4. чӯл̣аведалласуттаван̣н̣ана̄
460. евам̣ ме сутанти чӯл̣аведалласуттам̣. таттха виса̄кхо упа̄сакоти виса̄кхоти евам̣на̄мако упа̄сако. йена дхаммадинна̄ти йена дхаммадинна̄ на̄ма бхиккхунӣ тенупасан̇ками. ко пана̄йам̣ виса̄кхо? ка̄ дхаммадинна̄? касма̄ упасан̇камӣти? виса̄кхо на̄ма дхаммадинна̄йа гихика̄ле гхараса̄мико. со йада̄ бхагава̄ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхитва̄ паваттаварадхаммачакко йаса̄дайо кулапутте винетва̄ урувелам̣ патва̄ таттха джат̣иласахассам̣ винетва̄ пура̄н̣аджат̣илехи кхӣн̣а̄савабхиккхӯхи саддхим̣ ра̄джагахам̣ гантва̄ буддхадассанаттхам̣ два̄дасанахута̄йа париса̄йа саддхим̣ а̄гатасса бимбиса̄рамаха̄ра̄джасса дхаммам̣ десеси. тада̄ ран̃н̃а̄ саддхим̣ а̄гатесу два̄дасанахутесу екам̣ нахутам̣ упа̄сакаттам̣ пат̣иведеси, ека̄даса нахута̄ни сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су саддхим̣ ран̃н̃а̄ бимбиса̄рена. айам̣ упа̄сако тесам̣ ан̃н̃атаро, техи саддхим̣ пат̣хамадассанева сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄йа, пуна екадивасам̣ дхаммам̣ сутва̄ сакада̄га̄мипхалам̣ патва̄, тато апарабха̄гепи екадивасам̣ дхаммам̣ сутва̄ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хито. со ана̄га̄мӣ хутва̄ гехам̣ а̄гаччханто йатха̄ ан̃н̃есу дивасесу ито чито ча олокенто ситам̣ курума̄но а̄гаччхати, евам̣ ана̄гантва̄ сантиндрийо сантама̄насо хутва̄ агама̄си.
дхаммадинна̄ сӣхапан̃джарам̣ уггха̄т̣етва̄ вӣтхим̣ олокайама̄на̄ тасса а̄гамана̄ка̄рам̣ дисва̄, ‘‘ким̣ ну кхо ета’’нти чинтетва̄ тасса паччуггаманам̣ курума̄на̄ сопа̄насӣсе т̣хатва̄ оламбанаттхам̣ хаттхам̣ паса̄реси. упа̄сако аттано хаттхам̣ самин̃джеси. са̄ ‘‘па̄тара̄сабходжанака̄ле джа̄нисса̄мӣ’’ти чинтеси. упа̄сако пуббе та̄йа саддхим̣ екато бхун̃джати. там̣ дивасам̣ пана там̣ анапалокетва̄ йога̄вачарабхиккху вийа екакова бхун̃джи. са̄, ‘‘са̄йанхака̄ле джа̄нисса̄мӣ’’ти чинтеси. упа̄сако там̣дивасам̣ сиригаббхам̣ на па̄виси, ан̃н̃ам̣ габбхам̣ пат̣иджагга̄петва̄ каппийаман̃чакам̣ пан̃н̃апа̄петва̄ нипаджджи. упа̄сика̄, ‘‘ким̣ ну кхвасса бахиддха̄ паттхана̄ аттхи, уда̄ху кеначидева парибхедакена бхинно, уда̄ху майхева кочи досо аттхӣ’’ти балавадоманасса̄ хутва̄, ‘‘екам̣ две дивасе васитака̄ле сакка̄ н̃а̄ту’’нти тасса упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си.
упа̄сако, ‘‘ким̣ дхаммадинне ака̄ле а̄гата̄сӣ’’ти пуччхи. а̄ма аййапутта, а̄гата̄мхи, на твам̣ йатха̄ пура̄н̣о, ким̣ ну те бахиддха̄ паттхана̄ аттхӣти? наттхи дхаммадиннети. ан̃н̃о кочи парибхедако аттхӣти? айампи наттхӣти. евам̣ санте майхева кочи досо бхависсатