7. вӣмам̣сакасуттаван̣н̣ана̄
487. евам̣ ме сутанти вӣмам̣сакасуттам̣. таттха вӣмам̣сакена̄ти тайо вӣмам̣сака̄ – аттхавӣмам̣сако сан̇кха̄равӣмам̣сако саттхувӣмам̣сакоти. тесу, ‘‘пан̣д̣ита̄ ха̄вусо, манусса̄ вӣмам̣сака̄’’ти (сам̣. ни. 3.2) еттха аттхавӣмам̣сако а̄гато. ‘‘йато кхо, а̄нанда, бхиккху дха̄тукусало ча хоти, а̄йатанакусало ча хоти, пат̣иччасамуппа̄дакусало ча хоти, т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусало ча хоти, етта̄вата̄ кхо, а̄нанда, пан̣д̣ито бхиккху вӣмам̣сакоти алам̣ вачана̄йа̄’’ти (ма. ни. 3.124) еттха сан̇кха̄равӣмам̣сако а̄гато. имасмим̣ пана сутте саттхувӣмам̣сако адхиппето. четопарийа̄йанти читтава̄рам̣ читтапариччхедам̣. саманнесана̄ти есана̄ парийесана̄ упапариккха̄. ити вин̃н̃а̄н̣а̄йа̄ти евам̣ виджа̄нанаттха̄йа.
488. двӣсу дхаммесу татха̄гато саманнеситабботи идха калйа̄н̣амиттӯпаниссайам̣ дассети. маха̄ хи еса калйа̄н̣амиттӯпаниссайо на̄ма. тасса махантабха̄во евам̣ ведитаббо – екасмим̣ хи самайе а̄йасма̄ а̄нандо упад̣д̣хам̣ аттано а̄нубха̄вена хоти, упад̣д̣хам̣ калйа̄н̣амитта̄нубха̄вена̄ти чинтетва̄ аттано дхаммата̄йа ниччхетум̣ асакконто бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи, – ‘‘упад̣д̣хамидам̣, бханте, брахмачарийасса, йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄’’ти. бхагава̄ а̄ха – ‘‘ма̄ хевам̣, а̄нанда, ма̄ хевам̣, а̄нанда, сакаламевидам̣, а̄нанда, брахмачарийам̣ йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄, калйа̄н̣асампаван̇ката̄. калйа̄н̣амиттассетам̣, а̄нанда, бхиккхуно па̄т̣икан̇кхам̣ калйа̄н̣асаха̄йасса калйа̄н̣асампаван̇касса, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вессати, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкариссати. катхан̃ча̄нанда, бхиккху калйа̄н̣амитто…пе… арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бха̄вети, арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ бахулӣкароти. идха̄нанда, бхиккху самма̄дит̣т̣хим̣ бха̄вети…пе… самма̄сама̄дхим̣ бха̄вети вивеканисситам̣ евам̣ кхо, а̄нанда, бхиккху калйа̄н̣амитто…пе… бахулӣкароти, тадамина̄петам̣, а̄нанда, парийа̄йена ведитаббам̣. йатха̄ сакаламевидам̣ брахмачарийам̣ йадидам̣ калйа̄н̣амиттата̄ калйа̄н̣асаха̄йата̄ калйа̄н̣асампаван̇ката̄. маман̃хи, а̄нанда, калйа̄н̣амиттам̣ а̄гамма джа̄тидхамма̄ сатта̄ джа̄тийа̄ паримуччанти. джара̄дхамма̄…пе… сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄садхамма̄ сатта̄ сокапаридевадуккхадоманассупа̄йа̄сехи паримуччантӣ’’ти (сам̣. ни. 5.2).
бхиккхӯнам̣ ба̄хиран̇гасампаттим̣ катхентопи а̄ха – ‘‘ба̄хирам̣, бхиккхаве, ан̇ганти каритва̄ на̄н̃н̃ам̣ екан̇гампи саманупасса̄ми, йам̣ евам̣ махато аттха̄йа сам̣ваттати, йатхайидам̣, бхиккхаве, калйа̄н̣амиттата̄. калйа̄н̣амиттата̄, бхиккхаве, махато аттха̄йа сам̣ваттатӣ’’ти (а. ни. 1.113). маха̄чундасса килесасаллекхапат̣ипадам̣ катхентопи, ‘‘паре па̄памитта̄ бхависсанти, майаметтха калйа̄н̣амитта̄ бхависса̄ма̄ти саллекхо каран̣ӣйо’’ти (ма. ни. 1.83) а̄ха. мегхийаттхерасса вимуттипарипа̄чанийадхамме катхентопи, ‘‘апарипакка̄йа, мегхийа, четовимуттийа̄ пан̃ча дхамма̄ парипа̄ка̄йа сам̣ваттанти. катаме пан̃ча? идха, мегхийа, бхиккху калйа̄н̣амитто хоти’’ти (уда̄. 31) калйа̄н̣амиттӯпаниссайамева висесеси. пийапуттасса ра̄хулаттхерасса абхин̣хова̄дам̣ дентопи –
‘‘митте бхаджассу калйа̄н̣е, пантан̃ча сайана̄санам̣;
вивиттам̣ аппаниггхосам̣, маттан̃н̃ӯ хохи бходжане.
