5. чӯл̣айамакавагго

1. са̄леййакасуттаван̣н̣ана̄

439. евам̣ ме сутанти са̄леййакасуттам̣. таттха косалесӯти косала̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄. тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хӣсаддена косала̄ти вуччати, тасмим̣ косалесу джанападе. пора̄н̣а̄ пана̄ху – йасма̄ пуббе маха̄пана̄дам̣ ра̄джакума̄рам̣ на̄на̄на̄т̣ака̄ни дисва̄ ситаматтампи акаронтам̣ сутва̄ ра̄джа̄ а̄ха – ‘‘йо мама путтам̣ хаса̄пети, сабба̄лан̇ка̄рена нам̣ алан̇каромӣ’’ти. тато нан̇гала̄нипи чхад̣д̣етва̄ маха̄джанака̄йе саннипатите манусса̄ са̄тирека̄ни саттавасса̄ни на̄на̄кӣл̣ика̄йо дассетва̄ нам̣ хаса̄петум̣ на̄саккхим̣су. тато сакко деванат̣ам̣ песеси. со диббана̄т̣акам̣ дассетва̄ хаса̄песи. атха те манусса̄ аттано аттано васанока̄са̄бхимукха̄ паккамим̣су. те пат̣ипатхе миттасухаджджа̄дайо дисва̄ пат̣исантха̄рам̣ каронта̄, ‘‘каччи, бхо, кусалам̣, каччи, бхо, кусала’’нти а̄хам̣су. тасма̄ там̣ ‘‘кусалам̣ кусала’’нти вачанам̣ упа̄да̄йа со падесо косала̄ти вуччатӣти.

ча̄рикам̣ чарама̄ноти атуритача̄рикам̣ чарама̄но. махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхинти сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ сатасахассам̣ ва̄ти евам̣ апариччхиннена махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣. бра̄хман̣ага̄моти бра̄хман̣а̄нам̣ самосаран̣ага̄мопи бра̄хман̣ага̄моти вуччати бра̄хман̣а̄нам̣ бхогага̄мопи. идха самосаран̣ага̄мо адхиппето. тадавасарӣти там̣ авасари, сампаттоти аттхо. виха̄ро панеттха анийа̄мито; тасма̄ тасса авидӯре буддха̄нам̣ ануччхавико еко ванасан̣д̣о бхависсати, саттха̄ там̣ ванасан̣д̣ам̣ гатоти ведитаббо. ассосунти сун̣им̣су упалабхим̣су. сотадва̄расампаттавачананиггхоса̄нуса̄рена джа̄ним̣су. кхоти авадха̄ран̣аттхе падапӯран̣аматте ва̄ нипа̄то. таттха авадха̄ран̣аттхена ассосум̣йева, на несам̣ кочи саванантара̄йо ахосӣти айаматтхо ведитаббо. падапӯран̣ена бйан̃джанасилит̣т̣хата̄маттамева.

ида̄ни йаматтхам̣ ассосум̣, там̣ пака̄сетум̣ саман̣о кхалу, бхо, готамотиа̄ди вуттам̣. таттха самитапа̄патта̄ саман̣оти ведитаббо. кхалӯти ануссаванаттхе нипа̄то. бхоти тесам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄лапанаматтам̣. готамоти бхагавато готтавасена паридӣпанам̣. тасма̄ саман̣о кхалу, бхо, готамоти еттха саман̣о кира, бхо, готамаготтоти еваматтхо дат̣т̣хаббо. сакйапуттоти идам̣ пана бхагавато учча̄кулапаридӣпанам̣. сакйакула̄ паббаджитоти саддха̄паббаджитабха̄вадӣпанам̣. кеначи па̄риджун̃н̃ена анабхибхӯто апариккхӣн̣ам̣йева там̣ кулам̣ паха̄йа саддха̄паббаджитоти вуттам̣ хоти. тато парам̣ вуттаттхамева. там̣ кхо пана̄ти иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхе упайогавачанам̣, тасса кхо пана бхото готамасса̄ти аттхо. калйа̄н̣оти калйа̄н̣агун̣асаманна̄гато, сет̣т̣хоти вуттам̣ хоти. киттисаддоти киттийева, тхутигхосо ва̄. аббхуггатоти садевакам̣ локам̣ аджджхоттхаритва̄ уггато. кинти? ‘‘итипи со бхагава̄…пе… буддхо бхагава̄’’ти.

татра̄йам̣ падасамбандхо – со бхагава̄ итипи арахам̣, итипи самма̄самбуддхо…пе… итипи бхагава̄ти. имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хоти. таттха а̄ракатта̄, арӣнам̣ ара̄нан̃ча хататта̄, паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄, па̄пакаран̣е раха̄бха̄ва̄ти имехи та̄ва ка̄ран̣ехи со бхагава̄ араханти ведитабботиа̄дина̄ найена ма̄тикам̣ никкхипитва̄ сабба̄нева ета̄ни пада̄ни висуддхимагге буддха̄нуссатиниддесе виттха̄рита̄нӣти тато тесам̣ виттха̄ро гахетаббо.

са̄дху кхо пана̄ти сундарам̣ кхо пана; аттха̄вахам̣ сукха̄ваханти вуттам̣ хоти. татха̄рӯпа̄нам̣ арахатанти йатха̄рӯпо со бхавам̣ готамо, еварӯпа̄нам̣ анекехипи каппакот̣исатасахассехи дуллабхадассана̄нам̣ бйа̄маппабха̄париккхиттехи асӣтианубйан̃джанаратанапат̣иман̣д̣итехи дваттим̣смаха̄пурисалаккхан̣аварехи сама̄кин̣н̣аманорамасарӣра̄нам̣ атаппакадассана̄нам̣ атимадхурадхамманиггхоса̄нам̣, йатха̄бхӯтагун̣а̄дхигамена локе арахантоти ладдхасадда̄нам̣ арахатам̣. дассанам̣ хотӣти паса̄дасомма̄ни аккхӣни уммӣлетва̄ дассанаматтампи са̄дху хоти. саче пана ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатена брахмассарена дхаммам̣ десентасса екам̣ падампи сотум̣ лабхисса̄ма, са̄дхутарам̣йева бхависсатӣти евам̣ аджджха̄сайам̣ катва̄.

йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти саббакичча̄ни паха̄йа тут̣т̣хама̄наса̄ а̄гамам̣су. етадавочунти дувидха̄ хи пуччха̄ ага̄рикапуччха̄ анага̄рикапуччха̄ ча. таттха ‘‘ким̣, бханте, кусалам̣, ким̣ акусала’’нти имина̄ найена ага̄рикапуччха̄ а̄гата̄. ‘‘име кхо, бханте, пан̃чупа̄да̄наккхандха̄’’ти имина̄ найена анага̄рикапуччха̄. име пана аттано анурӯпам̣ ага̄рикапуччхам̣ пуччханта̄ етам̣, ‘‘ко ну кхо, бхо готама, хету ко паччайо’’тиа̄дивачанам̣ авочум̣. тесам̣ бхагава̄ йатха̄ на сакконти саллаккхетум̣, евам̣ сам̣кхиттенева та̄ва пан̃хам̣ виссадждженто, адхаммачарийа̄висамачарийа̄хету кхо гахапатайотиа̄дима̄ха. касма̄ пана бхагава̄ йатха̄ на саллаккхенти, евам̣ виссаджджесӣти? пан̣д̣итама̄ника̄ хи те; а̄дитова ма̄тикам̣ ат̣т̣хапетва̄ йатха̄ саллаккхенти, евам̣ аттхе виттха̄рите, десанам̣ утта̄ника̄ти ман̃н̃анта̄ аваджа̄нанти, майампи катхента̄ евамева катхеййа̄ма̄ти ватта̄ро бхаванти. тена несам̣ бхагава̄ йатха̄ на сакконти саллаккхетум̣, евам̣ сам̣кхиттенева та̄ва пан̃хам̣ виссаджджеси. тато саллаккхетум̣ асакконтехи виттха̄радесанам̣ йа̄чито виттха̄рена десетум̣, тена хи гахапатайотиа̄дима̄ха. таттха тена хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. йасма̄ мам̣ тумхе йа̄чатха, тасма̄ти аттхо.

440. тивидханти тӣхи кот̣т̣ха̄сехи. ка̄йена̄ти ка̄йадва̄рена. адхаммачарийа̄висамачарийа̄ти адхаммачарийасан̇кха̄та̄ висамачарийа̄. айам̣ панеттха падаттхо, адхаммасса чарийа̄ адхаммачарийа̄, адхаммакаран̣анти аттхо. висама̄ чарийа̄, висамасса ва̄ каммасса чарийа̄ти висамачарийа̄. адхаммачарийа̄ ча са̄ висамачарийа̄ ча̄ти адхаммачарийа̄висамачарийа̄. етенупа̄йена саббесу кан̣хасуккападесу аттхо ведитаббо. луддоти каккхал̣о. да̄рун̣оти са̄хасико. лохитапа̄н̣ӣти парам̣ джӣвита̄ воропентасса па̄н̣ӣ лохитена липпанти. сачепи на липпанти, татха̄видхо лохитапа̄н̣ӣтвева вуччати. хатаппахате нивит̣т̣хоти хате ча парасса паха̄рада̄не, пахате ча парама̄ран̣е нивит̣т̣хо. адайа̄панноти никкарун̣атам̣ а̄панно.

йам̣ там̣ парасса̄ти йам̣ там̣ парасса сантакам̣. паравиттӯпакаран̣анти тассева парасса виттӯпакаран̣ам̣ тут̣т̣хиджананам̣ париккха̄рабхан̣д̣акам̣. га̄магатам̣ ва̄ти антога̄ме ва̄ т̣хапитам̣. аран̃н̃агатам̣ ва̄ти аран̃н̃е руккхаггапаббатаматтхака̄дӣсу ва̄ т̣хапитам̣. адиннанти техи парехи ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ адиннам̣. тхеййасан̇кха̄танти еттха тхеноти чоро. тхенасса бха̄во тхеййам̣, авахаран̣ачиттассетам̣ адхивачанам̣. сан̇кха̄ сан̇кха̄танти аттхато екам̣, кот̣т̣ха̄сассетам̣ адхивачанам̣, ‘‘сан̃н̃а̄нида̄на̄ хи папан̃часан̇кха̄’’тиа̄дӣсу вийа. тхеййан̃ча там̣ сан̇кха̄тан̃ча̄ти тхеййасан̇кха̄там̣, тхеййачиттасан̇кха̄то еко читтакот̣т̣ха̄соти аттхо. каран̣аттхе четам̣ паччаттавачанам̣, тасма̄ тхеййасан̇кха̄тена̄ти аттхато дат̣т̣хаббам̣.

ма̄тураккхита̄тиа̄дӣсу йам̣ питари нат̣т̣хе ва̄ мате ва̄ гха̄саччха̄дана̄дӣхи пат̣иджаггама̄на̄, вайапаттам̣ кулагхаре дасса̄мӣти ма̄та̄ раккхати, айам̣ ма̄тураккхита̄ на̄ма. етенупа̄йена питураккхита̄дайопи ведитабба̄. сабха̄гакула̄ни пана куччхигатесупи габбхесу катикам̣ каронти – ‘‘саче майхам̣ путто хоти, туйхам̣ дхӣта̄, ан̃н̃аттха гантум̣ на лабхиссати, майхам̣ путтассева хотӯ’’ти. евам̣ габбхепи париггахита̄ сасса̄мика̄ на̄ма. ‘‘йо иттханна̄мам̣ иттхим̣ гаччхати, тасса еттако дан̣д̣о’’ти евам̣ га̄мам̣ ва̄ гехам̣ ва̄ вӣтхим̣ ва̄ уддисса т̣хапитадан̣д̣а̄, пана сапаридан̣д̣а̄ на̄ма. антамасо ма̄ла̄гун̣апариккхитта̄пӣти йа̄ саббантимена париччхедена, ‘‘еса̄ ме бхарийа̄ бхависсатӣ’’ти сан̃н̃а̄йа тасса̄ упари кеначи ма̄ла̄гун̣ам̣ кхипантена ма̄ла̄гун̣аматтена̄пи париккхитта̄ хоти. татха̄рӯпа̄су ча̄риттам̣ а̄паджджита̄ хотӣти еварӯпа̄су иттхӣсу самма̄дит̣т̣хисутте вуттамиччха̄ча̄ралаккхан̣авасена вӣтиккамам̣ катта̄ хоти.

сабха̄гатоти сабха̄йам̣ т̣хито. париса̄гатоти париса̄йам̣ т̣хито. н̃а̄тимаджджхагатоти да̄йа̄да̄нам̣ маджджхе т̣хито. пӯгамаджджхагатоти сенӣнам̣ маджджхе т̣хито. ра̄джакуламаджджхагатоти ра̄джакуласса маджджхе маха̄виниччхайе т̣хито. абхинӣтоти пуччханаттха̄йа нӣто. саккхипут̣т̣хоти саккхим̣ катва̄ пуччхито. ехамбхо пуриса̄ти а̄лапанаметам̣. аттахету ва̄ парахету ва̄ти аттано ва̄ парасса ва̄ хаттхапа̄да̄дихету ва̄ дханахету ва̄. а̄мисакин̃чиккхахету ва̄ти еттха а̄мисанти ла̄бхо адхиппето. кин̃чиккханти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ аппаматтакам̣. антамасо титтирават̣т̣акасаппипин̣д̣анаванӣтапин̣д̣а̄диматтакассапи лан̃джасса хетӯти аттхо. сампаджа̄намуса̄ бха̄сита̄ хотӣти джа̄нантойева муса̄ва̄дам̣ катта̄ хоти.

имесам̣ бхеда̄йа̄ти йесам̣ итоти вутта̄нам̣ сантике сутам̣ хоти, тесам̣ бхеда̄йа. амӯсам̣ бхеда̄йа̄ти йесам̣ амутра̄ти вутта̄нам̣ сантике сутам̣ хоти, тесам̣ бхеда̄йа. ити самагга̄нам̣ ва̄ бхедака̄ти евам̣ самагга̄нам̣ ва̄ двиннам̣ саха̄йака̄нам̣ бхедам̣ катта̄. бхинна̄нам̣ ва̄ ануппада̄та̄ти сут̣т̣ху катам̣ тайа̄, там̣ паджахантена катипа̄хенева те махантам̣ анаттхам̣ кареййа̄ти евам̣ бхинна̄нам̣ пуна асам̣сандана̄йа ануппада̄та̄ упаттхамбхета̄ ка̄ран̣ам̣ дассета̄ти аттхо. вагго а̄ра̄мо абхиратит̣т̣ха̄намасса̄ти вагга̄ра̄мо. ваггаратоти ваггесу рато. вагге дисва̄ ва̄ сутва̄ ва̄ нандатӣти вагганандӣ. ваггакаран̣им̣ ва̄чанти йа̄ ва̄ча̄ самаггепи сатте вагге кароти бхиндати, там̣ калахака̄ран̣ам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти.

ан̣д̣ака̄ти йатха̄ садосе руккхе ан̣д̣ака̄ни ут̣т̣хаханти, евам̣ садосата̄йа кхум̣сана̄вамбхана̄дивачанехи ан̣д̣ака̄ джа̄та̄. каккаса̄ти пӯтика̄. йатха̄ на̄ма пӯтикаруккхо каккасо хоти паггхаритачун̣н̣о, евам̣ каккаса̄ хоти, сотам̣ гхам̣сама̄на̄ вийа пависати. тена вуттам̣ ‘‘каккаса̄’’ти. паракат̣ука̄ти паресам̣ кат̣ука̄ амана̄па̄ досаджананӣ. пара̄бхисаджджанӣти кут̣илакан̣т̣акаса̄кха̄ вийа маммесу виджджхитва̄ паресам̣ абхисаджджанӣ гантука̄ма̄нампи гантум̣ адатва̄ лагганака̄рӣ. кодхаса̄манта̄ти кодхасса а̄санна̄. асама̄дхисам̣ваттаника̄ти аппана̄сама̄дхисса ва̄ упача̄расама̄дхисса ва̄ асам̣ваттаника̄. ити сабба̄нева та̄ни садосава̄ча̄йа вевачана̄ни.

ака̄лава̄дӣти ака̄лена ватта̄. абхӯтава̄дӣти йам̣ наттхи, тасса ватта̄. анаттхава̄дӣти ака̄ран̣анисситам̣ ватта̄. адхаммава̄дӣти асабха̄вам̣ ватта̄. авинайава̄дӣти асам̣варавинайапат̣исам̣йуттасса ватта̄. анидха̄навати ва̄чанти хадайаман̃джӯса̄йам̣ нидхетум̣ айуттам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти. ака̄лена̄ти ваттаббака̄ласса пуббе ва̄ паччха̄ ва̄ айуттака̄ле ватта̄ хоти. анападесанти сутта̄падесавирахитам̣. апарийантаватинти апариччхедам̣, суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ никкхипитва̄ тасса упалаббхам̣ ва̄ упамам̣ ва̄ ваттхум̣ ва̄ а̄харитва̄ ба̄хиракатхам̣йева катхети. никкхиттам̣ никкхиттамева хоти. ‘‘суттам̣ ну кхо катхети джа̄такам̣ ну кхо, насса антам̣ ва̄ кот̣им̣ ва̄ пасса̄ма̄’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. йатха̄ ват̣аруккхаса̄кха̄нам̣ гатагатат̣т̣ха̄не па̄роха̄ отаранти, отин̣н̣отин̣н̣ат̣т̣ха̄не сампаджджитва̄ пуна вад̣д̣хантийева. евам̣ ад̣д̣хайоджанампи йоджанампи гаччхантийева, гаччханте гаччханте пана мӯларуккхо винассати, павен̣иджа̄така̄ва тит̣т̣ханти. евамайампи нигродхадхаммакатхико на̄ма хоти; никкхиттам̣ никкхиттаматтамева катва̄ пассенева парихаранто гаччхати. йо пана бахумпи бхан̣анто етадаттхамидам̣ вуттанти а̄харитва̄ джа̄на̄петум̣ саккоти, тасса катхетум̣ ват̣т̣ати. анаттхасам̣хитанти на аттханисситам̣.

абхиджджха̄та̄ хотӣти абхиджджха̄йа олокета̄ хоти. ахо вата̄ти паттханаттхе нипа̄то. абхиджджха̄йа олокитаматтакена четтха каммапатхабхедо на хоти. йада̄ пана, ‘‘ахо ватидам̣ мама сантакам̣ асса, ахаметтха васам̣ ваттеййа’’нти аттано парин̣а̄мети, тада̄ каммапатхабхедо хоти, айамидха адхиппето.

