1. гахапативагго
1. кандаракасуттаван̣н̣ана̄
1. евам̣ ме сутанти кандаракасуттам̣. таттха чампа̄йанти евам̣на̄маке нагаре. тасса хи нагарасса а̄ра̄мапоккхаран̣ӣа̄дӣсу тесу тесу т̣ха̄несу чампакаруккха̄ва уссанна̄ ахесум̣, тасма̄ чампа̄ти сан̇кхамагама̄си. гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣрети тасса чампа̄нагарасса авидӯре гаггара̄йа на̄ма ра̄джамахесийа̄ кхан̣итатта̄ гаггара̄ти ладдхавоха̄ра̄ поккхаран̣ӣ аттхи. тасса̄ тӣре самантато нӣла̄дипан̃чаван̣н̣акусумапат̣иман̣д̣итам̣ махантам̣ чампакаванам̣. тасмим̣ бхагава̄ кусумагандхасугандхе чампакаване вихарати. там̣ сандха̄йа ‘‘гаггара̄йа поккхаран̣ийа̄ тӣре’’ти вуттам̣. махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхинти адасситапариччхедена махантена бхиккхусан̇гхена саддхим̣. пессоти тасса на̄мам̣. хаттха̄рохапуттоти хаттха̄чарийасса путто. кандарако ча парибба̄джакоти кандаракоти евам̣на̄мо чханнапарибба̄джако. абхива̄детва̄ти чхаббан̣н̣а̄нам̣ гханабуддхарасмӣнам̣ антарам̣ пависитва̄ пасаннала̄кха̄расе нимуджджама̄но вийа, син̇гӣсуван̣н̣аван̣н̣ам̣ дуссаварам̣ паса̄ретва̄ сасӣсам̣ па̄рупама̄но вийа, ван̣н̣агандхасампанначампакапуппха̄ни сираса̄ сампат̣иччханто вийа, синерупа̄дам̣ упагаччханто пун̣н̣ачандо вийа бхагавато чаккалаккхан̣апат̣иман̣д̣ите алаттакаван̣н̣апхуллападумасассирике па̄де вандитва̄ти аттхо. екамантам̣ нисӣдӣти чханисаджджадосавирахите екасмим̣ ока̄се нисӣди.
тун̣хӣбхӯ там̣ тун̣хӣбхӯтанти йато йато анувилокети, тато тато тун̣хӣбхӯтамева̄ти аттхо. таттха хи екабхиккхусса̄пи хаттхакуккуччам̣ ва̄ па̄дакуккуччам̣ ва̄ наттхи, саббе бхагавато чева га̄равена аттано ча сиккхитасиккхата̄йа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вигатасалла̄па̄ антамасо укка̄ситасаддампи акаронта̄ суникха̄таиндакхӣла̄ вийа нива̄тат̣т̣ха̄не саннисиннам̣ маха̄самуддаудакам̣ вийа ка̄йенапи ниччала̄ манаса̄пи авиккхитта̄ раттавала̄хака̄ вийа синерукӯт̣ам̣ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ нисӣдим̣су. парибба̄джакасса евам̣ саннисиннам̣ парисам̣ дисва̄ махантам̣ пӣтисоманассам̣ уппаджджи. уппаннам̣ пана антохадайасмим̣йева саннидахитум̣ асакконто пийасамуда̄ха̄рам̣ самут̣т̣ха̄песи. тасма̄ аччхарийам̣ бхотиа̄дима̄ха.
таттха андхасса паббата̄роханам̣ вийа ниччам̣ на хотӣти аччхарийам̣. айам̣ та̄ва садданайо. айам̣ пана ат̣т̣хакатха̄найо, аччхара̄йогганти аччхарийам̣. аччхарам̣ пахаритум̣ йуттанти аттхо. абхӯтапуббам̣ бхӯтанти аббхутам̣. убхайампетам̣ вимхайассева̄дхивачанам̣. там̣ панетам̣ гарахааччхарийам̣, пасам̣са̄аччхарийанти дувидхам̣ хоти. таттха аччхарийам̣ моггалла̄на аббхутам̣ моггалла̄на, йа̄ва ба̄ха̄гахан̣а̄пи на̄ма со могхапурисо а̄гамессатӣти (чӯл̣ава. 383; а. ни. 8.20), идам̣ гарахааччхарийам̣ на̄ма. ‘‘аччхарийам̣ нандама̄те аббхутам̣ нандама̄те, йатра хи на̄ма читтуппа̄дампи парисодхессасӣти (а. ни. 7.53) идам̣ пасам̣са̄аччхарийам̣ на̄ма. идха̄пи идамева адхиппетам̣’’ айан̃хи там̣ пасам̣санто евама̄ха.
йа̄ван̃чиданти еттха иданти нипа̄таматтам̣. йа̄ва̄ти пама̄н̣апариччхедо, йа̄ва самма̄ пат̣ипа̄дито, йаттакена пама̄н̣ена самма̄ пат̣ипа̄дито, на сакка̄ тасса ван̣н̣е ваттум̣, атха кхо аччхарийамеветам̣ аббхутамеветанти вуттам̣ хоти. етапарамам̣йева̄ти евам̣ самма̄ пат̣ипа̄дито есо бхиккхусан̇гхо тасса̄пи бхиккхусан̇гхасса парамоти етапарамо, там̣ етапарамам̣ йатха̄ айам̣ пат̣ипа̄дито, евам̣ пат̣ипа̄дитам̣ катва̄ пат̣ипа̄десум̣, на ито бхиййоти аттхо. дутийанайе евам̣ пат̣ипа̄дессанти, на ито бхиййоти йоджетаббам̣. таттха пат̣ипа̄дитоти а̄бхисама̄ча̄рикаваттам̣ а̄дим̣ катва̄ самма̄ апаччанӣкапат̣ипаттийам̣ йоджито. атха касма̄ айам̣ парибба̄джако атӣта̄на̄гате буддхе дассети, кимасса тийаддхаджа̄нанан̃а̄н̣ам̣ аттхӣти. наттхи, найагга̄хе пана т̣хатва̄ ‘‘йена̄ка̄рена айам̣ бхиккхусан̇гхо саннисинно данто винӣто упасанто, атӣтабуддха̄пи етапарамам̣йева катва̄ пат̣ипаджджа̄песум̣, ана̄гатабуддха̄пи пат̣ипаджджа̄пессанти, наттхи ито уттари пат̣ипа̄дана̄’’ти ман̃н̃ама̄но анубуддхийа̄ евама̄ха.
2. еваметам̣ кандарака̄ти па̄т̣иекко анусандхи. бхагава̄ кира там̣ сутва̄ ‘‘кандарака твам̣ бхиккхусан̇гхам̣ упасантоти вадаси, имасса пана бхиккхусан̇гхасса упасантака̄ран̣ам̣ туйхам̣ апа̄кат̣ам̣, на хи твам̣ саматим̣са па̄рамийа̄ пӯретва̄ кусаламӯлам̣ парипа̄четва̄ бодхипаллан̇ке саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхи, майа̄ пана па̄рамийо пӯретва̄ н̃а̄таттхачарийам̣ локаттхачарийам̣ буддхаттхачарийан̃ча кот̣им̣ па̄петва̄ бодхипаллан̇ке саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиддхам̣, майхам̣ етесам̣ упасантака̄ран̣ам̣ па̄кат̣а’’нти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
санти хи кандарака̄ти айампи па̄т̣иекко анусандхи. бхагавато кира етадахоси – ‘‘айам̣ парибба̄джако имам̣ бхиккхусан̇гхам̣ упасантоти вадати, айан̃ча бхиккхусан̇гхо каппетва̄ пакаппетва̄ кухакабха̄вена ирийа̄патхам̣ сан̣т̣хапенто читтена анупасанто на упасанта̄ка̄рам̣ дассети. еттха пана бхиккхусан̇гхе пат̣ипадам̣ пӯрайама̄на̄пи пат̣ипадам̣ пӯретва̄ маттхакам̣ патва̄ т̣хитабхиккхӯпи аттхи, таттха пат̣ипадам̣ пӯретва̄ маттхакам̣ патта̄ аттана̄ пат̣ивиддхагун̣ехева упасанта̄, пат̣ипадам̣ пӯрайама̄на̄ упаримаггасса випассана̄йа упасанта̄, ито мутта̄ пана авасеса̄ чатӯхи сатипат̣т̣ха̄нехи упасанта̄. там̣ несам̣ упасантака̄ран̣ам̣ дассесса̄мӣ’’ти ‘‘имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена айам̣ бхиккхусан̇гхо упасанто’’ти дассетум̣ ‘‘санти хи кандарака̄’’тиа̄дима̄ха.
таттха араханто кхӣн̣а̄сава̄тиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ мӯлапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄йамева вуттам̣. секхапат̣ипадампи таттхева виттха̄ритам̣. сантатасӣла̄ти сататасӣла̄ нирантарасӣла̄. сантатавуттиноти тассева вевачанам̣, сантатаджӣвика̄ ва̄типи аттхо. тасмим̣ сантатасӣле т̣хатва̄ва джӣвикам̣ каппенти, на дуссӣлйам̣ маран̣ам̣ па̄пун̣антӣти аттхо.
нипака̄ти непаккена саманна̄гата̄ пан̃н̃аванто. нипакавуттиноти пан̃н̃а̄йа вуттино, пан̃н̃а̄йа т̣хатва̄ джӣвикам̣ каппенти. йатха̄ екаччо са̄сане паббаджитва̄пи джӣвитака̄ран̣а̄ чхасу агочаресу чарати, весийа̄гочаро хоти, видхаватхуллакума̄рикапан̣д̣акапа̄на̄га̄рабхиккхунигочаро хоти. сам̣сат̣т̣хо вихарати ра̄джӯхи ра̄джамаха̄маттехи титтхийехи титтхийаса̄вакехи анануломикена гихисам̣саггена (вибха. 514), веджджакаммам̣ кароти, дӯтакаммам̣ кароти, пахин̣акаммам̣ кароти, ган̣д̣ам̣ пха̄лети, арумаккханам̣ дети, уддхам̣виречанам̣ дети, адховиречанам̣ дети, наттхутелам̣ пачати, пиванателам̣ пачати, вел̣уда̄нам̣, паттада̄нам̣, пуппхада̄нам̣, пхалада̄нам̣, сина̄нада̄нам̣, дантакат̣т̣хада̄нам̣, мукходакада̄нам̣, чун̣н̣аматтикада̄нам̣ дети, ча̄т̣укамйам̣ кароти, муггасӯпийам̣, па̄рибхат̣ум̣, джан̇гхапесанийам̣ каротӣти екавӣсативидха̄йа анесана̄йа джӣвикам̣ каппенто анипакавутти на̄ма хоти, на пан̃н̃а̄йа т̣хатва̄ джӣвикам̣ каппети, тато ка̄лакирийам̣ катва̄ саман̣айаккхо на̄ма хутва̄ ‘‘тасса сан̇гха̄т̣ипи а̄дитта̄ хоти сампаджджалита̄’’ти вуттанайена маха̄дуккхам̣ анубхоти. евам̣видха̄ ахутва̄ джӣвитахетупи сиккха̄падам̣ анатиккаманто чатупа̄рисуддхисӣле патит̣т̣ха̄йа йатха̄балам̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ ратхавинӣтапат̣ипадам̣, маха̄госин̇гапат̣ипадам̣, маха̄сун̃н̃атапат̣ипадам̣, анан̇ган̣апат̣ипадам̣, дхаммада̄йа̄дапат̣ипадам̣, на̄лакапат̣ипадам̣, туват̣т̣акапат̣ипадам̣, чандопамапат̣ипаданти има̄ни арийапат̣ипада̄ни пӯренто чатупаччайа-сантоса-бха̄вана̄ра̄ма-арийавам̣сапат̣ипаттийам̣ ка̄йасаккхино хутва̄ анӣка̄ никкхантахаттхӣ вийа йӯтха̄ виссат̣т̣хасӣхо вийа нипаччха̄бандхамаха̄на̄ва̄ вийа ча гамана̄дӣсу екавиха̄рино випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ аджджааджджева арахаттанти паваттаусса̄ха̄ вихарантӣти аттхо.
суппатит̣т̣хитачитта̄ти чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу сут̣т̣хапитачитта̄ хутва̄. сеса̄ сатипат̣т̣ха̄накатха̄ хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄ва. идха пана локийалокуттарамиссака̄ сатипат̣т̣ха̄на̄ катхита̄, еттакена бхиккхусан̇гхасса упасантака̄ран̣ам̣ катхитам̣ хоти.
3. йа̄ва супан̃н̃атта̄ти йа̄ва сут̣т̣хапита̄ судесита̄. майампи хи, бхантети имина̄ еса аттано ка̄ракабха̄вам̣ дассети, бхиккхусан̇гхан̃ча уккхипати. айан̃хеттха адхиппа̄йо, майампи хи, бханте, гихи…пе… суппатит̣т̣хитачитта̄ вихара̄ма, бхиккхусан̇гхасса пана айамева каси ча бӣджан̃ча йуганан̇галан̃ча пха̄лапа̄чанан̃ча, тасма̄ бхиккхусан̇гхо саббака̄лам̣ сатипат̣т̣ха̄напара̄йан̣о, майам̣ пана ка̄лена ка̄лам̣ ока̄сам̣ лабхитва̄ етам̣ манасика̄рам̣ карома, майампи ка̄рака̄, на саббасо виссат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄на̄йева̄ти. мануссагаханети манусса̄нам̣ аджджха̄сайагаханена гаханата̄, аджджха̄сайасса̄пи несам̣ килесагаханена гаханата̄ ведитабба̄. касат̣аса̄т̣хеййесупи есева найо. таттха апарисуддхат̣т̣хена касат̣ата̄, кера̄т̣ийат̣т̣хена са̄т̣хеййата̄ ведитабба̄. сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ джа̄на̄тӣти евам̣ гаханакасат̣акера̄т̣ийа̄нам̣ манусса̄нам̣ хита̄хитапат̣ипадам̣ йа̄ва сут̣т̣ху бхагава̄ джа̄на̄ти. йадидам̣ пасавоти еттха сабба̄пи чатуппададжа̄ти пасавоти адхиппета̄. пахомӣти саккоми. йа̄ватакена антарена̄ти йаттакена кхан̣ена. чампам̣ гата̄гатам̣ кариссатӣти ассаман̣д̣алато йа̄ва чампа̄нагарадва̄ра̄ гаманан̃ча а̄гаманан̃ча кариссати. са̄т̣хеййа̄нӣти сат̣хатта̄ни. кӯт̣еййа̄нӣти кӯт̣атта̄ни. ван̇кеййа̄нӣти ван̇катта̄ни. джимхеййа̄нӣти джимхатта̄ни. па̄тукариссатӣти пака̄сессати дассессати. на хи сакка̄ тена та̄ни еттакена антарена дассетум̣.