чӣваре пин̣д̣апа̄те ча, паччайе сайана̄сане;
етесу тан̣хам̣ ма̄ка̄си, ма̄ локам̣ пунара̄гамӣ’’ти. (су. ни. 340, 341) –
калйа̄н̣амиттӯпаниссайамева саббапат̣хамам̣ катхеси. евам̣ маха̄ еса калйа̄н̣амиттӯпаниссайо на̄ма. идха̄пи там̣ дассенто бхагава̄ двӣсу дхаммесу татха̄гато саманнеситабботи десанам̣ а̄рабхи. пан̣д̣ито бхиккху двӣсу дхаммесу татха̄гатам̣ есату гавесатӯти аттхо. етена бхагава̄ айам̣ маха̄джаччоти ва̄, лаккхан̣асампанноти ва̄, абхирӯпо дассанӣйоти ва̄, абхин̃н̃а̄то абхилаккхитоти ва̄, имам̣ нисса̄йа̄хам̣ чӣвара̄дайо паччайе лабхисса̄мӣти ва̄, евам̣ чинтетва̄ мам̣ нисса̄йа васанакиччам̣ наттхи. йо пана евам̣ саллаккхети, ‘‘пахоти ме еса саттха̄ хутва̄ саттхукиччам̣ са̄дхету’’нти, со мам̣ бхаджатӯти сӣхана̄дам̣ надати. буддхасӣхана̄до кира на̄меса суттантоти.
ида̄ни те две дхамме дассенто чаккхусотавин̃н̃еййесӯти а̄ха. таттха саттху ка̄йико сама̄ча̄ро вӣмам̣сакасса чаккхувин̃н̃еййо дхаммо на̄ма. ва̄часико сама̄ча̄ро сотавин̃н̃еййо дхаммо на̄ма. ида̄ни тесу саманнеситабба̄ка̄рам̣ дассенто йе сам̣килит̣т̣ха̄тиа̄дима̄ха. таттха сам̣килит̣т̣ха̄ти килесасампайутта̄. те ча на чаккхусотавин̃н̃еййа̄. йатха̄ пана удаке чаланте ва̄ пуппхул̣аке ва̄ мун̃чанте анто маччхо аттхӣти вин̃н̃а̄йати, евам̣ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни ва̄ каронтасса, муса̄ва̄да̄дӣни ва̄ бхан̣антасса ка̄йавачӣсама̄ча̄ре дисва̄ ча сутва̄ ча там̣самут̣т̣ха̄пакачиттам̣ сам̣килит̣т̣ханти вин̃н̃а̄йати. тасма̄ евама̄ха. сам̣килит̣т̣хачиттасса хи ка̄йавачӣсама̄ча̄ра̄пи сам̣килит̣т̣ха̄йева на̄ма. на те татха̄гатасса сам̣виджджантӣти на те татха̄гатасса аттхи. на упалаббхантӣти евам̣ джа̄на̄тӣти аттхо. наттхита̄йева хи те на упалаббханти на пат̣иччханната̄йа. татха̄ хи бхагава̄ екадивасам̣ имесу дхаммесу бхиккхусан̇гхам̣ пава̄ренто а̄ха – ‘‘ханда да̄ни, бхиккхаве, пава̄реми во, на ча ме кин̃чи гарахатха ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄’’ти. евам̣ вутте а̄йасма̄ са̄рипутто ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ йена бхагава̄ тенан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ бхагавантам̣ етадавоча – ‘‘на кхо майам̣, бханте, бхагавато кин̃чи гараха̄ма ка̄йикам̣ ва̄ ва̄часикам̣ ва̄. бхагава̄ хи, бханте, ануппаннасса маггасса уппа̄дета̄, асан̃джа̄тасса маггасса сан̃джа̄нета̄, анаккха̄тасса маггасса аккха̄та̄, магган̃н̃ӯ маггавидӯ маггаковидо. магга̄нуга̄ ча, бханте, етарахи са̄вака̄ вихаранти паччха̄саманна̄гата̄’’ти (сам̣. ни. 1.215). евам̣ парисуддха̄ татха̄гатасса ка̄йавачӣсама̄ча̄ра̄. уттаропи судам̣ ма̄н̣аво татха̄гатасса ка̄йавачӣдва̄ре ана̄ра̄дханӣйам̣ кин̃чи пассисса̄мӣти сатта ма̄се анубандхитва̄ ликкха̄маттампи на аддаса. мануссабхӯто ва̄ еса буддхабхӯтасса ка̄йавачӣдва̄ре ким̣ ана̄ра̄дханӣйам̣ пассиссати? ма̄ропи девапутто бодхисаттасса сато маха̄бхиниккхаманато пат̣т̣ха̄йа чхаббасса̄ни гавесама̄но кин̃чи ана̄ра̄дханӣйам̣ на̄ддаса, антамасо четопаривитаккаматтампи. ма̄ро кира чинтеси – ‘‘сачасса витаккитаматтампи акусалам̣ пассисса̄ми, таттхева нам̣ муддхани пахаритва̄ паккамисса̄мӣ’’ти. со чхаббасса̄ни адисва̄ буддхабхӯтампи екам̣ вассам̣ анубандхитва̄ кин̃чи ваджджам̣ апассанто гаманасамайе вандитва̄ –
‘‘маха̄вӣра маха̄пун̃н̃ам̣, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;
саббаверабхайа̄тӣтам̣, па̄де ванда̄ми готама’’нти. (сам̣. ни. 1.159) –
га̄тхам̣ ватва̄ гато.