бйа̄панначиттоти випанначитто пӯтибхӯтачитто. падут̣т̣хаманасан̇каппоти досена дут̣т̣хачиттасан̇каппо. хан̃н̃антӯти гха̄тийантӯ. ваджджхантӯти вадхам̣ па̄пун̣анту. ма̄ ва̄ ахесунти кин̃чипи ма̄ ахесум̣. идха̄пи копаматтакена каммапатхабхедо на хоти. хан̃н̃антӯтиа̄дичинтаненева хоти, тасма̄ евам̣ вуттам̣.

миччха̄дит̣т̣хикоти акусаладассано. випарӣтадассаноти випаллаттхадассано. наттхи диннанти диннасса пхала̄бха̄вам̣ сандха̄йа вадати. йит̣т̣хам̣ вуччати маха̄йа̄го. хутанти пахен̣акасакка̄ро адхиппето, тампи убхайам̣ пхала̄бха̄вамева сандха̄йа пат̣иккхипати. сукатадуккат̣а̄нанти сукатадуккат̣а̄нам̣, кусала̄кусала̄нанти аттхо. пхалам̣ випа̄коти йам̣ пхаланти ва̄ випа̄коти ва̄ вуччати, там̣ наттхӣти вадати. наттхи айам̣ локоти паралоке т̣хитасса айам̣ локо наттхи. наттхи паро локоти идха локе т̣хитассапи паралоко наттхи, саббе таттха таттхева уччхиджджантӣти дассети. наттхи ма̄та̄ наттхи пита̄ти тесу самма̄пат̣ипаттимиччха̄пат̣ипаттӣнам̣ пхала̄бха̄вавасена вадати. наттхи сатта̄ опапа̄тика̄ти чавитва̄ упападжджанакасатта̄ на̄ма наттхӣти вадати. сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведентӣти йе иман̃ча локам̣ паран̃ча локам̣ абхивисит̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йа сайам̣ паччаккхам̣ катва̄ паведенти, те наттхӣти саббан̃н̃убуддха̄нам̣ абха̄вам̣ дӣпети, етта̄вата̄ дасаваттхука̄ миччха̄дит̣т̣хи катхита̄ хоти.

441. па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа̄тиа̄дайо сатта каммапатха̄ чӯл̣ахаттхипаде виттха̄рита̄. анабхиджджха̄дайо утта̄наттха̄йева.

442. сахабйатам̣ упападжджеййанти сахабха̄вам̣ упагаччхеййам̣. брахмака̄йика̄нам̣ дева̄нанти пат̣хамаджджха̄набхӯмидева̄нам̣. а̄бха̄нам̣ дева̄нанти а̄бха̄ на̄ма висум̣ наттхи, паритта̄бхааппама̄н̣а̄бхаа̄бхассара̄наметам̣ адхивачанам̣. паритта̄бха̄нантиа̄ди пана екато аггахетва̄ тесам̣йева бхедато гахан̣ам̣. париттасубха̄нантиа̄дӣсупи есева найо. ити бхагава̄ а̄саваккхайам̣ дассетва̄ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣хапеси.

идха т̣хатва̄ пана девалока̄ сама̄нетабба̄. тиссаннам̣ та̄ва джха̄набхӯмӣнам̣ васена нава брахмалока̄, пан̃ча суддха̄ва̄са̄ чатӯхи а̄рӯпехи саддхим̣ нава̄ти ат̣т̣ха̄раса, вехаппхалехи саддхим̣ екӯнавӣсати, те асан̃н̃ам̣ паккхипитва̄ вӣсати брахмалока̄ хонти, евам̣ чхахи ка̄ма̄вачарехи саддхим̣ чхаббӣсати девалока̄ на̄ма. тесам̣ саббесампи бхагавата̄ дасакусалакаммапатхехи ниббатти дассита̄.

таттха чхасу та̄ва ка̄ма̄вачаресу тин̣н̣ам̣ сучарита̄нам̣ випа̄кенева ниббатти хоти. упаридевалока̄нам̣ пана име каммапатха̄ упаниссайавасена катхита̄. даса кусалакаммапатха̄ хи сӣлам̣, сӣлавато ча касин̣апарикаммам̣ иджджхатӣти. сӣле патит̣т̣ха̄йа касин̣апарикаммам̣ катва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ ниббаттати; дутийа̄дӣни бха̄ветва̄ дутийаджджха̄набхӯмиа̄дӣсу ниббаттати; рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хито пан̃часу суддха̄ва̄сесу ниббаттати; рӯпа̄вачараджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ арӯпа̄вачарасама̄паттим̣ ниббаттетва̄ чатӯсу арӯпесу ниббаттати; рӯпа̄рӯпаджджха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. асан̃н̃абхаво пана ба̄хирака̄нам̣ та̄пасапарибба̄джака̄нам̣ а̄чин̣н̣оти идха на ниддит̣т̣хо. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

са̄леййакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. веран̃джакасуттаван̣н̣ана̄

444. евам̣ ме сутанти веран̃джакасуттам̣. таттха веран̃джака̄ти веран̃джава̄сино. кеначидева каран̣ӣйена̄ти кеначидева анийамитакиччена. сесам̣ саббам̣ пуримасутте вуттанайенева ведитаббам̣. кевалан̃хи идха адхаммача̄рӣ висамача̄рӣти евам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄ десана̄ ката̄. пуримасутте дхамма̄дхит̣т̣ха̄на̄ти айам̣ висесо. сесам̣ та̄дисамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

веран̃джакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. маха̄ведалласуттаван̣н̣ана̄

449. евам̣ ме сутанти маха̄ведалласуттам̣. таттха а̄йасма̄ти сага̄равасаппатиссавачанаметам̣. маха̄кот̣т̣хикоти тасса тхерасса на̄мам̣. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти пхаласама̄паттито вут̣т̣хито. дуппан̃н̃о дуппан̃н̃оти еттха пан̃н̃а̄йа дут̣т̣хам̣ на̄ма наттхи, аппан̃н̃о ниппан̃н̃оти аттхо. китта̄вата̄ ну кхоти ка̄ран̣апариччхедапуччха̄, киттакена ну кхо евам̣ вуччатӣти аттхо. пуччха̄ ча на̄меса̄ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄, дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄, виматиччхедана̄пуччха̄, ануматипуччха̄, катхетукамйата̄пуччха̄ти пан̃чавидха̄ хоти. та̄самидам̣ на̄на̄каран̣ам̣ –

катама̄ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄? пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ ан̃н̃а̄там̣ хоти адит̣т̣хам̣ атулитам̣ атӣритам̣ авибхӯтам̣ авибха̄витам̣, тасса н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа тулана̄йа тӣран̣а̄йа вибхӯта̄йа вибха̄ванаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати. айам̣ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄.

катама̄ дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄? пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ н̃а̄там̣ хоти дит̣т̣хам̣ тулитам̣ тӣритам̣ вибхӯтам̣ вибха̄витам̣, ан̃н̃ехи пан̣д̣итехи саддхим̣ сам̣санданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати. айам̣ дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄.

катама̄ виматиччхедана̄пуччха̄? пакатийа̄ сам̣сайапаккхандо хоти виматипаккхандо, двел̣хакаджа̄то, ‘‘евам̣ ну кхо, на ну кхо, ким̣ ну кхо, катхам̣ ну кхо’’ти, со виматиччхеданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати. айам̣ виматиччхедана̄пуччха̄ (маха̄ни. 150; чӯл̣ани. пун̣н̣акама̄н̣авапуччха̄ниддеса 12).

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄ти? аниччам̣, бханте’’ти (маха̄ва. 21) еварӯпа̄ ануматим̣ гахетва̄ дхаммадесана̄ка̄ле пуччха̄ ануматипуччха̄ на̄ма.

‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄, катаме чатта̄ро’’ти (сам̣. ни. 5.390) еварӯпа̄ бхиккхусан̇гхам̣ сайамева пуччхитва̄ сайамева виссаджджетука̄масса пуччха̄ катхетукамйата̄пуччха̄ на̄ма. та̄су идха дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄ адхиппета̄.

тхеро хи аттано дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сайамева пан̃хам̣ самут̣т̣хапетва̄ сайам̣ виниччхинанто идам̣ суттам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа маттхакам̣ па̄песи. екаччо хи пан̃хам̣ самут̣т̣ха̄петум̣йева саккоти на ниччхетум̣; екаччо ниччхетум̣ саккоти на самут̣т̣ха̄петум̣; екаччо убхайампи на саккоти; екаччо убхайампи саккоти. тесу тхеро убхайампи саккотийева. касма̄? маха̄пан̃н̃ата̄йа. маха̄пан̃н̃ам̣ нисса̄йа хи имасмим̣ са̄сане са̄рипуттаттхеро, маха̄качча̄наттхеро, пун̣н̣аттхеро, кума̄ракассапаттхеро, а̄нандаттхеро, айамева а̄йасма̄ти самбахула̄ тхера̄ висесат̣т̣ха̄нам̣ адхигата̄. на хи сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса маттхакам̣ па̄пун̣итум̣, маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа са̄рипуттаттхеро там̣ т̣ха̄нам̣ адхигато. пан̃н̃а̄йа хи тхерена садисо наттхи. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.189).

татха̄ на сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сам̣сандитва̄ сама̄нетва̄ виттха̄рена аттхам̣ вибхаджетум̣, маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа маха̄качча̄наттхеро таттха пат̣ибало джа̄то, тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджанта̄нам̣ йадидам̣ маха̄качча̄но’’ти (а. ни. 1.197).

татха̄ на сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ дхаммакатхам̣ катхентена даса катха̄ваттхӯни а̄харитва̄ сатта висуддхийо вибхаджантена дхаммакатхам̣ катхетум̣, маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа пун̣н̣аттхеро чатупарисамаджджхе алан̇катадхамма̄сане читтабӣджаним̣ гахетва̄ нисинно лӣл̣а̄йанто пун̣н̣ачандо вийа дхаммам̣ катхеси. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммакатхика̄нам̣ йадидам̣ пун̣н̣о манта̄н̣ипутто’’ти (а. ни. 1.196).

татха̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато бхиккху дхаммам̣ катхенто ито ва̄ етто ва̄ ануккамитва̄ йат̣т̣хикот̣им̣ гахетва̄ андхо вийа, екападикам̣ дан̣д̣акасетум̣ а̄рул̣хо вийа ча гаччхати. маха̄пан̃н̃о пана чатуппадикам̣ га̄тхам̣ никкхипитва̄ упама̄ ча ка̄ран̣а̄ни ча а̄харитва̄ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ гахетва̄ хет̣т̣хупарийам̣ каронто катхеси. маха̄пан̃н̃ата̄йа пана кума̄ракассапаттхеро чатуппадикам̣ га̄тхам̣ никкхипитва̄ упама̄ ча ка̄ран̣а̄ни ча а̄харитва̄ техи саддхим̣ йодженто джа̄тассаре пан̃чаван̣н̣а̄ни кусума̄ни пхулла̄пенто вийа синеруматтхаке ват̣т̣исахассам̣ телападӣпам̣ джа̄ленто вийа тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ хет̣т̣хупарийам̣ каронто катхеси. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ читтакатхика̄нам̣ йадидам̣ кума̄ракассапо’’ти (а. ни. 1.217).

татха̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато бхиккху чатӯхи ма̄сехи чатуппадикампи га̄тхам̣ гахетум̣ на саккоти. маха̄пан̃н̃о пана екападе т̣хатва̄ падасатампи падасахассампи ган̣ха̄ти. а̄нандаттхеро пана маха̄пан̃н̃ата̄йа екападуддха̄ре т̣хатва̄ саким̣йева сутва̄ пуна апуччханто сат̣т̣хи падасахасса̄ни паннараса га̄тха̄сахасса̄ни валлийа̄ пуппха̄ни а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣ханто вийа екаппаха̄ренева ган̣ха̄ти. гахитагахитам̣ па̄са̄н̣е кхаталекха̄ вийа, суван̣н̣агхат̣е паккхиттасӣхаваса̄ вийа ча гахита̄ка̄ренева тит̣т̣хати. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ гатиманта̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо, сатиманта̄нам̣, дхитиманта̄нам̣, бахуссута̄нам̣, упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо’’ти (а. ни. 1.219-223).

на хи сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ чатупат̣исамбхида̄пабхедасса маттхакам̣ па̄пун̣итум̣. маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа маха̄кот̣т̣хитаттхеро адхигамапарипуччха̄саванапуббайога̄нам̣ васена анантанайуссадам̣ пат̣исамбхида̄пабхедам̣ патто. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣исамбхида̄патта̄нам̣ йадидам̣ маха̄кот̣т̣хито’’ти (а. ни. 1.218).

ити тхеро маха̄пан̃н̃ата̄йа пан̃хам̣ самут̣т̣ха̄петумпи ниччхетумпӣти убхайампи саккоти. со дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сайамева саббапан̃хе самут̣т̣хапетва̄ сайам̣ виниччхинанто идам̣ суттам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа маттхакам̣ па̄петва̄, ‘‘собхана̄ вата айам̣ дхаммадесана̄, джет̣т̣хабха̄тикена нам̣ дхаммасена̄патина̄ саддхим̣ сам̣сандисса̄ми, тато айам̣ двиннампи амха̄кам̣ екаматийа̄ екаджджха̄сайена ча т̣хапита̄ атигарука̄ бхависсати па̄са̄н̣аччхаттасадиса̄, чатурогханиттхаран̣аттхика̄нам̣ титтхе т̣хапитана̄ва̄ вийа, маггагаманаттхика̄нам̣ сахассайуттаа̄джан̃н̃аратхо вийа бахупака̄ра̄ бхависсатӣ’’ти дит̣т̣хасам̣санданаттхам̣ пан̃хам̣ пуччхи. тена вуттам̣ – ‘‘та̄су идха дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄ адхиппета̄’’ти.

наппаджа̄на̄тӣти еттха йасма̄ наппаджа̄на̄ти, тасма̄ дуппан̃н̃оти вуччатӣти айаматтхо. еса найо саббаттха. идам̣ дуккханти наппаджа̄на̄тӣти идам̣ дуккхам̣, еттакам̣ дуккхам̣, ито уддхам̣ наттхӣти дуккхасаччам̣ йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄ти. айам̣ дуккхасамудайоти ито дуккхам̣ самудетӣти паваттидуккхапабха̄вика̄ тан̣ха̄ самудайасаччанти йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄ти. айам̣ дуккханиродхоти идам̣ дуккхам̣ айам̣ дуккхасамудайо ча идам̣ на̄ма т̣ха̄нам̣ патва̄ нируджджхатӣти убхиннам̣ аппаватти нибба̄нам̣ ниродхасаччанти йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄ти. айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти айам̣ пат̣ипада̄ дуккханиродхам̣ гаччхатӣти маггасаччам̣ йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄тӣти. анантарава̄репи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. сан̇кхепато панеттха чатусаччакаммат̣т̣ха̄нико пуггало катхитоти ведитаббо.

айан̃хи а̄чарийасантике чатта̄ри сачча̄ни саванато угган̣ха̄ти. т̣хапетва̄ тан̣хам̣ тебхӯмака̄ дхамма̄ дуккхасаччам̣, тан̣ха̄ самудайасаччам̣, убхиннам̣ аппаватти нибба̄нам̣ ниродхасаччам̣, дуккхасаччам̣ париджа̄нанто самудайасаччам̣ паджаханто ниродхапа̄пано магго маггасаччанти евам̣ уггахетва̄ абхинивисати. таттха пурима̄ни две сачча̄ни ват̣т̣ам̣, паччхима̄ни виват̣т̣ам̣, ват̣т̣е абхинивесо хоти, но виват̣т̣е, тасма̄ айам̣ абхинивисама̄но дуккхасачче абхинивисати.

дуккхасаччам̣ на̄ма рӯпа̄дайо пан̃чаккхандха̄ти ваваттхапетва̄ дха̄тукаммат̣т̣ха̄навасена отаритва̄, ‘‘чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпам̣ рӯпа’’нти ваваттхапети. тада̄рамман̣а̄ ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄манти евам̣ йамаката̄лаккхандхам̣ бхинданто вийа ‘‘двева име дхамма̄ на̄марӯпа’’нти ваваттхапети. там̣ панетам̣ на ахетукам̣ сахетукам̣ саппаччайам̣, ко часса паччайо авиджджа̄дайо дхамма̄ти евам̣ паччайе чева паччайуппаннадхамме ча ваваттхапетва̄ ‘‘саббепи дхамма̄ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄’’ти аниччалаккхан̣ам̣ а̄ропети, тато удайавайаппат̣ипӣл̣ана̄ка̄рена дуккха̄, авасаваттана̄ка̄рена анатта̄ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ саммасанто локуттарамаггам̣ па̄пун̣а̄ти.

маггаккхан̣е чатта̄ри сачча̄ни екапат̣иведхена пат̣ивиджджхати, ека̄бхисамайена абхисамети. дуккхам̣ парин̃н̃а̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати. самудайам̣ паха̄напат̣иведхена, ниродхам̣ саччхикирийа̄пат̣иведхена, маггам̣ бха̄вана̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати. дуккхам̣ парин̃н̃а̄бхисамайена абхисамети, самудайам̣ паха̄на̄бхисамайена, ниродхам̣ саччхикирийа̄бхисамайена, маггам̣ бха̄вана̄бхисамайена абхисамети. со тӣн̣и сачча̄ни киччато пат̣ивиджджхати, ниродхам̣ а̄рамман̣ато. тасмин̃часса кхан̣е ахам̣ дуккхам̣ париджа̄на̄ми, самудайам̣ паджаха̄ми, ниродхам̣ саччхикароми, маггам̣ бха̄вемӣти а̄бхогасаманна̄ха̄раманасика̄рапаччавеккхан̣а̄ наттхи. етасса пана паригган̣хантассева магго тӣсу саччесу парин̃н̃а̄дикиччам̣ са̄дхентова ниродхам̣ а̄рамман̣ато пат̣ивиджджхатӣти.

тасма̄ пан̃н̃ава̄ти вуччатӣти еттха хет̣т̣химакот̣ийа̄ сота̄панно, упаримакот̣ийа̄ кхӣн̣а̄саво пан̃н̃ава̄ти ниддит̣т̣хо. йо пана тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ па̄л̣ито ча аттхато ча анусандхито ча пубба̄парато ча уггахетва̄ хет̣т̣хупарийам̣ каронто вичарати, аниччадуккха̄наттавасена париггахаматтампи наттхи, айам̣ пан̃н̃ава̄ на̄ма, дуппан̃н̃о на̄ма̄ти? вин̃н̃а̄н̣ачарито на̄меса, пан̃н̃ава̄ти на ваттаббо. атха йо тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ саммасанто аджджа аджджева арахаттанти чарати, айам̣ пан̃н̃ава̄ на̄ма, дуппан̃н̃о на̄ма̄ти? бхаджа̄пийама̄но пан̃н̃ава̄паккхам̣ бхаджати. сутте пана пат̣иведхова катхито.

вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣анти идха ким̣ пуччхати? йена вин̃н̃а̄н̣ена сан̇кха̄ре саммаситва̄ еса пан̃н̃ава̄ на̄ма джа̄то, тасса а̄гаманавипассана̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ каммака̄ракачиттам̣ пуччха̄мӣти пуччхати. сукхантипи виджа̄на̄тӣти сукхаведанампи виджа̄на̄ти. упарипададвайепи есева найо. имина̄ тхеро ‘‘сукхам̣ веданам̣ ведайама̄но сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣти паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.113; дӣ. ни. 2.380) найена а̄гатаведана̄васена арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. тассаттхо сатипат̣т̣ха̄не вуттанайенева ведитаббо.

сам̣сат̣т̣ха̄ти екуппа̄да̄дилаккхан̣ена сам̣йогат̣т̣хена сам̣сат̣т̣ха̄, уда̄ху висам̣сат̣т̣ха̄ти пуччхати. еттха ча тхеро маггапан̃н̃ан̃ча випассана̄вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти име две локийалокуттарадхамме миссетва̄ бхӯмантарам̣ бхиндитва̄ самайам̣ аджа̄нанто вийа пуччхатӣти на ведитаббо. маггапан̃н̃а̄йа пана маггавин̃н̃а̄н̣ена, випассана̄пан̃н̃а̄йа ча випассана̄вин̃н̃а̄н̣енева саддхим̣ сам̣сат̣т̣хабха̄вам̣ пуччхатӣти ведитаббо. тхерописса тамеваттхам̣ виссадждженто име дхамма̄ сам̣сат̣т̣ха̄тиа̄дима̄ха. таттха на ча лаббха̄ имесам̣ дхамма̄нанти имесам̣ локийамаггаккхан̣епи локуттарамаггаккхан̣епи екато уппанна̄нам̣ двиннам̣ дхамма̄нам̣. виниббхуджитва̄ виниббхуджитва̄ти висум̣ висум̣ катва̄ виниват̣т̣етва̄, а̄рамман̣ато ва̄ ваттхуто ва̄ уппа̄дато ва̄ ниродхато ва̄ на̄на̄каран̣ам̣ дассетум̣ на сакка̄ти аттхо. тесам̣ тесам̣ пана дхамма̄нам̣ висайо на̄ма аттхи. локийадхаммам̣ патва̄ хи читтам̣ джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, локуттарам̣ патва̄ пан̃н̃а̄.

самма̄самбуддхопи хи локийадхаммам̣ пуччханто, ‘‘бхиккху, твам̣ катамам̣ пан̃н̃ам̣ адхигато, ким̣ пат̣хамамаггапан̃н̃ам̣, уда̄ху дутийа татийа чатуттха маггапан̃н̃а’’нти на евам̣ пуччхати. ким̣ пхассо твам̣, бхиккху, ким̣ ведано, ким̣ сан̃н̃о, ким̣ четаноти на ча пуччхати, читтавасена пана, ‘‘кин̃читто твам̣, бхиккхӯ’’ти (па̄ра̄. 135) пуччхати. кусала̄кусалам̣ пан̃н̃апентопи ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маносет̣т̣ха̄ маномайа̄’’ти (дха. па. 1, 2) ча, ‘‘катаме дхамма̄ кусала̄? йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хотӣ’’ти (дха. са. 1) ча евам̣ читтавасенева пан̃н̃а̄пети. локуттарам̣ пуччханто пана ким̣ пхассо твам̣ бхиккху, ким̣ ведано, ким̣ сан̃н̃о, ким̣ четаноти на пуччхати. катама̄ те, бхиккху, пан̃н̃а̄ адхигата̄, ким̣ пат̣хамамаггапан̃н̃а̄, уда̄ху дутийататийачатуттхамаггапан̃н̃а̄ти евам̣ пан̃н̃а̄васенева пуччхати.

индрийасам̣йуттепи ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийам̣. каттха ча, бхиккхаве, саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сота̄паттийан̇гесу еттха саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу саммаппадха̄несу еттха вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сатиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу еттха сатиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу джха̄несу еттха сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу арийасаччесу еттха пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хабба’’нти (сам̣. ни. 5.478). евам̣ сависайасмим̣йева локийалокуттара̄ дхамма̄ катхита̄.

йатха̄ хи чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ ра̄джа̄ти ра̄джапан̃чамесу саха̄йесу наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄ти вӣтхим̣ отин̣н̣есу екасса сет̣т̣хипуттасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова, ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети. дутийасса татийасса чатуттхасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова, ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети. атха саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле кин̃ча̄пи ра̄джа̄ саббаттха иссарова, имасмим̣ пана ка̄ле аттано гехейева, ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти вича̄рети. евамевам̣ кхо саддха̄пан̃чамакесу индрийесу тесу саха̄йесу екато вӣтхим̣ отарантесу вийа ека̄рамман̣е уппаджджама̄несупи йатха̄ пат̣хамасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сота̄паттийан̇га̄ни патва̄ адхимоккхалаккхан̣ам̣ саддхиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ дутийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ саммаппадха̄на̄ни патва̄ паггахан̣алаккхан̣ам̣ вӣрийиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ татийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄ни патва̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣ам̣ сатиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ чатуттхасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ джха̄навимоккхе патва̄ авиккхепалаккхан̣ам̣ сама̄дхиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле пана йатха̄ итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, ра̄джа̄ва гехе вича̄рети, евамева арийасачча̄ни патва̄ паджа̄наналаккхан̣ам̣ пан̃н̃индрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти.

ити пат̣исамбхида̄патта̄нам̣ агге т̣хапито маха̄кот̣т̣хитаттхеро локийадхаммам̣ пуччханто читтам̣ джет̣т̣хакам̣ читтам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ пуччхи; локуттарадхаммам̣ пуччханто пан̃н̃ам̣ джет̣т̣хакам̣ пан̃н̃ам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ пуччхи. дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеропи татхева виссаджджесӣти.

йам̣ ха̄вусо, паджа̄на̄тӣти йам̣ чатусаччадхаммамидам̣ дуккхантиа̄дина̄ найена маггапан̃н̃а̄ паджа̄на̄ти. там̣ виджа̄на̄тӣти маггавин̃н̃а̄н̣ампи татхева там̣ виджа̄на̄ти. йам̣ виджа̄на̄тӣти йам̣ сан̇кха̄рагатам̣ аниччантиа̄дина̄ найена випассана̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄на̄ти. там̣ паджа̄на̄тӣти випассана̄пан̃н̃а̄пи татхева там̣ паджа̄на̄ти. тасма̄ име дхамма̄ти тена ка̄ран̣ена име дхамма̄. сам̣сат̣т̣ха̄ти екуппа̄даеканиродхаекаваттхукаека̄рамман̣ата̄йа сам̣сат̣т̣ха̄.

пан̃н̃а̄ бха̄ветабба̄ти идам̣ маггапан̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣. там̣сампайуттам̣ пана вин̃н̃а̄н̣ам̣ та̄йа саддхим̣ бха̄ветаббамева хоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ парин̃н̃еййанти идам̣ випассана̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. там̣сампайутта̄ пана пан̃н̃а̄ тена саддхим̣ париджа̄нитабба̄ва хоти.

450. ведана̄ ведана̄ти идам̣ касма̄ пуччхати? ведана̄лаккхан̣ам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. евам̣ сантепи тебхӯмикасаммасанача̄раведана̄ва адхиппета̄ти саллаккхетабба̄. сукхампи ведетӣти сукхам̣ а̄рамман̣ам̣ ведети анубхавати. парато пададвайепи есева найо. ‘‘рӯпан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккхам̣ абхависса, дуккха̄нупатитам̣ дуккха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ сукхена, найидам̣ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ дуккхена, тасма̄ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджанти, са̄ра̄га̄ сам̣йуджджанти, сам̣йога̄ сам̣килиссанти. ведана̄ ча хидам̣… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккхам̣ абхависса…пе… сам̣килиссантӣ’’ти (сам̣. ни. 3.70) имина̄ хи маха̄лисуттапарийа̄йена идха а̄рамман̣ам̣ сукхам̣ дуккхам̣ адуккхамасукханти катхитам̣. апича пуримам̣ сукхам̣ веданам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ апара̄ сукха̄ ведана̄ ведети; пуримам̣ дуккхам̣ веданам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ апара̄ дуккха̄ ведана̄ ведети; пуримам̣ адуккхамасукхам̣ веданам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ апара̄ адуккхамасукха̄ ведана̄ ведетӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. ведана̄йева хи ведети, на ан̃н̃о кочи ведита̄ на̄ма аттхӣти вуттаметам̣.

сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ти идха ким̣ пуччхати? саббасан̃н̃а̄йа лаккхан̣ам̣. ким̣ саббаттхакасан̃н̃а̄йа̄ти? саббасан̃н̃а̄йа лаккхан̣антипи саббаттхакасан̃н̃а̄йа лаккхан̣антипи екамеветам̣, евам̣ сантепи тебхӯмикасаммасанача̄расан̃н̃а̄ва адхиппета̄ти саллаккхетабба̄. нӣлакампи сан̃джа̄на̄тӣти нӣлапуппхе ва̄ ваттхе ва̄ парикаммам̣ катва̄ упача̄рам̣ ва̄ аппанам̣ ва̄ па̄пенто сан̃джа̄на̄ти. имасмин̃хи аттхе парикаммасан̃н̃а̄пи упача̄расан̃н̃а̄пи аппана̄сан̃н̃а̄пи ват̣т̣ати. нӣле нӣланти уппаджджанакасан̃н̃а̄пи ват̣т̣атийева. пӣтака̄дӣсупи есева найо.

йа̄ ча̄вусо, ведана̄ти еттха ведана̄, сан̃н̃а̄, вин̃н̃а̄н̣анти има̄ни тӣн̣и гахетва̄ пан̃н̃а̄ касма̄ на гахита̄ти? асаббасан̇га̄хикатта̄. пан̃н̃а̄йа хи гахита̄йа пан̃н̃а̄йа сампайутта̄ва ведана̄дайо лаббханти, но виппайутта̄. там̣ пана аггахетва̄ имесу гахитесу пан̃н̃а̄йа сампайутта̄ ча виппайутта̄ ча антамасо две пан̃чавин̃н̃а̄н̣адхамма̄пи лаббханти. йатха̄ хи тайо пуриса̄ суттам̣ суттанти вадеййум̣, чатуттхо ратана̄вутасуттанти. тесу пурима̄ тайо таккагатампи пат̣т̣иват̣т̣ака̄дигатампи йам̣кин̃чи бахум̣ суттам̣ лабханти антамасо маккат̣акасуттампи. ратана̄вутасуттам̣ парийесанто мандам̣ лабхати, евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. хет̣т̣хато ва̄ пан̃н̃а̄ вин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сампайогам̣ лабха̄пита̄ виссат̣т̣хатта̄ва идха на гахита̄ти ваданти. йам̣ ха̄вусо, ведетӣти йам̣ а̄рамман̣ам̣ ведана̄ ведети, сан̃н̃а̄пи тадева сан̃джа̄на̄ти. йам̣ сан̃джа̄на̄тӣти йам̣ а̄рамман̣ам̣ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣ампи тадева виджа̄на̄тӣти аттхо.

ида̄ни сан̃джа̄на̄ти виджа̄на̄ти паджа̄на̄тӣти еттха висесо ведитаббо. таттха упасаггаматтамева висесо. джа̄на̄тӣти падам̣ пана ависесо. тасса̄пи джа̄нанаттхе висесо ведитаббо. сан̃н̃а̄ хи нӣла̄дивасена а̄рамман̣ам̣ сан̃джа̄нанаматтамева, аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти лаккхан̣апат̣иведхам̣ па̄петум̣ на саккоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ нӣла̄дивасена а̄рамман̣ан̃чева сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дилаккхан̣апат̣иведхан̃ча па̄пети, уссаккитва̄ пана маггапа̄тубха̄вам̣ па̄петум̣ на саккоти. пан̃н̃а̄ нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети, уссаккитва̄ маггапа̄тубха̄вам̣ па̄петумпи саккоти.

йатха̄ хи херан̃н̃икапхалаке каха̄пан̣ара̄симхи кате аджа̄табуддхи да̄рако га̄микапурисо маха̄херан̃н̃икоти тӣсу джанесу олокетва̄ т̣хитесу аджа̄табуддхи да̄рако каха̄пан̣а̄нам̣ читтавичиттачатурассаман̣д̣алабха̄вамева джа̄на̄ти, идам̣ манусса̄нам̣ упабхогапарибхогам̣ ратанасамматанти на джа̄на̄ти. га̄микапурисо читта̄дибха̄ван̃чева джа̄на̄ти, манусса̄нам̣ упабхогапарибхогаратанасамматабха̄ван̃ча. ‘‘айам̣ кӯт̣о айам̣ чхеко айам̣ карато айам̣ сан̣хо’’ти пана на джа̄на̄ти. маха̄херан̃н̃ико читта̄дибха̄вампи ратанасамматабха̄вампи кӯт̣а̄дибха̄вампи джа̄на̄ти, джа̄нанто ча пана нам̣ рӯпам̣ дисва̄пи джа̄на̄ти, а̄кот̣итасса саддам̣ сутва̄пи, гандхам̣ гха̄йитва̄пи, расам̣ са̄йитва̄пи, хаттхена гарукалахукабха̄вам̣ упадха̄ретва̄пи асукага̄ме катотипи джа̄на̄ти, асуканигаме асуканагаре асукапаббатаччха̄йа̄йа асуканадӣтӣре катотипи, асука̄чарийена катотипи джа̄на̄ти. евамевам̣ сан̃н̃а̄ аджа̄табуддхида̄ракасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣аматтамева сан̃джа̄на̄ти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ га̄микапурисасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети. пан̃н̃а̄ маха̄херан̃н̃икасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети, уссаккитва̄ маггапа̄тубха̄вампи па̄пети. со пана несам̣ висесо дуппат̣ивиджджхо.

тена̄ха а̄йасма̄ на̄гасено – ‘‘дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катанти. ким̣, бханте, на̄гасена бхагавата̄ дуккарам̣ катанти? дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катам̣, имесам̣ арӯпӣнам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е паваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ аккха̄там̣, айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ читта’’нти (ми. па. 2.7.16). йатха̄ хи тилателам̣, са̄сапателам̣, мадхукателам̣, еран̣д̣акателам̣, васа̄теланти има̄ни пан̃ча тела̄ни екача̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ дивасам̣ йамакамантхехи мантхетва̄ тато идам̣ тилателам̣, идам̣ са̄сапателанти екекасса па̄т̣ийеккам̣ уддхаран̣ам̣ на̄ма дуккарам̣, идам̣ тато дуккаратарам̣. бхагава̄ пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса суппат̣ивиддхатта̄ дхаммиссаро дхаммара̄джа̄ имесам̣ арӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е паваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ аккха̄си. пан̃чаннам̣ маха̄надӣнам̣ самуддам̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄не, ‘‘идам̣ ган̇га̄йа удакам̣, идам̣ йамуна̄йа̄’’ти евам̣ па̄т̣ийеккам̣ удакауддхаран̣ена̄пи айаматтхо ведитаббо.

451. ниссат̣т̣хена̄ти ниссат̣ена париччаттена ва̄. таттха ниссат̣ена̄ти аттхе сати пан̃чахи индрийехӣти ниссаккавачанам̣. париччаттена̄ти аттхе сати каран̣авачанам̣ ведитаббам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – пан̃чахи индрийехи ниссаритва̄ манодва̄ре паваттена пан̃чахи ва̄ индрийехи тасса ваттхубха̄вам̣ анупагаманата̄йа париччаттена̄ти. парисуддхена̄ти нирупаккилесена. мановин̃н̃а̄н̣ена̄ти рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄начиттена. ким̣ неййанти ким̣ джа̄нитаббам̣. ‘‘йам̣кин̃чи неййам̣ на̄ма аттхи дхамма’’нтиа̄дӣсу (маха̄ни. 69) хи джа̄нитаббам̣ неййанти вуттам̣. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ неййанти катхам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄начиттена арӯпа̄вачарасама̄патти неййа̄ти? рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄не т̣хитена арӯпа̄вачарасама̄паттим̣ ниббаттетум̣ сакка̄ хоти. еттха т̣хитасса хи са̄ иджджхати. тасма̄ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ неййа’’нтиа̄дима̄ха. атха невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ касма̄ на вуттанти? па̄т̣ийеккам̣ абхинивеса̄бха̄вато. таттха хи кала̄пато найато саммасанам̣ лаббхати, дхаммасена̄патисадисасса̄пи хи бхиккхуно па̄т̣ийеккам̣ абхинивесо на джа̄йати. тасма̄ тхеропи, ‘‘евам̣ кираме дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивентӣ’’ти (ма. ни. 3.94) кала̄пато найато саммаситва̄ виссаджджесӣти. бхагава̄ пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса хаттхагататта̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийампи паропан̃н̃а̄са дхамме па̄т̣ийеккам̣ ам̣гуддха̄ренева уддхаритва̄, ‘‘йа̄вата̄ сан̃н̃а̄сама̄паттийо, та̄вата̄ ан̃н̃а̄пат̣иведхо’’ти а̄ха.

пан̃н̃а̄чаккхуна̄ паджа̄на̄тӣти дассанапарин̣а̄йакат̣т̣хена чаккхубхӯта̄йа пан̃н̃а̄йа паджа̄на̄ти. таттха две пан̃н̃а̄ сама̄дхипан̃н̃а̄ випассана̄пан̃н̃а̄ ча. сама̄дхипан̃н̃а̄йа киччато асаммохато ча паджа̄на̄ти. випассана̄пан̃н̃а̄йа лаккхан̣апат̣иведхена а̄рамман̣ато джа̄нанам̣ катхитам̣. киматтхийа̄ти ко етисса̄ аттхо. абхин̃н̃аттха̄тиа̄дӣсу абхин̃н̃еййе дхамме абхиджа̄на̄тӣти абхин̃н̃аттха̄. парин̃н̃еййе дхамме париджа̄на̄тӣти парин̃н̃аттха̄. паха̄таббе дхамме паджахатӣти паха̄наттха̄. са̄ панеса̄ локийа̄пи абхин̃н̃аттха̄ ча парин̃н̃аттха̄ ча виккхамбханато паха̄наттха̄. локуттара̄пи абхин̃н̃аттха̄ ча парин̃н̃аттха̄ ча самуччхедато паха̄наттха̄. таттха локийа̄ киччато асаммохато ча паджа̄на̄ти, локуттара̄ асаммохато.

