣андханто аттамано ахоси. ‘‘арахати вата кӯт̣аджат̣илаке кхел̣апа̄танам̣, тасса упари кхел̣апа̄титака̄лато пат̣т̣ха̄йа амха̄кам̣ ран̃н̃о вад̣д̣хи джа̄та̄, амиттаматханам̣ катам̣, а̄гатадивасейева дево васси, тато суманавут̣т̣хи ма̄сакавут̣т̣хи каха̄пан̣авут̣т̣хи катабхан̣д̣авут̣т̣хӣти чатассо вут̣т̣хийо джа̄та̄’’ти аттаманава̄чам̣ ниччха̄ретва̄ ран̃н̃о катапа̄пе саманун̃н̃о джа̄то.

тасмим̣ самайе девата̄ екатодха̄раубхатодха̄ра̄дӣни на̄наппака̄ра̄ни а̄вудха̄ни маха̄джанасса упари пхалаке мам̣сам̣ кот̣т̣айама̄на̄ вийа па̄тайим̣су. таданантарам̣ вӣтаччике вӣтадхӯме ким̣сукапуппхаван̣н̣е ан̇га̄ре, таданантарам̣ кӯт̣а̄га̄раппама̄н̣е па̄са̄н̣е, таданантарам̣ антомут̣т̣хийам̣ асан̣т̣хаханикам̣ сукхумава̄ликам̣ васса̄пайама̄на̄ асӣтихаттхуббедхам̣ тхалам̣ акам̣су. ран̃н̃о виджитат̣т̣ха̄не кисаваччхата̄пасо сена̄пати ма̄тупосакара̄моти тайова мануссабхӯта̄ арога̄ ахесум̣. сеса̄нам̣ тасмим̣ камме асаман̇гӣбхӯта̄нам̣ тираччха̄на̄нам̣ па̄нӣйат̣т̣ха̄не па̄нӣйам̣ на̄хоси, тин̣ат̣т̣ха̄не тин̣ам̣. те йена па̄нӣйам̣ йена тин̣анти гаччханта̄ аппаттейева саттаме дивасе бахираджджасӣмам̣ па̄пун̣им̣су. тена̄ха сарабхан̇габодхисатто –

‘‘кисан̃хи ваччхам̣ авакирийа дан̣д̣акӣ,

уччхиннамӯло саджано сарат̣т̣хо;

куккул̣ана̄ме нирайамхи паччати,

тасса пхулин̇га̄ни патанти ка̄йе’’ти. (джа̄. 2.17.70);

евам̣ та̄ва дан̣д̣акӣран̃н̃асса аран̃н̃абхӯтабха̄во ведитаббо.

калин̇гарат̣т̣хе пана на̄л̣икираран̃н̃е раджджам̣ ка̄райама̄не химавати пан̃часатата̄паса̄ аниттхигандха̄ аджинаджат̣ава̄качӣрадхара̄ ванамӯлапхалабхаккха̄ хутва̄ чирам̣ вӣтина̄метва̄ лон̣амбиласеванаттхам̣ мануссапатхам̣ отаритва̄ анупуббена калин̇гарат̣т̣хе на̄л̣икираран̃н̃о нагарам̣ сампатта̄. те джат̣а̄джинава̄качӣра̄ни сан̣т̣хапетва̄ паббаджита̄нурӯпам̣ упасамасирим̣ дассайама̄на̄ нагарам̣ бхиккха̄йа пависим̣су. манусса̄ ануппанне буддхуппа̄де та̄пасапаббаджите дисва̄ пасанна̄ нисаджджат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видха̄йа хаттхато бхиккха̄бха̄джанам̣ гахетва̄ нисӣда̄петва̄ бхиккхам̣ сампа̄детва̄ адам̣су. та̄паса̄ катабхаттакичча̄ анумоданам̣ акам̣су. манусса̄ сутва̄ пасанначитта̄ ‘‘кухим̣ бхаданта̄ гаччхантӣ’’ти пуччхим̣су. йатха̄пха̄сукат̣т̣ха̄нам̣, а̄вусоти. бханте, алам̣ ан̃н̃аттха гаманена, ра̄джуййа̄не васатха, майам̣ бхуттапа̄тара̄са̄ а̄гантва̄ дхаммакатхам̣ сосса̄ма̄ти. та̄паса̄ адхива̄сетва̄ уййа̄нам̣ агамам̣су. на̄гара̄ бхуттапа̄тара̄са̄ суддхаваттханиваттха̄ ‘‘дхаммакатхам̣ сосса̄ма̄’’ти сан̇гха̄ ган̣а̄ ган̣ӣбхӯта̄ уййа̄на̄бхимукха̄ агамам̣су. ра̄джа̄ упарипа̄са̄де т̣хито те татха̄ гаччхама̄не дисва̄ упат̣т̣ха̄кам̣ пуччхи ‘‘ким̣ ете бхан̣е на̄гара̄ суддхаваттха̄ суддхуттара̄сан̇га̄ хутва̄ уййа̄на̄бхимукха̄ гаччханти, киметтха самаджджам̣ ва̄ на̄т̣акам̣ ва̄ аттхӣ’’ти? наттхи дева, ете та̄паса̄нам̣ сантике дхаммам̣ сотука̄ма̄ гаччхантӣти. тена хи бхан̣е ахампи гаччхисса̄ми, майа̄ саддхим̣ гаччхантӯти. со гантва̄ тесам̣ а̄рочеси – ‘‘ра̄джа̄пи гантука̄мо, ра̄джа̄нам̣ парива̄ретва̄ва гаччхатха̄’’ти. на̄гара̄ пакатийа̄пи аттамана̄ там̣ сутва̄ – ‘‘амха̄кам̣ ра̄джа̄ ассаддхо аппасанно дуссӣло, та̄паса̄ дхаммика̄, те а̄гамма ра̄джа̄пи дхаммико бхависсатӣ’’ти аттаманатара̄ ахесум̣.

ра̄джа̄ никкхамитва̄ техи парива̄рито уййа̄нам̣ гантва̄ та̄пасехи саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ екамантам̣ нисӣди. та̄паса̄ ра̄джа̄нам̣ дисва̄ парикатха̄йа кусалассекасса та̄пасасса ‘‘ран̃н̃о дхаммам̣ катхехӣ’’ти сан̃н̃амадам̣су, со та̄пасо парисам̣ олокетва̄ пан̃часу вересу а̄дӣнавам̣ пан̃часу ча сӣлесу а̄нисам̣сам̣ катхенто –

‘‘па̄н̣о на хантаббо, адиннам̣ на̄да̄таббам̣, ка̄месумиччха̄ча̄ро на чаритаббо, муса̄ на бха̄ситабба̄, маджджам̣ на па̄таббам̣, па̄н̣а̄типа̄то на̄ма нирайасам̣ваттанико хоти тираччха̄найонисам̣ваттанико петтивисайасам̣ваттанико, татха̄ адинна̄да̄на̄дӣни. па̄н̣а̄типа̄то нирайе паччитва̄ мануссалокам̣ а̄гатасса випа̄ка̄васесена аппа̄йукасам̣ваттанико хоти, адинна̄да̄нам̣ аппабхогасам̣ваттаникам̣, миччха̄ча̄ро бахусапаттасам̣ваттанико, муса̄ва̄до абхӯтаббхаккха̄насам̣ваттанико, маджджапа̄нам̣ умматтакабха̄васам̣ваттаника’’нти –

пан̃часу вересу имам̣ а̄дӣнавам̣ катхеси.

ра̄джа̄ пакатийа̄пи ассаддхо аппасанно дуссӣло, дуссӣласса ча сӣлакатха̄ на̄ма дуккатха̄, кан̣н̣е сӯлаппавесанам̣ вийа хоти. тасма̄ со чинтеси – ‘‘ахам̣ ‘ете пагган̣хисса̄мӣ’ти а̄гато, име пана майхам̣ а̄гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа мам̣йева гхат̣т̣ента̄ виджджханта̄ парисамаджджхе катхенти, карисса̄ми несам̣ ка̄ттабба’’нти. со дхаммакатха̄парийоса̄не ‘‘а̄чарийа̄ све майхам̣ гехе бхиккхам̣ ган̣хатха̄’’ти нимантетва̄ агама̄си. со дутийадивасе маханте маханте кол̣умбе а̄хара̄петва̄ гӯтхасса пӯра̄петва̄ кадалипаттехи несам̣ мукха̄ни бандха̄петва̄ таттха таттха т̣хапа̄песи, пуна бахаламадхукателана̄габалапиччхилла̄дӣнам̣ кӯт̣е пӯретва̄ ниссен̣иматтхаке т̣хапа̄песи, таттхева ча маха̄малле баддхакаччхе хаттхехи муггаре га̄ха̄петва̄ т̣хапетва̄ а̄ха ‘‘кӯт̣ата̄паса̄ ативийа мам̣ вихет̣хайим̣су, тесам̣ па̄са̄дато отаран̣ака̄ле кӯт̣ехи пиччхиллам̣ сопа̄наматтхаке виссаджджетва̄ сӣсе муггарехи потхетва̄ гале гахетва̄ сопа̄не кхипатха̄’’ти. сопа̄напа̄дамӯле пана чан̣д̣е куккуре бандха̄песи.