вӣтимисса̄ти ка̄ле кан̣ха̄, ка̄ле сукка̄ти евам̣ вомиссака̄. вода̄та̄ти парисуддха̄ никкилеса̄. сам̣виджджантӣти вода̄та̄ дхамма̄ аттхи упалаббханти. татха̄гатасса хи парисуддха̄ ка̄йасама̄ча̄ра̄дайо. тена̄ха – ‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, татха̄гатасса араккхеййа̄ни. катама̄ни чатта̄ри? парисуддхака̄йасама̄ча̄ро, бхиккхаве, татха̄гато, наттхи татха̄гатасса ка̄йадуччаритам̣, йам̣ татха̄гато раккхеййа, ‘ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’ти. парисуддхавачӣсама̄ча̄ро… парисуддхаманосама̄ча̄ро… парисуддха̄джӣво, бхиккхаве, татха̄гато, наттхи татха̄гатасса миччха̄джӣво, йам̣ татха̄гато раккхеййа, ма̄ ме идам̣ паро ан̃н̃а̄сӣ’’ти (а. ни. 7.58).
имам̣ кусалам̣ дхамманти имам̣ анаваджджам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣. ‘‘айама̄йасма̄ саттха̄ ким̣ ну кхо дӣгхараттам̣ сама̄панно атичирака̄лато пат̣т̣ха̄йа имина̄ саманна̄гато, уда̄ху иттарасама̄панно хиййо ва̄ паре ва̄ парасуве ва̄ дивасе сама̄панно’’ти евам̣ гавесатӯти аттхо. екаччена хи екасмим̣ т̣ха̄не васантена баху миччха̄джӣвакаммам̣ катам̣, там̣ таттха ка̄ла̄тиккаме пан̃н̃а̄йати, па̄кат̣ам̣ хоти. со ан̃н̃атарам̣ паччантага̄мам̣ ва̄ самуддатӣрам̣ ва̄ гантва̄ пан̣н̣аса̄лам̣ ка̄ретва̄ а̄ран̃н̃ако вийа хутва̄ вихарати. манусса̄ самбха̄ванам̣ уппа̄детва̄ тасса пан̣ӣте паччайе денти. джанападава̄сино бхиккхӯ тасса париха̄рам̣ дисва̄, ‘‘атидаппито вата̄йам̣ а̄йасма̄, ко ну кхо есо’’ти паригган̣ханта̄, ‘‘асукат̣т̣ха̄не асукам̣ на̄ма миччха̄джӣвам̣ катва̄ паккантабхиккхӯ’’ти н̃атва̄ на сакка̄ имина̄ саддхим̣ упосатхо ва̄ пава̄ран̣а̄ ва̄ ка̄тунти саннипатитва̄ дхаммена самена уккхепанӣйа̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ каммам̣ каронти. еварӯпа̄йа пат̣иччханнапат̣ипаттийа̄ аттхибха̄вам̣ ва̄ наттхибха̄вам̣ ва̄ вӣмам̣са̄петум̣ евама̄ха.
евам̣ джа̄на̄тӣти дӣгхараттам̣ сама̄панно, на иттарасама̄панноти джа̄на̄ти. аначчхарийам̣ четам̣. йам̣ татха̄гатасса етарахи саббан̃н̃утам̣ паттасса дӣгхараттам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣ парисуддхам̣ бхавеййа. йасса бодхисаттака̄лепи евам̣ ахоси.
атӣте кира гандха̄рара̄джа̄ ча ведехара̄джа̄ ча двепи саха̄йака̄ хутва̄ ка̄месу а̄дӣнавам̣ дисва̄ раджджа̄ни путта̄нам̣ ниййа̄тетва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ екасмим̣ аран̃н̃ага̄маке пин̣д̣а̄йа чаранти. паччанто на̄ма дуллабхалон̣о хоти. тато алон̣ам̣ йа̄гум̣ лабхитва̄ екисса̄йа са̄ла̄йа нисӣдитва̄ пиванти. антарантаре манусса̄ лон̣ачун̣н̣ам̣ а̄харитва̄ денти. екадивасам̣ еко ведехисисса пан̣н̣е паккхипитва̄ лон̣ачун̣н̣ам̣ ада̄си. ведехиси гахетва̄ упад̣д̣хам̣ гандха̄рисисса-сантике т̣хапетва̄ упад̣д̣хам̣ аттано сантике т̣хапеси. тато тхокам̣ парибхутта̄васесам̣ дисва̄, ‘‘ма̄ идам̣ нассӣ’’ти пан̣н̣ена вет̣хетва̄ тин̣агахане т̣хапеси. пуна екасмим̣ дивасе йа̄гупа̄нака̄ле сатим̣ катва̄ олокенто там̣ дисва̄ гандха̄рисим̣ упасан̇камитва̄, ‘‘ито тхокам̣ ган̣хатха а̄чарийа̄’’ти а̄ха. куто те ладдхам̣ ведехисӣти? тасмим̣ дивасе парибхутта̄васесам̣ ‘‘ма̄ нассӣ’’ти майа̄ т̣хапитанти. гандха̄риси гахетум̣ на иччхати, алон̣акам̣йева йа̄гум̣ пивитва̄ ведехам̣ исим̣ авоча –
‘‘хитва̄ га̄масахасса̄ни, парипун̣н̣а̄ни сол̣аса;
кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни пхӣта̄ни, саннидхим̣ да̄ни куббасӣ’’ти. (джа̄. 1.7.76);
ведехиси авоча – ‘‘тумхе раджджам̣ паха̄йа паббаджита̄, ида̄ни касма̄ лон̣ачун̣н̣аматтасаннидхика̄ран̣а̄ паббаджджа̄йа ануччхавикам̣ на каротха̄’’ти? ким̣ майа̄ катам̣ ведехисӣти? атха нам̣ а̄ха –
‘‘хитва̄ гандха̄рависайам̣, пахӯтадханадха̄рийам̣;
паса̄санато никкханто, идха да̄ни паса̄сасӣ’’ти. (джа̄. 1.7.77);
гандха̄ро а̄ха –
‘‘дхаммам̣ бхан̣а̄ми ведеха, адхаммо ме на руччати;
дхаммам̣ ме бхан̣ама̄насса, на па̄памупалимпатӣ’’ти. (джа̄. 1.7.78);
ведехо а̄ха –
‘‘йена кеначи ван̣н̣ена, паро лабхати руппанам̣;
махаттхийампи че ва̄чам̣, на там̣ бха̄сеййа пан̣д̣ито’’ти. (джа̄. 1.7.79);
гандха̄ро а̄ха –
‘‘ка̄мам̣ руппату ва̄ ма̄ ва̄, бхусам̣ва викирӣйату;
дхаммам̣ ме бхан̣ама̄насса, на па̄памупалимпатӣ’’ти. (джа̄. 1.7.80);
тато ведехиси йасса сака̄пи буддхи наттхи, а̄чарийасантике винайам̣ на сиккхати, со андхамахим̣со вийа ване чаратӣти чинтетва̄ а̄ха –
‘‘но че асса сака̄ буддхи, винайо ва̄ сусиккхито;
ване андхамахим̣сова, чареййа бахуко джано.
йасма̄ ча панидхекачче, а̄черамхи сусиккхита̄;
тасма̄ винӣтавинайа̄, чаранти сусама̄хита̄’’ти. (джа̄. 1.7.81-82);
еван̃ча пана ватва̄ ведехиси аджа̄нитва̄ майа̄ катанти гандха̄рисим̣ кхама̄песи. те убхопи тапам̣ чаритва̄ брахмалокам̣ агамам̣су. евам̣ татха̄гатасса бодхисаттака̄лепи дӣгхараттам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣ парисуддхам̣ ахоси.