таттха йасса кисмин̃чидева т̣ха̄не т̣ха̄тука̄масса сато йам̣ т̣ха̄нам̣ манусса̄нам̣ саппат̣ибхайам̣, пурато гантва̄ ван̃четва̄ т̣хасса̄мӣти на хоти, тасмим̣ т̣ха̄тука̄мат̣т̣ха̄нейева никха̄таттхамбхо вийа чатта̄ро па̄де ниччале катва̄ тит̣т̣хати, айам̣ сат̣хо на̄ма. йасса пана кисмин̃чидева т̣ха̄не аваччхиндитва̄ кхандхагатам̣ па̄тетука̄масса сато йам̣ т̣ха̄нам̣ манусса̄нам̣ саппат̣ибхайам̣, пурато гантва̄ ван̃четва̄ па̄тесса̄мӣти на хоти, таттхева аваччхиндитва̄ па̄тети, айам̣ кӯт̣о на̄ма. йасса кисмин̃чидева т̣ха̄не магга̄ уккамма ниваттитва̄ пат̣имаггам̣ а̄рохитука̄масса сато йам̣ т̣ха̄нам̣ манусса̄нам̣ саппат̣ибхайам̣, пурато гантва̄ ван̃четва̄ евам̣ карисса̄мӣти на хоти, таттхева магга̄ уккамма ниваттитва̄ пат̣имаггам̣ а̄рохати, айам̣ ван̇ко на̄ма. йасса пана ка̄лена ва̄мато ка̄лена даккхин̣ато ка̄лена уджумаггенева гантука̄масса сато йам̣ т̣ха̄нам̣ манусса̄нам̣ саппат̣ибхайам̣, пурато гантва̄ ван̃четва̄ евам̣ карисса̄мӣти на хоти, таттхева ка̄лена ва̄мато ка̄лена даккхин̣ато ка̄лена уджумаггам̣ гаччхати, татха̄ лан̣д̣ам̣ ва̄ пасса̄вам̣ ва̄ виссаджджетука̄масса сато идам̣ т̣ха̄нам̣ сусаммат̣т̣хам̣ а̄кин̣н̣амануссам̣ раман̣ӣйам̣, имасмим̣ т̣ха̄не еварӯпам̣ ка̄тум̣ на йуттам̣, пурато гантва̄ пат̣иччханнат̣ха̄не карисса̄мӣти на хоти, таттхева кароти, айам̣ джимхо на̄ма. ити имам̣ чатуббидхампи кирийам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. сабба̄ни та̄ни са̄т̣хеййа̄ни кӯт̣еййа̄ни ван̇кеййа̄ни джимхеййа̄ни па̄тукариссатӣти евам̣ каронта̄пи те сат̣ха̄дайо та̄ни са̄т̣хеййа̄дӣни па̄тукаронти на̄ма.
евам̣ пасӯнам̣ утта̄набха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни манусса̄нам̣ гаханабха̄вам̣ дассенто амха̄кам̣ пана, бхантетиа̄дима̄ха. таттха да̄са̄ти антоджа̄така̄ ва̄ дханаккӣта̄ ва̄ карамара̄нӣта̄ ва̄ сайам̣ ва̄ да̄сабйам̣ упагата̄. песса̄ти песанака̄рака̄. каммакара̄ти бхаттаветанабхата̄. ан̃н̃атха̄ва ка̄йена̄ти ан̃н̃енева̄ка̄рена ка̄йена самуда̄чаранти, ан̃н̃енева̄ка̄рена ва̄ча̄йа, ан̃н̃ена ча несам̣ а̄ка̄рена читтам̣ т̣хитам̣ хотӣти дассети. таттха йе саммукха̄ са̄мике дисва̄ паччуггаманам̣ каронти, хаттхато бхан̣д̣акам̣ ган̣ханти, имам̣ виссаджджетва̄ имам̣ ган̣ханта̄ сеса̄нипи а̄сана-пан̃н̃а̄пана-та̄лаван̣т̣абӣджана-па̄дадхована̄дӣни сабба̄ни кичча̄ни каронти, параммукхака̄ле пана телампи уттарантам̣ на олокенти, сатаггханакепи сахассаггханакепи камме париха̄йанте ниваттитва̄ олокетумпи на иччханти, име ан̃н̃атха̄ ка̄йена самуда̄чаранти на̄ма. йе пана саммукха̄ ‘‘амха̄кам̣ са̄ми амха̄кам̣ аййо’’тиа̄дӣни ватва̄ пасам̣санти, параммукха̄ аваттаббам̣ на̄ма наттхи, йам̣ иччханти, там̣ ваданти, име ан̃н̃атха̄ ва̄ча̄йа самуда̄чаранти на̄ма.
4. чатта̄роме пессапуггала̄ти айампи па̄т̣иекко анусандхи. айан̃хи пессо ‘‘йа̄ван̃чидам̣, бханте, бхагава̄ евам̣ мануссагахан̣е евам̣ мануссакасат̣е евам̣ мануссаса̄т̣хеййе ваттама̄не сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ джа̄на̄тӣ’’ти а̄ха. пуриме ча тайо пуггала̄ ахитапат̣ипадам̣ пат̣ипанна̄, упари чатуттхо хитапат̣ипадам̣, евамахам̣ сатта̄нам̣ хита̄хитам̣ джа̄на̄мӣти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. хет̣т̣ха̄ кандаракасса катха̄йа саддхим̣ йоджетумпи ват̣т̣ати. тена вуттам̣ ‘‘йа̄ван̃чидам̣ бхота̄ готамена самма̄ бхиккхусан̇гхо пат̣ипа̄дито’’ти. атхасса бхагава̄ ‘‘пуриме тайо пуггале паха̄йа упари чатуттхапуггаласса хитапат̣ипаттийам̣йева пат̣ипа̄демӣ’’ти дассентопи имам̣ десанам̣ а̄рабхи. сантоти идам̣ сам̣виджджама̄на̄ти падассева вевачанам̣. ‘‘санта̄ хонти самита̄ вӯпасанта̄’’ти (вибха. 542) еттха хи нируддха̄ санта̄ти вутта̄. ‘‘санта̄ ете виха̄ра̄ арийасса винайе вуччантӣ’’ти еттха (ма. ни. 1.82) ниббута̄. ‘‘санто хаве саббхи паведайантӣ’’ти еттха (джа̄. 2.21.413) пан̣д̣ита̄. идха пана виджджама̄на̄ упалаббхама̄на̄ти аттхо.
аттантапа̄дӣсу атта̄нам̣ тапати дуккха̄петӣти аттантапо. аттано парита̄пана̄нуйогам̣ аттапарита̄пана̄нуйогам̣. парам̣ тапати дуккха̄петӣти парантапо. паресам̣ парита̄пана̄нуйогам̣ парапарита̄пана̄нуйогам̣. дит̣т̣хева дхаммети имасмим̣йева аттабха̄ве. ниччха̄тоти чха̄там̣ вуччати тан̣ха̄, са̄ асса наттхӣти ниччха̄то. саббакилеса̄нам̣ ниббутатта̄ ниббуто. анто та̄панакилеса̄нам̣ абха̄ва̄ сӣтало джа̄тоти сӣтибхӯто. джха̄намаггапхаланибба̄насукха̄ни пат̣исам̣ведетӣти сукхапат̣исам̣ведӣ. брахмабхӯтена аттана̄ти сет̣т̣хабхӯтена аттана̄. читтам̣ а̄ра̄дхетӣти читтам̣ сампа̄дети, парипӯрети ган̣ха̄ти паса̄детӣти аттхо.
5. дуккхапат̣иккӯланти дуккхасса пат̣икӯлам̣, паччанӣкасан̣т̣хитам̣ дуккхам̣ апаттхайама̄нанти аттхо.
6. пан̣д̣итоти идха чатӯхи ка̄ран̣ехи пан̣д̣итоти на ваттаббо, сатипат̣т̣ха̄несу пана каммам̣ каротӣти пан̣д̣итоти ваттум̣ ват̣т̣ати. маха̄пан̃н̃оти идампи маханте аттхе паригган̣ха̄тӣтиа̄дина̄ маха̄пан̃н̃алаккхан̣ена на ваттаббам̣, сатипат̣т̣ха̄напаригга̄хика̄йа пана пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ маха̄пан̃н̃оти ваттум̣ ват̣т̣ати. махата̄ аттхена сам̣йутто агамисса̄ти махата̄ аттхена сам̣йутто хутва̄ гато бхавеййа, сота̄паттипхалам̣ па̄пун̣еййа̄ти аттхо. ким̣ пана йесам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайо аттхи, буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄ве т̣хитепи тесам̣ антара̄йо хотӣти. а̄ма хоти, на пана буддхе пат̣ичча, атха кхо кирийапариха̄нийа̄ ва̄ па̄памиттата̄йа ва̄ хоти. таттха кирийапариха̄нийа̄ хоти на̄ма – саче хи дхаммасена̄пати дханан̃джа̄нисса бра̄хман̣асса а̄сайам̣ н̃атва̄ дхаммам̣ адесайисса̄, со бра̄хман̣о сота̄панно абхависса̄, евам̣ та̄ва кирийапариха̄нийа̄ хоти. па̄памиттата̄йа хоти на̄ма – саче хи аджа̄тасатту девадаттасса вачанам̣ гахетва̄ питугха̄такаммам̣ на̄карисса̄, са̄ман̃н̃апхаласуттакатхитадивасева сота̄панно абхависса̄, тасса вачанам̣ гахетва̄ питугха̄такаммасса кататта̄ пана на хоти, евам̣ па̄памиттата̄йа хоти. имасса̄пи упа̄сакасса кирийапариха̄ни джа̄та̄, апаринит̣т̣хита̄йа десана̄йа ут̣т̣хахитва̄ пакканто. апича, бхиккхаве, етта̄вата̄пи пессохаттха̄рохапутто махата̄ аттхена сам̣йуттоти катарена махантена аттхена? двӣхи а̄нисам̣сехи. со кира упа̄сако сан̇гхе ча паса̄дам̣ пат̣илабхи, сатипат̣т̣ха̄напариггахан̣аттха̄йа часса абхинаво найо удапа̄ди. тена вуттам̣ ‘‘махата̄ аттхена сам̣йутто’’ти. кандарако пана сан̇гхе паса̄дамева пат̣илабхи. етасса бхагава̄ ка̄лоти етасса дхаммаккха̄насса, чатуннам̣ ва̄ пуггала̄нам̣ вибхаджанасса ка̄ло.
8. ораббхика̄дӣсу ураббха̄ вуччанти ел̣ака̄, ураббхе ханатӣти ораббхико. сӯкарика̄дӣсупи есева найо. луддоти да̄рун̣о каккхал̣о. маччхагха̄такоти маччхабандхакеват̣т̣о. бандхана̄га̄рикоти бандхана̄га̄рагопако. куруракамманта̄ти да̄рун̣акамманта̄.
9. муддха̄васиттоти кхаттийа̄бхисекена муддхани абхиситто. пураттхимена нагарасса̄ти нагарато пураттхимадиса̄йа. сантха̄га̄ранти йан̃н̃аса̄лам̣. кхара̄джинам̣ нива̄сетва̄ти сакхурам̣ аджиначаммам̣ нива̄сетва̄. саппителена̄ти саппина̄ ча телена ча. т̣хапетва̄ хи саппим̣ авасесо йо кочи снехо теланти вуччати. кан̣д̣ӯвама̄ноти накха̄нам̣ чхиннатта̄ кан̣д̣ӯвитаббака̄ле тена кан̣д̣ӯвама̄но. анантарахита̄йа̄ти асантхата̄йа. сарӯпаваччха̄йа̄ти садисаваччха̄йа. саче га̄вӣ сета̄ хоти, ваччхопи сетакова. саче га̄вӣ кабара̄ ва̄ ратта̄ ва̄, ваччхопи та̄дисо ва̄ти евам̣ сарӯпаваччха̄йа. со евама̄ха̄ти со ра̄джа̄ евам̣ вадети. ваччхатара̄ти тарун̣аваччхакабха̄вам̣ атикканта̄ балававаччха̄. ваччхатарӣсупи есева найо. барихисаттха̄йа̄ти париккхепакаран̣аттха̄йа чева йан̃н̃абхӯмийам̣ аттхаран̣аттха̄йа ча. сесам̣ хет̣т̣ха̄ таттха таттха виттха̄ритатта̄ утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
кандаракасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. ат̣т̣хакана̄гарасуттаван̣н̣ана̄
17. евам̣ ме сутанти ат̣т̣хакана̄гарасуттам̣. таттха белувага̄макети веса̄лийа̄ даккхин̣апассе авидӯре белувага̄мако на̄ма аттхи, там̣ гочарага̄мам̣ катва̄ти аттхо. дасамоти со хи джа̄тиготтавасена чева са̄раппаттакулаган̣ана̄йа ча дасаме т̣ха̄не ган̣ӣйати, тенасса дасамотвева на̄мам̣ джа̄там̣. ат̣т̣хакана̄гароти ат̣т̣хаканагарава̄сӣ. куккут̣а̄ра̄моти куккут̣асет̣т̣хина̄ ка̄рито а̄ра̄мо.