та̄паса̄пи ‘‘све ра̄джагехе бхун̃джисса̄ма̄’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ овадим̣су – ‘‘ма̄риса̄ ра̄джагехам̣ на̄ма са̄сан̇кам̣ саппат̣ибхайам̣, паббаджитехи на̄ма чхадва̄ра̄рамман̣е сан̃н̃атехи бхавитаббам̣, дит̣т̣хадит̣т̣хе а̄рамман̣е нимиттам̣ на гахетаббам̣, чаккхудва̄ре сам̣варо паччупат̣т̣хапетаббо’’ти.

пунадивасе бхиккха̄ча̄равелам̣ саллаккхетва̄ ва̄качӣрам̣ нива̄сетва̄ аджиначаммам̣ екам̣сагатам̣ катва̄ джат̣а̄кала̄пам̣ сан̣т̣хапетва̄ бхиккха̄бха̄джанам̣ гахетва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ ра̄джанивесанам̣ абхирул̣ха̄. ра̄джа̄ а̄рул̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ гӯтхакол̣умбамукхато кадалипаттам̣ нӣхара̄песи. дуггандхо та̄паса̄нам̣ на̄сапут̣ам̣ пахаритва̄ маттхалун̇гапа̄тана̄ка̄рапатто ахоси. маха̄та̄пасо ра̄джа̄нам̣ олокеси. ра̄джа̄ – ‘‘еттха бхонто йа̄вадаттхам̣ бхун̃джанту чева харанту ча, тумха̄каметам̣ ануччхавикам̣, хиййо ахам̣ тумхе пагган̣хисса̄мӣти а̄гато, тумхе пана мам̣йева гхат̣т̣енто виджджханта̄ парисамаджджхе катхайиттха, тумха̄камидам̣ ануччхавикам̣, бхун̃джатха̄’’ти маха̄та̄пасасса улун̇кена гӯтхам̣ упана̄меси. маха̄та̄пасо дхӣ дхӣти ваданто пат̣иниватти. ‘‘еттакенева гаччхиссатха тумхе’’ти сопа̄не кӯт̣ехи пиччхиллам̣ виссаджджа̄петва̄ малла̄нам̣ сан̃н̃амада̄си. малла̄ муггарехи сӣса̄ни потхетва̄ гӣва̄йа гахетва̄ сопа̄не кхипим̣су, екопи сопа̄не патит̣т̣ха̄тум̣ на̄саккхи, пават̣т̣ама̄на̄ сопа̄напа̄дамӯлам̣йева па̄пун̣им̣су. сампатте сампатте чан̣д̣акуккура̄ пат̣апат̣а̄ти лун̃чама̄на̄ кха̄дим̣су. йопи несам̣ ут̣т̣хахитва̄ пала̄йати, сопи а̄ва̄т̣е патати, татра̄пи нам̣ куккура̄ анубандхитва̄ кха̄дантийева. ити несам̣ куккура̄ ат̣т̣хисан̇кхаликамева авасесайим̣су. евам̣ со ра̄джа̄ тапасампанне пан̃часате та̄пасе екадивасенева джӣвита̄ воропеси.

атхасса рат̣т̣хе девата̄ пуриманайенева пуна нававут̣т̣хийо па̄тесум̣. тасса раджджам̣ сат̣т̣хийоджануббедхена ва̄ликатхалена аваччха̄дийиттха. тена̄ха сарабхан̇го бодхисатто –

‘‘йо сан̃н̃ате паббаджите аван̃чайи,

дхаммам̣ бхан̣анте саман̣е адӯсаке;

там̣ на̄л̣икерам̣ сунакха̄ параттха,

сан̇гамма кха̄данти випхандама̄на’’нти. (джа̄. 2.17.71);

евам̣ ка̄лин̇га̄ран̃н̃асса аран̃н̃абхӯтабха̄во ведитаббо.

атӣте пана ба̄ра̄н̣асинагаре дит̣т̣хаман̇галика̄ на̄ма чатта̄лӣсакот̣ивибхавасса сет̣т̣хино ека̄ дхӣта̄ ахоси дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄. са̄ рӯпабхогакуласампаттисампанната̄йа бахӯнам̣ паттханӣйа̄ ахоси. йо панасса̄ ва̄реййаттха̄йа пахин̣а̄ти, там̣ там̣ дисва̄насса джа̄тийам̣ ва̄ хаттхапа̄да̄дӣсу ва̄ йаттха каттхачи досам̣ а̄ропетва̄ ‘‘ко еса дуджджа̄то дуссан̣т̣хито’’тиа̄дӣни ватва̄ – ‘‘нӣхаратха на’’нти нӣхара̄петва̄ ‘‘еварӯпампи на̄ма аддасам̣, удакам̣ а̄харатха, аккхӣни дховисса̄мӣ’’ти аккхӣни дховати. тасса̄ дит̣т̣хам̣ дит̣т̣хам̣ виппака̄рам̣ па̄петва̄ нӣхара̄петӣти дит̣т̣хаман̇галика̄ твева сан̇кха̄ удапа̄ди, мӯлана̄мам̣ антарадха̄йи.

са̄ екадивасам̣ ган̇га̄йа удакакӣл̣ам̣ кӣл̣исса̄мӣти титтхам̣ саджджа̄петва̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ сакат̣есу пӯра̄петва̄ бахӯни гандхама̄ла̄дӣни а̄да̄йа пат̣иччханнайа̄нам̣ а̄руйха н̃а̄тиган̣апаривута̄ гехамха̄ никкхами. тена ча самайена маха̄пурисо чан̣д̣а̄лайонийам̣ ниббатто бахинагаре чаммагехе васати, ма̄тан̇готвевасса на̄мам̣ ахоси. со сол̣асавассуддесико хутва̄ кеначидева каран̣ӣйена антонагарам̣ пависитука̄мо екам̣ нӣлапилотикам̣ нива̄сетва̄ екам̣ хаттхе бандхитва̄ екена хаттхена паччхим̣, екена гхан̣д̣ам̣ гахетва̄ ‘‘уссаратха аййа̄, чан̣д̣а̄лоха’’нти джа̄на̄панаттхам̣ там̣ ва̄денто нӣчачиттам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ дит̣т̣хадит̣т̣хе мануссе намассама̄но нагарам̣ пависитва̄ маха̄патхам̣ пат̣ипаджджи.

дит̣т̣хаман̇галика̄ гхан̣д̣асаддам̣ сутва̄ са̄н̣иантарена олокентӣ дӯратова там̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘кимета’’нти пуччхи. ма̄тан̇го аййети. ‘‘ким̣ вата, бхо, акусалам̣ акарамха, касса̄йам̣ ниссандо, вина̄со ну кхо ме паччупат̣т̣хито, ман̇галакиччена на̄ма гаччхама̄на̄ чан̣д̣а̄лам̣ аддаса’’нти сарӣрам̣ кампетва̄ джигуччхама̄на̄ кхел̣ам̣ па̄тетва̄ дха̄тийо а̄ха – ‘‘вегена удакам̣ а̄харатха, чан̣д̣а̄ло дит̣т̣хо, аккхӣни чева на̄ма гахитамукхан̃ча дховисса̄мӣ’’ти дховитва̄ ратхам̣ ниватта̄петва̄ саббапат̣ийа̄да̄нам̣ гехам̣ песетва̄ па̄са̄дам̣ абхирухи. сура̄сон̣д̣а̄дайо чева тасса̄ упат̣т̣ха̄каманусса̄ ча ‘‘кухим̣, бхо дит̣т̣хаман̇галика̄, има̄йапи вела̄йа на̄гаччхатӣ’’ти пуччханта̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ – ‘‘махантам̣ вата, бхо, сура̄мам̣сагандхама̄ла̄дисакка̄рам̣ чан̣д̣а̄лам̣ нисса̄йа анубхавитум̣ на лабхимха, ган̣хатха чан̣д̣а̄ла’’нти гатат̣т̣ха̄нам̣ гавеситва̄ нира̄пара̄дхам̣ ма̄тан̇гапан̣д̣итам̣ таджджитва̄ – ‘‘аре ма̄тан̇га там̣ нисса̄йа идан̃чидан̃ча сакка̄рам̣ анубхавитум̣ на лабхимха̄’’ти кесесу гахетва̄ бхӯмийам̣ па̄тетва̄ джа̄н̣укаппарапа̄са̄н̣а̄дӣхи кот̣т̣етва̄ матоти сан̃н̃а̄йа па̄де гахетва̄ кад̣д̣ханта̄ сан̇ка̄ракӯт̣е чхад̣д̣есум̣.

маха̄пурисо сан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ хаттхапа̄де пара̄маситва̄ – ‘‘идам̣ дуккхам̣ кам̣ нисса̄йа уппанна’’нти чинтенто – ‘‘на ан̃н̃ам̣ кан̃чи, дит̣т̣хаман̇галикам̣ нисса̄йа уппанна’’нти н̃атва̄ ‘‘сача̄хам̣ пурисо, па̄десу нам̣ нипа̄тесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ведхама̄но дит̣т̣хаман̇галика̄йа куладва̄рам̣ гантва̄ – ‘‘дит̣т̣хаман̇галикам̣ лабханто вут̣т̣хахисса̄ми, алабхантасса еттхева маран̣а’’нти гехан̇ган̣е нипаджджи. тена ча самайена джамбудӣпе айам̣ дхаммата̄ хоти – йасса чан̣д̣а̄ло куджджхитва̄ габбхадва̄ре нипанно марати, йе ча тасмим̣ габбхе васанти, саббе чан̣д̣а̄ла̄ хонти. гехамаджджхамхи мате саббе гехава̄сино, два̄рамхи мате убхато анантарагехава̄сика̄, ан̇ган̣амхи мате ито сатта ито сатта̄ти чуддасагехава̄сино саббе чан̣д̣а̄ла̄ хонтӣти. бодхисатто пана ан̇ган̣е нипаджджи.

сет̣т̣хисса а̄рочесум̣ – ‘‘ма̄тан̇го те са̄ми гехан̇ган̣е патито’’ти гаччхатха бхан̣е, ким̣ ка̄ран̣а̄ти ватва̄ екама̄сакам̣ датва̄ ут̣т̣ха̄петха̄ти. те гантва̄ ‘‘имам̣ кира ма̄сакам̣ гахетва̄ ут̣т̣хаха̄’’ти вадим̣су. со – ‘‘на̄хам̣ ма̄сакаттха̄йа нипанно, дит̣т̣хаман̇галика̄йа сва̄хам̣ нипанно’’ти а̄ха. дит̣т̣хаман̇галика̄йа ко досоти? ким̣ тасса̄ досам̣ на пассатха, нирапара̄дхо ахам̣ тасса̄ мануссехи бйасанам̣ па̄пито, там̣ лабхантова вут̣т̣хахисса̄ми, алабханто на вут̣т̣хахисса̄мӣти.

те гантва̄ сет̣т̣хисса а̄рочесум̣. сет̣т̣хи дхӣту досам̣ н̃атва̄ ‘‘гаччхатха, екам̣ каха̄пан̣ам̣ детха̄’’ти песети. со ‘‘на иччха̄ми каха̄пан̣ам̣, тамева иччха̄мӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ сет̣т̣хи ча сет̣т̣хибхарийа̄ ча – ‘‘ека̄йева но пийадхӣта̄, павен̣ийа̄ гхат̣ако ан̃н̃о да̄ракопи наттхӣ’’ти сам̣вегаппатта̄ – ‘‘гаччхатха та̄та̄, кочи амха̄кам̣ асаханако етам̣ джӣвита̄пи воропеййа, етасмин̃хи мате саббе майам̣ нат̣т̣ха̄ хома, а̄раккхамасса ган̣хатха̄’’ти парива̄ретва̄ а̄раккхам̣ сам̣видха̄йа йа̄гум̣ песайим̣су, бхаттам̣ дханам̣ песайим̣су, евам̣ со саббам̣ пат̣иккхипи. евам̣ еко дивасо гато; две, тайо, чатта̄ро, пан̃ча диваса̄ гата̄.

тато саттасаттагехава̄сика̄ ут̣т̣ха̄йа – ‘‘на саккома майам̣ тумхе нисса̄йа чан̣д̣а̄ла̄ бхавитум̣, амхе ма̄ на̄сетха, тумха̄кам̣ да̄рикам̣ датва̄ етам̣ ут̣т̣ха̄петха̄’’ти а̄хам̣су. те сатампи сахассампи сатасахассампи пахин̣им̣су, со пат̣иккхипатева. евам̣ чха диваса̄ гата̄. саттаме дивасе убхато чуддасагехава̄сика̄ саннипатитва̄ – ‘‘на майам̣ чан̣д̣а̄ла̄ бхавитум̣ саккома, тумха̄кам̣ ака̄мака̄нампи майам̣ етасса да̄рикам̣ дасса̄ма̄’’ти а̄хам̣су.

ма̄та̄питаро сокасалласамаппита̄ висан̃н̃ӣ хутва̄ сайане нипатим̣су. убхато чуддасагехава̄сино па̄са̄дам̣ а̄руйха супуппхитаким̣сукаса̄кхам̣ уччхинданта̄ вийа тасса̄ сабба̄бхаран̣а̄ни омун̃читва̄ накхехи сӣмантам̣ катва̄ кесе бандхитва̄ нӣласа̄т̣акам̣ нива̄са̄петва̄ хаттхе нӣлапилотикакхан̣д̣ам̣ вет̣хетва̄ кан̣н̣есу типупат̣т̣аке пил̣андха̄петва̄ та̄лапан̣н̣апаччхим̣ датва̄ па̄са̄дато ота̄ра̄петва̄ двӣсу ба̄ха̄су гахетва̄ – ‘‘тава са̄микам̣ гахетва̄ йа̄хӣ’’ти маха̄пурисасса адам̣су.

нӣлуппалампи атибха̄роти ануккхиттапубба̄ сукхума̄лада̄рика̄ ‘‘ут̣т̣ха̄хи са̄ми, гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. бодхисатто нипаннакова а̄ха ‘‘на̄хам̣ ут̣т̣хаха̄мӣ’’ти. атха кинти вада̄мӣти. ‘‘ут̣т̣хехи аййа ма̄тан̇га̄’’ти евам̣ мам̣ вада̄хӣти. са̄ татха̄ авоча. на туйхам̣ манусса̄ ут̣т̣ха̄насаматтхам̣ мам̣ акам̣су, ба̄ха̄йа мам̣ гахетва̄ ут̣т̣ха̄пехӣти. са̄ татха̄ ака̄си. бодхисатто ут̣т̣хаханто вийа париват̣т̣етва̄ бхӯмийам̣ патитва̄ – ‘‘на̄ситам̣, бхо, дит̣т̣хаман̇галика̄йа пат̣хамам̣ мануссехи кот̣т̣а̄петва̄, ида̄ни сайам̣ кот̣т̣етӣ’’ти виравиттха. са̄ ким̣ кароми аййа̄ти? двӣхи хаттхехи гахетва̄ ут̣т̣ха̄пехӣти. са̄ татха̄ ут̣т̣ха̄петва̄ нисӣда̄петва̄ гаччха̄ма са̄мӣти. гаччха̄ на̄ма аран̃н̃е хонти, майам̣ манусса̄, атикот̣т̣итомхи туйхам̣ мануссехи, на саккоми падаса̄ гантум̣, пит̣т̣хийа̄ мам̣ нехӣти. са̄ онамитва̄ пит̣т̣хим̣ ада̄си. бодхисатто абхирухи. кухим̣ неми са̄мӣти? бахинагарам̣ нехӣти. са̄ па̄чӣнадва̄рам̣ гантва̄ – ‘‘идха те са̄ми васанат̣т̣ха̄на’’нти пуччхи. катарат̣т̣ха̄нам̣ етанти? па̄чӣнадва̄рам̣ са̄мӣти. па̄чӣнадва̄ре чан̣д̣а̄лапутта̄ васитум̣ на лабхантӣти аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ ана̄чиккхитва̄ва саббадва̄ра̄ни а̄хин̣д̣а̄песи. касма̄? бхаваггапаттамасса̄ ма̄нам̣ па̄тесса̄мӣти. маха̄джано уккут̣т̣химака̄си – ‘‘т̣хапетва̄ тумха̄дисам̣ ан̃н̃о етисса̄ ма̄нам̣ бхедако наттхӣ’’ти.

са̄ паччхимадва̄рам̣ патва̄ ‘‘идха те са̄ми васанат̣т̣ха̄на’’нти пуччхи. катарат̣т̣ха̄нам̣ етанти? паччхимадва̄рам̣ са̄мӣти. имина̄ два̄рена никкхамитва̄ чаммагехам̣ олокентӣ гаччха̄ти. са̄ таттха гантва̄ а̄ха ‘‘идам̣ чаммагехам̣ тумха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ са̄мӣ’’ти? а̄ма̄ти пит̣т̣хито отаритва̄ чаммагехам̣ па̄виси.

таттха саттат̣т̣хадивасе васанто саббан̃н̃утагавесанадхӣро еттакесу дивасесу на ча джа̄тисамбхедамака̄си. ‘‘маха̄куласса дхӣта̄ саче мам̣ нисса̄йа махантам̣ йасам̣ на па̄пун̣а̄ти, на чамха̄хам̣ чатувӣсатийа̄ буддха̄нам̣ антева̄сико. етисса̄ па̄дадхованаудакена сакаладжамбудӣпе ра̄джӯнам̣ абхисекакиччам̣ карисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ пуна чинтеси – ‘‘ага̄рамаджджхевасанто на саккхисса̄ми, паббаджитва̄ пана саккхисса̄мӣ’’ти. чинтетва̄ там̣ а̄мантеси – ‘‘дит̣т̣хаман̇галике майам̣ пуббе екачара̄ каммам̣ катва̄пи акатва̄пи сакка̄ джӣвитум̣, ида̄ни пана да̄рабхаран̣ам̣ пат̣ипаннамха, каммам̣ акатва̄ на сакка̄ джӣвитум̣, твам̣ йа̄ва̄хам̣ а̄гаччха̄ми, та̄ва ма̄ уккан̣т̣хиттха̄’’ти аран̃н̃ам̣ пависитва̄ суса̄на̄дӣсу нантака̄ни сан̇кад̣д̣хитва̄ нива̄санапа̄рупанам̣ катва̄ саман̣апаббаджджам̣ паббаджитва̄ екачаро ладдхака̄йавивеко касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча абхин̃н̃а̄йо ча ниббаттетва̄ ‘‘ида̄ни сакка̄ дит̣т̣хаман̇галика̄йа авассайена майа̄ бхавиту’’нти ба̄ра̄н̣асиабхимукхо гантва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ бхиккхам̣ чарама̄но дит̣т̣хаман̇галика̄йа геха̄бхимукхо агама̄си.