уттаджджха̄панно айама̄йасма̄ бхиккху йасапаттоти айама̄йасма̄ амха̄кам̣ саттха̄ бхиккху н̃аттам̣ пан̃н̃а̄табха̄вам̣ па̄кат̣абха̄вам̣ аджджха̄панно ну кхо, сайан̃ча парива̄расампаттим̣ патто ну кхо ноти. тена часса пан̃н̃а̄таджджха̄паннабха̄вена йасасаннисситабха̄вена ча ким̣ екачче а̄дӣнава̄ сандиссанти уда̄ху ноти евам̣ саманнесантӯти дассети. на та̄ва, бхиккхавети, бхиккхаве, йа̄ва бхиккху на ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣсу абхин̃н̃а̄табха̄вам̣ ва̄ парива̄расампаттим̣ ва̄ а̄панно хоти, та̄ва екачче ма̄на̄тима̄на̄дайо а̄дӣнава̄ на сам̣виджджанти упасантӯпасанто вийа сота̄панно вийа сакада̄га̄мӣ вийа ча вихарати. арийо ну кхо путхуджджано ну кхотипи н̃а̄тум̣ на сакка̄ хоти.
йато ча кхо, бхиккхавети йада̄ пана идхекаччо бхиккху н̃а̄то хоти парива̄расампанно ва̄, тада̄ тин̣хена син̇гена гоган̣ам̣ виджджханто дут̣т̣хагон̣о вийа, мигасан̇гхам̣ абхимаддама̄но дӣпи вийа ча ан̃н̃е бхиккхӯ таттха таттха виджджханто ага̄раво асабха̄гавутти аггапа̄дена бхӯмим̣ пхусанто вийа чарати. екаччо пана кулапутто йатха̄ йатха̄ н̃а̄то хоти йасассӣ, татха̄ татха̄ пхалабха̄рабхарито вийа са̄ли сут̣т̣хутарам̣ онамати, ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣсу упасан̇камантесу акин̃чанабха̄вам̣ паччавеккхитва̄ саман̣асан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄ чхиннависа̄н̣аусабхо вийа, чан̣д̣а̄лада̄рако вийа ча сорато нива̄то нӣчачитто хутва̄ бхиккхусан̇гхасса чева садевакасса ча локасса, хита̄йа сукха̄йа пат̣ипаджджати. еварӯпам̣ пат̣ипаттим̣ сандха̄йа ‘‘на̄сса идхекачче а̄дӣнава̄’’ти а̄ха.
татха̄гато пана ат̣т̣хасу локадхаммесу та̄дӣ, со хи ла̄бхепи та̄дӣ, ала̄бхепи та̄дӣ, йасепи та̄дӣ, айасепи та̄дӣ, пасам̣са̄йапи та̄дӣ, нинда̄йапи та̄дӣ, сукхепи та̄дӣ, дуккхепи та̄дӣ, тасма̄ сабба̄ка̄рена на̄сса идхекачче а̄дӣнава̄ сам̣виджджанти. абхайӯпаратоти абхайо хутва̄ упарато, аччантӯпарато сататӯпаратоти аттхо. на ва̄ бхайена упаратотипи абхайӯпарато. чатта̄ри хи бхайа̄ни килесабхайам̣ ват̣т̣абхайам̣ дуггатибхайам̣ упава̄дабхайанти. путхуджджано чатӯхипи бхайехи бха̄йати. секкха̄ тӣхи, тесан̃хи дуггатибхайам̣ пахӣнам̣, ити сатта секкха̄ бхайӯпарата̄, кхӣн̣а̄саво абхайӯпарато на̄ма, тасса хи екампи бхайам̣ наттхи. ким̣ парава̄дабхайам̣ наттхӣти? наттхи. пара̄нуддайам̣ пана пат̣ичча, ‘‘ма̄дисам̣ кхӣн̣а̄савам̣ пат̣ичча сатта̄ ма̄ нассантӯ’’ти упава̄дам̣ раккхати. мӯлуппалава̄пивиха̄рава̄сӣ йасаттхеро вийа.