18. тена бхагавата̄…пе… аккха̄тоти еттха айам̣ сан̇кхепаттхо, йо со бхагава̄ саматим̣са па̄рамийо пӯретва̄ саббакилесе бхан̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо, тена бхагавата̄, тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ а̄сайа̄нусайам̣ джа̄ната̄, хаттхатале т̣хапитаа̄малакам̣ вийа саббам̣ н̃еййадхаммам̣ пассата̄. апича пуббенива̄са̄дӣхи джа̄ната̄, диббена чаккхуна̄ пассата̄, тӣхи виджджа̄хи чхахи ва̄ пана абхин̃н̃а̄хи джа̄ната̄, саббаттха аппат̣ихатена самантачаккхуна̄ пассата̄, саббадхаммаджа̄нанасаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, саббасатта̄нам̣ чаккхувисайа̄тӣта̄ни тирокут̣т̣а̄дигата̄нипи рӯпа̄ни ативисуддхена мам̣сачаккхуна̄ пассата̄, аттахитаса̄дхика̄йа сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄йа пат̣иведхапан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, парахитаса̄дхика̄йа карун̣а̄падат̣т̣ха̄на̄йа десана̄пан̃н̃а̄йа пассата̄, арӣнам̣ хататта̄ паччайа̄дӣнан̃ча арахатта̄ арахата̄, самма̄ са̄ман̃ча сачча̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена. антара̄йикадхамме ва̄ джа̄ната̄, ниййа̄никадхамме пассата̄, килеса̄рӣнам̣ хататта̄ арахата̄, са̄мам̣ саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена̄ти евам̣ чатувеса̄раджджавасена чатӯхи ка̄ран̣ехи тхомитена. аттхи ну кхо еко дхаммо аккха̄тоти.
19. абхисан̇кхатанти катам̣ уппа̄дитам̣. абхисан̃четайитанти четайитам̣ пакаппитам̣. со таттха т̣хитоти со тасмим̣ саматхавипассана̄дхамме т̣хито. дхаммара̄гена дхамманандийа̄ти пададвайехи саматхавипассана̄су чхандара̄го вутто. саматхавипассана̄су хи саббена саббам̣ чхандара̄гам̣ парийа̄дийитум̣ сакконто араха̄ хоти, асакконто ана̄га̄мӣ хоти. со саматхавипассана̄су чхандара̄гасса аппахӣнатта̄ чатуттхаджджха̄начетана̄йа суддха̄ва̄се ниббаттати, айам̣ а̄чарийа̄нам̣ сама̄накатха̄.
витан̣д̣ава̄дӣ пана̄ха ‘‘тенева дхаммара̄гена̄ти вачанато акусалена суддха̄ва̄се ниббаттатӣ’’ти со ‘‘суттам̣ а̄хара̄’’ти ваттаббо, аддха̄ ан̃н̃ам̣ апассанто идамева а̄хариссати, тато ваттаббо ‘‘ким̣ панидам̣ суттам̣ неййаттхам̣ нӣтаттха’’нти, аддха̄ нӣтаттханти ваккхати. тато ваттаббо – евам̣ санте ана̄га̄мипхалаттхикена саматхавипассана̄су чхандара̄го каттаббо бхависсати, чхандара̄ге уппа̄дите ана̄га̄мипхалам̣ пат̣ивиддхам̣ бхависсати ‘‘ма̄ суттам̣ ме ладдха’’нти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ дӣпехи. пан̃хам̣ катхентена хи а̄чарийасса сантике уггахетва̄ аттхарасам̣ пат̣ивиджджхитва̄ катхетум̣ ват̣т̣ати, акусалена хи сагге, кусалена ва̄ апа̄йе пат̣исандхи на̄ма наттхи. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘на, бхиккхаве, лобхаджена каммена досаджена каммена мохаджена каммена дева̄ пан̃н̃а̄йанти, манусса̄ пан̃н̃а̄йанти, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи сугатийо, атха кхо, бхиккхаве, лобхаджена каммена досаджена каммена мохаджена каммена нирайо пан̃н̃а̄йати, тираччха̄найони пан̃н̃а̄йати, петтивисайо пан̃н̃а̄йати, йа̄ ва̄ панан̃н̃а̄пи ка̄чи дуггатийо’’ти –
евам̣ пан̃н̃а̄петаббо. саче сан̃джа̄на̄ти сан̃джа̄на̄ту, но че сан̃джа̄на̄ти, ‘‘гаччха па̄това виха̄рам̣ пависитва̄ йа̄гум̣ пива̄хӣ’’ти уййоджетаббо.
йатха̄ ча пана имасмим̣ сутте, евам̣ маха̄ма̄лукйова̄депи маха̄сатипат̣т̣ха̄непи ка̄йагата̄сатисуттепи саматхавипассана̄ катхита̄. таттха имасмим̣ сутте саматхавасена гаччхатопи випассана̄васена гаччхатопи саматхадхурамева дхурам̣, маха̄ма̄лукйова̄де випассана̄ва дхурам̣, маха̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ пана випассануттарам̣ на̄ма катхитам̣, ка̄йагата̄сатисуттам̣ саматхуттаранти.
айам̣ кхо гахапати…пе… екадхаммо аккха̄тоти екадхаммам̣ пуччхитена айампи екадхаммоти евам̣ пуччха̄васена катхитатта̄ ека̄дасапи дхамма̄ екадхаммо на̄ма джа̄то. маха̄сакулуда̄йисуттасмин̃хи екӯнавӣсати пабба̄ни пат̣ипада̄васена екадхаммо на̄ма джа̄та̄ни, идха ека̄дасапуччха̄васена екадхаммоти а̄гата̄ни. аматуппаттийаттхена ва̄ сабба̄нипи екадхаммоти ваттум̣ ват̣т̣ати.
21. нидхимукхам̣ гавесантоти нидхим̣ парийесанто. сакидева̄ти екапайогена. катхам̣ пана екапайогенева ека̄дасаннам̣ нидхӣнам̣ адхигамо хотӣти. идхекаччо аран̃н̃е нидхим̣ гавесама̄но чарати, таменам̣ ан̃н̃атаро аттхачарако дисва̄ ‘‘ким̣ бхо чарасӣ’’ти пуччхати. со ‘‘джӣвитавуттим̣ парийеса̄мӣ’’ти а̄ха. итаро ‘‘тена хи самма а̄гаччха, етам̣ па̄са̄н̣ам̣ паваттехӣ’’ти а̄ха. со там̣ паваттетва̄ упарӯпари т̣хапита̄ ва̄ куччхийа̄ куччхим̣ а̄хачча т̣хита̄ ва̄ ека̄даса кумбхийо пассеййа, евам̣ екапайогена ека̄дасаннам̣ нидхӣнам̣ адхигамо хоти.
а̄чарийадханам̣ парийесиссантӣти ан̃н̃атиттхийа̄ хи йасса сантике сиппам̣ угган̣ханти, тасса сиппуггахан̣ато пуре ва̄ паччха̄ ва̄ антарантаре ва̄ гехато нӣхаритва̄ дханам̣ денти. йесам̣ гехе наттхи, те н̃а̄тисабха̄гато парийесанти, татха̄ алабхама̄на̄ бхиккхампи чаритва̄ дентийева. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.
киман̇гам̣ пана̄ханти ба̄хирака̄ та̄ва аниййа̄никепи са̄сане сиппаматтада̄йакасса дханам̣ парийесанти; ахам̣ пана евам̣видхе ниййа̄никаса̄сане ека̄дасавидхам̣ аматуппаттипат̣ипадам̣ десентасса а̄чарийасса пӯджам̣ ким̣ на карисса̄ми, карисса̄мийева̄ти вадати. паччекадуссайугена аччха̄десӣти екамекасса бхиккхуно екекам̣ дуссайугамада̄сӣти аттхо. самуда̄ча̄равачанам̣ панеттха еварӯпам̣ хоти, тасма̄ аччха̄десӣти вуттам̣. пан̃часатавиха̄ранти пан̃часатаггханикам̣ пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ресӣти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
ат̣т̣хакана̄гарасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. секхасуттаван̣н̣ана̄
22. евам̣ ме сутанти секхасуттам̣. таттха навам̣ сантха̄га̄ранти адхуна̄ ка̄ритам̣ сантха̄га̄рам̣, ека̄ маха̄са̄ла̄ти аттхо. уййогака̄ла̄дӣсу хи ра̄джа̄но таттха т̣хатва̄ ‘‘еттака̄ пурато гаччханту, еттака̄ паччха̄, еттака̄ убхохи пассехи, еттака̄ хаттхӣсу абхируханту, еттака̄ ассесу, еттака̄ ратхесу тит̣т̣хантӯ’’ти евам̣ сантхам̣ каронти, марийа̄дам̣ бандханти, тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ сантха̄га̄ранти вуччати. уййогат̣т̣ха̄нато ча а̄гантва̄ йа̄ва гехесу аллагомайапарибхан̣д̣а̄дӣни каронти, та̄ва две тӣн̣и диваса̄ни те ра̄джа̄но таттха сантхамбхантӣтипи сантха̄га̄рам̣. тесам̣ ра̄джӯнам̣ саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄рантипи сантха̄га̄рам̣ ган̣ара̄джа̄но хи те, тасма̄ уппаннакиччам̣ екасса васена на чхиджджати, саббесам̣ чхандо ладдхум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ саббе таттха саннипатитва̄ ануса̄санти. тена вуттам̣ ‘‘саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄рантипи сантха̄га̄ра’’нти. йасма̄ панете таттха саннипатитва̄ ‘‘имасмим̣ ка̄ле каситум̣ ват̣т̣ати, имасмим̣ ка̄ле вапиту’’нти евама̄дина̄ найена гхара̄ва̄сакичча̄ни саммантайанти, тасма̄ чхидда̄вачхиддам̣ гхара̄ва̄сам̣ таттха сантхарантӣтипи сантха̄га̄рам̣. ачирака̄ритам̣ хотӣти кат̣т̣хакамма-сила̄камма-читтакамма̄дивасена сусаджджитам̣ девавима̄нам̣ вийа адхуна̄ нит̣т̣ха̄питам̣. саман̣ена ва̄ти еттха йасма̄ гхараваттхупариггахака̄лейева девата̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ ган̣ханти, тасма̄ ‘‘девена ва̄’’ти аватва̄ ‘‘саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена̄’’ти вуттам̣.
йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти сантха̄га̄рам̣ нит̣т̣хитанти сутва̄ ‘‘гаччха̄ма, нам̣ пассисса̄ма̄’’ти гантва̄ два̄ракот̣т̣хакато пат̣т̣ха̄йа саббам̣ олокетва̄ ‘‘идам̣ сантха̄га̄рам̣ девавима̄насадисам̣ ативийа манорамам̣ сассирикам̣ кена пат̣хамам̣ парибхуттам̣ амха̄кам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа асса̄’’ти чинтетва̄ ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄тисет̣т̣хасса пат̣хамам̣ диййама̄непи саттхунова ануччхавикам̣, даккхин̣еййавасена диййама̄непи саттхунова ануччхавикам̣, тасма̄ пат̣хамам̣ саттха̄рам̣ парибхун̃джа̄песса̄ма, бхиккхусан̇гхасса а̄гаманам̣ карисса̄ма, бхиккхусан̇гхе а̄гате тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄гатамева бхависсати, саттха̄рам̣ тийа̄мараттим̣ амха̄кам̣ дхаммакатхам̣ катха̄песса̄ма, ити тӣхи ратанехи парибхуттам̣ майам̣ паччха̄ парибхун̃джисса̄ма, евам̣ но дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ упасан̇камим̣су.
йена сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣сӯти там̣ дивасам̣ кира сантха̄га̄рам̣ кин̃ча̄пи ра̄джакула̄нам̣ дассанаттха̄йа девавима̄нам̣ вийа сусаджджитам̣ хоти супат̣иджаггитам̣, буддха̄рахам̣ пана катва̄ аппан̃н̃аттам̣. буддха̄ хи на̄ма аран̃н̃аджджха̄сайа̄ аран̃н̃а̄ра̄ма̄ антога̄ме васеййум̣ ва̄ но ва̄, тасма̄ бхагавато манам̣ джа̄нитва̄ва пан̃н̃а̄песса̄ма̄ти чинтетва̄ те бхагавантам̣ упасан̇камим̣су. ида̄ни пана манам̣ лабхитва̄ пан̃н̃а̄петука̄ма̄ йена сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су.
саббасантхарим̣ сантха̄га̄рам̣ сантхаритва̄ти йатха̄ саббамева сантхатам̣ хоти, евам̣ там̣ сантхара̄петва̄. саббапат̣хамам̣ та̄ва ‘‘гомайам̣ на̄ма саббаман̇галесу ват̣т̣атӣ’’ти судха̄парикаммакатампи бхӯмим̣ аллагомайена опун̃чха̄петва̄ парисуккхабха̄вам̣ н̃атва̄ йатха̄ аккантат̣т̣ха̄не падам̣ на пан̃н̃а̄йати, евам̣ чатуджджа̄тийагандхехи лимпа̄петва̄ упари на̄на̄ван̣н̣е кат̣аса̄раке сантхаритва̄ тесам̣ упари маха̄пит̣т̣хикакоджаваке а̄дим̣ катва̄ хаттхаттхарака-ассаттхарака-сӣхаттхарака-бйаггхаттхарака-чандаттхарака-сӯрийаттхарака-читтаттхарака̄дӣхи на̄на̄ван̣н̣ехи аттхаран̣ехи сантхаритаббакайуттам̣ саббока̄сам̣ сантхара̄песум̣. тена вуттам̣ ‘‘саббасантхарим̣ сантха̄га̄рам̣ сантхаритва̄’’ти.
а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ти маджджхат̣т̣ха̄не та̄ва ман̇галаттхамбхам̣ нисса̄йа маха̄рахам̣ буддха̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ таттха йам̣ йам̣ мудукан̃ча манораман̃ча паччаттхаран̣ам̣, там̣ там̣ паччаттхаритва̄ бхагавато лохитакам̣ манун̃н̃адассанам̣ упадха̄нам̣ упадахитва̄ упари суван̣н̣араджатата̄ракавичиттам̣ вита̄нам̣ бандхитва̄ гандхада̄мапуппхада̄мапаттада̄ма̄дӣхи паччаттхаран̣ехи алан̇каритва̄ саманта̄ два̄дасахаттхат̣т̣ха̄не пуппхаджа̄лам̣ каритва̄ тим̣сахаттхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣аса̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ паччхимабхиттим̣ нисса̄йа бхиккхусан̇гхасса паллан̇капӣт̣ха-апассайапӣт̣ха-мун̣д̣апӣт̣ха̄ни пан̃н̃а̄петва̄ упари сетапаччаттхаран̣ехи паччаттхара̄петва̄ па̄чӣнабхиттим̣ нисса̄йа аттано аттано маха̄пит̣т̣хикакоджаваке пан̃н̃а̄петва̄ хам̣салома̄дипӯрита̄ни упадха̄на̄ни т̣хапа̄песум̣ ‘‘евам̣ акиламама̄на̄ саббараттим̣ дхаммам̣ сун̣исса̄ма̄’’ти. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄’’ти.
удакаман̣иканти маха̄куччхикам̣ удакача̄т̣им̣. упат̣т̣хапетва̄ти евам̣ бхагава̄ ча бхиккхусан̇гхо ча йатха̄ручийа̄ хаттхе ва̄ дховиссанти па̄де ва̄, мукхам̣ ва̄ виккха̄лессантӣти тесу тесу т̣ха̄несу ман̣иван̣н̣асса удакасса пӯра̄петва̄ ва̄саттха̄йа на̄на̄пуппха̄ни чева удакава̄сачун̣н̣а̄ни ча паккхипитва̄ кадалипан̣н̣ехи пидахитва̄ патит̣т̣ха̄песум̣. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘упат̣т̣хапетва̄’’ти.
телаппадӣпам̣ а̄ропетва̄ти раджатасуван̣н̣а̄димайадан̣д̣а̄су дӣпика̄су йонакарӯпакира̄тарӯпака̄дӣнам̣ хаттхе т̣хапитасуван̣н̣араджата̄димайакапаллака̄дӣсу ча телаппадӣпам̣ джалайитва̄ти аттхо. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти еттха пана те сакйара̄джа̄но на кевалам̣ сантха̄га̄рамева, атха кхо йоджана̄ват̣т̣е капилаваттхусмим̣ нагаравӣтхийопи саммаджджа̄петва̄ дхадже усса̄петва̄ гехадва̄ресу пун̣н̣агхат̣е ча кадалийо ча т̣хапа̄петва̄ сакаланагарам̣ дӣпама̄ла̄дӣхи виппакин̣н̣ата̄ракам̣ вийа катва̄ ‘‘кхӣрапа̄йаке да̄раке кхӣрам̣ па̄йетха, дахаре кума̄ре лахум̣ лахум̣ бходжетва̄ сайа̄петха, учча̄саддам̣ ма̄ кариттха, аджджа екараттим̣ саттха̄ антога̄ме васиссати, буддха̄ на̄ма аппасаддака̄ма̄ хонтӣ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ сайам̣ дан̣д̣адӣпика̄ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су.
атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена навам̣ сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камӣти. ‘‘йасса да̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти евам̣ кира ка̄ле а̄рочите бхагава̄ ла̄кха̄расена тинтараттаковил̣а̄рапуппхаван̣н̣ам̣ раттадупат̣т̣ам̣ каттарийа̄ падумам̣ кантанто вийа сам̣видха̄йа тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄денто нива̄сетва̄ суван̣н̣апа̄ман̇гена падумакала̄пам̣ париккхипанто вийа виджджуллата̄сассирикам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ раттакамбалена гаджакумбхам̣ парийонаддханто вийа ратанасатуббедхе суван̣н̣аггхике пава̄л̣аджа̄лам̣ кхипама̄но вийа суван̣н̣ачетийе раттакамбалакан̃чукам̣ пат̣имун̃чанто вийа гаччхантам̣ пун̣н̣ачандам̣ раттаван̣н̣авала̄хакена пат̣иччха̄дайама̄но вийа кан̃чанапаббатаматтхаке супаккала̄кха̄расам̣ парисин̃чанто вийа читтакӯт̣апаббатаматтхакам̣ виджджуллата̄йа париккхипанто вийа ча сачаккава̄л̣асинеруйугандхарам̣ маха̄патхавим̣ ча̄летва̄ гахитам̣ нигродхапаллавасама̄наван̣н̣ам̣ раттаварапам̣сукӯлам̣ па̄рупитва̄ гандхакут̣идва̄рато никкхами кан̃чанагухато сӣхо вийа удайапаббатакӯт̣ато пун̣н̣ачандо вийа ча. никкхамитва̄ пана гандхакут̣ипамукхе ат̣т̣ха̄си.
атхасса ка̄йато мегхамукхехи виджджукала̄па̄ вийа расмийо никкхамитва̄ суван̣н̣арасадха̄ра̄парисекаман̃джарипаттапуппхапхалавит̣апе вийа а̄ра̄маруккхе карим̣су. та̄вадева ча аттано аттано паттачӣварама̄да̄йа маха̄бхиккхусан̇гхо бхагавантам̣ парива̄реси. те пана парива̄ретва̄ т̣хита̄ бхиккхӯ еварӯпа̄ ахесум̣ аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ павивитта̄ асам̣сат̣т̣ха̄ а̄раддхавӣрийа̄ ватта̄ро вачанаккхама̄ чодака̄ па̄пагарахӣ сӣласампанна̄ сама̄дхисампанна̄ пан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄ти. техи парива̄рито бхагава̄ раттакамбалапариккхитто вийа суван̣н̣аккхандхо раттападумасан̣д̣амаджджхагата̄ вийа суван̣н̣ана̄ва̄ пава̄л̣аведика̄париккхитто вийа суван̣н̣апа̄са̄до вирочиттха. са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо маха̄тхера̄пи нам̣ мегхаван̣н̣ам̣ пам̣сукӯлам̣ па̄рупитва̄ ман̣иваммаваммика̄ вийа маха̄на̄га̄ парива̄райим̣су вантара̄га̄ бхиннакилеса̄ виджат̣итаджат̣а̄ чхиннабандхана̄ куле ва̄ ган̣е ва̄ алагга̄.
ити бхагава̄ сайам̣ вӣтара̄го вӣтара̄гехи, вӣтадосо вӣтадосехи, вӣтамохо вӣтамохехи, ниттан̣хо ниттан̣хехи, никкилесо никкилесехи, сайам̣ буддхо бахуссутабуддхехи парива̄рито, паттапарива̄ритам̣ вийа кесарам̣, кесарапарива̄рита̄ вийа кан̣н̣ика̄, ат̣т̣хана̄гасахассапарива̄рито вийа чхадданто на̄гара̄джа̄, навутихам̣сасахассапарива̄рито вийа дхатарат̣т̣хо хам̣сара̄джа̄, сенан̇гапарива̄рито вийа чаккаватти, маруган̣апарива̄рито вийа сакко девара̄джа̄, брахмаган̣апарива̄рито вийа ха̄ритамаха̄брахма̄, та̄ра̄ган̣апарива̄рито вийа пун̣н̣ачандо, асамена буддхавесена апарима̄н̣ена буддхавила̄сена капилаваттхугаманамаггам̣ пат̣ипаджджи.
атхасса пураттхимака̄йато суван̣н̣аван̣н̣а̄ расмӣ ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси. паччхимака̄йато даккхин̣ахаттхато, ва̄махаттхато суван̣н̣аван̣н̣а̄ расмӣ ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси. упари кесантато пат̣т̣ха̄йа саббакеса̄ваттехи морагӣваван̣н̣а̄ расмӣ ут̣т̣хахитва̄ гаганатале асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси. хет̣т̣ха̄ па̄даталехи пава̄л̣аван̣н̣а̄ расмӣ ут̣т̣хахитва̄ гханапатхавийам̣ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси. евам̣ саманта̄ асӣтихаттхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо виджджотама̄на̄ виппхандама̄на̄ кан̃чанадан̣д̣адӣпика̄хи ниччхаритва̄ а̄ка̄сам̣ паккхандаджа̄ла̄ вийа ча̄туддӣпикамаха̄мегхато никкхантавиджджуллата̄ вийа видха̄вим̣су. саббадиса̄бха̄га̄ суван̣н̣ачампакапуппхехи викирийама̄на̄ вийа, суван̣н̣агхат̣а̄ никкхантасуван̣н̣арасадха̄ра̄хи син̃чама̄на̄ вийа, паса̄ритасуван̣н̣апат̣апариккхитта̄ вийа, верамбхава̄тасамут̣т̣хитаким̣сукакан̣ика̄рапуппхачун̣н̣асамокин̣н̣а̄ вийа виппакирим̣су.
бхагаватопи асӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄дваттим̣саваралаккхан̣асамуджджалам̣ сарӣрам̣ самуггатата̄ракам̣ вийа гаганаталам̣, викаситамива падумаванам̣, саббапа̄липхулло вийа йоджанасатико па̄риччхаттако, пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄нам̣ дваттим̣сӯчанда̄нам̣ дваттим̣сасӯрийа̄нам̣ дваттим̣сачаккаваттӣнам̣ дваттим̣садевара̄джа̄нам̣ дваттим̣самаха̄брахма̄нам̣ сирийа̄ сирим̣ абхибхавама̄нам̣ вийа вирочиттха, йатха̄ там̣ дасахи па̄рамӣхи дасахи упапа̄рамӣхи дасахи параматтхапа̄рамӣхи супӯрита̄хи саматим̣сапа̄рамита̄хи алан̇катам̣. каппасатасахаса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни диннада̄нам̣ раккхитасӣлам̣ катакалйа̄н̣акаммам̣ екасмим̣ аттабха̄ве осаритва̄ випа̄кам̣ да̄тум̣ т̣ха̄нам̣ алабхама̄нам̣ самба̄дхапаттам̣ вийа ахоси. на̄ва̄сахассабхан̣д̣ам̣ екана̄вам̣ а̄ропанака̄ло вийа, сакат̣асахассабхан̣д̣ам̣ екасакат̣ам̣ а̄ропанака̄ло вийа, пан̃чавӣсатийа̄ надӣнам̣ огхасса самбхиджджа мукхадва̄ре екато ра̄сӣбхӯтака̄ло вийа ча ахоси.
има̄йа буддхасирийа̄ обха̄сама̄насса̄пи ча бхагавато пурато анека̄ни дан̣д̣адӣпикасахасса̄ни уккхипим̣су. татха̄ паччхато. ва̄мапассе даккхин̣апассе. джа̄тикусумачампакаванамалликараттуппаланӣлуппаламакуласиндува̄рапуппха̄ни чева нӣлапӣта̄диван̣н̣асугандхагандхачун̣н̣а̄ни ча ча̄туддӣпикамегхависсат̣т̣ходакавут̣т̣хийо вийа виппакирим̣су. пан̃чан̇гикатӯрийаниггхоса̄ чева буддхадхаммасан̇гхагун̣аппат̣исам̣йутта̄ тхутигхоса̄ ча саббадиса̄ пӯрайим̣су. девамануссана̄гасупан̣н̣агандхаббайаккха̄дӣнам̣ аккхӣни аматапа̄нам̣ вийа лабхим̣су. имасмим̣ пана т̣ха̄не т̣хатва̄ падасахассена гаманаван̣н̣ам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати. татридам̣ мукхаматтам̣ –
‘‘евам̣ саббан̇гасампанно, кампайанто васундхарам̣;
ахет̣хайанто па̄н̣а̄ни, йа̄ти локавина̄йако.
даккхин̣ам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣, уддхаранто нара̄сабхо;
гаччханто сирисампанно, собхате двипадуттамо.
гаччхато буддхасет̣т̣хасса, хет̣т̣ха̄ па̄даталам̣ муду;
самам̣ сампхусате бхӯмим̣, раджаса̄ нупалиппати.
ниннат̣т̣ха̄нам̣ уннамати, гаччханте локана̄йаке;
уннатан̃ча самам̣ хоти, патхавӣ ча ачетана̄.
па̄са̄н̣а̄ саккхара̄ чева, катхала̄ кха̄н̣укан̣т̣ака̄;
саббе магга̄ виваджджанти, гаччханте локана̄йаке.
на̄тидӯре уддхарати, начча̄санне ча никкхипам̣;
агхат̣т̣айанто ниййа̄ти, убхо джа̄н̣ӯ ча гоппхаке.
на̄тисӣгхам̣ паккамати, сампанначаран̣о муни;
на ча̄тисан̣икам̣ йа̄ти, гаччхама̄но сама̄хито.
уддхам̣ адхо ча тирийам̣, дисан̃ча видисам̣ татха̄;
на пеккхама̄но со йа̄ти, йугаматтамхи пеккхати.
на̄гавиккантача̄ро со, гамане собхате джино;
ча̄рум̣ гаччхати локагго, ха̄сайанто садеваке.
ул̣ура̄джа̄ва собханто, чатуча̄рӣва кесарӣ;
тосайанто бахӯ сатте, пурам̣ сет̣т̣хам̣ упа̄гамӣ’’ти.
ван̣н̣ака̄ло на̄ма киреса, евам̣видхесу ка̄лесу буддхасса сарӣраван̣н̣е ва̄ гун̣аван̣н̣е ва̄ дхаммакатхикасса тха̄мойева пама̄н̣ам̣ чун̣н̣ийападехи ва̄ га̄тха̄бандхена ва̄ йаттакам̣ саккоти, таттакам̣ ваттаббам̣. дуккатхитанти на ваттаббам̣. аппама̄н̣аван̣н̣а̄ хи буддха̄, тесам̣ буддха̄пи анавасесато ван̣н̣ам̣ ваттум̣ асаматтха̄, пагева итара̄ паджа̄ти. имина̄ сиривила̄сена алан̇катаппат̣ийаттам̣ сакйара̄джапурам̣ пависитва̄ бхагава̄ пасанначиттена джанена гандхадхӯмава̄сачун̣н̣а̄дӣхи пӯджайама̄но сантха̄га̄рам̣ па̄виси. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена евам̣ сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камӣ’’ти.
бхагавантам̣йева пураккхатва̄ти бхагавантам̣ пурато катва̄. таттха бхагава̄ бхиккхӯнан̃чева упа̄сака̄нан̃ча маджджхе нисинно гандходакена нха̄петва̄ дукӯлачумбат̣акена водакам̣ катва̄ джа̄тихин̇гулакена маджджитва̄ раттакамбалапаливет̣хите пӣт̣хе т̣хапитараттасуван̣н̣агханапат̣има̄ вийа ативирочиттха. айам̣ панеттха пора̄н̣а̄нам̣ ван̣н̣абхан̣анамагго –
‘‘гантва̄на ман̣д̣алама̄л̣ам̣, на̄гавиккантачаран̣о;
обха̄сайанто локагго, нисӣди варама̄сане.
тасмим̣ нисинно нарадаммаса̄ратхи,
дева̄тидево сатапун̃н̃алаккхан̣о;
буддха̄сане маджджхагато вирочати,
суван̣н̣анеккхам̣ вийа пан̣д̣укамбале.
неккхам̣ джамбонадассева, никкхиттам̣ пан̣д̣укамбале;
вирочати вӣтамало, ман̣иверочано йатха̄.
маха̄са̄лова сампхулло, нерура̄джа̄валан̇като;
суван̣н̣айӯпасан̇ка̄со, падумо коканадо йатха̄.
джаланто дӣпаруккхова, паббатагге йатха̄ сикхӣ;
дева̄нам̣ па̄риччхаттова, саббапхулло вирочатха̄’’ти.
ка̄пилаваттхаве сакйе бахудева раттим̣ дхаммийа̄ катха̄йа̄ти еттха дхаммӣ катха̄ на̄ма сантха̄га̄раанумоданаппат̣исам̣йутта̄ пакин̣н̣акакатха̄ ведитабба̄. тада̄ хи бхагава̄ а̄ка̄саган̇гам̣ ота̄ренто вийа патхаводжам̣ а̄кад̣д̣ханто вийа маха̄джамбум̣ кхандхе гахетва̄ ча̄ленто вийа йоджаникам̣ мадхубхан̣д̣ам̣ чаккайантена пӣл̣етва̄ мадхупа̄нам̣ па̄йама̄но вийа ка̄пилаваттхава̄нам̣ сакйа̄нам̣ хитасукха̄вахам̣ пакин̣н̣акакатхам̣ катхеси. ‘‘а̄ва̄сада̄нам̣ на̄метам̣ маха̄ра̄джа махантам̣, тумха̄кам̣ а̄ва̄со майа̄ парибхутто бхиккхусан̇гхена парибхутто майа̄ ча бхиккхусан̇гхена ча парибхутто пана дхаммаратанена парибхутто йева̄ти тӣхи ратанехи парибхутто на̄ма хоти. а̄ва̄сада̄насмин̃хи динне саббада̄нам̣ диннамева хоти. бхӯмат̣т̣хакапан̣н̣аса̄ла̄йа ва̄ са̄кха̄ман̣д̣апасса ва̄пи а̄нисам̣со на̄ма париччхиндитум̣ на сакка̄’’ти на̄на̄найавичиттам̣ бахум̣ дхаммакатхам̣ катхетва̄ –
‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ пат̣иханти, тато ва̄л̣амига̄ни ча;
сарӣсапе ча макасе, сисире ча̄пи вут̣т̣хийо.
тато ва̄та̄тапо гхоро, сан̃джа̄то пат̣ихан̃н̃ати;
лен̣аттхан̃ча сукхаттхан̃ча, джха̄йитун̃ча випасситум̣.
виха̄рада̄нам̣ сан̇гхасса, аггам̣ буддхена ван̣н̣итам̣;
тасма̄ хи пан̣д̣ито посо, сампассам̣ аттхаматтано.
виха̄ре ка̄райе рамме, ва̄сайеттха бахуссуте;
тесам̣ аннан̃ча па̄нан̃ча, ваттхасена̄сана̄ни ча.
дадеййа уджубхӯтесу, виппасаннена четаса̄;
те тасса дхаммам̣ десенти, саббадуккха̄панӯданам̣;
йам̣ со дхаммам̣ идхан̃н̃а̄йа, паринибба̄ти ана̄саво’’ти. (чӯл̣ава. 295) –
евам̣ айампи а̄ва̄се а̄нисам̣со, айампи а̄нисам̣соти бахудевараттим̣ атирекатарам̣ дийад̣д̣хайа̄мам̣ а̄ва̄са̄нисам̣сакатхам̣ катхеси. таттха има̄ га̄тха̄ва сан̇гахам̣ а̄рул̣ха̄, пакин̣н̣акадхаммадесана̄ пана сан̇гахам̣ на а̄рохати. сандассесӣтиа̄дӣни вуттаттха̄нева.
а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантесӣти дхаммакатхам̣ катха̄петука̄мо джа̄на̄песи. атха касма̄ са̄рипуттамаха̄моггалла̄намаха̄кассапа̄дӣсу асӣтимаха̄тхересу виджджама̄несу бхагава̄ а̄нандаттхерасса бха̄рамака̄сӣти. парисаджджха̄сайавасена. а̄йасма̄ хи а̄нандо бахуссута̄нам̣ агго, пахоси париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи мадхурадхаммакатхам̣ катхетунти са̄кийаман̣д̣але па̄кат̣о пан̃н̃а̄то. тасса сакйара̄джӯхи виха̄рам̣ гантва̄пи дхаммакатха̄ сутапубба̄, ородха̄ пана несам̣ на йатха̄ручийа̄ виха̄рам̣ гантум̣ лабханти, тесам̣ етадахоси – ‘‘ахо вата бхагава̄ аппам̣йева дхаммакатхам̣ катхетва̄ амха̄кам̣ н̃а̄тисет̣т̣хасса а̄нандасса бха̄рам̣ кареййа̄’’ти. тесам̣ аджджха̄сайавасена бхагава̄ тассева бха̄рамака̄си.
секхо па̄т̣ипадоти пат̣ипаннако секхасаман̣о. со туйхам̣ пат̣ибха̄ту упат̣т̣ха̄ту, тасса пат̣ипадам̣ десехӣти пат̣ипада̄йа пуггалам̣ нийаметва̄ дассети. касма̄ пана бхагава̄ имам̣ пат̣ипадам̣ нийамеси? бахӯхи ка̄ран̣ехи. име та̄ва сакйа̄ ман̇галаса̄ла̄йа ман̇галам̣ пачча̄сӣсанти вад̣д̣хим̣ иччханти, айан̃ча секхапат̣ипада̄ майхам̣ са̄сане ман̇галапат̣ипада̄ вад̣д̣хама̄накапат̣ипада̄типи имам̣ пат̣ипадам̣ нийамеси. тассан̃ча парисати секха̄ва бахӯ нисинна̄, те аттана̄ пат̣ивиддхат̣т̣ха̄не катхӣйама̄не акиламанта̄ва саллаккхессантӣтипи имам̣ пат̣ипадам̣ нийамеси. а̄йасма̄ ча а̄нандо секхапат̣исамбхида̄паттова, со аттана̄ пат̣ивиддхе паччаккхат̣т̣ха̄не катхенто акиламанто вин̃н̃а̄петум̣ саккхиссатӣтипи имам̣ пат̣ипадам̣ нийамеси. секхапат̣ипада̄йа ча тиссопи сиккха̄ осат̣а̄, таттха адхисӣласиккха̄йа катхита̄йа сакалам̣ винайапит̣акам̣ катхитамева хоти, адхичиттасиккха̄йа катхита̄йа сакалам̣ суттантапит̣акам̣ катхитам̣ хоти, адхипан̃н̃а̄сиккха̄йа катхита̄йа сакалам̣ абхидхаммапит̣акам̣ катхитам̣ хоти, а̄нандо ча бахуссуто типит̣акадхаро, со пахоти тӣхи пит̣акехи тиссо сиккха̄ катхетум̣, евам̣ катхите сакйа̄нам̣ ман̇галамева вад̣д̣хийева бхависсатӣтипи имам̣ пат̣ипадам̣ нийамеси.
пит̣т̣хи ме а̄гила̄йатӣти касма̄ а̄гила̄йати? бхагавато хи чхаббасса̄ни падха̄нам̣ падахантасса махантам̣ ка̄йадуккхам̣ ахоси, атхасса апарабха̄ге махаллакака̄ле пит̣т̣хива̄то уппаджджи. ака̄ран̣ам̣ ва̄ етам̣. пахоти хи бхагава̄ уппаннам̣ веданам̣ виккхамбхетва̄ екампи двепи сатта̄хе екапаллан̇кена нисӣдитум̣. сантха̄га̄раса̄лам̣ пана чатӯхи ирийа̄патхехи парибхун̃джитука̄мо ахоси, таттха па̄дадхованат̣т̣ха̄нато йа̄ва дхамма̄сана̄ агама̄си, еттаке т̣ха̄не гаманам̣ ниппханнам̣. дхамма̄санам̣ патто тхокам̣ т̣хатва̄ нисӣди, еттаке т̣ха̄нам̣. дийад̣д̣хайа̄мам̣ дхамма̄сане нисӣди, еттаке т̣ха̄не нисаджджа̄ ниппханна̄. ида̄ни даккхин̣ена пассена тхокам̣ нипанне сайанам̣ ниппхаджджиссатӣти евам̣ чатӯхи ирийа̄патхехи парибхун̃джитука̄мо ахоси. упа̄диннакасарӣран̃ча на̄ма ‘‘но а̄гила̄йатӣ’’ти на ваттаббам̣, тасма̄ чирам̣ нисаджджа̄йа сан̃джа̄там̣ аппакампи а̄гила̄йанам̣ гахетва̄ евама̄ха.
сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃а̄петва̄ти сантха̄га̄расса кира екапассе те ра̄джа̄но пат̣т̣аса̄н̣им̣ париккхипа̄петва̄ каппийаман̃чакам̣ пан̃н̃апетва̄ каппийапаччаттхаран̣ена аттхаритва̄ упари суван̣н̣а-та̄рака-гандхама̄ла̄-да̄мапат̣иман̣д̣итам̣ вита̄нам̣ бандхитва̄ гандхателаппадӣпам̣ а̄ропайим̣су ‘‘аппева на̄ма саттха̄ дхамма̄санато вут̣т̣ха̄йа тхокам̣ виссаманто идха нипаджджеййа, евам̣ но имам̣ сантха̄га̄рам̣ бхагавата̄ чатӯхи ирийа̄патхехи парибхуттам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти. саттха̄пи тадева сандха̄йа таттха сан̇гха̄т̣им̣ пан̃н̃апетва̄ нипаджджи. ут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ манаси каритва̄ти еттакам̣ ка̄лам̣ атиккамитва̄ вут̣т̣хахисса̄мӣти вут̣т̣ха̄насан̃н̃ам̣ читте т̣хапетва̄.
23. маха̄на̄мам̣ саккам̣ а̄мантесӣти со кира тасмим̣ ка̄ле тассам̣ парисати джет̣т̣хако па̄моккхо, тасмим̣ сан̇гахите сесапариса̄ сан̇гахита̄ва хотӣти тхеро тамева а̄мантеси. сӣласампанноти сӣлена сампанно, сампаннасӣло парипун̣н̣асӣлоти аттхо. саддхаммехӣти сундарадхаммехи, сатам̣ ва̄ саппуриса̄нам̣ дхаммехи.
24. катхан̃ча маха̄на̄ма̄ти имина̄ еттакена т̣ха̄нена секхапат̣ипада̄йа ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ виттха̄ретука̄мо евама̄ха. таттха сӣласампаннотиа̄дӣни ‘‘сампаннасӣла̄, бхиккхаве, вихаратха̄’’ти а̄кан̇кхеййасутта̄дӣсу вуттанайенева ведитабба̄ни.
25. ка̄йадуччаритена̄тиа̄дӣсу упайогаттхе каран̣авачанам̣, хирийитабба̄ни ка̄йадуччарита̄дӣни хирийати джигуччхатӣти аттхо. оттаппаниддесе хетваттхе каран̣авачанам̣, ка̄йадуччарита̄дӣхи оттаппасса хетубхӯтехи оттаппати бха̄йатӣти аттхо. а̄раддхавӣрийоти паггахитавӣрийо аносаккитама̄насо. паха̄на̄йа̄ти паха̄наттха̄йа. упасампада̄йа̄ти пат̣ила̄бхаттха̄йа. тха̄мава̄ти вӣрийатха̄мена саманна̄гато. дал̣хапараккамоти тхирапараккамо. аниккхиттадхуро кусалесу дхаммесӯти кусалесу дхаммесу аноропитадхуро аносаккитавӣрийо. парамена̄ти уттамена. сатинепаккена̄ти сатийа̄ ча нипакабха̄вена ча. касма̄ пана сатибха̄джанийе пан̃н̃а̄ а̄гата̄ти? сатийа̄ балавабха̄вадӣпанаттхам̣. пан̃н̃а̄виппайутта̄ хи сати дуббала̄ хоти, сампайутта̄ балаватӣти.
чиракатампӣти аттана̄ ва̄ парена ва̄ ка̄йена чиракатам̣ четийан̇ган̣аватта̄ди асӣти маха̄ваттапат̣ипаттипӯран̣ам̣. чирабха̄ситампӣти аттана̄ ва̄ парена ва̄ ва̄ча̄йа чирабха̄ситам̣ саккаччам̣ уддисана-уддиса̄пана-дхаммоса̄ран̣а-дхаммадесана̄-упанисиннакатха̄-анумоданийа̄дивасена паваттитам̣ вачӣкаммам̣. сарита̄ ануссарита̄ти тасмим̣ ка̄йена чиракате ‘‘ка̄йо на̄ма ка̄йавин̃н̃атти, чирабха̄сите ва̄ча̄ на̄ма вачӣвин̃н̃атти. тадубхайампи рӯпам̣, там̣самут̣т̣ха̄пика̄ читтачетасика̄ арӯпам̣. ити име рӯпа̄рӯпадхамма̄ евам̣ уппаджджитва̄ евам̣ нируддха̄’’ти сарати чева ануссарати ча, сатисамбоджджхан̇гам̣ самут̣т̣ха̄петӣти аттхо. боджджхан̇гасамут̣т̣ха̄пика̄ хи сати идха адхиппета̄. та̄йа сатийа̄ еса сакимпи саран̣ена сарита̄, пунаппунам̣ саран̣ена ануссарита̄ти ведитабба̄.
удайаттхага̄минийа̄ти пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ удайавайага̄минийа̄ удайан̃ча вайан̃ча пат̣ивиджджхитум̣ саматтха̄йа. арийа̄йа̄ти виккхамбханавасена ча самуччхедавасена ча килесехи а̄рака̄ т̣хита̄йа парисуддха̄йа. пан̃н̃а̄йа саманна̄гатоти випассана̄пан̃н̃а̄йа чева маггапан̃н̃а̄йа ча саман̇гӣбхӯто. ниббедхика̄йа̄ти са̄йева ниббиджджханато ниббедхика̄ти вуччати, та̄йа саманна̄гатоти аттхо. таттха маггапан̃н̃а̄йа самуччхедавасена аниббиддхапуббам̣ апада̄литапуббам̣ лобхаккхандхам̣ досаккхандхам̣ мохаккхандхам̣ ниббиджджхати пада̄летӣти ниббедхика̄. випассана̄пан̃н̃а̄йа тадан̇гавасена ниббедхика̄йа маггапан̃н̃а̄йа пат̣ила̄бхасам̣ваттанато ча̄ти випассана̄ ‘‘ниббедхика̄’’ти ваттум̣ ват̣т̣ати. самма̄ дуккхаккхайага̄минийа̄ти идха̄пи маггапан̃н̃а̄ ‘‘самма̄ хетуна̄ найена ват̣т̣адуккхам̣ кхепайама̄на̄ гаччхатӣти самма̄ дуккхаккхайага̄минӣ на̄ма. випассана̄ тадан̇гавасена ват̣т̣адуккхан̃ча килесадуккхан̃ча кхепайама̄на̄ гаччхатӣти дуккхаккхайага̄минӣ. дуккхаккхайага̄минийа̄ ва̄ маггапан̃н̃а̄йа пат̣ила̄бхасам̣ваттанато еса̄ дуккхаккхайага̄минӣ’’ти ведитабба̄.
26. абхичетасика̄нанти абхичиттам̣ сет̣т̣хачиттам̣ сита̄нам̣ ниссита̄нам̣. дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄нанти аппитаппитаккхан̣е сукхапат̣ила̄бхахетӯнам̣. ника̄мала̄бхӣти иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджита̄. акиччхала̄бхӣти нидуккхала̄бхӣ. акасирала̄бхӣти випулала̄бхӣ. пагун̣абха̄вена еко иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паджджитум̣ саккоти, сама̄дхипа̄рипантхикадхамме пана акиламанто виккхамбхетум̣ на саккоти, со аттано аниччха̄йа кхиппамева вут̣т̣ха̄ти, йатха̄париччхедавасена сама̄паттим̣ т̣хапетум̣ на саккоти айам̣ киччхала̄бхӣ касирала̄бхӣ на̄ма. еко иччхитиччхитаккхан̣е ча сама̄паджджитум̣ саккоти, сама̄дхипа̄рипантхикадхамме ча акиламанто виккхамбхети, со йатха̄париччхедавасенева вут̣т̣ха̄тум̣ саккоти, айам̣ акиччхала̄бхӣ акасирала̄бхӣ на̄ма.
27. айам̣ вуччати маха̄на̄ма арийаса̄вако секхо па̄т̣ипадоти маха̄на̄ма арийаса̄вако секхо па̄т̣ипадо випассана̄габбха̄йа вад̣д̣хама̄накапат̣ипада̄йа саманна̄гатоти вуччатӣти дассети. апуччан̣д̣ата̄йа̄ти апӯтиан̣д̣ата̄йа. бхаббо абхиниббхида̄йа̄ти випассана̄дин̃а̄н̣аппабхеда̄йа бхаббо. самбодха̄йа̄ти арийамагга̄йа. ануттарасса йогаккхемасса̄ти арахаттам̣ ануттаро йогаккхемо на̄ма, тадабхигама̄йа бхабботи дассети. йа̄ пана̄йаметтха аттхадӣпанаттхам̣ упама̄ а̄хат̣а̄, са̄ четокхиласутте вуттанайенева ведитабба̄. кевалан̃хи таттха ‘‘тасса̄ куккут̣ийа̄ ан̣д̣есу тивидхакирийакаран̣ам̣ вийа хи имасса бхиккхуно уссол̣хипаннарасехи ан̇гехи саманна̄гатабха̄во’’ти йам̣ евам̣ опаммасам̣санданам̣ а̄гатам̣, там̣ идха евам̣ сӣласампанно хотӣтиа̄дивачанато ‘‘тасса̄ куккут̣ийа̄ ан̣д̣есу тивидхакирийакаран̣ам̣ вийа имасса бхиккхуно сӣласампанната̄дӣхи паннарасехи дхаммехи саман̇гибха̄во’’ти. евам̣ йоджетва̄ ведитаббам̣. сесам̣ саббаттха вуттасадисамева.
28. имам̣йева ануттарам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхинти имам̣ пат̣хама̄диджджха̄нехи асадисам̣ уттамам̣ чатуттхаджджха̄никам̣ упеккха̄сатипа̄рисуддхим̣. пат̣хама̄бхиниббхида̄ти пат̣хамо н̃а̄н̣абхедо. дутийа̄дӣсупи есева найо. куккут̣аччха̄пако пана екава̄рам̣ ма̄тукуччхито екава̄рам̣ ан̣д̣акосатоти две ва̄ре джа̄йати. арийаса̄вако тӣхи виджджа̄хи та̄йо ва̄ре джа̄йати. пуббенива̄саччха̄дакам̣ тамам̣ винодетва̄ пуббенива̄сан̃а̄н̣ена пат̣хамам̣ джа̄йати, сатта̄нам̣ чутипат̣исандхиччха̄дакам̣ тамам̣ винодетва̄ диббачаккхун̃а̄н̣ена дутийам̣ джа̄йати, чатусаччапат̣иччха̄дакам̣ тамам̣ винодетва̄ а̄саваккхайан̃а̄н̣ена татийам̣ джа̄йати.
29. идамписса хоти чаран̣асминти идампи сӣлам̣ асса бхиккхуно чаран̣ам̣ на̄ма хотӣти аттхо. чаран̣ам̣ на̄ма баху анекавидхам̣, сӣла̄дайо паннарасадхамма̄, таттха идампи екам̣ чаран̣анти аттхо. падаттхо пана чарати тена агатапуббам̣ дисам̣ гаччхатӣти чаран̣ам̣. еса найо саббаттха.
идамписса хоти виджджа̄йа̄ти идам̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣ тасса виджджа̄ на̄ма хотӣти аттхо. виджджа̄ на̄ма баху анекавидха̄, випассанан̃а̄н̣а̄дӣни ат̣т̣ха н̃а̄н̣а̄ни, таттха идампи н̃а̄н̣ам̣ ека̄ виджджа̄типи аттхо. падаттхо пана винивиджджхитва̄ ета̄йа джа̄на̄тӣти виджджа̄. еса найо саббаттха. виджджа̄сампанно итипӣти тӣхи виджджа̄хи виджджа̄сампанно итипи. чаран̣асампанно итипӣти пан̃чадасахи дхаммехи чаран̣асампанно итипи. тадубхайена пана виджджа̄чаран̣асампанно итипӣти.
30. санан̇кума̄рена̄ти пора̄н̣акакума̄рена, чирака̄лато пат̣т̣ха̄йа кума̄роти пан̃н̃а̄тена. со кира мануссапатхе пан̃чачӯл̣акакума̄ракака̄ле джха̄нам̣ ниббаттетва̄ апарихӣнаджджха̄но брахмалоке ниббатти, тасса со аттабха̄во пийо ахоси мана̄по, тасма̄ та̄дисенева аттабха̄вена чарати, тена нам̣ санан̇кума̄роти сан̃джа̄нанти. джанетасминти джанитасмим̣, паджа̄йа̄ти аттхо. йе готтапат̣иса̄риноти йе джанетасмим̣ готтам̣ пат̣исаранти ‘‘ахам̣ готамо, ахам̣ кассапо’’ти, тесу локе готтапат̣иса̄рӣсу кхаттийо сет̣т̣хо. анумата̄ бхагавата̄ти мама пан̃хабйа̄каран̣ена саддхим̣ сам̣сандитва̄ десита̄ти амбат̣т̣хасутте буддхена бхагавата̄ ‘‘ахампи, амбат̣т̣ха, евам̣ вада̄ми –
‘кхаттийо сет̣т̣хо джанетасмим̣, йе готтапат̣иса̄рино;
виджджа̄чаран̣асампанно, со сет̣т̣хо девама̄нусе’ти’’. (дӣ. ни. 1.277) –
евам̣ бха̄сантена анун̃н̃а̄та̄ анумодита̄. са̄дху са̄дху а̄нанда̄ти, бхагава̄ кира а̄дито пат̣т̣ха̄йа ниддам̣ аноккамантова имам̣ суттам̣ сутва̄ а̄нандена секхапат̣ипада̄йа кӯт̣ам̣ гахитанти н̃атва̄ ут̣т̣ха̄йа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисинно са̄дхука̄рам̣ ада̄си. етта̄вата̄ ча пана идам̣ суттам̣ джинабха̄ситам̣ на̄ма джа̄там̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
секхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. поталийасуттаван̣н̣ана̄
31. евам̣ ме сутанти поталийасуттам̣. таттха ан̇гуттара̄песӯти ан̇га̄йева со джанападо, махийа̄ панасса уттарена йа̄ а̄по, та̄сам̣ авидӯратта̄ уттара̄потипи вуччати. катарамахийа̄ уттарена йа̄ а̄поти, маха̄махийа̄. таттха̄йам̣ а̄вибха̄вакатха̄ – айам̣ кира джамбудӣпо дасасахассайоджанапарима̄н̣о. таттха ча чатусахассайоджанаппама̄н̣о падесо удакена аджджхоттхат̣о самуддоти сан̇кхам̣ гато. тисахассайоджанаппама̄н̣е манусса̄ васанти. тисахассайоджанаппама̄н̣е химава̄ патит̣т̣хито уббедхена пан̃чайоджанасатико чатура̄сӣтикӯт̣асахассапат̣иман̣д̣ито самантато сандама̄напан̃часатанадӣвичитто, йаттха а̄йа̄мавиттха̄рена чева гамбхӣрата̄йа ча пан̣н̣а̄сапан̣н̣а̄сайоджана̄ дийад̣д̣хайоджанасатапариман̣д̣ала̄ анотаттадахо кан̣н̣амун̣д̣адахо ратхака̄радахо чхаддантадахо кун̣а̄ладахо манда̄кинӣдахо сӣхапапа̄тадахоти сатта маха̄сара̄ патит̣т̣хита̄. тесу анотаттадахо судассанакӯт̣ам̣ читракӯт̣ам̣ ка̄л̣акӯт̣ам̣ гандхама̄данакӯт̣ам̣ кела̄сакӯт̣анти имехи пан̃чахи паббатехи париккхитто.
таттха судассанакӯт̣ам̣ сован̣н̣амайам̣ двийоджанасатуббедхам̣ антован̇кам̣ ка̄камукхасан̣т̣ха̄нам̣ тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хитам̣. читракӯт̣ам̣ саббаратанамайам̣. ка̄л̣акӯт̣ам̣ ан̃джанамайам̣. гандхама̄данакӯт̣ам̣ са̄нумайам̣ аббхантаре муггаван̣н̣ам̣, мӯлагандхо са̄рагандхо пхеггугандхо тачагандхо папат̣икагандхо расагандхо паттагандхо пуппхагандхо пхалагандхо гандхагандхоти имехи дасахи гандхехи уссаннам̣ на̄наппака̄раосадхасан̃чханнам̣, ка̄л̣апаккхаупосатхадивасе а̄диттамива ан̇га̄рам̣ джалантам̣ тит̣т̣хати. кела̄сакӯт̣ам̣ раджатамайам̣. сабба̄ни судассанена сама̄нуббедхасан̣т̣ха̄на̄ни, тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хита̄ни. та̄ни сабба̄ни дева̄нубха̄вена на̄га̄нубха̄вена ча вассанти, надийо ча тесу санданти. там̣ саббампи удакам̣ анотаттамева пависати. чандимасӯрийа̄ даккхин̣ена ва̄ уттарена ва̄ гаччханта̄ паббатантарена таттха обха̄сам̣ каронти, уджум̣ гаччханта̄ на каронти, теневасса анотаттанти сан̇кха̄ удапа̄ди.
таттха манохарасила̄тала̄ни ниммаччхакаччхапа̄ни пхаликасадисаниммалудака̄ни нха̄натиттха̄ни супат̣ийатта̄ни хонти, йесу буддхапаччекабуддхакхӣн̣а̄сава̄ ча иддхиманто ча исайо нха̄йанти, девайаккха̄дайо уййа̄накӣл̣акам̣ кӣл̣анти.
тасса чатӯсу пассесу сӣхамукхам̣ хаттхимукхам̣ ассамукхам̣ усабхамукханти чатта̄ри мукха̄ни хонти, йехи чатассо надийо санданти. сӣхамукхена никкхантанадӣтӣре сӣха̄ бахутара̄ хонти. хаттхимукха̄дӣхи хаттхиассаусабха̄. пураттхимадисато никкхантанадӣ анотаттам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ итара̄ тиссо надийо анупагамма па̄чӣнахимавантенева амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависати. паччхимадисато ча уттарадисато ча никкхантанадийопи татхева падаккхин̣ам̣ катва̄ паччхимахимавантенева уттарахимавантенева ча амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависанти. даккхин̣адисато никкхантанадӣ пана там̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ даккхин̣ена уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хенева сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ паббатам̣ пахаритва̄ вут̣т̣ха̄йа париккхепена тига̄вутаппама̄н̣а̄ удакадха̄ра̄ ча хутва̄ а̄ка̄сена сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ тийаггал̣е на̄ма па̄са̄н̣е патита̄, па̄са̄н̣о удакадха̄ра̄вегена бхинно. таттха пан̃н̃а̄сайоджанаппама̄н̣а̄ тийаггал̣а̄ на̄ма поккхаран̣ӣ джа̄та̄, поккхаран̣ийа̄ кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хийоджана̄ни гата̄. тато гханапатхавим̣ бхиндитва̄ уман̇гена сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ вин̃джхум̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ хаттхатале пан̃чан̇гулисадиса̄ пан̃чадха̄ра̄ хутва̄ паваттанти. са̄ тиккхаттум̣ анотаттам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гатат̣т̣ха̄не а̄ват̣т̣аган̇га̄ти вуччати. уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хена сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не кан̣хаган̇га̄ти, а̄ка̄сена сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не а̄ка̄саган̇га̄ти, тийаггал̣апа̄са̄н̣е пан̃н̃а̄сайоджанока̄се т̣хита̄ тийаггал̣апоккхаран̣ӣти, кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависитва̄ сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не бахалаган̇га̄ти, уман̇гена сат̣т̣хийоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не уман̇гаган̇га̄ти вуччати. вин̃джхум̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ пан̃чадха̄ра̄ хутва̄ паваттат̣т̣ха̄не пана ган̇га̄ йамуна̄ ачираватӣ сарабхӯ махӣти пан̃чадха̄ сан̇кхам̣ гата̄. евамета̄ пан̃ча маха̄надийо химавантато пабхаванти. та̄су йа̄ айам̣ пан̃чамӣ махӣ на̄ма, са̄ идха маха̄махӣти адхиппета̄. тасса̄ уттарена йа̄ а̄по, та̄сам̣ авидӯратта̄ со джанападо ан̇гуттара̄поти ведитаббо. тасмим̣ ан̇гуттара̄песу джанападе.
а̄пан̣ам̣ на̄ма̄ти тасмим̣ кира нигаме вӣсати а̄пан̣амукхасахасса̄ни вибхатта̄ни ахесум̣. ити со а̄пан̣а̄нам̣ уссаннатта̄ а̄пан̣антвева сан̇кхам̣ гато. тасса ча нигамасса авидӯре надӣтӣре гханаччха̄йо раман̣ӣйо бхӯмибха̄го маха̄ванасан̣д̣о, тасмим̣ бхагава̄ вихарати. теневеттха васанат̣т̣ха̄нам̣ на нийа̄митанти ведитаббам̣. йенан̃н̃атаро ванасан̣д̣о тенупасан̇камӣти бхиккхусан̇гхам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ песетва̄ екакова упасан̇ками поталийам̣ гахапатим̣ сандха̄йа. поталийопи кхо гахапатӣти поталийоти евам̣на̄мако гахапати. сампаннанива̄санапа̄вуран̣оти парипун̣н̣анива̄санапа̄вуран̣о, екам̣ дӣгхадасам̣ са̄т̣акам̣ ниваттхо екам̣ па̄рутоти аттхо. чхаттупа̄хана̄хӣти чхаттам̣ гахетва̄ упа̄хана̄ а̄руйха̄ти аттхо. а̄сана̄нӣти паллан̇капӣт̣хапала̄лапӣт̣хака̄дӣни. антамасо са̄кха̄бхан̇гампи хи а̄санантева вуччати. гахапатива̄дена̄ти гахапатӣти имина̄ вачанена. самуда̄чаратӣти вохарати.
бхагавантам̣ етадавоча̄ти татийам̣ гахапатӣти вачанам̣ адхива̄сетум̣ асакконто бхагавантаметам̣ ‘‘тайидам̣, бхо, готама̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха наччханнанти на ануччхавикам̣. наппатирӯпанти на са̄руппам̣. а̄ка̄ра̄тиа̄дӣни сабба̄нева ка̄ран̣авевачана̄ни. дӣгхадасаваттхадха̄ран̣а-кесамассунакхат̣хапана̄дӣни хи сабба̄нева гихибйан̃джана̄ни тасса гихибха̄вам̣ па̄кат̣ам̣ каронтӣти а̄ка̄ра̄, гихисан̣т̣ха̄нена сан̣т̣хитатта̄ лин̇га̄, гихибха̄васса сан̃джа̄нананимиттата̄йа нимитта̄ти вутта̄. йатха̄ там̣ гахапатисса̄ти йатха̄ гахапатисса а̄ка̄ралин̇ганимитта̄ бхавеййум̣, татхева туйхам̣. тена та̄хам̣ евам̣ самуда̄чара̄мӣти дассети. атха со йена ка̄ран̣ена гахапатива̄дам̣ на̄дхива̄сети, там̣ пака̄сенто ‘‘татха̄ хи пана ме’’тиа̄дима̄ха.
ниййа̄танти ниййа̄титам̣. анова̄дӣ анупава̄дӣти ‘‘та̄та̄, касатха, вапатха, ван̣иппатхам̣ пайоджетха̄’’тиа̄дина̄ хи найена оваданто ова̄дӣ на̄ма хоти. ‘‘тумхе на касатха, на вапатха, на ван̣иппатхам̣ пайоджетха, катхам̣ джӣвиссатха, путтада̄рам̣ ва̄ бхариссатха̄’’тиа̄дина̄ найена пана упаваданто упава̄дӣ на̄ма хоти. ахам̣ пана убхайампи там̣ на кароми. тена̄хам̣ таттха анова̄дӣ анупава̄дӣти дассети. гха̄саччха̄данапарамо вихара̄мӣти гха̄саматтан̃чева аччха̄данаматтан̃ча парамам̣ катва̄ вихара̄ми, тато парам̣ наттхи, на ча паттхемӣти дӣпети.
32. гиддхилобхо паха̄табботи гедхабхӯто лобхо паха̄таббо. анинда̄росанти анинда̄бхӯтам̣ агхат̣т̣анам̣. нинда̄росоти нинда̄гхат̣т̣ана̄. воха̄расамуччхеда̄йа̄ти еттха воха̄роти бйаваха̄равоха̄ропи пан̣н̣аттипи вачанампи четана̄пи. таттха –
‘‘йо хи кочи мануссесу, воха̄рам̣ упаджӣвати;
евам̣ ва̄сет̣т̣ха джа̄на̄хи, ва̄н̣иджо со на бра̄хман̣о’’ти. (ма. ни. 2.457) –
айам̣ бйаваха̄равоха̄ро на̄ма. ‘‘сан̇кха̄ саман̃н̃а̄ пан̃н̃атти воха̄ро’’ти (дха. са. 1313-1315) айам̣ пан̣н̣аттивоха̄ро на̄ма. ‘‘татха̄ татха̄ вохарати апара̄маса’’нти (ма. ни. 3.332) айам̣ вачанавоха̄ро на̄ма. ‘‘ат̣т̣ха арийавоха̄ра̄ ат̣т̣ха анарийавохара̄’’ти (а. ни. 8.67) айам̣ четана̄воха̄ро на̄ма, айамидха̄дхиппето. йасма̄ ва̄ паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа гихӣти четана̄ наттхи, саман̣оти четана̄ хоти. гихӣти вачанам̣ наттхи, саман̣оти вачанам̣ хоти. гихӣти пан̣н̣атти наттхи, саман̣оти пан̣н̣атти хоти. гихӣти бйаваха̄ро наттхи, саман̣оти ва̄ паббаджитоти ва̄ бйаваха̄ро хоти. тасма̄ саббепете лаббханти.
33. йесам̣ кхо ахам̣ сам̣йоджана̄нам̣ хету па̄н̣а̄типа̄тӣти еттха па̄н̣а̄типа̄това сам̣йоджанам̣. па̄н̣а̄типа̄тассева хи хету па̄н̣а̄типа̄тапаччайа̄ па̄н̣а̄типа̄тӣ на̄ма хоти. па̄н̣а̄типа̄та̄нам̣ пана бахута̄йа ‘‘йесам̣ кхо аха’’нти вуттам̣. теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нанти тесам̣ ахам̣ па̄н̣а̄типа̄табандхана̄нам̣. паха̄на̄йа самуччхеда̄йа пат̣ипанноти имина̄ апа̄н̣а̄типа̄тасан̇кха̄тена ка̄йикасӣласам̣варена паха̄наттха̄йа самуччхеданаттха̄йа пат̣ипанно. атта̄пи мам̣ упавадеййа̄ти кунтхакипилликампи на̄ма джӣвита̄ аворопанакаса̄сане паббаджитва̄ па̄н̣а̄типа̄таматтатопи орамитум̣ на саккоми, ким̣ майхам̣ паббаджджа̄йа̄ти евам̣ атта̄пи мам̣ упавадеййа. анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййунти еварӯпе на̄ма са̄сане паббаджитва̄ па̄н̣а̄типа̄таматтатопи орамитум̣ на саккоти, ким̣ етасса паббаджджа̄йа̄ти евам̣ анувичча тулайитва̄ парийога̄хетва̄ ан̃н̃епи вин̃н̃ӯ пан̣д̣ита̄ гарахеййум̣. етадева кхо пана сам̣йоджанаметам̣ нӣваран̣анти дасасу сам̣йоджанесу пан̃часу ча нӣваран̣есу апарийа̄паннампи ‘‘ат̣т̣ха нӣваран̣а̄’’ти десана̄васенетам̣ вуттам̣. ват̣т̣абандханат̣т̣хена хи хитапат̣иччха̄данат̣т̣хена ча сам̣йоджанантипи нӣваран̣антипи вуттам̣. а̄сава̄ти па̄н̣а̄типа̄така̄ран̣а̄ еко авиджджа̄саво уппаджджати. вигха̄тапарил̣а̄ха̄ти вигха̄та̄ ча парил̣а̄ха̄ ча. таттха вигха̄таггахан̣ена килесадуккхан̃ча випа̄кадуккхан̃ча гахитам̣, парил̣а̄хаггахан̣енапи килесапарил̣а̄хо ча випа̄капарил̣а̄хо ча гахито. имина̄ упа̄йена саббаттха аттхо ведитаббо.
34-40. айам̣ пана висесо – теса̄хам̣ сам̣йоджана̄нам̣ паха̄на̄йа̄ти имасмим̣ паде имина̄ динна̄да̄насан̇кха̄тена ка̄йикасӣласам̣варена, саччава̄ча̄сан̇кха̄тена ва̄часикасӣласам̣варена, аписун̣а̄ва̄ча̄сан̇кха̄тена ва̄часикасӣласам̣варена, агиддхилобхасан̇кха̄тена ма̄насикасӣласам̣варена, анинда̄росасан̇кха̄тена ка̄йикава̄часикасӣласам̣варена, акодхупа̄йа̄сасан̇кха̄тена ма̄насикасӣласам̣варена, анатима̄насан̇кха̄тена ма̄насикасӣласам̣варена паха̄наттха̄йа самуччхеданаттха̄йа пат̣ипанноти евам̣ саббава̄ресу йоджана̄ ка̄табба̄.