са̄ там̣ два̄ре т̣хитам̣ дисва̄ асан̃джа̄нантӣ – ‘‘атиччхатха, бханте, чан̣д̣а̄ла̄нам̣ васанат̣т̣ха̄намета’’нти а̄ха. бодхисатто таттхева ат̣т̣ха̄си. са̄ пунаппунам̣ олокентӣ сан̃джа̄нитва̄ хаттхехи урам̣ пахаритва̄ виравама̄на̄ па̄дамӯле патитва̄ а̄ха – ‘‘йади те са̄ми едисам̣ читтам̣ аттхи, касма̄ мам̣ махата̄ йаса̄ париха̄петва̄ ана̄тхам̣ ака̄сӣ’’ти. на̄наппака̄рам̣ паридевам̣ паридевитва̄ аккхӣни пун̃чхама̄на̄ ут̣т̣ха̄йа бхиккха̄бха̄джанам̣ гахетва̄ антогехе нисӣда̄петва̄ бхиккхам̣ ада̄си. маха̄пурисо бхаттакиччам̣ катва̄ а̄ха – ‘‘дит̣т̣хаман̇галике ма̄ сочи ма̄ паридеви, ахам̣ туйхам̣ па̄дадхованаудакена сакаладжамбудӣпе ра̄джӯнам̣ абхисекакиччам̣ ка̄ретум̣ саматтхо, твам̣ пана екам̣ мама вачанам̣ карохи, нагарам̣ пависитва̄ ‘на майхам̣ са̄мико чан̣д̣а̄ло, маха̄брахма̄ майхам̣ са̄мико’ти уггхосайама̄на̄ сакаланагарам̣ чара̄хӣ’’ти.

евам̣ вутте дит̣т̣хаман̇галика̄ – ‘‘пакатийа̄пи ахам̣ са̄ми мукхадосенева бйасанам̣ патта̄, на саккхисса̄мевам̣ ватту’’нти а̄ха. бодхисатто – ‘‘ким̣ пана тайа̄ майхам̣ ага̄ре васантасса аликавачанам̣ сутапуббам̣, ахам̣ тада̄пи аликам̣ на бхан̣а̄ми, ида̄ни паббаджито ким̣ ваккха̄ми, саччава̄дӣ пурисо на̄ма̄ха’’нти ватва̄ – ‘‘аджджа паккхасса ат̣т̣хамӣ, твам̣ ‘ито сатта̄хассаччайена упосатхадивасе майхам̣ са̄мико маха̄брахма̄ чандаман̣д̣алам̣ бхиндитва̄ мама сантикам̣ а̄гамиссатӣ’ти сакаланагаре уггхосехӣ’’ти ватва̄ пакка̄ми.

са̄ саддахитва̄ хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ сӯра̄ хутва̄ са̄йам̣па̄там̣ нагарам̣ пависитва̄ татха̄ уггхосеси. манусса̄ па̄н̣ина̄ па̄н̣им̣ пахаранта̄ – ‘‘пассатха, амха̄кам̣ дит̣т̣хаман̇галика̄ чан̣д̣а̄лапуттам̣ маха̄брахма̄нам̣ каротӣ’’ти хасанта̄ кел̣им̣ каронти. са̄ пунадивасепи татхева са̄йам̣па̄там̣ пависитва̄ – ‘‘ида̄ни чха̄хаччайена, пан̃ча̄ха-чатӯха-тӣха-двӣха-ека̄хаччайена майхам̣ са̄мико маха̄брахма̄ чандаман̣д̣алам̣ бхиндитва̄ мама сантикам̣ а̄гамиссатӣ’’ти уггхосеси.

бра̄хман̣а̄ чинтайим̣су – ‘‘айам̣ дит̣т̣хаман̇галика̄ атисӯра̄ хутва̄ катхети, када̄чи евам̣ сийа̄, етха майам̣ дит̣т̣хаман̇галика̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ пат̣иджагга̄ма̄’’ти чаммагехасса ба̄хирабха̄гам̣ саманта̄ таччха̄петва̄ ва̄ликам̣ окирим̣су. са̄пи упосатхадивасе па̄това нагарам̣ пависитва̄ ‘‘аджджа майхам̣ са̄мико а̄гамиссатӣ’’ти уггхосеси. бра̄хман̣а̄ чинтайим̣су – ‘‘айам̣ бхо на дӯрам̣ ападиссати, аджджа кира маха̄брахма̄ а̄гамиссати, васанат̣т̣ха̄нам̣ сам̣видаха̄ма̄’’ти чаммагехам̣ самаджджа̄петва̄ харитӯпалиттам̣ ахатаваттхехи париккхипитва̄ маха̄рахам̣ паллан̇кам̣ аттхаритва̄ упари челавита̄нам̣ бандхитва̄ гандхама̄лада̄ма̄ни оса̄райим̣су. тесам̣ пат̣иджагганта̄нам̣йева сӯрийо аттхам̣ гато.

маха̄пурисо чанде уггатаматте абхин̃н̃а̄па̄дакаджджха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ вут̣т̣ха̄йа ка̄ма̄вачарачиттена парикаммам̣ катва̄ иддхичиттена два̄дасайоджаникам̣ брахматтабха̄вам̣ ма̄петва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ чандавима̄насса анто пависитва̄ ванантато аббхуссаккама̄нам̣ чандам̣ бхиндитва̄ чандавима̄нам̣ оха̄йа пурато хутва̄ ‘‘маха̄джано мам̣ пассатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. маха̄джано дисва̄ – ‘‘саччам̣, бхо, дит̣т̣хаман̇галика̄йа вачанам̣, а̄гаччхантам̣ маха̄брахма̄нам̣ пӯджесса̄ма̄’’ти гандхама̄лам̣ а̄да̄йа дит̣т̣хаман̇галика̄йа гхарам̣ парива̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. маха̄пурисо маттхакаматтхакена саттава̄ре ба̄ра̄н̣асим̣ анупаригантва̄ маха̄джанена дит̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ два̄дасайоджаникам̣ аттабха̄вам̣ виджахитва̄ мануссаппама̄н̣амева ма̄петва̄ маха̄джанасса пассантассева чаммагехам̣ па̄виси. маха̄джано дисва̄ – ‘‘отин̣н̣о но маха̄брахма̄, са̄н̣им̣ а̄харатха̄’’ти нивесанам̣ маха̄са̄н̣ийа̄ париккхипитва̄ парива̄ретва̄ т̣хито.

маха̄пурисопи сирисайанамаджджхе нисӣди. дит̣т̣хаман̇галика̄ самӣпе ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ пуччхи ‘‘утусамайо те дит̣т̣хаман̇галике’’ти. а̄ма аййа̄ти. майа̄ диннам̣ путтам̣ ган̣ха̄хӣти ан̇гут̣т̣хакена на̄бхиман̣д̣алам̣ пхуси. тасса̄ пара̄масаненева габбхо патит̣т̣ха̄си. маха̄пурисо – ‘‘етта̄вата̄ те дит̣т̣хаман̇галике па̄дадхованаудакам̣ сакаладжамбудӣпе ра̄джӯнам̣ абхисекодакам̣ бхависсати, твам̣ тит̣т̣ха̄’’ти ватва̄ брахматтабха̄вам̣ ма̄петва̄ пассантассева маха̄джанасса никкхамитва̄ веха̄сам̣ аббхуггантва̄ чан̣д̣аман̣д̣аламева павит̣т̣хо. са̄ тато пат̣т̣ха̄йа брахмападжа̄патӣ на̄ма джа̄та̄. па̄дадхованаудакам̣ лабханто на̄ма наттхи.

бра̄хман̣а̄ – ‘‘брахмападжа̄патим̣ антонагаре васа̄песса̄ма̄’’ти суван̣н̣асивика̄йа а̄ропетва̄ йа̄ва саттамакот̣ийа̄ апарисуддхаджа̄тикасса сивикам̣ гахетум̣ на адам̣су. сол̣аса джа̄тимантабра̄хман̣а̄ ган̣хим̣су. сеса̄ гандхапуппха̄дӣхи пӯджетва̄ нагарам̣ пависитва̄ – ‘‘на сакка̄, бхо, уччхит̣т̣хагехе брахмападжа̄патийа̄ васитум̣, ваттхум̣ гахетва̄ гехам̣ карисса̄ма, йа̄ва пана там̣ карӣйати, та̄ва ман̣д̣апева васатӯ’’ти ман̣д̣апе васа̄песум̣. тато пат̣т̣ха̄йа чаккхупатхе т̣хатва̄ вандитука̄ма̄ каха̄пан̣ам̣ датва̄ вандитум̣ лабханти, саванӯпача̄ре вандитука̄ма̄ сатам̣ датва̄ лабханти, а̄санне пакатикатхам̣ саванат̣т̣ха̄не вандитука̄ма̄ пан̃часата̄ни датва̄ лабханти, па̄дапит̣т̣хийам̣ сӣсам̣ т̣хапетва̄ вандитука̄ма̄ сахассам̣ датва̄ лабханти, па̄дадхованаудакам̣ паттхайама̄на̄ дасасахасса̄ни датва̄ лабханти. бахинагарато антонагаре йа̄ва ман̣д̣апа̄ а̄гаччхантийа̄ ладдхадханам̣йева кот̣исатаматтам̣ ахоси.