тхеро кира мӯлуппалава̄пига̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. атхасса упат̣т̣ха̄какуладва̄рам̣ паттасса паттам̣ гахетва̄ тхан̣д̣илапӣт̣хакам̣ нисса̄йа а̄санам̣ пан̃н̃апесум̣. амаччадхӣта̄пи там̣йева пӣт̣хакам̣ нисса̄йа паратобха̄ге нӣчатарам̣ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисӣди. еко нева̄сико бхиккху паччха̄ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо два̄ре т̣хатва̄ва олокенто тхеро амаччадхӣтара̄ саддхим̣ екаман̃че нисинноти саллаккхетва̄, ‘‘айам̣ пам̣сукӯлико виха̄рева упасантӯпасанто вийа вихарати, антога̄ме пана упат̣т̣ха̄йика̄хи саддхим̣ екаман̃че нисӣдатӣ’’ти чинтетва̄, ‘‘ким̣ ну кхо майа̄ дуддит̣т̣ха’’нти пунаппунам̣ олокетва̄ татха̄сан̃н̃ӣва хутва̄ пакка̄ми. тхеропи бхаттакиччам̣ катва̄ виха̄рам̣ гантва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа нисӣди. нева̄сикопи катабхаттакиччо виха̄рам̣ гантва̄, ‘‘там̣ пам̣сукӯликам̣ нигган̣хитва̄ виха̄ра̄ никкад̣д̣хисса̄мӣ’’ти асан̃н̃атанӣха̄рена тхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ парибхогагхат̣ато улун̇кена удакам̣ гахетва̄ маха̄саддам̣ каронто па̄де дхови. тхеро, ‘‘ко ну кхо айам̣ асан̃н̃атача̄рико’’ти а̄ваджджанто саббам̣ н̃атва̄, ‘‘айам̣ майи манам̣ падосетва̄ апа̄йӯпаго ма̄ ахосӣ’’ти веха̄сам̣ аббхуггантва̄ кан̣н̣ика̄ман̣д̣аласамӣпе паллан̇кена нисӣди. нева̄сико дут̣т̣ха̄ка̄рена гхат̣икам̣ уккхипитва̄ два̄рам̣ виваритва̄ анто павит̣т̣хо тхерам̣ апассанто, ‘‘хет̣т̣ха̄ман̃чам̣ павит̣т̣хо бхависсатӣ’’ти олокетва̄ таттха̄пи апассанто никкхамитум̣ а̄рабхи. тхеро укка̄си. итаро уддхам̣ олокенто дисва̄ адхива̄сетум̣ асакконто евама̄ха – ‘‘патирӯпам̣ те, а̄вусо, пам̣сукӯлика евам̣ а̄нубха̄васампаннасса упат̣т̣ха̄йика̄йа саддхим̣ екаман̃че нисӣдиту’’нти. паббаджита̄ на̄ма, бханте, ма̄туга̄мена саддхим̣ на екаман̃че нисӣданти, тумхехи пана дуддит̣т̣хаметанти. евам̣ кхӣн̣а̄сава̄ пара̄нуддайа̄йа упава̄дам̣ раккханти.
кхайа̄ ра̄гасса̄ти ра̄гасса кхайенева. вӣтара̄гатта̄ ка̄ме на пат̣исевати, на пат̣исан̇кха̄йа ва̄ретва̄ти. тан̃чети евам̣ татха̄гатасса килесаппаха̄нам̣ н̃атва̄ таттха таттха т̣хитанисиннака̄ла̄дӣсупи чатупарисамаджджхе алан̇катадхамма̄сане нисӣдитва̄пи итипи саттха̄ вӣтара̄го вӣтадосо вӣтамохо вантакилесо пахӣнамало аббха̄ муттапун̣н̣ачандо вийа супарисуддхоти евам̣ татха̄гатасса килесаппаха̄не ван̣н̣ам̣ катхайама̄нам̣ там̣ вӣмам̣сакам̣ бхиккхум̣ паре евам̣ пуччхеййум̣ чети аттхо.
а̄ка̄ра̄ти ка̄ран̣а̄ни. анвайа̄ти анубуддхийо. сан̇гхе ва̄ вихарантоти аппекада̄ апариччхиннаган̣анасса бхиккхусан̇гхасса маджджхе вихаранто. еко ва̄ вихарантоти иччха̄махам̣, бхиккхаве, ад̣д̣хама̄сам̣ пат̣исаллӣйитунти, тема̄сам̣ пат̣исаллӣйитунти евам̣ пат̣исалла̄не чева па̄лилеййакаванасан̣д̣е ча екако вихаранто. сугата̄ти сут̣т̣хугата̄ суппат̣ипанна̄ ка̄рака̄ йуттапайутта̄. еварӯпа̄пи хи екачче бхиккхӯ аттхи. дуггата̄ти дут̣т̣хугата̄ дуппат̣ипанна̄ ка̄йадал̣хибахула̄ виссат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄на̄. еварӯпа̄пи екачче аттхи. ган̣амануса̄сантӣти ган̣абандханена баддха̄ ган̣а̄ра̄ма̄ ган̣абахулика̄ хутва̄ ган̣ам̣ парихаранти. еварӯпа̄пи екачче аттхи. тесам̣ пат̣ипаккхабхӯта̄ ган̣ато ниссат̣а̄ висам̣сат̣т̣ха̄ виппамуттавиха̄ринопи аттхи.