452. самма̄дит̣т̣хийа̄ уппа̄да̄йа̄ти випассана̄самма̄дит̣т̣хийа̄ ча маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ ча. парато ча гхосоти саппа̄йадхаммассаванам̣. йонисо ча манасика̄роти аттано упа̄йаманасика̄ро. таттха са̄вакесу апи дхаммасена̄патино две паччайа̄ ладдхум̣ ват̣т̣антийева. тхеро хи каппасатасахасса̄дхикам̣ екам̣ асан̇кхйеййам̣ па̄рамийо пӯретва̄пи аттано дхаммата̄йа ан̣уматтампи килесам̣ паджахитум̣ на̄саккхи. ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄’’ти (маха̄ва. 60) ассаджиттхерато имам̣ га̄тхам̣ сутва̄васса пат̣иведхо джа̄то. паччекабуддха̄нам̣ пана саббан̃н̃убуддха̄нан̃ча паратогхосакаммам̣ наттхи, йонисоманасика̄расмим̣йева т̣хатва̄ паччекабодхин̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча ниббаттенти.

ануггахита̄ти ладдхӯпака̄ра̄. самма̄дит̣т̣хӣти арахаттамаггасамма̄дит̣т̣хи. пхалаккхан̣е ниббатта̄ четовимутти пхалам̣ асса̄ти четовимуттипхала̄. тадева четовимуттисан̇кха̄там̣ пхалам̣ а̄нисам̣со асса̄ти четовимуттипхала̄нисам̣са̄. дутийападепи есева найо. еттха ча чатуттхапхалапан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄вимутти на̄ма, авасеса̄ дхамма̄ четовимуттӣти ведитабба̄. сӣла̄нуггахита̄тиа̄дӣсу сӣланти чатупа̄рисуддхисӣлам̣. сутанти саппа̄йадхаммассаванам̣. са̄каччха̄ти каммат̣т̣ха̄не кхаланапаккхаланаччхеданакатха̄. саматхоти випассана̄па̄дика̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо. випассана̄ти саттавидха̄ анупассана̄. чатупа̄рисуддхисӣлан̃хи пӯрентасса, саппа̄йадхаммассаванам̣ сун̣антасса, каммат̣т̣ха̄не кхаланапаккхаланам̣ чхиндантасса, випассана̄па̄дика̄су ат̣т̣хасама̄паттӣсу каммам̣ каронтасса, саттавидхам̣ анупассанам̣ бха̄вентасса арахаттамагго уппаджджитва̄ пхалам̣ дети.

йатха̄ хи мадхурам̣ амбапаккам̣ парибхун̃джитука̄мо амбапотакасса саманта̄ удакакот̣т̣хакам̣ тхирам̣ катва̄ бандхати. гхат̣ам̣ гахетва̄ ка̄лена ка̄лам̣ удакам̣ а̄син̃чати. удакасса аниккхаманаттхам̣ марийа̄дам̣ тхирам̣ кароти. йа̄ хоти самӣпе валли ва̄ суккхадан̣д̣ако ва̄ кипилликапут̣о ва̄ маккат̣акаджа̄лам̣ ва̄, там̣ апанети. кхан̣иттим̣ гахетва̄ ка̄лена ка̄лам̣ мӯла̄ни парикхан̣ати. евамасса аппаматтасса има̄ни пан̃ча ка̄ран̣а̄ни карото со амбо вад̣д̣хитва̄ пхалам̣ дети. евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. руккхасса самантато кот̣т̣хакабандханам̣ вийа хи сӣлам̣ дат̣т̣хаббам̣, ка̄лена ка̄лам̣ удакасин̃чанам̣ вийа дхаммассаванам̣, марийа̄да̄йа тхирабха̄вакаран̣ам̣ вийа саматхо, самӣпе валлиа̄дӣнам̣ харан̣ам̣ вийа каммат̣т̣ха̄не кхаланапаккхаланаччхеданам̣, ка̄лена ка̄лам̣ кхан̣иттим̣ гахетва̄ мӯлакхан̣анам̣ вийа саттаннам̣ анупассана̄нам̣ бха̄вана̄. техи пан̃чахи ка̄ран̣ехи ануггахитасса амбаруккхасса мадхурапхалада̄нака̄ло вийа имасса бхиккхуно имехи пан̃чахи дхаммехи ануггахита̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ арахаттапхалада̄нам̣ ведитаббам̣.

453. кати пана̄вусо, бхава̄ти идха ким̣ пуччхати? мӯламева гато анусандхи, дуппан̃н̃о йехи бхавехи на ут̣т̣ха̄ти, те пуччхисса̄мӣти пуччхати. таттха ка̄мабхавоти ка̄мабхавӯпагам̣ каммам̣ камма̄бхиниббатта̄ упа̄диннаккхандха̄пӣти убхайамекато катва̄ ка̄мабхавоти а̄ха. рӯпа̄рӯпабхавесупи есева найо. а̄йатинти ана̄гате. пунаббхавасса абхиниббаттӣти пунаббхава̄бхиниббатти. идха ват̣т̣ам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. татра̄татра̄бхинандана̄ти рӯпа̄бхинандана̄ садда̄бхинандана̄ти евам̣ тахим̣ тахим̣ абхинандана̄, каран̣авачане четам̣ паччаттам̣. татрататра̄бхинандана̄йа пунаббхава̄бхиниббатти хотӣти аттхо. етта̄вата̄ хи гаманам̣ хоти, а̄гаманам̣ хоти, гамана̄гаманам̣ хоти, ват̣т̣ам̣ ваттатӣти ват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси. ида̄ни виват̣т̣ам̣ пуччханто ‘‘катхам̣ пана̄вусо’’тиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане авиджджа̄вира̄га̄ти авиджджа̄йа кхайаниродхена. виджджуппа̄да̄ти арахаттамаггавиджджа̄йа уппа̄дена. ким̣ авиджджа̄ пуббе нируддха̄, атха виджджа̄ пуббе уппанна̄ти? убхайаметам̣ на ваттаббам̣. падӣпуджджаланена андхака̄равигамо вийа виджджуппа̄дена авиджджа̄ нируддха̄ва хоти. тан̣ха̄ниродха̄ти тан̣ха̄йа кхайаниродхена. пунаббхава̄бхиниббатти на хотӣти евам̣ а̄йатим̣ пунаббхавасса абхиниббатти на хоти, гаманам̣ а̄гаманам̣ гамана̄гаманам̣ упаччхиджджати, ват̣т̣ам̣ на ваттатӣти виват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси.

454. катамам̣ пана̄вусоти идха ким̣ пуччхати? убхатобха̄гавимутто бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ ниродхам̣ сама̄паджджати. тасса ниродхапа̄дакам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. пат̣хамам̣ джха̄нанти идха ким̣ пуччхати? ниродхам̣ сама̄паджджанакена бхиккхуна̄ ан̇гававаттха̄нам̣ кот̣т̣ха̄сапариччхедо на̄ма джа̄нитаббо, идам̣ джха̄нам̣ пан̃чан̇гикам̣ чатуран̇гикам̣ тиван̇гикам̣ дуван̇гиканти ан̇гававаттха̄нам̣ кот̣т̣ха̄сапариччхедам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. витаккотиа̄дӣсу пана абхиниропаналаккхан̣о витакко, анумаджджаналаккхан̣о вича̄ро, пхаран̣алаккхан̣а̄ пӣти, са̄талаккхан̣ам̣ сукхам̣, авиккхепалаккхан̣а̄ читтекаггата̄ти име пан̃ча дхамма̄ ваттанти. катан̇гавиппахӣнанти идха пана ким̣ пуччхати? ниродхам̣ сама̄паджджанакена бхиккхуна̄ упака̄ра̄нупака̄ра̄ни ан̇га̄ни джа̄нитабба̄ни, та̄ни пуччхисса̄мӣти пуччхати, виссаджджанам̣ панеттха па̄кат̣амева. ити хет̣т̣ха̄ ниродхапа̄дакам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ гахитам̣, упари тасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ пуччхиссати. антара̄ пана чха сама̄паттийо сам̣кхитта̄, найам̣ ва̄ дассетва̄ виссат̣т̣ха̄ти ведитабба̄.

455. ида̄ни вин̃н̃а̄н̣аниссайе пан̃ча паса̄де пуччханто пан̃чима̄ни, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха гочарависайанти гочарабхӯтам̣ висайам̣. ан̃н̃аман̃н̃асса̄ти чаккху сотасса сотам̣ ва̄ чаккхусса̄ти евам̣ екекасса гочарависайам̣ на паччанубхоти. саче хи нӣла̄дибхедам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ самодха̄нетва̄ сотиндрийасса упанеййа, ‘‘ин̇гха та̄ва нам̣ ваваттхапехи вибха̄вехи, ким̣ на̄метам̣ а̄рамман̣а’’нти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ан̃хи вина̄пи мукхена аттано дхаммата̄йа евам̣ вадеййа – ‘‘аре андхаба̄ла, вассасатампи вассасахассампи паридха̄вама̄но ан̃н̃атра майа̄ кухим̣ етасса джа̄нанакам̣ лабхиссаси, а̄хара нам̣ чаккхупаса̄де упанехи, ахаметам̣ а̄рамман̣ам̣ джа̄нисса̄ми, йади ва̄ нӣлам̣ йади ва̄ пӣтакам̣, на хи есо ан̃н̃асса висайо, майхевесо висайо’’ти. сесадва̄ресупи есева найо. евамета̄ни ан̃н̃аман̃н̃асса гочарам̣ висайам̣ на паччанубхонти на̄ма. ким̣ пат̣исаран̣анти етесам̣ ким̣ пат̣исаран̣ам̣, ким̣ ета̄ни пат̣исарантӣти пуччхати. мано пат̣исаран̣анти джаванамано пат̣исаран̣ам̣. мано ча несанти манодва̄рикаджаванамано ва̄ пан̃чадва̄рикаджаванамано ва̄ етесам̣ гочарависайам̣ раджджана̄дивасена анубхоти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ан̃хи рӯпадассанаматтамева, еттха раджджанам̣ ва̄ дуссанам̣ ва̄ муйханам̣ ва̄ наттхи. етасмим̣ пана два̄ре джаванам̣ раджджати ва̄ дуссати ва̄ муйхати ва̄. сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупи есева найо.

татра̄йам̣ упама̄ – пан̃ча кира дуббалабходжака̄ ра̄джа̄нам̣ севитва̄ киччхена касирена екасмим̣ пан̃чакулике га̄ме париттакам̣ а̄йам̣ лабхим̣су. тесам̣ таттха маччхабха̄го мам̣сабха̄го йуттикаха̄пан̣о ва̄, бандхакаха̄пан̣о ва̄, ма̄паха̄ракаха̄пан̣о ва̄, ат̣т̣хакаха̄пан̣о ва̄, сол̣асакаха̄пан̣о ва̄, ба̄ттим̣сакаха̄пан̣о ва̄, чатусат̣т̣хикаха̄пан̣о ва̄, дан̣д̣оти еттакаматтамева па̄пун̣а̄ти. сатаваттхукам̣ пан̃часатаваттхукам̣ сахассаваттхукам̣ маха̄балим̣ ра̄джа̄ва ган̣ха̄ти. таттха пан̃чакуликага̄мо вийа пан̃ча паса̄да̄ дат̣т̣хабба̄; пан̃ча дуббалабходжака̄ вийа пан̃ча вин̃н̃а̄н̣а̄ни; ра̄джа̄ вийа джаванам̣; дуббалабходжака̄нам̣ париттакам̣ а̄йапа̄пун̣анам̣ вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ рӯпадассана̄диматтам̣. раджджана̄дӣни пана етесу наттхи. ран̃н̃о маха̄балиггахан̣ам̣ вийа тесу два̄ресу джаванасса раджджана̄дӣни ведитабба̄ни.

456. пан̃чима̄ни, а̄вусоти идха ким̣ пуччхати? антониродхасмим̣ пан̃ча паса̄де. кирийамайапаваттасмин̃хи ваттама̄не арӯпадхамма̄ паса̄да̄нам̣ балавапаччайа̄ хонти. йо пана там̣ паваттам̣ ниродхетва̄ ниродхасама̄паттим̣ сама̄панно, тасса антониродхе пан̃ча паса̄да̄ ким̣ пат̣ичча тит̣т̣хантӣти идам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. а̄йум̣ пат̣ичча̄ти джӣвитиндрийам̣ пат̣ичча тит̣т̣ханти. усмам̣ пат̣ичча̄ти джӣвитиндрийам̣ каммаджатеджам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати. йасма̄ пана каммаджатеджопи джӣвитиндрийена вина̄ на тит̣т̣хати, тасма̄ ‘‘усма̄ а̄йум̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣ’’ти а̄ха. джха̄йатоти джалато. аччим̣ пат̣ичча̄ти джа̄ласикхам̣ пат̣ичча. а̄бха̄ пан̃н̃а̄йатӣти а̄локо на̄ма пан̃н̃а̄йати. а̄бхам̣ пат̣ичча аччӣти там̣ а̄локам̣ пат̣ичча джа̄ласикха̄ пан̃н̃а̄йати.

евамева кхо, а̄вусо, а̄йу усмам̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣти еттха джа̄ласикха̄ вийа каммаджатеджо. а̄локо вийа джӣвитиндрийам̣. джа̄ласикха̄ хи уппаджджама̄на̄ а̄локам̣ гахетва̄ва уппаджджати. са̄ тена аттана̄ джанитаа̄локенева сайампи ан̣у тхӯла̄ дӣгха̄ расса̄ти па̄кат̣а̄ хоти. таттха джа̄лапаваттийа̄ джанитаа̄локена тасса̄йева джа̄лапаваттийа̄ па̄кат̣абха̄во вийа усмам̣ пат̣ичча ниббаттена каммаджамаха̄бхӯтасамбхавена джӣвитиндрийена усма̄йа анупа̄ланам̣. джӣвитиндрийан̃хи дасапи васса̄ни…пе… вассасатампи каммаджатеджапаваттам̣ па̄лети. ити маха̄бхӯта̄ни упа̄да̄рӯпа̄нам̣ ниссайапаччайа̄дивасена паччайа̄ни хонтӣти а̄йу усмам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати. джӣвитиндрийам̣ маха̄бхӯта̄ни па̄летӣти усма̄ а̄йум̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣти ведитабба̄.

457. а̄йусан̇кха̄ра̄ти а̄йумева. веданийа̄ дхамма̄ти ведана̄ дхамма̄ва. вут̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йатӣти сама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати. йо хи бхиккху арӯпапаватте уккан̣т̣хитва̄ сан̃н̃ан̃ча веданан̃ча ниродхетва̄ ниродхам̣ сама̄панно, тасса йатха̄париччхиннака̄лавасена рӯпаджӣвитиндрийапаччайа̄ арӯпадхамма̄ уппаджджанти. евам̣ пана рӯпа̄рӯпапаваттам̣ паваттати. йатха̄ ким̣? йатха̄ еко пурисо джа̄ла̄паватте уккхан̣т̣хито удакена пахаритва̄ джа̄лам̣ аппаваттам̣ катва̄ чха̄рика̄йа ан̇га̄ре пидха̄йа тун̣хӣ нисӣдати. йада̄ панасса пуна джа̄ла̄йа аттхо хоти, чха̄рикам̣ апанетва̄ ан̇га̄ре париваттетва̄ упа̄да̄нам̣ датва̄ мукхава̄там̣ ва̄ та̄лаван̣т̣ава̄там̣ ва̄ дада̄ти. атха джа̄ла̄паваттам̣ пуна паваттати. евамева джа̄ла̄паваттам̣ вийа арӯпадхамма̄. пурисасса джа̄ла̄паватте уккан̣т̣хитва̄ удакаппаха̄рена джа̄лам̣ аппаваттам̣ катва̄ чха̄рика̄йа ан̇га̄ре пидха̄йа тун̣хӣбхӯтасса нисаджджа̄ вийа бхиккхуно арӯпапаватте уккан̣т̣хитва̄ сан̃н̃ан̃ча веданан̃ча ниродхетва̄ ниродхасама̄паджджанам̣. чха̄рика̄йа пихитаан̇га̄ра̄ вийа рӯпаджӣвитиндрийам̣. пурисасса пуна джа̄ла̄йа аттхе сати чха̄рика̄панайана̄дӣни вийа бхиккхуно йатха̄париччхиннака̄ла̄пагаманам̣. аггиджа̄ла̄йа паватти вийа пуна арӯпадхаммесу уппаннесу рӯпа̄рӯпапаватти ведитабба̄.

а̄йу усма̄ ча вин̃н̃а̄н̣анти рӯпаджӣвитиндрийам̣, каммаджатеджодха̄ту, читтанти име тайо дхамма̄ йада̄ имам̣ рӯпака̄йам̣ джаханти, атха̄йам̣ ачетанам̣ кат̣т̣хам̣ вийа патхавийам̣ чхад̣д̣ито сетӣти аттхо. вуттан̃четам̣ –

‘‘а̄йу усма̄ ча вин̃н̃а̄н̣ам̣, йада̄ ка̄йам̣ джахантимам̣;

апавиддхо тада̄ сети, парабхаттам̣ ачетана’’нти. (сам̣. ни. 3.95);

ка̄йасан̇кха̄ра̄ти асса̄сапасса̄са̄. вачӣсан̇кха̄ра̄ти витаккавича̄ра̄. читтасан̇кха̄ра̄ти сан̃н̃а̄ведана̄. а̄йӯти рӯпаджӣвитиндрийам̣. парибхинна̄нӣти упахата̄ни, винат̣т̣ха̄нӣти аттхо. таттха кечи ‘‘ниродхасама̄паннасса читтасан̇кха̄ра̄ва нируддха̄’’ти вачанато читтам̣ анируддхам̣ хоти, тасма̄ сачиттака̄ айам̣ сама̄паттӣти ваданти. те ваттабба̄ – ‘‘вачӣсан̇кха̄ра̄писса нируддха̄’’ти вачанато ва̄ча̄ анируддха̄ хоти, тасма̄ ниродхам̣ сама̄паннена дхаммампи катхентена саджджха̄йампи каронтена нисӣдитаббам̣ сийа̄. ‘‘йо ча̄йам̣ мато ка̄лан̇като, тасса̄пи читтасан̇кха̄ра̄ нируддха̄’’ти вачанато читтам̣ анируддхам̣ бхавеййа, тасма̄ ка̄лан̇кате ма̄та̄питаро ва̄ араханте ва̄ джха̄пайантена анантарийакаммам̣ катам̣ бхавеййа. ити бйан̃джане абхинивесам̣ акатва̄ а̄чарийа̄нам̣ найе т̣хатва̄ аттхо упапариккхитаббо. аттхо хи пат̣исаран̣ам̣, на бйан̃джанам̣.

индрийа̄ни виппасанна̄нӣти кирийамайапаваттасмин̃хи ваттама̄не бахиддха̄ а̄рамман̣есу паса̄де гхат̣т̣ентесу индрийа̄ни киламанта̄ни упахата̄ни маккхита̄ни вийа хонти, ва̄та̄дӣхи ут̣т̣хитена раджена чатумаха̄патхе т̣хапитаа̄да̄со вийа. йатха̄ пана тхавика̄йам̣ паккхипитва̄ ман̃джӯса̄дӣсу т̣хапито а̄да̄со антойева вирочати, евам̣ ниродхам̣ сама̄паннасса бхиккхуно антониродхе пан̃ча паса̄да̄ ативирочанти. тена вуттам̣ ‘‘индрийа̄ни виппасанна̄нӣ’’ти.

458. кати пана̄вусо, паччайа̄ти идха ким̣ пуччхати? ниродхасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. виссаджджане панасса сукхасса ча паха̄на̄ти чатта̄ро апагаманапаччайа̄ катхита̄. анимитта̄йа̄ти идха ким̣ пуччхати? ниродхато вут̣т̣ха̄накапхаласама̄паттим̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. авасесасама̄паттивут̣т̣ха̄нан̃хи бхаван̇гена хоти, ниродха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ пана випассана̄ниссанда̄йа пхаласама̄паттийа̄ти тамева пуччхати. саббанимитта̄нанти рӯпа̄дӣнам̣ сабба̄рамман̣а̄нам̣. анимитта̄йа ча дха̄туйа̄ манасика̄роти саббанимитта̄пагата̄йа нибба̄надха̄туйа̄ манасика̄ро. пхаласама̄паттисахаджа̄там̣ манасика̄рам̣ сандха̄йа̄ха. ити хет̣т̣ха̄ ниродхапа̄дакам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ гахитам̣, ниродхасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ гахитам̣, идха ниродхато вут̣т̣ха̄накапхаласама̄патти гахита̄ти.

имасмим̣ т̣ха̄не ниродхакатха̄ катхетабба̄ хоти. са̄, ‘‘двӣхи балехи саманна̄гататта̄ тайо ча сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ сол̣асахи н̃а̄н̣ачарийа̄хи навахи сама̄дхичарийа̄хи васӣбха̄вата̄пан̃н̃а̄ ниродхасама̄паттийа̄ н̃а̄н̣а’’нти евам̣ пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.83) а̄гата̄. висуддхимагге панасса̄ сабба̄ка̄рена виниччхайакатха̄ катхита̄.

ида̄ни валан̃джанасама̄паттим̣ пуччханто кати пана̄вусо, паччайа̄тиа̄дима̄ха. ниродхато хи вут̣т̣ха̄накапхаласама̄паттийа̄ т̣хити на̄ма на хоти, екам̣ две читтава̄рамева паваттитва̄ бхаван̇гам̣ отарати. айан̃хи бхиккху сатта дивасе арӯпапаваттам̣ ниродхетва̄ нисинно ниродхавут̣т̣ха̄накапхаласама̄паттийам̣ на чирам̣ тит̣т̣хати. валан̃джанасама̄паттийам̣ пана аддха̄напариччхедова пама̄н̣ам̣. тасма̄ са̄ т̣хити на̄ма хоти. тена̄ха – ‘‘анимитта̄йа четовимуттийа̄ т̣хитийа̄’’ти. тасса̄ чират̣т̣хитаттхам̣ кати паччайа̄ти аттхо. виссаджджане панасса̄ пуббе ча абхисан̇кха̄роти аддха̄напариччхедо вутто. вут̣т̣ха̄на̄йа̄ти идха бхаван̇гавут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати. виссаджджанеписса̄ саббанимитта̄нан̃ча манасика̄роти рӯпа̄динимиттавасена бхаван̇гасахаджа̄таманасика̄ро вутто.

459. йа̄ ча̄йам̣, а̄вусоти идха ким̣ пуччхати? идха ан̃н̃ам̣ абхинавам̣ на̄ма наттхи. хет̣т̣ха̄ катхитадхаммейева екато самодха̄нетва̄ пуччха̄мӣти пуччхати. каттха пана те катхита̄? ‘‘нӣлампи сан̃джа̄на̄ти пӣтакампи, лохитакампи, ода̄такампи сан̃джа̄на̄тӣ’’ти (ма. ни. 1.450) етасмин̃хи т̣ха̄не аппама̄н̣а̄ четовимутти катхита̄. ‘‘наттхи кин̃чӣти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатананти неййа’’нти (ма. ни. 1.451) еттха а̄кин̃чан̃н̃ам̣. ‘‘пан̃н̃а̄чаккхуна̄ паджа̄на̄тӣ’’ти (ма. ни. 1.451) еттха сун̃н̃ата̄. ‘‘кати пана̄вусо, паччайа̄ анимитта̄йа четовимуттийа̄ т̣хитийа̄ вут̣т̣ха̄на̄йа̄’’ти еттха анимитта̄. евам̣ хет̣т̣ха̄ катхита̄ва имасмим̣ т̣ха̄не екато самодха̄нетва̄ пуччхати. там̣ пана пат̣иккхипитва̄ ета̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не ниддит̣т̣ха̄ва̄ти ватва̄ ан̃н̃е чатта̄ро дхамма̄ екана̄мака̄ аттхи. еко дхаммо чатуна̄мако аттхи, етам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ катха̄петум̣ идха пуччхатӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ саннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣. тасса̄ виссаджджане айам̣ вуччата̄вусо, аппама̄н̣а̄ четовимуттӣти айам̣ пхаран̣ааппама̄н̣ата̄йа аппама̄н̣а̄ на̄ма. айан̃хи аппама̄н̣е ва̄ сатте пхарати, екасмимпи ва̄ сатте асесетва̄ пхарати.

айам̣ вуччата̄вусо, а̄кин̃чан̃н̃а̄ти а̄рамман̣акин̃чанасса абха̄вато а̄кин̃чан̃н̃а̄. аттена ва̄ти атта бха̄вапосапуггала̄дисан̇кха̄тена аттена сун̃н̃ам̣. аттанийена ва̄ти чӣвара̄дипариккха̄расан̇кха̄тена аттанийена сун̃н̃ам̣. анимитта̄ти ра̄ганимитта̄дӣнам̣ абха̄венева анимитта̄, арахаттапхаласама̄паттим̣ сандха̄йа̄ха. на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча̄ти бйан̃джанампи несам̣ на̄на̄ аттхопи. таттха бйан̃джанасса на̄ната̄ па̄кат̣а̄ва. аттхо пана, аппама̄н̣а̄ четовимутти бхӯмантарато махаггата̄ ева хоти рӯпа̄вачара̄; а̄рамман̣ато сатта пан̃н̃аттиа̄рамман̣а̄. а̄кин̃чан̃н̃а̄ бхуммантарато махаггата̄ арӯпа̄вачара̄; а̄рамман̣ато на ваттабба̄рамман̣а̄. сун̃н̃ата̄ бхуммантарато ка̄ма̄вачара̄; а̄рамман̣ато сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄. випассана̄ хи еттха сун̃н̃ата̄ти адхиппета̄. анимитта̄ бхуммантарато локуттара̄; а̄рамман̣ато ниббана̄рамман̣а̄.

ра̄го кхо, а̄вусо, пама̄н̣акаран̣отиа̄дӣсу йатха̄ паббатапа̄де пӯтипан̣н̣арасаудакам̣ на̄ма хоти ка̄л̣аван̣н̣ам̣; олокента̄нам̣ бйа̄масатагамбхӣрам̣ вийа кха̄йати. йат̣т̣хим̣ ва̄ раджджум̣ ва̄ гахетва̄ минантасса пит̣т̣хипа̄доттхаран̣аматтампи на хоти. евамевам̣ йа̄ва ра̄га̄дайо нуппаджджанти, та̄ва пуггалам̣ сан̃джа̄нитум̣ на сакка̄ хонти, сота̄панно вийа, сакада̄га̄мӣ вийа, ана̄га̄мӣ вийа ча кха̄йати. йада̄ панасса ра̄га̄дайо уппаджджанти, тада̄ ратто дут̣т̣хо мӯл̣хоти пан̃н̃а̄йати. ити ете ‘‘еттако айа’’нти пуггаласса пама̄н̣ам̣ дассенто вийа уппаджджантӣти пама̄н̣акаран̣а̄ на̄ма вутта̄. йа̄вата̄ кхо, а̄вусо, аппама̄н̣а̄ четовимуттийоти йаттака̄ аппама̄н̣а̄ четовимуттийо. киттака̄ пана та̄? чатта̄ро брахмавиха̄ра̄, чатта̄ро магга̄, чатта̄ри ча пхала̄нӣти два̄даса. таттха брахмавиха̄ра̄ пхаран̣ааппама̄н̣ата̄йа аппама̄н̣а̄. сеса̄ пама̄н̣акаран̣а̄нам̣ килеса̄нам̣ абха̄вена аппама̄н̣а̄. нибба̄нампи аппама̄н̣амева, четовимутти пана на хоти, тасма̄ на гахитам̣. акуппа̄ти арахаттапхалачетовимутти; са̄ хи та̄сам̣ саббаджет̣т̣хика̄, тасма̄ аггамаккха̄йатӣти вутта̄. ра̄го кхо, а̄вусо, кин̃чаноти ра̄го уппаджджитва̄ пуггалам̣ кин̃чати маддати палибундхати. тасма̄ кин̃чаноти вутто. манусса̄ кира гон̣ехи кхалам̣ мадда̄пенто кин̃чехи капила, кин̃чехи ка̄л̣ака̄ти ваданти. евам̣ мадданаттхо кин̃чанаттхоти ведитаббо. досамохесупи есева найо. а̄кин̃чан̃н̃а̄ четовимуттийо на̄ма нава дхамма̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанан̃ча маггапхала̄ни ча. таттха а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ кин̃чанам̣ а̄рамман̣ам̣ асса наттхӣти а̄кин̃чан̃н̃ам̣. маггапхала̄ни кин̃чана̄нам̣ маддана̄нам̣ палибундханакилеса̄нам̣ наттхита̄йа а̄кин̃чан̃н̃а̄ни. нибба̄нампи а̄кин̃чан̃н̃ам̣, четовимутти пана на хоти, тасма̄ на гахитам̣.

ра̄го кхо, а̄вусо, нимиттакаран̣отиа̄дӣсу йатха̄ на̄ма двиннам̣ кула̄нам̣ садиса̄ две ваччхака̄ хонти. йа̄ва тесам̣ лаккхан̣ам̣ на катам̣ хоти, та̄ва ‘‘айам̣ асукакуласса ваччхако, айам̣ асукакуласса̄’’ти на сакка̄ хонти джа̄нитум̣. йада̄ пана тесам̣ саттисӯла̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ лаккхан̣ам̣ катам̣ хоти, тада̄ сакка̄ хонти джа̄нитум̣. евамева йа̄ва пуггаласса ра̄го нуппаджджати, та̄ва на сакка̄ хоти джа̄нитум̣ арийо ва̄ путхуджджано ва̄ти. ра̄го панасса уппаджджама̄нова сара̄го на̄ма айам̣ пуггалоти сан̃джа̄нананимиттам̣ каронто вийа уппаджджати, тасма̄ ‘‘нимиттакаран̣о’’ти вутто. досамохесупи есева найо.

анимитта̄ четовимутти на̄ма тераса дхамма̄ – випассана̄, чатта̄ро а̄руппа̄, чатта̄ро магга̄, чатта̄ри ча пхала̄нӣти. таттха випассана̄ ниччанимиттам̣ сукханимиттам̣ аттанимиттам̣ уггха̄т̣етӣти анимитта̄ на̄ма. чатта̄ро а̄руппа̄ рӯпанимиттасса абха̄вена анимитта̄ на̄ма. маггапхала̄ни нимиттакаран̣а̄нам̣ килеса̄нам̣ абха̄вена анимитта̄ни. нибба̄нампи анимиттамева, там̣ пана четовимутти на хоти, тасма̄ на гахитам̣. атха касма̄ сун̃н̃ата̄ четовимутти на гахита̄ти? са̄, ‘‘сун̃н̃а̄ ра̄гена̄’’тиа̄дивачанато саббаттха анупавит̣т̣ха̄ва, тасма̄ висум̣ на гахита̄. екаттха̄ти а̄рамман̣авасена екаттха̄. аппама̄н̣ам̣ а̄кин̃чан̃н̃ам̣ сун̃н̃атам̣ анимиттанти хи сабба̄нета̄ни нибба̄нассева на̄ма̄ни. ити имина̄ парийа̄йена екаттха̄. ан̃н̃асмим̣ пана т̣ха̄не аппама̄н̣а̄ хонти, ан̃н̃асмим̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄ ан̃н̃асмим̣ сун̃н̃ата̄ ан̃н̃асмим̣ анимитта̄ти имина̄ парийа̄йена на̄на̄бйан̃джана̄. ити тхеро йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

маха̄ведалласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. чӯл̣аведалласуттаван̣н̣ана̄

460. евам̣ ме сутанти чӯл̣аведалласуттам̣. таттха виса̄кхо упа̄сакоти виса̄кхоти евам̣на̄мако упа̄сако. йена дхаммадинна̄ти йена дхаммадинна̄ на̄ма бхиккхунӣ тенупасан̇ками. ко пана̄йам̣ виса̄кхо? ка̄ дхаммадинна̄? касма̄ упасан̇камӣти? виса̄кхо на̄ма дхаммадинна̄йа гихика̄ле гхараса̄мико. со йада̄ бхагава̄ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхитва̄ паваттаварадхаммачакко йаса̄дайо кулапутте винетва̄ урувелам̣ патва̄ таттха джат̣иласахассам̣ винетва̄ пура̄н̣аджат̣илехи кхӣн̣а̄савабхиккхӯхи саддхим̣ ра̄джагахам̣ гантва̄ буддхадассанаттхам̣ два̄дасанахута̄йа париса̄йа саддхим̣ а̄гатасса бимбиса̄рамаха̄ра̄джасса дхаммам̣ десеси. тада̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ а̄гатесу два̄дасанахутесу екам̣ нахутам̣ упа̄сакаттам̣ пат̣иведеси, ека̄даса нахута̄ни сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су саддхим̣ ран̃н̃а̄ бимбиса̄рена. айам̣ упа̄сако тесам̣ ан̃н̃атаро, техи саддхим̣ пат̣хамадассанева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа, пуна екадивасам̣ дхаммам̣ сутва̄ сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄, тато апарабха̄гепи екадивасам̣ дхаммам̣ сутва̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хито. со ана̄га̄мӣ хутва̄ гехам̣ а̄гаччханто йатха̄ ан̃н̃есу дивасесу ито чито ча олокенто ситам̣ курума̄но а̄гаччхати, евам̣ ана̄гантва̄ сантиндрийо сантама̄насо хутва̄ агама̄си.

дхаммадинна̄ сӣхапан̃джарам̣ уггха̄т̣етва̄ вӣтхим̣ олокайама̄на̄ тасса а̄гамана̄ка̄рам̣ дисва̄, ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти чинтетва̄ тасса паччуггаманам̣ курума̄на̄ сопа̄насӣсе т̣хатва̄ оламбанаттхам̣ хаттхам̣ паса̄реси. упа̄сако аттано хаттхам̣ самин̃джеси. са̄ ‘‘па̄тара̄сабходжанака̄ле джа̄нисса̄мӣ’’ти чинтеси. упа̄сако пуббе та̄йа саддхим̣ екато бхун̃джати. там̣ дивасам̣ пана там̣ анапалокетва̄ йога̄вачарабхиккху вийа екакова бхун̃джи. са̄, ‘‘са̄йанхака̄ле джа̄нисса̄мӣ’’ти чинтеси. упа̄сако там̣дивасам̣ сиригаббхам̣ на па̄виси, ан̃н̃ам̣ габбхам̣ пат̣иджагга̄петва̄ каппийаман̃чакам̣ пан̃н̃апа̄петва̄ нипаджджи. упа̄сика̄, ‘‘ким̣ ну кхвасса бахиддха̄ паттхана̄ аттхи, уда̄ху кеначидева парибхедакена бхинно, уда̄ху майхева кочи досо аттхӣ’’ти балавадоманасса̄ хутва̄, ‘‘екам̣ две дивасе васитака̄ле сакка̄ н̃а̄ту’’нти тасса упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си.

упа̄сако, ‘‘ким̣ дхаммадинне ака̄ле а̄гата̄сӣ’’ти пуччхи. а̄ма аййапутта, а̄гата̄мхи, на твам̣ йатха̄ пура̄н̣о, ким̣ ну те бахиддха̄ паттхана̄ аттхӣти? наттхи дхаммадиннети. ан̃н̃о кочи парибхедако аттхӣти? айампи наттхӣти. евам̣ санте майхева кочи досо бхависсатӣти. туйхампи досо наттхӣти. атха касма̄ майа̄ саддхим̣ йатха̄ пакатийа̄ а̄ла̄пасалла̄паматтампи на каротха̄ти? со чинтеси – ‘‘айам̣ локуттарадхаммо на̄ма гару бха̄рийо на пака̄сетатаббо, саче кхо пана̄хам̣ на катхесса̄ми, айам̣ хадайам̣ пха̄летва̄ еттхева ка̄лам̣ кареййа̄’’ти тасса̄нуггахаттха̄йа катхеси – ‘‘дхаммадинне ахам̣ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ локуттарадхаммам̣ на̄ма адхигато, там̣ адхигатасса еварӯпа̄ локийакирийа̄ на ват̣т̣ати. йади твам̣ иччхаси, тава чатта̄лӣса кот̣ийо мама чатта̄лӣса кот̣ийоти асӣтикот̣идханам̣ аттхи, еттха иссара̄ хутва̄ мама ма̄тит̣т̣ха̄не ва̄ бхагинит̣т̣ха̄не ва̄ т̣хатва̄ васа. тайа̄ диннена бхаттапин̣д̣аматтакена ахам̣ йа̄песса̄ми. атхевам̣ на кароси, име бхоге гахетва̄ кулагехам̣ гаччха, атха̄пи те бахиддха̄ паттхана̄ наттхи, ахам̣ там̣ бхагинит̣т̣ха̄не ва̄ дхитут̣т̣ха̄не ва̄ т̣хапетва̄ посесса̄мӣ’’ти.