сакаладжамбудӣпо сан̇кхубхи, тато саббара̄джа̄но ‘‘брахмападжа̄патийа̄ па̄дадхованена абхисекам̣ карисса̄ма̄’’ти сатасахассам̣ песетва̄ лабхим̣су. ман̣д̣апе васантийа̄ ева габбхавут̣т̣ха̄нам̣ ахоси. маха̄пурисам̣ пат̣ичча ладдхакума̄ро па̄са̄дико ахоси лаккхан̣асампанно. маха̄брахмуно путто джа̄тоти сакала джамбудӣпо екакола̄хало ахоси. кума̄расса кхӣраман̣имӯлам̣ хотӯти тато тато а̄гатадханам̣ кот̣исахассам̣ ахоси. етта̄вата̄ нивесанампи нит̣т̣хитам̣. кума̄расса на̄макаран̣ам̣ карисса̄ма̄ти нивесанам̣ саджджетва̄ кума̄рам̣ гандходакена нха̄петва̄ алан̇каритва̄ ман̣д̣апе джа̄татта̄ ман̣д̣абйотвева на̄мам̣ акам̣су.

кума̄ро сукхена сам̣вад̣д̣хама̄но сиппуггахан̣авайапаттоти сакаладжамбудӣпе сиппаджа̄нанака̄ тасса сантике а̄гантва̄ сиппам̣ сиккха̄пенти. кума̄ро медха̄вӣ пан̃н̃ава̄ сутам̣ сутам̣ мутам̣ а̄вун̣анто вийа ган̣ха̄ти, гахитагахитам̣ суван̣н̣агхат̣е паккхиттателам̣ вийа тит̣т̣хати. йа̄вата̄ ва̄чуггата̄ парийатти аттхи, тена ануггахита̄ на̄ма на̄хоси. бра̄хман̣а̄ там̣ парива̄ретва̄ чаранти, сопи бра̄хман̣абхатто ахоси. гехе асӣтибра̄хман̣асахасса̄ни ниччабхаттам̣ бхун̃джанти. гехамписса саттадва̄ракот̣т̣хакам̣ махантам̣ ахоси. гехе ман̇галадивасе джамбудӣпава̄сӣхи песитадханам̣ кот̣исахассаматтам̣ ахоси.

бодхисатто а̄ваджджеси – ‘‘паматто ну кхо кума̄ро аппаматто’’ти. атхасса там̣ паваттим̣ н̃атва̄ – ‘‘бра̄хман̣абхатто джа̄то, йаттха диннам̣ махаппхалам̣ хоти, там̣ на джа̄на̄ти, гаччха̄ми нам̣ дамемӣ’’ти чӣварам̣ па̄рупитва̄ бхиккха̄бха̄джанам̣ гахетва̄ – ‘‘два̄ракот̣т̣хака̄ атисамба̄дха̄, на сакка̄ кот̣т̣хакена пависиту’’нти а̄ка̄сена̄гантва̄ асӣтибра̄хман̣асахасса̄нам̣ бхун̃джанат̣т̣ха̄не а̄ка̄сан̇ган̣е отари. ман̣д̣абйакума̄ропи суван̣н̣акат̣аччхум̣ га̄ха̄петва̄ – ‘‘идха сӯпам̣ детха идха одана’’нти паривиса̄пенто бодхисаттам̣ дисва̄ дан̣д̣акена гхат̣т̣итаа̄сивисо вийа купитва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘куто ну а̄гаччхаси думмава̄сӣ,

оталлако пам̣суписа̄чакова;

сан̇ка̄рачол̣ам̣ пат̣имун̃ча кан̣т̣хе,

ко ре тувам̣ хоси адаккхин̣еййо’’ти. (джа̄. 1.15.1);

атха нам̣ маха̄сатто акуджджхитва̄ва оваданто а̄ха –

‘‘аннам̣ таведам̣ пакатам̣ йасасси,

там̣ кхаджджаре бхун̃джаре пиййаре ча;

джа̄на̄си мам̣ твам̣ парадаттӯпаджӣвим̣,

уттит̣т̣ха пин̣д̣ам̣ лабхатам̣ сапа̄ко’’ти. (джа̄. 1.15.2);

со найидам̣ тумха̄диса̄нам̣ пат̣ийаттанти дассенто а̄ха –

‘‘аннам̣ мамедам̣ пакатам̣ бра̄хман̣а̄нам̣,

аттхаттхитам̣ саддахато мамедам̣;

апехи етто кимидхат̣т̣хитоси,

на ма̄диса̄ туйхам̣ даданти джамма̄’’ти. (джа̄. 1.15.3);

атха бодхисатто ‘‘да̄нам̣ на̄ма сагун̣ассапи ниггун̣ассапи йасса кассачи да̄таббам̣, йатха̄ хи ниннепи тхалепи патит̣т̣ха̄питам̣ бӣджам̣ патхавӣрасам̣ а̄порасан̃ча а̄гамма сампаджджати, евам̣ ниппхалам̣ на̄ма наттхи, сукхетте вапитабӣджам̣ вийа гун̣аванте махаппхалам̣ хотӣ’’ти дассетум̣ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘тхале ча нинне ча вапанти бӣджам̣,

анӯпакхетте пхалама̄сама̄на̄;

ета̄йа саддха̄йа дада̄хи да̄нам̣,

аппева а̄ра̄дхайе даккхин̣еййе’’ти. (джа̄. 1.15.4);

атха кума̄ро кодха̄бхибхӯто – ‘‘кенимасса мун̣д̣акасса павесо динно’’ти два̄рараккха̄дайо таджджетва̄ –

‘‘кхетта̄ни майхам̣ видита̄ни локе,

йеса̄хам̣ бӣджа̄ни патит̣т̣хапеми;

йе бра̄хман̣а̄ джа̄тимантӯпапанна̄,

та̄нӣдха кхетта̄ни супесала̄нӣ’’ти. (джа̄. 1.15.5) –

га̄тхам̣ ватва̄ ‘‘имам̣ джаммам̣ вен̣упадарена потхетва̄ гӣва̄йам̣ гахетва̄ саттапи два̄ракот̣т̣хаке атиккамитва̄ бахи нӣхаратха̄’’ти а̄ха. атха нам̣ маха̄пурисо а̄ха –

‘‘гирим̣ накхена кхан̣аси, айо дантебхи кха̄даси;

джа̄таведам̣ падахаси, йо исим̣ парибха̄сасӣ’’ти. (джа̄. 1.15.9);

еван̃ча пана ватва̄ – ‘‘саче мйа̄йам̣ хаттхе ва̄ па̄де ва̄ ган̣ха̄петва̄ дуккхам̣ уппа̄деййа, бахум̣ апун̃н̃ам̣ пасавеййа̄’’ти сатта̄нуддайата̄йа веха̄сам̣ аббхуггантва̄ антаравӣтхийам̣ отари. бхагава̄ саббан̃н̃утам̣ патто таматтхам̣ пака̄сенто имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘идам̣ ватва̄на ма̄тан̇го, иси саччапараккамо;

анталиккхасмим̣ пакка̄ми, бра̄хман̣а̄нам̣ удиккхата’’нти. (джа̄. 1.15.10);

та̄вадева нагарараккхикадевата̄нам̣ джет̣т̣хакадевара̄джа̄ ман̣д̣абйасса гӣвам̣ париваттеси. тасса мукхам̣ париваттетитва̄ паччха̄мукхам̣ джа̄там̣, аккхӣни париватта̄ни, мукхена кхел̣ам̣ вамати, сарӣрам̣ тхаддхам̣ сӯле а̄ропитам̣ вийа ахоси. асӣтисахасса̄ парича̄ракайаккха̄ асӣтибра̄хман̣асахасса̄ни татхева акам̣су. вегена гантва̄ брахмападжа̄патийа̄ а̄рочайим̣су. са̄ тарама̄нарӯпа̄ а̄гантва̄ там̣ виппака̄рам̣ дисва̄ га̄тхама̄ха –

‘‘а̄ведхитам̣ пит̣т̣хито уттаман̇гам̣,

ба̄хум̣ паса̄рети акамманеййам̣;

сета̄ни аккхӣни йатха̄ матасса,

ко ме имам̣ путтамака̄си ева’’нти. (джа̄. 1.15.11);

атхасса̄ а̄рочесум̣ –

‘‘идха̄гама̄ саман̣о думмава̄сӣ,

оталлако пам̣суписа̄чакова,

сан̇ка̄рачол̣ам̣ пат̣имун̃ча кан̣т̣хе,

со те имам̣ путтамака̄си ева’’нти. (джа̄. 1.15.12);

са̄ сутва̄ва ан̃н̃а̄си – ‘‘майхам̣ йасада̄йако аййо анукампа̄йа путтасса паматтабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄гато бхависсатӣ’’ти. тато упат̣т̣ха̄ке пуччхи –

‘‘катамам̣ дисам̣ агама̄ бхӯрипан̃н̃о,

аккха̄тха ме ма̄н̣ава̄ етаматтхам̣;

гантва̄на там̣ пат̣икарему аччайам̣,

аппева нам̣ путта лабхему джӣвита’’нти. (джа̄. 1.15.13);

те а̄хам̣су –

‘‘веха̄йасам̣ агама̄ бхӯрипан̃н̃о,

патхаддхуно паннарасева чандо;

апича̄пи со пуримадисам̣ агаччхи,

саччаппат̣ин̃н̃о иси са̄дхурӯпо’’ти. (джа̄. 1.15.14);

маха̄пурисопи антаравӣтхийам̣ отин̣н̣ат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа – ‘‘майхам̣ падавал̣ан̃джам̣ хаттхиасса̄дӣнам̣ васена ма̄ антарадха̄йиттха, дит̣т̣хаман̇галика̄йева нам̣ пассату, ма̄ ан̃н̃е’’ти адхит̣т̣хахитва̄ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ йа̄панаматтам̣ миссакоданам̣ гахетва̄ пат̣иккаманаса̄ла̄йам̣ нисинно бхун̃джитва̄ тхокам̣ бхутта̄васесам̣ бхиккха̄бха̄джанейева т̣хапеси. дит̣т̣хаман̇галика̄пи па̄са̄да̄ оруйха антаравӣтхим̣ пат̣ипаджджама̄на̄ падавал̣ан̃джам̣ дисва̄ – ‘‘идам̣ майхам̣ йасада̄йакасса аййасса пада’’нти пада̄нуса̄рена̄гантва̄ вандитва̄ а̄ха – ‘‘тумха̄кам̣, бханте, да̄сена ката̄пара̄дхам̣ майхам̣ кхаматха, на хи тумхе кодхавасика̄ на̄ма, детха ме путтасса джӣвита’’нти.

еван̃ча пана ватва̄ –

‘‘а̄ведхитам̣ пит̣т̣хито уттаман̇гам̣,

ба̄хум̣ паса̄рети акамманеййам̣;

сета̄ни аккхӣни йатха̄ матасса,

ко ме имам̣ путтамака̄си ева’’нти. (джа̄. 1.15.15) –

га̄тхам̣ абха̄си. маха̄пурисо а̄ха – ‘‘на майам̣ еварӯпам̣ карома, паббаджитам̣ пана хим̣санте дисва̄ паббаджитесу сага̄рава̄хи бхӯтайаккхадевата̄хи катам̣ бхависсатӣ’’ти.

кевалам̣, бханте, тумха̄кам̣ манопадосо ма̄ хоту, девата̄хи катам̣ хоту, сукхама̄пайа̄, бханте, девата̄, апича̄хам̣, бханте, катхам̣ пат̣ипаджджа̄мӣти. тена хи осадхам̣ те катхесса̄ми, мама бхиккха̄бха̄джане бхутта̄васесам̣ бхаттаматтхи, таттха тхокам̣ удакам̣ а̄син̃читва̄ тхокам̣ гахетва̄ тава путтасса мукхе паккхипа, авасесам̣ удакача̄т̣ийам̣ а̄лол̣етва̄ асӣтийа̄ бра̄хман̣асахасса̄нам̣ мукхе паккхипа̄ти. са̄ евам̣ карисса̄мӣти бхаттам̣ гахетва̄ маха̄пурисам̣ вандитва̄ гантва̄ татха̄ ака̄си.

мукхе паккхиттаматте джет̣т̣хакадевара̄джа̄ – ‘‘са̄мимхи сайам̣ бхесаджджам̣ каронте амхехи на сакка̄ кин̃чи ка̄ту’’нти кума̄рам̣ виссаджджеси. сопи кхипитва̄ кин̃чи дуккхам̣ аппаттапуббо вийа пакативан̣н̣о ахоси. атха нам̣ ма̄та̄ авоча – ‘‘пасса та̄та тава кулупака̄нам̣ хироттаппарахита̄нам̣ виппака̄рам̣, саман̣а̄ пана на еварӯпа̄ хонти, саман̣е та̄та бходжеййа̄сӣ’’ти. тато сесакам̣ удакача̄т̣ийам̣ а̄лул̣а̄петва̄ бра̄хман̣а̄нам̣ мукхе паккхипа̄песи. йаккха̄ та̄вадева виссаджджетва̄ пала̄йим̣су. бра̄хман̣а̄ кхипитва̄ кхипитва̄ ут̣т̣хахитва̄ ким̣ амха̄кам̣ мукхе паккхиттанти пуччхим̣су. ма̄тан̇гаисисса уччхит̣т̣хабхаттанти. те ‘‘чан̣д̣а̄ласса уччхит̣т̣хакам̣ кха̄да̄питамха̄, абра̄хман̣а̄ да̄нимха̄ джа̄та̄, ида̄ни но бра̄хман̣а̄ ‘асуддхабра̄хман̣а̄ име’ти самбхогам̣ на дассантӣ’’ти тато пала̄йитва̄ маджджхарат̣т̣хам̣ гантва̄ маджджхара̄джасса нагаре агга̄саника̄ бра̄хман̣а̄ на̄ма майанти ра̄джагехе бхун̃джанти.

тасмим̣ самайе бодхисатто па̄паниггахам̣ каронто ма̄наджа̄тике ниммадайанто вичарати. атхеко ‘‘джа̄тимантата̄пасо на̄ма майа̄ садисо наттхӣ’’ти ан̃н̃есу сан̃н̃ампи на кароти. бодхисатто там̣ ган̇га̄тӣре васама̄нам̣ дисва̄ ‘‘ма̄наниггахамасса карисса̄мӣ’’ти таттха агама̄си. там̣ джа̄тимантата̄пасо пуччхи – ‘‘ким̣ джаччо бхава’’нти? чан̣д̣а̄ло ахам̣ а̄чарийа̄ти. апехи чан̣д̣а̄ла апехи чан̣д̣а̄ла, хет̣т̣ха̄ган̇га̄йа васа, ма̄ упариган̇га̄йа удакам̣ уччхит̣т̣хамака̄сӣти.

бодхисатто – ‘‘са̄дху а̄чарийа, тумхехи вуттат̣т̣ха̄не васисса̄мӣ’’ти хет̣т̣ха̄ган̇га̄йа васанто ‘‘ган̇га̄йа удакам̣ пат̣исотам̣ сандатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. джа̄тимантата̄пасо па̄това ган̇гам̣ оруйха удакам̣ а̄чамати, джат̣а̄ дховати. бодхисатто дантакат̣т̣хам̣ кха̄данто пин̣д̣ам̣ пин̣д̣ам̣ кхел̣ам̣ удаке па̄тети. дантакат̣т̣хакуччхит̣т̣хакампи таттхева пава̄хети. йатха̄ че там̣ ан̃н̃аттха алаггитва̄ та̄пасассева джат̣а̄су лаггати, татха̄ адхит̣т̣ха̄си. кхел̣ампи дантакат̣т̣хампи та̄пасасса джат̣а̄суйева патит̣т̣ха̄ти.

та̄пасо чан̣д̣а̄лассидам̣ каммам̣ бхависсатӣти виппат̣иса̄рӣ хутва̄ гантва̄ пуччхи – ‘‘идам̣, бхо чан̣д̣а̄ла, ган̇га̄йа удакам̣ тайа̄ пат̣исотага̄миката’’нти? а̄ма а̄чарийа. тена хи твам̣ хет̣т̣ха̄ган̇га̄йа ма̄ васа, упариган̇га̄йа васа̄ти. са̄дху а̄чарийа, тумхехи вуттат̣т̣ха̄не васисса̄мӣти таттха васанто иддхим̣ пат̣иппассамбхеси, удакам̣ йатха̄гатикамева джа̄там̣. пуна та̄пасо тадева бйасанам̣ па̄пун̣и. со пуна гантва̄ бодхисаттам̣ пуччхи, – ‘‘бхо чан̣д̣а̄ла, твамидам̣ ган̇га̄йа удакам̣ ка̄лена пат̣исотага̄мим̣ ка̄лена анусотага̄мим̣ каросӣ’’ти? а̄ма а̄чарийа. чан̣д̣а̄ла, ‘‘твам̣ сукхавиха̄рӣнам̣ паббаджита̄нам̣ сукхена васитум̣ на деси, саттаме те дивасе саттадха̄ муддха̄ пхалатӯ’’ти. са̄дху ачарийа, ахам̣ пана сӯрийасса уггантум̣ на дасса̄мӣти.

атха маха̄сатто чинтеси – ‘‘етасса абхиса̄по етассева упари патиссати, раккха̄ми на’’нти сатта̄нуддайата̄йа пунадивасе иддхийа̄ сӯрийасса уггантум̣ на ада̄си. иддхимато иддхивисайо на̄ма ачинтеййо, тато пат̣т̣ха̄йа арун̣уггам̣ на пан̃н̃а̄йати, раттиндивапариччхедо наттхи, касиван̣иджджа̄дӣни камма̄ни пайодженто на̄ма наттхи.

манусса̄ – ‘‘йаккха̄ват̣т̣о ну кхо айам̣ бхӯтадеват̣т̣она̄гасупан̣н̣а̄ват̣т̣о’’ти упаддаваппатта̄ ‘‘ким̣ ну кхо ка̄табба’’нти чинтетва̄ ‘‘ра̄джакулам̣ на̄ма маха̄пан̃н̃ам̣, локасса хитам̣ чинтетум̣ саккоти, таттха гаччха̄ма̄’’ти ра̄джакулам̣ гантва̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. ра̄джа̄ сутва̄ бхӣтопи абхӣта̄ка̄рам̣ катва̄ – ‘‘ма̄ та̄та̄ бха̄йатха, имам̣ ка̄ран̣ам̣ ган̇га̄тӣрава̄сӣ джа̄тимантата̄пасо джа̄ниссати, там̣ пуччхитва̄ никкан̇кха̄ бхависса̄ма̄’’ти катипайехева аттхачаракехи мануссехи саддхим̣ та̄пасам̣ упасан̇камитва̄ катапат̣исантха̄ро таматтхам̣ пуччхи. та̄пасо а̄ха – ‘‘а̄ма маха̄ра̄джа, еко чан̣д̣а̄ло аттхи, со имам̣ ган̇га̄йа удакам̣ ка̄лена анусотага̄мим̣ ка̄лена патисотага̄мим̣ кароти, майа̄ тадаттхам̣ кин̃чи катхитам̣ аттхи, там̣ пуччхатха, со джа̄ниссатӣ’’ти.

ра̄джа̄ ма̄тан̇гаисисса сантикам̣ гантва̄ – ‘‘тумхе, бханте, арун̣асса уггантум̣ на детха̄’’ти пуччхи. а̄ма, маха̄ра̄джа̄ти. ким̣ ка̄ран̣а̄ бхантети? джа̄тимантата̄пасака̄ран̣а̄, маха̄ра̄джа, джа̄тимантата̄пасена а̄гантва̄ мам̣ вандитва̄ кхама̄питака̄ле дасса̄ми маха̄ра̄джа̄ти. ра̄джа̄ гантва̄ ‘‘етха а̄чарийа, та̄пасам̣ кхама̄петха̄’’ти а̄ха. на̄хам̣, маха̄ра̄джа, чан̣д̣а̄лам̣ ванда̄мӣти. ма̄ а̄чарийа, евам̣ каротха, джанападасса мукхам̣ пассатха̄ти. со пуна пат̣иккхипийева. ра̄джа̄ бодхисаттам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘а̄чарийо кхама̄петум̣ на иччхитӣ’’ти а̄ха. акхама̄пите ахам̣ сӯрийам̣ на мун̃ча̄мӣти. ра̄джа̄ ‘‘айам̣ кхама̄петум̣ на иччхати, айам̣ акхама̄пите сӯрийам̣ на мун̃чати, ким̣ амха̄кам̣ тена та̄пасена, локам̣ олокесса̄ма̄’’ти ‘‘гаччхатха, бхо, та̄пасасантикам̣, там̣ хаттхесу ча па̄десу ча гахетва̄ ма̄тан̇гаисисса па̄дамӯле нетва̄ нипаджджа̄петва̄ кхама̄петха етасса джанапада̄нуддайатам̣ пат̣ичча̄’’ти а̄ха. те ра̄джапуриса̄ гантва̄ там̣ татха̄ катва̄ а̄нетва̄ ма̄тан̇гаисисса па̄дамӯле нипаджджа̄петва̄ кхама̄песум̣.

ахам̣ на̄ма кхамитаббам̣ кхама̄ми, апича кхо пана етасса катха̄ етассева упари патиссати. майа̄ сӯрийе виссаджджите сӯрийарасми етасса маттхаке патиссати, атхасса саттадха̄ муддха̄ пхалиссати. тан̃ча кхо панеса бйасанам̣ ма̄ па̄пун̣а̄ту, етха тумхе етам̣ галаппама̄н̣е удаке ота̄ретва̄ махантам̣ маттика̄пин̣д̣амасса сӣсе т̣хапетха. атха̄хам̣ сӯрийам̣ виссаджджисса̄ми. сӯрийарасми маттика̄пин̣д̣е патитва̄ там̣ саттадха̄ бхиндиссати. атхеса маттика̄пин̣д̣ам̣ чхад̣д̣етва̄ нимуджджитва̄ ан̃н̃ена титтхена уттарату, ити нам̣ вадатха, евамасса соттхи бхависсатӣти. те манусса̄ ‘‘евам̣ карисса̄ма̄’’ти татха̄ ка̄ресум̣. тасса̄пи татхева соттхи джа̄та̄. со тато пат̣т̣ха̄йа – ‘‘джа̄ти на̄ма ака̄ран̣ам̣, паббаджита̄нам̣ аббхантаре гун̣ова ка̄ран̣а’’нти джа̄тиготтама̄нам̣ паха̄йа ниммадо ахоси.

ити джа̄тимантата̄пасе дамите маха̄джано бодхисаттасса тха̄мам̣ ан̃н̃а̄си, маха̄кола̄халам̣ джа̄там̣. ра̄джа̄ аттано нагарам̣ гаманаттха̄йа бодхисаттам̣ йа̄чи. маха̄сатто пат̣ин̃н̃ам̣ датва̄ та̄ни ча асӣтибра̄хман̣асахасса̄ни дамесса̄ми, пат̣ин̃н̃ан̃ча мочесса̄мӣти маджджхара̄джасса нагарам̣ агама̄си. бра̄хман̣а̄ бодхисаттам̣ дисва̄ва – бхо, ‘‘айам̣ со, бхо маха̄чоро, а̄гато, ида̄нева саббе ете майхам̣ уччхит̣т̣хакам̣ кха̄дитва̄ абра̄хман̣а̄ джа̄та̄ти амхе па̄кат̣е кариссати, евам̣ но идха̄пи а̄ва̄со на бхависсати, пат̣икаччева ма̄ресса̄ма̄’’ти ра̄джа̄нам̣ пуна упасан̇камитва̄ а̄хам̣су – ‘‘тумхе, маха̄ра̄джа, етам̣ чан̣д̣а̄лапаббаджитам̣ ма̄ са̄дхурӯпоти ман̃н̃иттха, еса гарукамантам̣ джа̄на̄ти, патхавим̣ гахетва̄ а̄ка̄сам̣ кароти, а̄ка̄сам̣ патхавим̣, дӯрам̣ гахетва̄ сантикам̣ кароти, сантикам̣ дӯрам̣, ган̇гам̣ ниваттетва̄ уддхага̄миним̣ кароти, иччханто патхавим̣ уккхипитва̄ па̄тетум̣ ман̃н̃е саккоти. парасса ва̄ читтам̣ на̄ма саббака̄лам̣ на сакка̄ гахетум̣, айам̣ идха патит̣т̣хам̣ лабханто тумха̄кам̣ раджджампи на̄сеййа, джӣвитантара̄йампи вам̣супаччхедампи кареййа, амха̄кам̣ вачанам̣ каротха, маха̄ра̄джа, аджджева имам̣ ма̄ретум̣ ват̣т̣атӣ’’ти.

ра̄джа̄но на̄ма парапаттийа̄ хонти, ити со бахӯнам̣ катха̄васена нит̣т̣хам̣ гато. бодхисатто пана нагаре пин̣д̣а̄йа чаритва̄ удакапха̄сукат̣т̣ха̄не миссакоданам̣ бхун̃джитва̄ ра̄джуййа̄нам̣ гантва̄ нира̄пара̄дхата̄йа нира̄сан̇ко ман̇галасила̄пат̣т̣е нисӣди. атӣте чатта̄лӣса, ана̄гате чатта̄лӣса̄ти асӣтикаппе ануссаритум̣ саматтхан̃а̄н̣асса ана̄ваджджаната̄йа мухуттаматтаке ка̄ле сати наппахоти, ра̄джа̄ ан̃н̃ам̣ аджа̄на̄петва̄ сайамева гантва̄ нира̄ваджджаната̄йа пама̄дена нисиннам̣ маха̄пурисам̣ асина̄ пахаритва̄ две бха̄ге ака̄си. имасса ран̃н̃о виджите ат̣т̣хамам̣ лохакӯт̣авассам̣, навамам̣ калалавассам̣ васси. ити имасса̄пи рат̣т̣хе нава вут̣т̣хийо патита̄. со ча ра̄джа̄ сапарисо маха̄нирайе ниббатто. тена̄ха сам̣киччапан̣д̣ито –

‘‘упахачча манам̣ маджджхо, ма̄тан̇гасмим̣ йасассине;

сапа̄рисаджджо уччхинно, маджджха̄ран̃н̃ам̣ тада̄ ахӯти’’. (джа̄. 2.19.96) –

евам̣ маджджха̄ран̃н̃асса аран̃н̃абхӯтабха̄во ведитаббо. ма̄тан̇гасса пана исино васена тадева ма̄тан̇га̄ран̃н̃анти вуттам̣.

66. пан̃хапат̣ибха̄на̄нӣти пан̃хабйа̄каран̣а̄ни. паччанӣкам̣ катаббанти паччанӣкам̣ ка̄таббам̣. аман̃н̃иссанти виломабха̄гам̣ ган̣ханто вийа ахосинти аттхо.

67. анувиччака̄ранти анувича̄ретва̄ чинтетва̄ тулайитва̄ ка̄таббам̣ карохӣти вуттам̣ хоти. са̄дху хотӣти сундаро хоти. тумха̄дисасмин̃хи мам̣ дисва̄ мам̣ саран̣ам̣ гаччханте ниган̣т̣хам̣ дисва̄ ниган̣т̣хам̣ саран̣ам̣ гаччханте – ‘‘ким̣ айам̣ упа̄ли дит̣т̣хадит̣т̣хамева саран̣ам̣ гаччхатӣ’’ти? гараха̄ уппаджджиссати, тасма̄ анувиччака̄ро тумха̄диса̄нам̣ са̄дхӯти дассети. пат̣а̄кам̣ парихареййунти те кира еварӯпам̣ са̄вакам̣ лабхитва̄ – ‘‘асуко на̄ма ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матто ва̄ сет̣т̣хи ва̄ амха̄кам̣ саран̣ам̣ гато са̄вако джа̄то’’ти пат̣а̄кам̣ уккхипитва̄ нагаре гхосента̄ а̄хин̣д̣анти. касма̄? евам̣ но махантабха̄во а̄ви бхависсатӣти ча, саче тасса ‘‘кимахам̣ етесам̣ саран̣ам̣ гато’’ти виппат̣иса̄ро уппаджджеййа, тампи со ‘‘етесам̣ ме саран̣агатабха̄вам̣ бахӯ джа̄нанти, дуккхам̣ ида̄ни пат̣иниваттиту’’нти винодетва̄ на пат̣иккамиссатӣти ча. ‘‘тена̄ха пат̣а̄кам̣ парихареййу’’нти.