а̄мисесу сандиссантӣти а̄мисагиддха̄ а̄мисачаккхука̄ чатупаччайаа̄мисаттхамева а̄хин̣д̣ама̄на̄ а̄мисесу сандиссама̄накабхиккхӯпи аттхи. а̄мисена анупалитта̄ чатӯхи паччайехи виниваттама̄наса̄ аббха̄ муттачандасадиса̄ хутва̄ вихарама̄на̄пи аттхи. на̄йама̄йасма̄ там̣ тена аваджа̄на̄тӣти айам̣ а̄йасма̄ саттха̄ та̄йа та̄йа пат̣ипаттийа̄ там̣ там̣ пуггалам̣ на̄ваджа̄на̄ти, айам̣ пат̣ипанно ка̄рако, айам̣ ган̣ато ниссат̣о висам̣сат̣т̣хо. айам̣ а̄мисена анупалитто паччайехи виниваттама̄насо аббха̄ мутто чандима̄ вийа̄ти евамасса гехаситавасена усса̄дана̄пи наттхи. айам̣ дуппат̣ипанно ака̄рако ка̄йадал̣хибахуло виссат̣т̣хакаммат̣т̣ха̄но, айам̣ ган̣абандханабаддхо, айам̣ а̄мисагиддхо лоло а̄мисачаккхукоти евамасса гехаситавасена апаса̄дана̄пи наттхӣти аттхо. имина̄ ким̣ катхитам̣ хоти? татха̄гатасса саттесу та̄дибха̄во катхито хоти. айан̃хи –
‘‘вадхакасса девадаттасса, чорассан̇гулима̄лино;
дханапа̄ле ра̄хуле ча, саббесам̣ самако мунӣ’’ти. (ми. па. 6.6.5);
489. татра, бхиккхавети тесу двӣсу вӣмам̣сакесу. йо, ‘‘ке пана̄йасмато а̄ка̄ра̄’’ти пуччха̄йам̣ а̄гато ган̣т̣хивӣмам̣сако ча, йо ‘‘абхайӯпарато айама̄йасма̄’’ти а̄гато мӯлавӣмам̣сако ча. тесу мӯлавӣмам̣сакена татха̄гатова уттари пат̣ипуччхитаббо. со хи пуббе парассева катха̄йа нит̣т̣хан̇гато. паро ча на̄ма джа̄нитва̄пи катхеййа аджа̄нитва̄пи. евамасса катха̄ бхӯта̄пи хоти абхӯта̄пи, тасма̄ парассева катха̄йа нит̣т̣хам̣ агантва̄ тато уттари татха̄гатова пат̣ипуччхитабботи аттхо.
бйа̄карама̄ноти еттха йасма̄ татха̄гатасса миччха̄бйа̄каран̣ам̣ на̄ма наттхи, тасма̄ самма̄ миччха̄ти аватва̄ бйа̄карама̄нотвева вуттам̣. етам̣ патхохамасми етам̣ гочароти еса майхам̣ патхо еса гочароти аттхо. ‘‘ета̄па̄тхо’’типи па̄т̣хо, тассаттхо майхам̣ а̄джӣват̣т̣хамакасӣлам̣ парисуддхам̣, сва̄хам̣ тасса парисуддхабха̄вена вӣмам̣сакасса бхиккхуно н̃а̄н̣амукхе ета̄па̄тхо, евам̣ а̄па̄тхам̣ гаччха̄мӣти вуттам̣ хоти. но ча тена таммайоти тенапи ча̄хам̣ парисуддхена сӣлена на таммайо, на сатан̣хо, парисуддхасӣлатта̄ва ниттан̣хохамасмӣти дӣпети.
уттаруттарим̣ пан̣ӣтапан̣ӣтанти уттаруттарим̣ чева пан̣ӣтатаран̃ча катва̄ десети. кан̣хасуккасаппат̣ибха̄ганти кан̣хам̣ чева суккан̃ча, тан̃ча кхо саппат̣ибха̄гам̣ савипаккхам̣ катва̄, кан̣хам̣ пат̣иба̄хитва̄ сукканти суккам̣ пат̣иба̄хитва̄ кан̣ханти евам̣ саппат̣ибха̄гам̣ катва̄ кан̣хасуккам̣ десети. кан̣хам̣ десентопи саусса̄хам̣ савипа̄кам̣ десети, суккам̣ десентопи саусса̄хам̣ савипа̄кам̣ десети. абхин̃н̃а̄йа идхекаччам̣ дхаммам̣ дхаммесу нит̣т̣хам̣ гаччхатӣти тасмим̣ десите дхамме екаччам̣ пат̣иведхадхаммам̣ абхин̃н̃а̄йа тена пат̣иведхадхаммена десана̄дхамме нит̣т̣хам̣ гаччхати. саттхари пасӣдатӣти евам̣ дхамме нит̣т̣хам̣ гантва̄ бхиййосоматта̄йа самма̄самбуддхо со бхагава̄ти саттхари пасӣдати. тена пана бхагавата̄ йо дхаммо аккха̄то, сопи сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо ниййа̄никатта̄. йва̄сса там̣ дхаммам̣ пат̣ипанно сан̇гхо, сопи суппат̣ипанно ван̇ка̄дидосарахитам̣ пат̣ипадам̣ пат̣ипаннатта̄ти евам̣ дхамме сан̇гхепи пасӣдати. тан̃чети там̣ евам̣ пасаннам̣ таттха таттха тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ ван̣н̣ам̣ катхентам̣ бхиккхум̣.