атта̄пи мам̣ упавадеййа анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййунти имесу пана падесу тин̣асала̄кампи на̄ма упа̄да̄йа адиннам̣ аггахан̣аса̄сане паббаджитва̄ адинна̄да̄наматтатопи вирамитум̣ на саккоми, ким̣ майхам̣ паббаджджа̄йа̄ти евам̣ атта̄пи мам̣ упавадеййа. еварӯпе на̄ма са̄сане паббаджитва̄ адинна̄да̄наматтатопи орамитум̣ на саккоти, ким̣ имасса паббаджджа̄йа̄ти евам̣ анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййум̣? хаса̄пеккхата̄йапи на̄ма давакамйата̄йа ва̄ муса̄ва̄дам̣ акаран̣аса̄сане паббаджитва̄. сабба̄ка̄рена писун̣ам̣ акаран̣аса̄сане на̄ма паббаджитва̄. аппаматтакампи гиддхилобхам̣ акаран̣аса̄сане на̄ма паббаджитва̄пи. какачена ан̇гесу оккантийама̄несупи на̄ма паресам̣ нинда̄росам̣ акаран̣аса̄сане паббаджитва̄. чхиннакха̄н̣укан̣т̣ака̄дӣсупи на̄ма кодхупа̄йа̄сам̣ акаран̣аса̄сане паббаджитва̄. адхима̄наматтампи на̄ма ма̄нам̣ акаран̣аса̄сане паббаджитва̄ атима̄наматтампи паджахитум̣ на саккоми, ким̣ майхам̣ паббаджджа̄йа̄ти евам̣ атта̄пи мам̣ упавадеййа. еварӯпе на̄ма са̄сане паббаджитва̄ атима̄наматтампи паджахитум̣ на саккоти, ким̣ имасса паббаджджа̄йа̄ти евам̣ анувичча̄пи мам̣ вин̃н̃ӯ гарахеййунти евам̣ саббава̄ресу йоджана̄ ка̄табба̄.
а̄сава̄ти имасмим̣ пана паде адинна̄да̄нака̄ран̣а̄ ка̄ма̄саво дит̣т̣ха̄саво авиджджа̄савоти тайо а̄сава̄ уппаджджанти, татха̄ муса̄ва̄дака̄ран̣а̄ писун̣а̄ва̄ча̄ка̄ран̣а̄ ча, гиддхилобхака̄ран̣а̄ дит̣т̣ха̄саво авиджджа̄саво ча, нинда̄росака̄ран̣а̄ авиджджа̄савова, татха̄ кодхупа̄йа̄сака̄ран̣а̄, атима̄нака̄ран̣а̄ бхава̄саво авиджджа̄саво ча̄ти двева а̄сава̄ уппаджджантӣти евам̣ а̄савуппатти ведитабба̄.
имесу пана ат̣т̣хасупи ва̄ресу асаммохаттхам̣ пуна айам̣ сан̇кхепавиниччхайо – пуримесу та̄ва чатӯсу вирамитум̣ на саккомӣти ваттаббам̣, паччхимесу паджахитум̣ на саккомӣти. па̄н̣а̄типа̄танинда̄росакодхупа̄йа̄сесу ча еко авиджджа̄савова хоти, адинна̄да̄намуса̄ва̄даписун̣а̄ва̄ча̄су ка̄ма̄саво дит̣т̣ха̄саво авиджджа̄саво, гиддхилобхе дит̣т̣ха̄саво авиджджа̄саво, атима̄не бхава̄саво авиджджа̄саво, апа̄н̣а̄типа̄там̣ динна̄да̄нам̣ ка̄йикам̣ сӣлам̣, амуса̄ аписун̣ам̣ ва̄часикасӣлам̣, т̣хапетва̄ анинда̄росам̣ сеса̄ни тӣн̣и ма̄насикасӣла̄ни. йасма̄ пана ка̄йенапи гхат̣т̣ети росети ва̄ча̄йапи, тасма̄ анинда̄росо две т̣ха̄на̄ни йа̄ти, ка̄йикасӣлампи хоти ва̄часикасӣлампи. етта̄вата̄ ким̣ катхитам̣? па̄тимоккхасам̣варасӣлам̣. па̄тимоккхасам̣варасӣле т̣хитасса ча бхиккхуно пат̣исан̇кха̄паха̄навасена гихивоха̄расамуччхедо катхитоти ведитаббо.
ка̄ма̄дӣнавакатха̄ван̣н̣ана̄
42. виттха̄радесана̄йам̣ таменам̣ даккхоти падасса упасумбхеййа̄ти имина̄ саддхим̣ самбандхо ведитаббо. идам̣ вуттам̣ хоти, таменам̣ куккурам̣ упасумбхеййа, тасса самӣпе кхипеййа̄ти аттхо. ат̣т̣хикан̇каланти урат̣т̣хим̣ ва̄ пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ ва̄ сӣсат̣т̣хим̣ ва̄. тан̃хи ниммам̣сатта̄ кан̇каланти вуччати. суниккантам̣ никкантанти йатха̄ суниккантам̣ хоти, евам̣ никкантам̣ нилликхитам̣, йадеттха аллӣнамам̣сам̣ аттхи, там̣ саббам̣ нилликхитва̄ ат̣т̣химаттамева катанти аттхо. тенева̄ха ‘‘ниммам̣са’’нти. лохитам̣ пана маккхитва̄ тит̣т̣хати, тена вуттам̣ ‘‘лохитамаккхита’’нти.
бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикехи дуккхехи бахудуккха̄, упа̄йа̄сасам̣килесехи бахупа̄йа̄са̄. йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄ти йа̄ айам̣ пан̃чака̄магун̣а̄рамман̣авасена на̄на̄сабха̄ва̄, та̄нева ча а̄рамман̣а̄ни нисситатта̄ ‘‘на̄наттасита̄’’ти вуччати пан̃чака̄магун̣ӯпеккха̄, там̣ абхиниваджджетва̄. екатта̄ екаттасита̄ти чатуттхаджджха̄нупеккха̄, са̄ хи дивасампи екасмим̣ а̄рамман̣е уппаджджанато екасабха̄ва̄, тадева екам̣ а̄рамман̣ам̣ нисситатта̄ екаттасита̄ на̄ма. йаттха саббасо лока̄мисӯпа̄да̄на̄ апарисеса̄ нируджджхантӣти йаттха чатуттхаджджха̄нупеккха̄йам̣ йам̣ упеккхам̣ а̄гамма йам̣ пат̣ичча саббена саббам̣ апарисеса̄ лока̄мисасан̇кха̄та̄ пан̃чака̄магун̣а̄миса̄ нируджджханти. пан̃чака̄магун̣а̄миса̄ти ча ка̄магун̣а̄рамман̣ачхандара̄га̄, гахан̣ат̣т̣хена тейева ча упа̄да̄на̄типи вутта̄. тамевӯпеккхам̣ бха̄ветӣти там̣ лока̄мисӯпа̄да̄на̄нам̣ пат̣ипаккхабхӯтам̣ чатуттхаджджха̄нупеккхамева вад̣д̣хети.
43. уд̣д̣ӣйеййа̄ти уппатитва̄ гаччхеййа. анупатитва̄ти анубандхитва̄. витаччхеййунти мукхатун̣д̣акена д̣ам̣санта̄ таччхеййум̣. виссаджджеййунти мам̣сапесим̣ накхехи кад̣д̣хитва̄ па̄теййум̣.
47. йа̄нам̣ ва̄ порисеййанти пуриса̄нуччхавикам̣ йа̄нам̣. павараман̣икун̣д̣аланти на̄наппака̄рам̣ уттамаман̣ин̃ча кун̣д̣алан̃ча. са̄ни харантӣти аттано бхан̣д̣ака̄ни ган̣ханти.
48. сампаннапхаланти мадхурапхалам̣. упапаннапхаланти пхалӯпапаннам̣ бахупхалам̣.
49. ануттаранти уттамам̣ пабхассарам̣ нирупаккилесам̣.
50. а̄рака̄ ахам̣, бхантети патхавито набхам̣ вийа самуддасса ориматӣрато паратӣрам̣ вийа ча сувидӯравидӯре ахам̣. ана̄джа̄нӣйети гихивоха̄расамуччхеданасса ка̄ран̣ам̣ аджа̄нанаке. а̄джа̄нӣйабходжананти ка̄ран̣ам̣ джа̄нантехи бхун̃джитаббам̣ бходжанам̣. ана̄джа̄нӣйабходжананти ка̄ран̣ам̣ аджа̄нантехи бхун̃джитаббам̣ бходжанам̣. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
поталийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. джӣвакасуттаван̣н̣ана̄
51. евам̣ ме сутанти джӣвакасуттам̣. таттха джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаванети еттха джӣватӣти джӣвако. кума̄рена бхатоти кома̄рабхаччо. йатха̄ха ‘‘ким̣ етам̣ бхан̣е ка̄кехи сампарикин̣н̣анти? да̄рако дева̄ти. джӣвати бхан̣ети? джӣвати дева̄ти. тена хи бхан̣е там̣ да̄ракам̣ амха̄кам̣ антепурам̣ нетва̄ дха̄тӣнам̣ детха посетунти. тасса джӣватӣти джӣвакоти на̄мам̣ акам̣су, кума̄рена поса̄питоти кома̄рабхаччоти на̄мам̣ акам̣сӯ’’ти (маха̄ва. 328). айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рена пана джӣвакаваттху кхандхаке а̄гатамева. виниччхайакатха̄писса самантапа̄са̄дика̄йа винайат̣т̣хакатха̄йа вутта̄.
айам̣ пана джӣвако екасмим̣ самайе бхагавато доса̄бхисаннам̣ ка̄йам̣ виречетва̄ сӣвеййакам̣ дуссайугам̣ датва̄ ваттха̄нумоданапарийоса̄не сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа чинтеси – ‘‘майа̄ дивасасса дваттиккхаттум̣ буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гантаббам̣, идан̃ча вел̣уванам̣ атидӯре, майхам̣ уййа̄нам̣ амбаванам̣ а̄саннатарам̣, йам̣нӯна̄хаметтха бхагавато виха̄рам̣ ка̄реййа’’нти. со тасмим̣ амбаване раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄нален̣акут̣иман̣д̣апа̄дӣни сампа̄детва̄ бхагавато ануччхавикам̣ гандхакут̣им̣ ка̄ретва̄ амбаванам̣ ат̣т̣ха̄расахаттхуббедхена тамбапат̣т̣аван̣н̣ена па̄ка̄рена париккхипа̄петва̄ буддхаппамукхам̣ бхиккхусан̇гхам̣ чӣварабхаттена сантаппетва̄ даккхин̣одакам̣ па̄тетва̄ виха̄рам̣ ниййа̄теси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘джӣвакасса кома̄рабхаччасса амбаване’’ти.
а̄рабхантӣти гха̄тенти. уддиссакатанти уддиситва̄ катам̣. пат̣иччакамманти атта̄нам̣ пат̣ичча катам̣. атха ва̄ пат̣иччакамманти нимиттакаммассетам̣ адхивачанам̣, там̣ пат̣ичча каммаметтха аттхӣти мам̣сам̣ ‘‘пат̣иччакамма’’нти вуттам̣ хоти йо еварӯпам̣ мам̣сам̣ парибхун̃джати, сопи тасса каммасса да̄йа̄до хоти, вадхакасса вийа тасса̄пи па̄н̣агха̄такаммам̣ хотӣти тесам̣ ладдхи. дхаммасса ча̄нудхаммам̣ бйа̄каронтӣти бхагавата̄ вуттака̄ран̣асса анука̄ран̣ам̣ катхенти. еттха ча ка̄ран̣ам̣ на̄ма тикот̣ипарисуддхамаччхамам̣сапарибхого, анука̄ран̣ам̣ на̄ма маха̄джанасса татха̄ бйа̄каран̣ам̣. йасма̄ пана бхагава̄ уддиссакатам̣ на парибхун̃джати, тасма̄ нева там̣ ка̄ран̣ам̣ хоти, на титтхийа̄нам̣ татха̄ бйа̄каран̣ам̣ анука̄ран̣ам̣. сахадхаммико ва̄да̄нува̄доти парехи вуттака̄ран̣ена сака̄ран̣о хутва̄ тумха̄кам̣ ва̄до ва̄ анува̄до ва̄ вин̃н̃ӯхи гарахитаббака̄ран̣ам̣ кочи аппаматтакопи ким̣ на а̄гаччхати. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘ким̣ сабба̄ка̄ренапи тумха̄кам̣ ва̄де га̄райхам̣ ка̄ран̣ам̣ наттхӣ’’ти. аббха̄чиккхантӣти абхибхавитва̄ а̄чиккханти.
52. т̣ха̄нехӣти ка̄ран̣ехи. дит̣т̣ха̄дӣсу дит̣т̣хам̣ на̄ма бхиккхӯнам̣ аттха̄йа мигамаччхе вадхитва̄ гайхама̄нам̣ дит̣т̣хам̣. сутам̣ на̄ма бхиккхӯнам̣ аттха̄йа мигамаччхе вадхитва̄ гахитанти сутам̣. парисан̇китам̣ на̄ма дит̣т̣хапарисан̇китам̣ сутапарисан̇китам̣ тадубхайавимуттапарисан̇китанти тивидхам̣ хоти.
татра̄йам̣ саббасан̇га̄хакавиниччхайо – идха бхиккхӯ пассанти мануссе джа̄лава̄гура̄дихаттхе га̄мато ва̄ никкхаманте аран̃н̃е ва̄ вичаранте. дутийадивасе ча несам̣ там̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄нам̣ самаччхамам̣сам̣ пин̣д̣апа̄там̣ абхихаранти. те тена дит̣т̣хена парисан̇канти ‘‘бхиккхӯнам̣ ну кхо аттха̄йа ката’’нти, идам̣ дит̣т̣хапарисан̇китам̣ на̄ма, етам̣ гахетум̣ на ват̣т̣ати. йам̣ евам̣ апарисан̇китам̣, там̣ ват̣т̣ати. саче пана те манусса̄ ‘‘касма̄, бханте, на ган̣хатха̄’’ти пуччхитва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘найидам̣, бханте, бхиккхӯнам̣ аттха̄йа катам̣, амхехи аттано аттха̄йа ва̄ ра̄джайутта̄дӣнам̣ аттха̄йа ва̄ ката’’нти ваданти, каппати.