68. опа̄набхӯтанти пат̣ийаттаудапа̄но вийа т̣хитам̣. куланти тава нивесанам̣. да̄таббам̣ ман̃н̃еййа̄сӣти пуббе дасапи вӣсатипи сат̣т̣хипи джане а̄гате дисва̄ наттхӣти аватва̄ дети. ида̄ни мам̣ саран̣ам̣ гатака̄ран̣аматтенава ма̄ имесам̣ деййадхаммам̣, упаччхиндиттха, сампатта̄нан̃хи да̄таббамева̄ти овадати. сутаметам̣, бхантети куто сутам̣? ниган̣т̣ха̄нам̣ сантика̄, те кира кулагхаресу евам̣ пака̄сенти – ‘‘майам̣ ‘йасса кассачи сампаттасса да̄табба’нти вада̄ма, саман̣о пана готамо ‘майхамева да̄нам̣ да̄таббам̣…пе… на ан̃н̃есам̣ са̄вака̄нам̣ диннам̣ махаппхала’нти вадатӣ’’ти. там̣ сандха̄йа айам̣ гахапати ‘‘сутамета’’нти а̄ха.

69. анупуббим̣ катханти да̄на̄нантарам̣ сӣлам̣, сӣла̄нантарам̣ саггам̣, сагга̄нантарам̣ магганти евам̣ анупат̣ипа̄т̣икатхам̣. таттха да̄накатханти идам̣ да̄нам̣ на̄ма сукха̄нам̣ нида̄нам̣, сампаттӣнам̣ мӯлам̣, бхога̄нам̣ патит̣т̣ха̄, висамагатасса та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гатипара̄йан̣ам̣, идхалокапаралокесу да̄насадисо авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи. идан̃хи авассайат̣т̣хена ратанамайасӣха̄санасадисам̣, патит̣т̣ха̄нат̣т̣хена маха̄патхависадисам̣, а̄ламбанат̣т̣хена а̄ламбанараджджусадисам̣. идан̃хи дуккханиттхаран̣ат̣т̣хена на̄ва̄, самасса̄санат̣т̣хена сан̇га̄масӯро, бхайапаритта̄н̣ат̣т̣хена сусан̇кхатанагарам̣, маччхерамала̄дӣхи анупалиттат̣т̣хена падумам̣, тесам̣ нидаханат̣т̣хена агги, дура̄садат̣т̣хена а̄сӣвисо. асанта̄санат̣т̣хена сӣхо, балавантат̣т̣хена хаттхӣ, абхиман̇галасамматат̣т̣хена сетавасабхо, кхемантабхӯмисампа̄панат̣т̣хена вала̄хако ассара̄джа̄. да̄нам̣ на̄мебхам̣ майхам̣ гатамагго, майхевесо вам̣со, майа̄ даса па̄рамийо пӯрентена вела̄мамаха̄йан̃н̃о, маха̄говиндамаха̄йан̃н̃о маха̄судассанамаха̄йан̃н̃о, вессантарамаха̄йан̃н̃оти анекамаха̄йан̃н̃а̄ паваттита̄, сасабхӯтена джалите аггиккхандхе атта̄нам̣ ниййа̄дентена сампаттайа̄чака̄нам̣ читтам̣ гахитам̣. да̄нан̃хи локе саккасампаттим̣ дети, ма̄расампаттим̣ дети, брахмасампаттим̣ дети, чаккаваттисампаттим̣ дети, са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣ам̣, паччекабодхин̃а̄н̣ам̣, абхисамбодхин̃а̄н̣ам̣ детӣти евама̄дим̣ да̄нагун̣апат̣исам̣йуттам̣ катхам̣.

йасма̄ пана да̄нам̣ даданто сӣлам̣ сама̄да̄тум̣ саккоти, тасма̄ таданатарам̣ сӣлакатхам̣ катхеси. сӣлакатханти сӣлам̣ на̄метам̣ авассайо патит̣т̣ха̄ а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣, сӣлам̣ на̄метам̣ мама вам̣со, ахам̣ сан̇кхапа̄лана̄гара̄джака̄ле, бхӯридаттана̄гара̄джака̄ле, чампеййана̄гара̄джака̄ле, сӣлавана̄гара̄джака̄ле, ма̄тупосакахаттхира̄джака̄ле, чхаддантахаттхира̄джака̄лети анантесу аттабха̄весу сӣлам̣ парипӯресим̣. идхалокапаралокасампаттӣнан̃хи сӣласадисо авассайо, сӣласадиса̄ патит̣т̣ха̄, а̄рамман̣ам̣ та̄н̣ам̣ лен̣ам̣ гати пара̄йан̣ам̣ наттхи, сӣла̄лан̇ка̄расадисо алан̇ка̄ро наттхи, сӣлапуппхасадисам̣ пуппхам̣ наттхи, сӣлагандхасадисо гандхо наттхи. сӣла̄лан̇ка̄рена хи алан̇катам̣ сӣлакусумапил̣андханам̣ сӣлагандха̄нулиттам̣ садевакопи локо олокенто титтим̣ на гаччхатӣти евама̄дим̣ сӣлагун̣апат̣исам̣йуттам̣ катхам̣.

идам̣ пана сӣлам̣ нисса̄йа айам̣ сагго лаббхатӣти дассетум̣ сӣла̄нантарам̣ саггакатхам̣ катхеси. саггакатханти айам̣ сагго на̄ма ит̣т̣хо канто мана̄по, ниччаметтха кӣл̣а̄, ниччам̣ сампаттийо лаббханти, ча̄тумаха̄ра̄джика̄ дева̄ навутивассасатасахасса̄ни диббасукхам̣ диббасампаттим̣ анубхаванти, та̄ватим̣са̄ тиссо ча вассакот̣ийо сат̣т̣хи ча вассасатасахасса̄нӣти евама̄дим̣ саггагун̣апат̣исам̣йуттам̣ катхам̣. саггасампаттим̣ катхайанта̄нан̃хи буддха̄нам̣ мукхам̣ наппахоти. вуттампи четам̣ ‘‘анекапарийа̄йена кхо ахам̣, бхиккхаве, саггакатхам̣ катхеййа’’нтиа̄ди (ма. ни. 3.255).

евам̣ саггакатха̄йа палобхетва̄ пуна хаттхим̣ алан̇каритва̄ тасса сон̣д̣ам̣ чхинданто вийа – ‘‘айампи сагго аниччо аддхуво, на еттха чхандара̄го ка̄таббо’’ти дассанаттхам̣ – ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ вутта̄ майа̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄, а̄дӣнаво еттха бхиййо’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 417; ма. ни. 1.235) найена ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесам̣ катхеси. таттха а̄дӣнавоти досо. ока̄роти авака̄ро ла̄макабха̄во. сам̣килесоти техи сатта̄нам̣ сам̣са̄ре сам̣килиссанам̣. йатха̄ха ‘‘килиссанти вата, бхо, сатта̄’’ти (ма. ни. 2.351).

евам̣ ка̄ма̄дӣнавена таджджитва̄ неккхамме а̄нисам̣сам̣ пака̄сеси. каллачиттанти арогачиттам̣. са̄муккам̣сика̄ти са̄мам̣ уккам̣сика̄ аттана̄йева гахетва̄ уддхаритва̄ гахита̄, сайамбхӯн̃а̄н̣ена дит̣т̣ха̄, аса̄дха̄ран̣а̄ ан̃н̃есанти аттхо. ка̄ панеса̄ти, арийасаччадесана̄? тенева̄ха – ‘‘дуккхам̣ самудайам̣ ниродхам̣ магга’’нти.

вираджам̣ вӣтамаланти ра̄гараджа̄дӣнам̣ абха̄ва̄ вираджам̣, ра̄гамала̄дӣнам̣ вигататта̄ вӣтамалам̣. дхаммачаккхунти упари брахма̄йусутте тин̣н̣ам̣ магга̄нам̣, чӯл̣ара̄хулова̄де а̄саваккхайассетам̣ на̄мам̣. идха пана сота̄паттимагго адхиппето. тасса уппаттиа̄ка̄радассанаттхам̣ ‘‘йам̣кин̃чи самудайадхаммам̣, саббам̣ там̣ ниродхадхамма’’нти а̄ха. тан̃хи ниродхам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ киччавасена евам̣ саббасан̇кхатам̣ пат̣ивиджджхантам̣ уппаджджати.

дит̣т̣хо арийасаччадхаммо етена̄ти дит̣т̣хадхаммо. еса найо сесападесупи. тин̣н̣а̄ вичикиччха̄ анена̄ти тин̣н̣авичикиччхо. вигата̄ катхам̣катха̄ асса̄ти вигатакатхам̣катхо. веса̄раджджаппаттоти веса̄раджджам̣ патто. каттха? саттху са̄сане. на̄сса паро паччайо, на парасса саддха̄йа еттха ваттатӣти апараппаччайо.

70. читтена сампат̣иччхама̄но абхинандитва̄, ва̄ча̄йа пасам̣сама̄но анумодитва̄. а̄вара̄мӣти тхакеми пидаха̄ми. ана̄ват̣анти на а̄варитам̣ виват̣ам̣ уггха̄т̣итам̣.

71. ассоси кхо дӣгхатапассӣти со кира тасса гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа – ‘‘пан̣д̣ито гахапати, саман̣о ча готамо дассанасампанно ниййа̄никакатхо, дассанепи тасса пасӣдиссати, дхаммакатха̄йапи пасӣдиссати, пасӣдитва̄ саран̣ам̣ гамиссати, гато ну кхо саран̣ам̣ гахапати на та̄ва гато’’ти охитасотова хутва̄ вичарати. тасма̄ пат̣хамам̣йева ассоси.