490. имехи а̄ка̄рехӣти имехи саттхувӣмам̣санака̄ран̣ехи. имехи падехӣти имехи аккхарасампин̣д̣анападехи. имехи бйан̃джанехӣти имехи идха вуттехи аккхарехи. саддха̄ нивит̣т̣ха̄ти окаппана̄ патит̣т̣хита̄. мӯладжа̄та̄ти сота̄паттимаггавасена сан̃джа̄тамӯла̄. сота̄паттимагго хи саддха̄йа мӯлам̣ на̄ма. а̄ка̄раватӣти ка̄ран̣ам̣ парийеситва̄ гахитатта̄ сака̄ран̣а̄. дассанамӯлика̄ти сота̄паттимаггамӯлика̄. со хи дассананти вуччати. дал̣ха̄ти тхира̄. асам̣ха̄рийа̄ти харитум̣ на сакка̄. саман̣ена ва̄ти самитапа̄пасаман̣ена ва̄. бра̄хман̣ена ва̄ти ба̄хитапа̄пабра̄хман̣ена ва̄. девена ва̄ти упапаттидевена ва̄. ма̄рена ва̄ти васаваттима̄рена ва̄, сота̄паннасса хи васаваттима̄рена̄пи саддха̄ асам̣ха̄рийа̄ хоти сӯрамбат̣т̣хасса вийа.
со кира саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ сота̄панно хутва̄ гехам̣ а̄гато. атха ма̄ро дваттим̣саваралаккхан̣аппат̣иман̣д̣итам̣ буддхарӯпам̣ ма̄петва̄ тасса гхарадва̄ре т̣хатва̄ – ‘‘саттха̄ а̄гато’’ти са̄санам̣ пахин̣и. сӯро чинтеси, ‘‘ахам̣ ида̄нева саттху сантика̄ дхаммам̣ сутва̄ а̄гато, ким̣ ну кхо бхависсатӣ’’ти упасан̇камитва̄ саттхусан̃н̃а̄йа вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. ма̄ро а̄ха – ‘‘йам̣ те майа̄, сӯрамбат̣т̣ха, рӯпам̣ аниччам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аниччанти катхитам̣, там̣ анупадха̄ретва̄ва сахаса̄ майа̄ евам̣ вуттам̣. тасма̄ твам̣ рӯпам̣ ниччам̣…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ниччанти ган̣ха̄хӣ’’ти. сӯро чинтеси – ‘‘ат̣т̣ха̄наметам̣, йам̣ буддха̄ анупадха̄ретва̄ апаччаккхам̣ катва̄ кин̃чи катхеййум̣, аддха̄ айам̣ майхам̣ виба̄дханаттхам̣ ма̄ро а̄гато’’ти. тато нам̣ твам̣ ма̄роти а̄ха. со муса̄ва̄дам̣ ка̄тум̣ на̄саккхи, а̄ма ма̄росмӣти пат̣иджа̄ни. касма̄ а̄гатосӣти вутте тава саддха̄ча̄ланаттханти а̄ха. кан̣ха па̄пима, твам̣ та̄ва екако тит̣т̣ха, та̄диса̄нам̣ ма̄ра̄нам̣ сатампи сахассампи мама саддхам̣ ча̄летум̣ асаматтхам̣, маггена а̄гата̄ саддха̄ на̄ма сила̄патхавийам̣ патит̣т̣хитасинеру вийа ачала̄ хоти, ким̣ твам̣ еттха̄ти аччхарам̣ пахари. со т̣ха̄тум̣ асакконто таттхевантарадха̄йи. брахмуна̄ ва̄ти брахмака̄йика̄дӣсу ан̃н̃атарабрахмуна̄ ва̄. кеначи ва̄ локасминти ете саман̣а̄дайо т̣хапетва̄ ан̃н̃енапи кеначи ва̄ локасмим̣ харитум̣ на сакка̄. дхаммасаманнесана̄ти сабха̄васаманнесана̄. дхаммата̄сусаманнит̣т̣хоти дхаммата̄йа сусаманнит̣т̣хо, сабха̄венева сут̣т̣ху саманнесито хотӣти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
вӣмам̣сакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.