са̄ чинтеси – ‘‘пакатипурисо евам̣ ватта̄ на̄ма наттхи. аддха̄ етена локуттараварадхаммо пат̣ивиддхо. со пана дхаммо ким̣ пурисехева пат̣ибуджджхитаббо, уда̄ху ма̄туга̄мопи пат̣ивиджджхитум̣ саккотӣ’’ти виса̄кхам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо есо дхаммо пурисехева лабхитаббо, ма̄туга̄менапи сакка̄ ладдху’’нти? ким̣ вадеси дхаммадинне, йе пат̣ипаннака̄, те етасса да̄йа̄да̄, йасса йасса упаниссайо аттхи, со со етам̣ пат̣илабхатӣти. евам̣ санте майхам̣ паббаджджам̣ ануджа̄на̄тха̄ти. са̄дху бхадде, ахампи там̣ етасмим̣йева магге йоджетука̄мо, манам̣ пана те аджа̄нама̄но на катхемӣти та̄вадева бимбиса̄расса ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си.

ра̄джа̄, ‘‘ким̣, гахапати, ака̄ле а̄гатосӣ’’ти пуччхи. дхаммадинна̄, ‘‘маха̄ра̄джа, паббаджисса̄мӣ’’ти вадатӣти. ким̣ панасса ладдхум̣ ват̣т̣атӣти? ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхи, сован̣н̣асивикам̣ дева, ладдхум̣ ват̣т̣ати нагаран̃ча пат̣иджагга̄петунти. ра̄джа̄ сован̣н̣асивикам̣ датва̄ нагарам̣ пат̣иджагга̄песи. виса̄кхо дхаммадиннам̣ гандходакена наха̄петва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇ка̄ра̄петва̄ сован̣н̣асивика̄йа нисӣда̄петва̄ н̃а̄тиган̣ена парива̄ра̄петва̄ гандхапуппха̄дӣхи пӯджайама̄но нагарава̄санам̣ каронто вийа бхиккхуниупассайам̣ гантва̄, ‘‘дхаммадиннам̣ пабба̄джетха̄ййе’’ти а̄ха. бхиккхунийо ‘‘екам̣ ва̄ две ва̄ досе сахитум̣ ват̣т̣ати гахапатӣ’’ти а̄хам̣су. наттхаййе кочи досо, саддха̄йа паббаджатӣти. атхека̄ бйатта̄ тхерӣ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ кесе оха̄ретва̄ пабба̄джеси. виса̄кхо, ‘‘абхирамаййе, сва̄ккха̄то дхаммо’’ти вандитва̄ пакка̄ми.

тасса̄ паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа ла̄бхасакка̄ро уппаджджи. тенева палибуддха̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ ока̄сам̣ на лабхати. атха̄чарийа-упаджджха̄йатхерийо гахетва̄ джанападам̣ гантва̄ ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручитам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ а̄раддха̄, абхинӣха̄расампаннатта̄ пана на̄тичирам̣ киламиттха.

ито пат̣т̣ха̄йа хи сатасахассакаппаматтхаке падумуттаро на̄ма саттха̄ локе удапа̄ди. тада̄ еса̄ екасмим̣ куле да̄сӣ хутва̄ аттано кесе виккин̣итва̄ суджа̄таттхерасса на̄ма аггаса̄вакасса да̄нам̣ датва̄ паттханамака̄си. са̄ та̄йа паттхана̄бхинӣха̄расампаттийа̄ на̄тичирам̣ киламиттха, катипа̄хенева арахаттам̣ патва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ йенаттхена са̄сане паббаджита̄, со маттхакам̣ патто, ким̣ ме джанападава̄сена, майхам̣ н̃а̄така̄пи пун̃н̃а̄ни кариссанти, бхиккхунисан̇гхопи паччайехи на киламиссати, ра̄джагахам̣ гаччха̄мӣ’’ти бхиккхунисан̇гхам̣ гахетва̄ ра̄джагахамева агама̄си. виса̄кхо, ‘‘дхаммадинна̄ кира а̄гата̄’’ти сутва̄, ‘‘паббаджитва̄ начирассева джанападам̣ гата̄, гантва̄пи начирассева пачча̄гата̄, ким̣ ну кхо бхависсати, гантва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти дутийагаманена бхиккхуниупассайам̣ агама̄си. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо виса̄кхо упа̄сако йена дхаммадинна̄ бхиккхунӣ тенупасан̇камӣ’’ти.

етадавоча̄ти етам̣ сакка̄йотиа̄дивачанам̣ авоча. касма̄ авоча̄ти? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘абхирамаси на̄бхирамаси, аййе’’ти евам̣ пуччханам̣ на̄ма на пан̣д̣итакиччам̣, пан̃чупа̄да̄наккхандхе упанетва̄ пан̃хам̣ пуччхисса̄ми, пан̃хабйа̄каран̣ена тасса̄ абхиратим̣ ва̄ анабхиратим̣ ва̄ джа̄нисса̄мӣти, тасма̄ авоча. там̣ сутва̄ва дхаммадинна̄ ахам̣, а̄вусо виса̄кха, ачирапаббаджита̄ сака̄йам̣ ва̄ парака̄йам̣ ва̄ куто джа̄нисса̄мӣти ва̄, ан̃н̃аттхерийо упасан̇камитва̄ пуччха̄ти ва̄ аватва̄ упаниккхиттам̣ сампат̣иччхама̄на̄ вийа, екапа̄сакаган̣т̣хим̣ мочентӣ вийа гаханат̣т̣ха̄не хаттхимаггам̣ нӣхарама̄на̄ вийа кхаггамукхена самуггам̣ виварама̄на̄ вийа ча пат̣исамбхида̄висайе т̣хатва̄ пан̃хам̣ виссаджджама̄на̄, пан̃ча кхо име, а̄вусо виса̄кха, упа̄да̄наккхандха̄тиа̄дима̄ха. таттха пан̃ча̄ти ган̣анапариччхедо. упа̄да̄наккхандха̄ти упа̄да̄на̄нам̣ паччайабхӯта̄ кхандха̄ти евама̄дина̄ найенеттха упа̄да̄наккхандхакатха̄ виттха̄ретва̄ катхетабба̄. са̄ панеса̄ висуддхимагге виттха̄рита̄ ева̄ти таттха витта̄ританайенева ведитабба̄. сакка̄йасамудайа̄дӣсупи йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ таттха таттха вуттамева.

идам̣ пана чатусаччабйа̄каран̣ам̣ сутва̄ виса̄кхо тхерийа̄ абхиратабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. йо хи буддхаса̄сане уккан̣т̣хито хоти анабхирато, со евам̣ пуччхитапуччхитапан̃хам̣ сан̣д̣а̄сена екекам̣ палитам̣ ган̣ханто вийа, синерупа̄дато ва̄лукам̣ уддхаранто вийа виссаджджетум̣ на саккоти. йасма̄ пана има̄ни чатта̄ри сачча̄ни локе чандимасӯрийа̄ вийа буддхаса̄сане па̄кат̣а̄ни, парисамаджджхе гато хи бхагава̄пи маха̄тхера̄пи сачча̄нева пака̄сенти; бхиккхусан̇гхопи паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа кулапутте чатта̄ри на̄ма ким̣, чатта̄ри арийасачча̄нӣти пан̃хам̣ угган̣ха̄пети. айан̃ча дхаммадинна̄ упа̄йакосалле т̣хита̄ пан̣д̣ита̄ бйатта̄ найам̣ гахетва̄ сутенапи катхетум̣ саматтха̄, тасма̄ ‘‘на сакка̄ етисса̄ етта̄вата̄ сачча̄нам̣ пат̣ивиддхабха̄во н̃а̄тум̣, саччавиниббхогапан̃хабйа̄каран̣ена сакка̄ н̃а̄ту’’нти чинтетва̄ хет̣т̣ха̄ катхита̄ни две сачча̄ни пат̣иниваттетва̄ гул̣хам̣ катва̄ ган̣т̣хипан̃хам̣ пуччхисса̄мӣти пуччханто тан̃н̃ева ну кхо, аййетиа̄дима̄ха.

тасса виссаджджане на кхо, а̄вусо виса̄кха, тан̃н̃ева упа̄да̄нанти упа̄да̄насса сан̇кха̄раккхандхекадесабха̄вато на там̣йева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нам̣. йади хи тан̃н̃ева сийа̄, рӯпа̄дисабха̄вампи упа̄да̄нам̣ сийа̄. йади ан̃н̃атра сийа̄, парасамайе читтавиппайутто анусайо вийа пан̣н̣атти вийа нибба̄нам̣ вийа ча кхандхавинимуттам̣ ва̄ сийа̄, чхат̣т̣хо ва̄ кхандхо пан̃н̃апетаббо бхавеййа, тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си. тасса̄ бйа̄каран̣ам̣ сутва̄ ‘‘адхигатапатит̣т̣ха̄ айа’’нти виса̄кхо нит̣т̣хамагама̄си. на хи сакка̄ акхӣн̣а̄савена асамбаддхена авиттха̄йантена падӣпасахассам̣ джа̄лентена вийа еварӯпо гул̣хо пат̣иччханно тилаккхан̣а̄хато гамбхӣро пан̃хо виссаджджетум̣. нит̣т̣хам̣ гантва̄ пана, ‘‘айам̣ дхаммадинна̄ са̄сане ладдхапатит̣т̣ха̄ адхигатапат̣исамбхида̄ веса̄раджджаппатта̄ бхаваматтхаке т̣хита̄ маха̄кхӣн̣а̄сава̄, саматтха̄ майхам̣ пуччхитапан̃хам̣ катхетум̣, ида̄ни пана нам̣ оваттикаса̄рам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ там̣ пуччханто, катхам̣ пана̄ййетиа̄дима̄ха.

461. тасса виссаджджане ассутава̄тиа̄ди мӯлапарийа̄йе виттха̄ритамева. рӯпам̣ аттато саманупассатӣти, ‘‘идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассати. йам̣ рӯпам̣ со ахам̣, йо ахам̣ там̣ рӯпанти рӯпан̃ча аттан̃ча адвайам̣ саманупассати. сеййатха̄пи на̄ма телаппадӣпасса джха̄йато йа̄ аччи со ван̣н̣о, йо ван̣н̣о са̄ аччӣти аччин̃ча ван̣н̣ан̃ча адвайам̣ саманупассати. евамева идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассати…пе… адвайам̣ саманупассатӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.131) евам̣ рӯпам̣ атта̄ти дит̣т̣хипассана̄йа пассати. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нанти арӯпам̣ атта̄ти гахетва̄ чха̄йа̄вантам̣ руккхам̣ вийа там̣ атта̄нам̣ рӯпавантам̣ саманупассати. аттани ва̄ рӯпанти арӯпамева атта̄ти гахетва̄ пуппхасмим̣ гандхам̣ вийа аттани рӯпам̣ саманупассати. рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нанти арӯпамева атта̄ти гахетва̄ каран̣д̣а̄йа ман̣им̣ вийа атта̄нам̣ рӯпасмим̣ саманупассати. веданам̣ аттатотиа̄дӣсупи есева найо.

таттха, рӯпам̣ аттато саманупассатӣти суддхарӯпамева атта̄ти катхитам̣. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣ аттато… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти имесу саттасу т̣ха̄несу арӯпам̣ атта̄ти катхитам̣. ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ веданам̣, ведана̄йа ва̄ атта̄нанти евам̣ чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена два̄дасасу т̣ха̄несу рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито. таттха рӯпам̣ аттато саманупассати… веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти имесу пан̃часу т̣ха̄несу уччхедадит̣т̣хи катхита̄, авасесесу сассатадит̣т̣хӣти. еваметтха паннараса бхавадит̣т̣хийо, пан̃ча вибхавадит̣т̣хийо хонти. на рӯпам̣ аттатоти еттха рӯпам̣ атта̄ти на саманупассати. аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти пана саманупассати. на рӯпавантам̣ атта̄нам̣…пе… на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ атта̄нанти име пан̃чаккхандхе кеначи парийа̄йена аттато на саманупассати, сабба̄ка̄рена пана аничча̄ дуккха̄ анатта̄ти саманупассати.

етта̄вата̄ тхерийа̄, ‘‘евам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти евам̣ пуримапан̃хам̣ виссаджджентийа̄ еттакена гаманам̣ хоти, а̄гаманам̣ хоти, гамана̄гаманам̣ хоти, ват̣т̣ам̣ ваттатӣти ват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дасситам̣. евам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣти паччхимам̣ пан̃хам̣ виссаджджентийа̄ еттакена гаманам̣ на хоти, а̄гаманам̣ на хоти, гамана̄гаманам̣ на хоти, ват̣т̣ам̣ на̄ма на ваттатӣти виват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дасситам̣.

462. катамо пана̄ййе, арийо ат̣т̣хан̇гико магготи айам̣ пан̃хо тхерийа̄ пат̣ипуччхитва̄ виссаджджетаббо бхавеййа – ‘‘упа̄сака, тайа̄ хет̣т̣ха̄ магго пуччхито, идха касма̄ маггамева пуччхасӣ’’ти. са̄ пана аттано бйаттата̄йа пан̣д̣иччена тасса адхиппа̄йам̣ саллаккхеси – ‘‘имина̄ упа̄сакена хет̣т̣ха̄ пат̣ипаттивасена магго пуччхито бхависсати, идха пана там̣ сан̇кхата̄сан̇кхаталокийалокуттарасан̇гахита̄сан̇гахитавасена пуччхитука̄мо бхависсатӣ’’ти. тасма̄ аппат̣ипуччхитва̄ва йам̣ йам̣ пуччхи, там̣ там̣ виссаджджеси. таттха сан̇кхатоти четито каппито пакаппито а̄йӯхито като ниббаттито сама̄паджджантена сама̄паджджитаббо. тӣхи ча кхо, а̄вусо виса̄кха, кхандхехи арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇гахитоти еттха йасма̄ магго саппадесо, тайо кхандха̄ ниппадеса̄, тасма̄ айам̣ саппадесатта̄ нагарам̣ вийа раджджена ниппадесехи тӣхи кхандхехи сан̇гахито. таттха самма̄ва̄ча̄дайо тайо сӣламева, тасма̄ те саджа̄тито сӣлаккхандхена сан̇гахита̄ти. кин̃ча̄пи хи па̄л̣ийам̣ сӣлаккхандхети бхуммена вийа ниддесо като, аттхо пана каран̣авасена ведитаббо. самма̄ва̄йа̄ма̄дӣсу пана тӣсу сама̄дхи аттано дхаммата̄йа а̄рамман̣е екаггабха̄вена аппетум̣ на саккоти. вӣрийе пана паггахакиччам̣ са̄дхенте сатийа̄ ча апила̄панакиччам̣ са̄дхентийа̄ ладдхӯпака̄ро хутва̄ саккоти.

татра̄йам̣ упама̄ – йатха̄ хи ‘‘наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄’’ти уййа̄нам̣ павит̣т̣хесу тӣсу саха̄йесу еко супуппхитам̣ чампакаруккхам̣ дисва̄ хаттхам̣ уккхипитва̄пи гахетум̣ на саккун̣еййа. атхасса дутийо онамитва̄ пит̣т̣хим̣ дадеййа, со тасса пит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄пи кампама̄но гахетум̣ на саккун̣еййа. атхасса итаро ам̣сакӯт̣ам̣ упана̄меййа, со екасса пит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄ екасса ам̣сакӯт̣ам̣ олуббха йатха̄ручи пуппха̄ни очинитва̄ пил̣андхитва̄ наккхаттам̣ кӣл̣еййа. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. екато уййа̄нам̣ павит̣т̣ха̄ тайо саха̄йака̄ вийа хи екато джа̄та̄ самма̄ва̄йа̄ма̄дайо тайо дхамма̄. супуппхитачампако вийа а̄рамман̣ам̣. хаттхам̣ уккхипитва̄пи гахетум̣ асакконто вийа аттано дхаммата̄йа а̄рамман̣е екаггабха̄вена аппетум̣ асакконто сама̄дхи. пит̣т̣хим̣ датва̄ онатасаха̄йо вийа ва̄йа̄мо. ам̣сакӯт̣ам̣ датва̄ т̣хитасаха̄йо вийа сати. йатха̄ тесу екасса пит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄ екасса ам̣сакӯт̣ам̣ олуббха итаро йатха̄ручи пуппхам̣ гахетум̣ саккоти, евамевам̣ вӣрийе паггахакиччам̣ са̄дхенте, сатийа̄ ча апила̄панакиччам̣ са̄дхентийа̄ ладдхупака̄ро сама̄дхи саккоти а̄рамман̣е екаггабха̄вена аппетум̣. тасма̄ сама̄дхийеветтха саджа̄тито сама̄дхиккхандхена сан̇гахито. ва̄йа̄масатийо пана кирийато сан̇гахита̄ хонти.

самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппесупи пан̃н̃а̄ аттано дхаммата̄йа аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти а̄рамман̣ам̣ ниччхетум̣ на саккоти, витакке пана а̄кот̣етва̄ а̄кот̣етва̄ денте саккоти. катхам̣? йатха̄ хи херан̃н̃ико каха̄пан̣ам̣ хаттхе т̣хапетва̄ саббабха̄гесу олокетука̄мо сама̄нопи на чаккхудаленева париваттетум̣ саккоти, ан̇гулипаббехи пана париваттетва̄ ито чито ча олокетум̣ саккоти. евамева на пан̃н̃а̄ аттано дхаммата̄йа аничча̄дивасена а̄рамман̣ам̣ ниччхетум̣ саккоти, абхиниропаналаккхан̣ена пана а̄хананапарийа̄хананарасена витаккена а̄кот̣ентена вийа париваттентена вийа ча а̄да̄йа̄ диннамева виниччхетум̣ саккоти. тасма̄ идха̄пи самма̄дит̣т̣хийева саджа̄тито пан̃н̃а̄ккхандхена сан̇гахита̄. самма̄сан̇каппо пана кирийато сан̇гахито хоти. ити имехи тӣхи кхандхехи магго сан̇гахам̣ гаччхати. тена вуттам̣ – ‘‘тӣхи ча кхо, а̄вусо виса̄кха, кхандхехи арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇гахито’’ти.

ида̄ни екачиттаккхан̣икам̣ маггасама̄дхим̣ санимиттам̣ сапариккха̄рам̣ пуччханто, катамо пана̄ййетиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ маггаккхан̣е чатукиччаса̄дханавасена уппанна̄ сати, са̄ сама̄дхисса паччайаттхена нимиттам̣. чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатукиччаса̄дханавасенева уппаннам̣ вӣрийам̣, там̣ парива̄рат̣т̣хена париккха̄ро хоти. тесам̣йева дхамма̄нанти тесам̣ маггасампайуттадхамма̄нам̣. а̄севана̄тиа̄дӣсу екачиттаккхан̣ика̄йева а̄севана̄дайо вутта̄ти.

витан̣д̣ава̄дӣ пана, ‘‘екачиттаккхан̣ико на̄ма магго наттхи, ‘евам̣ бха̄веййа сатта васса̄нӣ’ти хи вачанато саттапи васса̄ни маггабха̄вана̄ хоти, килеса̄ пана лаху чхиджджанта̄ саттахи н̃а̄н̣ехи чхиджджантӣ’’ти вадати. со ‘‘суттам̣ а̄хара̄’’ти ваттаббо. аддха̄ ан̃н̃ам̣ апассанто, ‘‘йа̄ тесам̣йева дхамма̄нам̣ а̄севана̄ бха̄вана̄ бахулӣкамма’’нти идамева суттам̣ а̄харитва̄, ‘‘ан̃н̃ена читтена а̄севати, ан̃н̃ена бха̄вети, ан̃н̃ена бахулӣкаротӣ’’ти ваккхати. тато ваттаббо – ‘‘ким̣ панидам̣, суттам̣ неййаттхам̣ нӣтаттха’’нти. тато ваккхати – ‘‘нӣтаттхам̣ йатха̄ суттам̣ татхева аттхо’’ти. тасса идам̣ уттарам̣ – евам̣ санте екам̣ читтам̣ а̄севама̄нам̣ уппаннам̣, апарампи а̄севама̄нам̣, апарампи а̄севама̄нанти евам̣ дивасампи а̄севана̄ва бхависсати, куто бха̄вана̄, куто бахулӣкаммам̣? екам̣ ва̄ бха̄вайама̄нам̣ уппаннам̣ апарампи бха̄вайама̄нам̣ апарампи бха̄вайама̄нанти евам̣ дивасампи бха̄вана̄ва бхависсати, куто а̄севана̄ куто бахулӣкаммам̣? екам̣ ва̄ бахулӣкаронтам̣ уппаннам̣, апарампи бахулӣкаронтам̣, апарампи бахулӣкаронтанти евам̣ дивасампи бахулӣкаммамева бхависсати куто а̄севана̄, куто бха̄вана̄ти.

атха ва̄ евам̣ вадеййа – ‘‘екена читтена а̄севати, двӣхи бха̄вети, тӣхи бахулӣкароти. двӣхи ва̄ а̄севати, тӣхи бха̄вети, екена бахулӣкароти. тӣхи ва̄ а̄севати, екена бха̄вети, двӣхи бахулӣкаротӣ’’ти. со ваттаббо – ‘‘ма̄ суттам̣ ме ладдханти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ авача. пан̃хам̣ виссаджджентена на̄ма а̄чарийасса сантике васитва̄ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ аттхарасам̣ видитва̄ ваттаббам̣ хоти. екачиттаккхан̣ика̄ва айам̣ а̄севана̄, екачиттаккхан̣ика̄ бха̄вана̄, екачиттаккхан̣икам̣ бахулӣкаммам̣. кхайага̄милокуттарамагго бахулачиттаккхан̣ико на̄ма наттхи, ‘екачиттаккхан̣икойева̄’ти сан̃н̃а̄петаббо. саче сан̃джа̄на̄ти, сан̃джа̄на̄ту, но че сан̃джа̄на̄ти, гаччха па̄това виха̄рам̣ пависитва̄ йа̄гум̣ пива̄хӣ’’ти уййоджетаббо.

463. кати пана̄ййе сан̇кха̄ра̄ти идха ким̣ пуччхати? йе сан̇кха̄ре ниродхетва̄ ниродхам̣ сама̄паджджати, те пуччхисса̄мӣти пуччхати. теневасса адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ тхерӣ, пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣсу анекесу сан̇кха̄ресу виджджама̄несупи, ка̄йасан̇кха̄ра̄дайова а̄чиккхантӣ, тайоме, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха ка̄йапат̣ибаддхатта̄ ка̄йена сан̇кхарӣйати карӣйати ниббаттӣйатӣти ка̄йасан̇кха̄ро. ва̄чам̣ сан̇кхароти кароти ниббаттетӣти вачӣсан̇кха̄ро. читтапат̣ибаддхатта̄ читтена сан̇кхарӣйати карӣйати ниббаттӣйатӣти читтасан̇кха̄ро. катамо пана̄ййети идха ким̣ пуччхати? име сан̇кха̄ра̄ ан̃н̃аман̃н̃амисса̄ а̄лул̣ита̄ авибхӯта̄ дуддӣпана̄. татха̄ хи, ка̄йадва̄ре а̄да̄нагахан̣амун̃чаначопана̄ни па̄петва̄ уппанна̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄ два̄даса акусалачетана̄ти евам̣ кусала̄кусала̄ вӣсати четана̄пи асса̄сапасса̄са̄пи ка̄йасан̇кха̄ра̄твева вуччанти. вачӣдва̄ре ханусам̣чопанам̣ вачӣбхедам̣ па̄петва̄ уппанна̄ вуттаппака̄ра̄ва вӣсати четана̄пи витаккавича̄ра̄пи вачӣсан̇кха̄ротвева вуччанти. ка̄йавачӣдва̄ресу чопанам̣ апатта̄ рахо нисиннасса чинтайато уппанна̄ кусала̄кусала̄ екӯнатим̣са четана̄пи сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча̄ти име две дхамма̄пи читтасан̇кха̄ротвева вуччанти. евам̣ име сан̇кха̄ра̄ ан̃н̃аман̃н̃амисса̄ а̄лул̣ита̄ авибхӯта̄ дуддӣпана̄. те па̄кат̣е вибхӯте катва̄ катха̄песса̄мӣти пуччхати.

касма̄ пана̄ййети идха ка̄йасан̇кха̄ра̄дина̄масса падаттхам̣ пуччхати. тасса виссаджджане ка̄йаппат̣ибаддха̄ти ка̄йаниссита̄, ка̄йе сати хонти, асати на хонти. читтаппат̣ибаддха̄ти читтаниссита̄, читте сати хонти, асати на хонти.

464. ида̄ни ким̣ ну кхо еса̄ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ валан̃джети, на валан̃джети. чин̣н̣авасӣ ва̄ таттха но чин̣н̣авасӣти джа̄нанаттхам̣ пуччханто, катхам̣ пана̄ййе, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄патти хотӣтиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане сама̄паджджиссанти ва̄ сама̄паджджа̄мӣти ва̄ пададвайена невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттика̄ло катхито. сама̄панноти падена антониродхо. татха̄ пуримехи двӣхи падехи сачиттакака̄ло катхито, паччхимена ачиттакака̄ло. пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хотӣти ниродхасама̄паттито пуббе аддха̄напариччхедака̄лейева, еттакам̣ ка̄лам̣ ачиттако бхависса̄мӣти аддха̄напариччхедачиттам̣ бха̄витам̣ хоти. йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣти йам̣ евам̣ бха̄витам̣ читтам̣, там̣ пуггалам̣ татхатта̄йа ачиттакабха̄ва̄йа упанети.

пат̣хамам̣ нируджджхати вачӣсан̇кха̄роти сесасан̇кха̄рехи пат̣хамам̣ дутийаджджха̄нейева нируджджхати. тато ка̄йасан̇кха̄роти тато парам̣ ка̄йасан̇кха̄ро чатуттхаджджха̄не нируджджхати. тато читтасан̇кха̄роти тато парам̣ читтасан̇кха̄ро антониродхе нируджджхати. вут̣т̣хахиссанти ва̄ вут̣т̣хаха̄мӣти ва̄ пададвайена антониродхака̄ло катхито. вут̣т̣хитоти падена пхаласама̄паттика̄ло. татха̄ пуримехи двӣхи падехи ачиттакака̄ло катхито, паччхимена сачиттакака̄ло. пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хотӣти ниродхасама̄паттито пуббе аддха̄напариччхедака̄лейева еттакам̣ ка̄лам̣ ачиттако хутва̄ тато парам̣ сачиттако бхависса̄мӣти аддха̄напариччхедачиттам̣ бха̄витам̣ хоти. йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣти йам̣ евам̣ бха̄витам̣ читтам̣, там̣ пуггалам̣ татхатта̄йа сачиттакабха̄ва̄йа упанети. ити хет̣т̣ха̄ ниродхасама̄паджджанака̄ло гахито, идха ниродхато вут̣т̣ха̄нака̄ло.

ида̄ни ниродхакатхам̣ катхетум̣ ва̄роти ниродхакатха̄ катхетабба̄ сийа̄, са̄ панеса̄, ‘‘двӣхи балехи саманна̄гататта̄ тайо ча сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ сол̣асахи н̃а̄н̣ачарийа̄хи навахи сама̄дхичарийа̄хи васӣбха̄вата̄пан̃н̃а̄ ниродхасама̄паттийа̄ н̃а̄н̣а’’нти ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ сабба̄ка̄рена висуддхимагге катхита̄. тасма̄ таттха катхитанайенева гахетабба̄. ко пана̄йам̣ ниродхо на̄ма? чатуннам̣ кхандха̄нам̣ пат̣исан̇кха̄ аппаватти. атха киматтхаметам̣ сама̄паджджантӣти. сан̇кха̄ра̄нам̣ паватте уккан̣т̣хита̄ сатта̄хам̣ ачиттака̄ хутва̄ сукхам̣ вихарисса̄ма, дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ на̄метам̣, йадидам̣ ниродхоти етадаттхам̣ сама̄паджджанти.

пат̣хамам̣ уппаджджати читтасан̇кха̄роти ниродха̄ вут̣т̣хахантасса хи пхаласама̄паттичиттам̣ пат̣хамам̣ уппаджджати. там̣сампайуттам̣ сан̃н̃ан̃ча веданан̃ча сандха̄йа, ‘‘пат̣хамам̣ уппаджджати читтасан̇кха̄ро’’ти а̄ха. тато ка̄йасан̇кха̄роти тато парам̣ бхаван̇гасамайе ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати. ким̣ пана пхаласама̄патти асса̄сапасса̄се на самут̣т̣ха̄петӣти? самут̣т̣ха̄пети. имасса пана чатуттхаджджха̄ника̄ пхаласама̄патти, са̄ на самут̣т̣ха̄пети. ким̣ ва̄ етена пхаласама̄патти пат̣хамаджджха̄ника̄ ва̄ хоту, дутийататийачатуттхаджджха̄ника̄ ва̄, санта̄йа сама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса бхиккхуно асса̄сапасса̄са̄ аббоха̄рика̄ хонти. тесам̣ аббоха̄рикабха̄во сан̃джӣваттхераваттхуна̄ ведитаббо. сан̃джӣваттхерасса хи сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ким̣сукапуппхасадисе вӣтаччитан̇га̄ре маддама̄насса гаччхато чӣваре ам̣суматтампи на джха̄йи, усума̄ка̄раматтампи на̄хоси, сама̄паттипхалам̣ на̄метанти ваданти. евамевам̣ санта̄йа сама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса бхиккхуно асса̄сапасса̄са̄ аббоха̄рика̄ хонтӣти бхаван̇гасамайеневетам̣ катхитанти ведитаббам̣.

тато вачӣсан̇кха̄роти тато парам̣ кирийамайапаваттавал̣ан̃джанака̄ле вачӣсан̇кха̄ро уппаджджати. ким̣ бхаван̇гам̣ витаккавича̄ре на самут̣т̣ха̄петӣти? самут̣т̣ха̄пети. там̣самут̣т̣ха̄на̄ пана витаккавича̄ра̄ ва̄чам̣ абхисан̇кха̄тум̣ на сакконтӣти кирийамайапаваттавал̣ан̃джанака̄леневатам̣ катхитам̣. сун̃н̃ато пхассотиа̄дайо сагун̣ена̄пи а̄рамман̣ена̄пи катхетабба̄. сагун̣ена та̄ва сун̃н̃ата̄ на̄ма пхаласама̄патти, та̄йа сахаджа̄там̣ пхассам̣ сандха̄йа сун̃н̃ато пхассоти вуттам̣. анимитта̄пан̣ихитесупиесева найо. а̄рамман̣ена пана нибба̄нам̣ ра̄га̄дӣхи сун̃н̃атта̄ сун̃н̃ам̣ на̄ма, ра̄ганимитта̄дӣнам̣ абха̄ва̄ анимиттам̣, ра̄гадосамохаппан̣идхӣнам̣ абха̄ва̄ аппан̣ихитам̣. сун̃н̃атам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннапхаласама̄паттийам̣ пхассо сун̃н̃ато на̄ма. анимитта̄пан̣ихитесупи есева найо.

апара̄ а̄гаманийакатха̄ на̄ма хоти, сун̃н̃ата̄, анимитта̄, аппан̣ихита̄ти хи випассана̄пи вуччати. таттха йо бхиккху сан̇кха̄ре аниччато париггахетва̄ аниччато дисва̄ аниччато вут̣т̣ха̄ти, тасса вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ анимитта̄ на̄ма хоти. йо дуккхато париггахетва̄ дуккхато дисва̄ дуккхато вут̣т̣ха̄ти, тасса аппан̣ихита̄ на̄ма. йо анаттато париггахетва̄ анаттато дисва̄ анаттато вут̣т̣ха̄ти, тасса сун̃н̃ата̄ на̄ма. таттха анимиттавипассана̄йа магго анимитто на̄ма, анимиттамаггасса пхалам̣ анимиттам̣ на̄ма. анимиттапхаласама̄паттисахаджа̄те пхассе пхусанте анимитто пхассо пхусатӣти вуччати. аппан̣ихитасун̃н̃атесупи есева найо. а̄гаманийена катхите пана сун̃н̃ато ва̄ пхассо анимитто ва̄ пхассо аппан̣ихито ва̄ пхассоти викаппо а̄паджджеййа, тасма̄ сагун̣ена чева а̄рамман̣ена ча катхетаббам̣. еван̃хи тайо пхасса̄ пхусантӣти самети.

вивеканиннантиа̄дӣсу нибба̄нам̣ вивеко на̄ма, тасмим̣ вивеке ниннам̣ онатанти вивеканиннам̣. ан̃н̃ато а̄гантва̄ йена вивеко, тена ван̇кам̣ вийа хутва̄ т̣хитанти вивекапон̣ам̣. йена вивеко, тена патама̄нам̣ вийа т̣хитанти вивекапаббха̄рам̣.

465. ида̄ни йа̄ ведана̄ ниродхетва̄ ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджати, та̄ пуччхисса̄мӣти пуччханто кати пана̄ййе, ведана̄ти а̄ха. ка̄йикам̣ ва̄тиа̄дӣсу пан̃чадва̄рикам̣ сукхам̣ ка̄йикам̣ на̄ма, манодва̄рикам̣ четасикам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣. таттха сукханти сабха̄ваниддесо. са̄танти тассева мадхурабха̄вадӣпакам̣ вевачанам̣. ведайитанти ведайитабха̄вадӣпакам̣, саббаведана̄нам̣ са̄дха̄ран̣авачанам̣. сесападесупи есева найо. т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄тиа̄дӣсу сукха̄йа ведана̄йа аттхибха̄во сукхам̣, наттхибха̄во дуккхам̣. дуккха̄йа ведана̄йа аттхибха̄во дуккхам̣, наттхибха̄во сукхам̣. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа джа̄нанабха̄во сукхам̣, аджа̄нанабха̄во дуккханти аттхо.

ким̣ анусайо анусетӣти катамо анусайо анусети. аппахӣнат̣т̣хена сайито вийа хотӣти анусайапуччхам̣ пуччхати. на кхо, а̄вусо виса̄кха, сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусетӣти на сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусети. на сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа со аппахӣно, на саббам̣ сукхам̣ веданам̣ а̄раббха уппаджджатӣти аттхо. еса найо саббаттха. ким̣ паха̄таббанти айам̣ паха̄напуччха̄ на̄ма.

ра̄гам̣ тена паджахатӣти еттха екенева бйа̄каран̣ена две пуччха̄ виссаджджеси. идха бхиккху ра̄га̄нусайам̣ виккхамбхетва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджати, джха̄навиккхамбхитам̣ ра̄га̄нусайам̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ана̄га̄мимаггена самуггха̄тети. со ана̄га̄мимаггена пахӣнопи татха̄ виккхамбхитатта̄ва пат̣хамаджджха̄не на̄нусети на̄ма. тена̄ха – ‘‘на таттха ра̄га̄нусайо анусетӣ’’ти. тада̄йатананти там̣ а̄йатанам̣, парамасса̄сабха̄вена патит̣т̣ха̄набхӯтам̣ арахаттанти аттхо. ити ануттаресӯти евам̣ ануттара̄ вимоккха̄ти ладдхана̄ме арахатте. пихам̣ упат̣т̣ха̄пайатоти паттханам̣ пат̣т̣хапентасса. уппаджджати пиха̄паччайа̄ доманассанти паттхана̄йа пат̣т̣хапанамӯлакам̣ доманассам̣ уппаджджати. там̣ панетам̣ на паттхана̄йа пат̣т̣хапанамӯлакам̣ уппаджджати, паттхетва̄ алабхантасса пана ала̄бхамӯлакам̣ уппаджджама̄нам̣, ‘‘уппаджджати пиха̄паччайа̄’’ти вуттам̣. таттха кин̃ча̄пи доманассам̣ на̄ма екантена акусалам̣, идам̣ пана севитаббам̣ доманассам̣ ват̣т̣атӣти ваданти. йогино хи тема̄сикам̣ чхама̄сикам̣ ва̄ навама̄сикам̣ ва̄ пат̣ипадам̣ ган̣ханти. тесу йо там̣ там̣ пат̣ипадам̣ гахетва̄ антока̄лапариччхедейева арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣти гхат̣енто ва̄йаманто на саккоти йатха̄париччхиннака̄лена па̄пун̣итум̣, тасса балавадоманассам̣ уппаджджати, а̄л̣индикава̄симаха̄пхуссадеваттхерасса вийа ассудха̄ра̄ паваттанти. тхеро кира екӯнавӣсативасса̄ни гатапачча̄гатаваттам̣ пӯреси. тасса, ‘‘имасмим̣ ва̄ре арахаттам̣ ган̣хисса̄ми, имасмим̣ ва̄ре висуддхипава̄ран̣ам̣ пава̄ресса̄мӣ’’ти ма̄насам̣ бандхитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтассева екӯнавӣсативасса̄ни атикканта̄ни. пава̄ран̣а̄дивасе а̄гате тхерасса ассупа̄тена муттадивасо на̄ма на̄хоси. вӣсатиме пана вассе арахаттам̣ па̄н̣ун̣и.

пат̣игхам̣ тена паджахатӣти еттха доманассенева пат̣игхам̣ паджахати. на хи пат̣игхенева пат̣игхаппаха̄нам̣, доманассена ва̄ доманассаппаха̄нам̣ на̄ма аттхи. айам̣ пана бхиккху тема̄сика̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ пат̣ипадам̣ гахетва̄ ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘пасса бхиккху, ким̣ туйхам̣ сӣлена хӣнат̣т̣ха̄нам̣ аттхи, уда̄ху вӣрийена, уда̄ху пан̃н̃а̄йа, нану те сӣлам̣ супарисуддхам̣ вӣрийам̣ супаггахитам̣ пан̃н̃а̄ сӯра̄ хутва̄ вахатӣ’’ти. со евам̣ пат̣исан̃чиккхитва̄, ‘‘на да̄ни пуна имасса доманассасса уппаджджитум̣ дасса̄мӣ’’ти вӣрийам̣ дал̣хам̣ катва̄ антотема̄се ва̄ анточхама̄се ва̄ антонавама̄се ва̄ ана̄га̄мимаггена там̣ самуггха̄тети. имина̄ парийа̄йена пат̣игхенева пат̣игхам̣, доманассенева доманассам̣ паджахати на̄ма.

на таттха пат̣игха̄нусайо анусетӣти таттха еварӯпе доманассе пат̣игха̄нусайо на̄нусети. на там̣ а̄раббха уппаджджати, пахӣнова таттха пат̣игха̄нусайоти аттхо. авиджджам̣ тена паджахатӣти идха бхиккху авиджджа̄нусайам̣ виккхамбхетва̄ чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджати, джха̄навиккхамбхитам̣ авиджджа̄нусайам̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттамаггена самуггха̄тети. со арахаттамаггена пахӣнопи татха̄ виккхамбхитатта̄ва чатуттхаджджха̄не на̄нусети на̄ма. тена̄ха – ‘‘на таттха авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти.

466. ида̄ни пат̣ибха̄гапуччхам̣ пуччханто сукха̄йа пана̄ййетиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане йасма̄ сукхасса дуккхам̣, дуккхасса ча сукхам̣ паччанӣкам̣, тасма̄ двӣсу ведана̄су висабха̄гапат̣ибха̄го катхито. упеккха̄ пана андхака̄ра̄ авибхӯта̄ дуддӣпана̄, авиджджа̄пи та̄диса̄ва̄ти тенеттха сабха̄гапат̣ибха̄го катхито. йаттакесу пана т̣ха̄несу авиджджа̄ тамам̣ кароти, таттакесу виджджа̄ тамам̣ винодетӣти висабха̄гапат̣ибха̄го катхито. авиджджа̄йа кхо, а̄вусоти еттха убхопете дхамма̄ ана̄сава̄ локуттара̄ти сабха̄гапат̣ибха̄гова катхито. вимуттийа̄ кхо, а̄вусоти еттха ана̄сават̣т̣хена локуттарат̣т̣хена абйа̄катат̣т̣хена ча сабха̄гапат̣ибха̄гова катхито. аччайа̄сӣти еттха пан̃хам̣ атиккамитва̄ гатосӣти аттхо. на̄саккхи пан̃ха̄нам̣ парийантам̣ гахетунти пан̃ха̄нам̣ париччхедапама̄н̣ам̣ гахетум̣ на̄саккхи, аппат̣ибха̄гадхаммасса пат̣ибха̄гам̣ пуччхи. нибба̄нам̣ на̄метам̣ аппат̣ибха̄гам̣, на сакка̄ нӣлам̣ ва̄ пӣтакам̣ ва̄ти кеначи дхаммена саддхим̣ пат̣ибха̄гам̣ катва̄ дассетум̣. тан̃ча твам̣ имина̄ адхиппа̄йена пуччхасӣти аттхо.

етта̄вата̄ ча̄йам̣ упа̄сако йатха̄ на̄ма саттаме гхаре сала̄кабхаттам̣ лабхитва̄ гато бхиккху сатта гхара̄ни атиккамма ат̣т̣хамасса два̄ре т̣хито сабба̄нипи сатта геха̄ни вираддхова на ан̃н̃а̄си, евамевам̣ аппат̣ибха̄гадхаммасса пат̣ибха̄гам̣ пуччханто сабба̄супи саттасу саппат̣ибха̄гапуччха̄су вираддхова хотӣти ведитаббо. нибба̄ногадханти нибба̄наббхантарам̣ нибба̄нам̣ анупавит̣т̣хам̣. нибба̄напара̄йананти нибба̄нам̣ парам̣ айанамасса пара̄ гати, на тато парам̣ гаччхатӣти аттхо. нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣ аваса̄нам̣ асса̄ти нибба̄напарийоса̄нам̣.

467. пан̣д̣ита̄ти пан̣д̣иччена саманна̄гата̄, дха̄тукусала̄ а̄йатанакусала̄ пат̣иччасамуппа̄дакусала̄ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусала̄ти аттхо. маха̄пан̃н̃а̄ти маханте аттхе маханте дхамме маханта̄ нируттийо маханта̄ни пат̣ибха̄на̄ни паригган̣ханасаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄. йатха̄ там̣ дхаммадинна̄йа̄ти йатха̄ дхаммадинна̄йа бхиккхунийа̄ бйа̄катам̣, ахампи там̣ евамевам̣ бйа̄кареййанти. етта̄вата̄ ча пана айам̣ суттанто джинабха̄сито на̄ма джа̄то, на са̄вакабха̄сито. йатха̄ хи ра̄джайуттехи ликхитам̣ пан̣н̣ам̣ йа̄ва ра̄джамуддика̄йа на лан̃чхитам̣ хоти, на та̄ва ра̄джапан̣н̣анти сан̇кхйам̣ гаччхати; лан̃чхитаматтам̣ пана ра̄джапан̣н̣ам̣ на̄ма хоти, татха̄, ‘‘ахампи там̣ евамева бйа̄кареййа’’нти има̄йа джинавачанамуддика̄йа лан̃чхитатта̄ айам̣ суттанто а̄хаччавачанена джинабха̄сито на̄ма джа̄то. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣аведалласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чӯл̣адхаммасама̄да̄насуттаван̣н̣ана̄

468. евам̣ ме сутанти чӯл̣адхаммасама̄да̄насуттам̣. таттха дхаммасама̄да̄на̄нӣти дхаммоти гахитагахан̣а̄ни. паччуппаннасукханти паччуппанне сукхам̣, а̄йӯханаккхан̣е сукхам̣ сукарам̣ сукхена сакка̄ пӯретум̣. а̄йатим̣ дуккхавипа̄канти ана̄гате випа̄кака̄ле дуккхавипа̄кам̣. имина̄ упа̄йена саббападесу аттхо ведитаббо.

469. наттхи ка̄месу досоти ваттхука̄месупи килесака̄месупи досо наттхи. па̄табйатам̣ а̄паджджантӣти те ваттхука̄месу килесака̄мена па̄табйатам̣ пивитаббатам̣, йатха̄ручи парибхун̃джитаббатам̣ а̄паджджантӣти аттхо. мол̣ибаддха̄хӣти мол̣им̣ катва̄ баддхакеса̄хи. парибба̄джика̄хӣти та̄пасапарибба̄джика̄хи. евама̄хам̣сӯти евам̣ ваданти. парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентӣти паха̄нам̣ саматиккамам̣ пан̃н̃апенти. ма̄лува̄сипа̄т̣ика̄ти дӣгхасан̣т̣ха̄нам̣ ма̄лува̄паккам̣. пхалеййа̄ти а̄тапена сусситва̄ бхиджджеййа. са̄ламӯлети са̄ларуккхасса самӣпе. санта̄сам̣ а̄паджджеййа̄ти касма̄ а̄паджджати? бхаванавина̄сабхайа̄. руккхамӯле патитама̄лува̄бӣджато хи лата̄ уппаджджитва̄ руккхам̣ абхирухати. са̄ маха̄патта̄ чева хоти бахупатта̄ ча, ковил̣а̄рапаттасадисехи паттехи саманна̄гата̄. атха там̣ руккхам̣ мӯлато пат̣т̣ха̄йа винандхама̄на̄ саббавит̣апа̄ни сан̃чха̄детва̄ махантам̣ бха̄рам̣ джанетва̄ тит̣т̣хати. са̄ ва̄те ва̄ ва̄йанте деве ва̄ вассанте огханам̣ джанетва̄ тасса руккхасса саббаса̄кха̄паса̄кхам̣ бхан̃джати, бхӯмийам̣ нипа̄тети. тато тасмим̣ руккхе патит̣т̣хитавима̄нам̣ бхиджджати нассати. ити са̄ бхаванавина̄сабхайа̄ санта̄сам̣ а̄паджджати.

а̄ра̄мадевата̄ти таттха таттха пуппха̄ра̄мапхала̄ра̄месу адхиваттха̄ девата̄. ванадевата̄ти андхаванасубхагавана̄дӣсу ванесу адхиваттха̄ девата̄. руккхадевата̄ти абхилаккхитесу нал̣ерупучиманда̄дӣсу руккхесу адхиваттха̄ девата̄. осадхитин̣аванаппатӣсӯти харӣтакӣа̄малакӣа̄дӣсу осадхӣсу та̄лана̄л̣икера̄дӣсу тин̣есу ванаджет̣т̣хакесу ча ванаппатируккхесу адхиваттха̄ девата̄. ванакаммика̄ти ване касанала̄йанада̄руа̄харан̣агораккха̄дӣсу кеначидева каммена ва̄ вичаракаманусса̄. уддхареййунти кха̄деййум̣. виламбинӣти ва̄тена пахатапахатат̣т̣ха̄несу кел̣им̣ каронтӣ вийа виламбантӣ. сукхо имисса̄ти еварӯпа̄йа ма̄лува̄лата̄йа сампхассопи сукхо, дассанампи сукхам̣. айам̣ ме да̄рака̄нам̣ а̄па̄наман̣д̣алам̣ бхависсати, кӣл̣а̄бхӯми бхависсати, дутийам̣ ме вима̄нам̣ пат̣иладдханти лата̄йа дассанепи сампхассепи соманассаджа̄та̄ евама̄ха.

вит̣абхим̣ кареййа̄ти са̄кха̄нам̣ упари чхатта̄ка̄рена тит̣т̣хеййа. огханам̣ джанеййа̄ти хет̣т̣ха̄ гханам̣ джанеййа. упари а̄руйха сакалам̣ руккхам̣ паливет̣хетва̄ пуна хет̣т̣ха̄ бхассама̄на̄ бхӯмим̣ ган̣хеййа̄ти аттхо. пада̄леййа̄ти евам̣ огханам̣ катва̄ пуна тато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва мӯла̄ отин̣н̣аса̄кха̄хи абхирухама̄на̄ саббаса̄кха̄ паливет̣хентӣ маттхакам̣ патва̄ тенева нийа̄мена пуна орохитва̄ ча абхирухитва̄ ча сакаларуккхам̣ сам̣сиббитва̄ аджджхоттхарантӣ саббаса̄кха̄ хет̣т̣ха̄ катва̄ сайам̣ упари т̣хатва̄ ва̄те ва̄ ва̄йанте деве ва̄ вассанте пада̄леййа. бхиндеййа̄ти аттхо. кха̄н̣уматтамева тит̣т̣хеййа, таттха йам̣ са̄кхат̣т̣хакавима̄нам̣ хоти, там̣ са̄кха̄су бхиджджама̄на̄су таттха таттхева бхиджджитва̄ саббаса̄кха̄су бхинна̄су саббам̣ бхиджджати. руккхат̣т̣хакавима̄нам̣ пана йа̄ва руккхасса мӯламаттампи тит̣т̣хати, та̄ва на нассати. идам̣ пана вима̄нам̣ са̄кхат̣т̣хакам̣, тасма̄ саббаса̄кха̄су сам̣бхиджджама̄на̄су бхиджджиттха. девата̄ путтаке гахетва̄ кха̄н̣уке т̣хита̄ паридевитум̣ а̄раддха̄.

471. тиббара̄гаджа̄тикоти бахалара̄гасабха̄во. ра̄гаджам̣ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведетӣти тиббара̄гаджа̄тикатта̄ дит̣т̣хе дит̣т̣хе а̄рамман̣е нимиттам̣ ган̣ха̄ти. атхасса а̄чарийупаджджха̄йа̄ дан̣д̣акаммам̣ а̄н̣а̄пенти. со абхиккхан̣ам̣ дан̣д̣акаммам̣ каронто дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети, натвева вӣтиккамам̣ кароти. тиббадосаджа̄тикоти аппаматтикенева куппати, дахараса̄ман̣ерехи саддхим̣ хаттхапара̄ма̄са̄дӣни каронтова катхети. сопи дан̣д̣акаммапаччайа̄ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети. мохаджа̄тико пана идха катам̣ ва̄ катато акатам̣ ва̄ акатато на саллаккхети, та̄ни та̄ни кичча̄ни вира̄дхети. сопи дан̣д̣акаммапаччайа̄ дуккхам̣ доманассам̣ пат̣исам̣ведети.

472. на тиббара̄гаджа̄тикотиа̄дӣни вуттапат̣ипаккханайена ведитабба̄ни. касма̄ панеттха кочи тиббара̄га̄диджа̄тико хоти, кочи на тиббара̄га̄диджа̄тико? камманийа̄мена. йасса хи камма̄йӯханаккхан̣е лобхо балава̄ хоти, алобхо мандо, адоса̄моха̄ балаванто, досамоха̄ манда̄, тасса мандо алобхо лобхам̣ парийа̄да̄тум̣ на саккоти, адоса̄моха̄ пана балаванто досамохе парийа̄да̄тум̣ сакконти. тасма̄ со тена каммена диннапат̣исандхивасена ниббатто луддхо хоти, сукхасӣло аккодхано пан̃н̃ава̄ ваджирӯпаман̃а̄н̣о.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е лобхадоса̄ балаванто хонти, алобха̄доса̄ манда̄, амохо балава̄, мохо мандо, со пуриманайенева луддхо чева хоти дут̣т̣хо ча, пан̃н̃ава̄ пана хоти ваджирӯпаман̃а̄н̣о датта̄бхайаттхеро вийа.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е лобха̄досамоха̄ балаванто хонти, итаре манда̄, со пуриманайенева луддхо чева хоти дандхо ча, сукхасӣлако пана хоти аккодхано.

татха̄ йасса камма̄йӯханаккхан̣е тайопи лобхадосамоха̄ балаванто хонти, алобха̄дайо манда̄, со пуриманайенева луддхо чева хоти дут̣т̣хо ча мӯл̣хо ча.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е алобхадосамоха̄ балаванто хонти, итаре манда̄, со пуриманайенева аппакилесо хоти, дибба̄рамман̣ампи дисва̄ ниччало, дут̣т̣хо пана хоти дандхапан̃н̃о ча.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е алобха̄досамоха̄ балаванто хонти, итаре манда̄, со пуриманайенева алуддхо чева хоти сукхасӣлако ча, мӯл̣хо пана хоти.

татха̄ йасса камма̄йӯханаккхан̣е алобхадоса̄моха̄ балаванто хонти, итаре манда̄, со пуриманайенева алуддхо чева хоти пан̃н̃ава̄ ча, дут̣т̣хо пана хоти кодхано.

йасса пана камма̄йӯханаккхан̣е тайопи алобха̄дайо балаванто хонти, лобха̄дайо манда̄, со маха̄сан̇гхараккхитаттхеро вийа алуддхо адут̣т̣хо пан̃н̃ава̄ ча хоти.

сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣адхаммасама̄да̄насуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. маха̄дхаммасама̄да̄насуттаван̣н̣ана̄

473. евам̣ ме суттанти маха̄дхаммасама̄да̄насуттам̣. таттха евам̣ка̄ма̄ти евам̣иччха̄. евам̣чханда̄ти евам̣аджджха̄сайа̄. евам̣адхиппа̄йа̄ти евам̣ладдхика̄. татра̄ти тасмим̣ анит̣т̣хавад̣д̣хане чева ит̣т̣хапариха̄не ча. бхагавам̣мӯлака̄ти бхагава̄ мӯлам̣ етесанти бхагавам̣мӯлака̄. идам̣ вуттам̣ хоти – име, бханте, амха̄кам̣ дхамма̄ пуббе кассапасамма̄самбуддхена уппа̄дита̄, тасмим̣ париниббуте екам̣ буддхантарам̣ ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ име дхамме уппа̄детум̣ саматтхо на̄ма на̄хоси, бхагавата̄ пана но име дхамма̄ уппа̄дита̄. бхагавантан̃хи нисса̄йа майам̣ име дхамме а̄джа̄на̄ма пат̣ивиджджха̄ма̄ти евам̣ бхагавам̣мӯлака̄ но, бханте, дхамма̄ти. бхагавам̣неттика̄ти бхагава̄ хи дхамма̄нам̣ нета̄ винета̄ анунета̄ти. йатха̄сабха̄вато па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ на̄мам̣ гахетва̄ дассита̄ дхамма̄ бхагавам̣неттика̄ на̄ма хонти. бхагавам̣пат̣исаран̣а̄ти чатубхӯмака̄ дхамма̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса а̄па̄тхам̣ а̄гаччхама̄на̄ бхагавати пат̣исаранти на̄ма̄ти бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. пат̣исарантӣти осаранти самосаранти. апича маха̄бодхиман̣д̣е нисиннасса бхагавато пат̣иведхавасена пхассо а̄гаччхати, ахам̣ бхагава̄ кинна̄моти? твам̣ пхусанат̣т̣хена пхассо на̄ма. ведана̄, сан̃н̃а̄, сан̇кха̄ра̄, вин̃н̃а̄н̣ам̣ а̄гаччхати. ахам̣ бхагава̄ кинна̄манти? твам̣ виджа̄нанат̣т̣хена вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма̄ти евам̣ чатубхӯмакадхамма̄нам̣ йатха̄сабха̄вато па̄т̣ийеккам̣ па̄т̣ийеккам̣ на̄мам̣ ган̣ханто бхагава̄ дхамме пат̣исаратӣтипи бхагавам̣пат̣исаран̣а̄. бхагавантан̃н̃ева пат̣ибха̄тӯти бхагаватойева етасса бха̄ситасса аттхо упат̣т̣ха̄ту, тумхейева но катхетва̄ детха̄ти аттхо.

474. севитаббети ниссайитаббе. бхаджитаббети упагантаббе. йатха̄ там̣ авиддасуноти йатха̄ авидуно ба̄ласса андхапутхуджджанасса. йатха̄ там̣ виддасуноти йатха̄ видуно медха̄вино пан̣д̣итасса.

475. аттхи, бхиккхаве, дхаммасама̄да̄нанти пуримасутте уппат̣ипа̄т̣иа̄ка̄рена ма̄тика̄ т̣хапита̄, идха пана йатха̄дхаммарасенева саттха̄ ма̄тикам̣ т̣хапеси. таттха дхаммасама̄да̄нанти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ дхамма̄нам̣ гахан̣ам̣.

476. авиджджа̄гатоти авиджджа̄йа саманна̄гато.

477. виджджа̄гатоти виджджа̄йа саманна̄гато пан̃н̃ава̄.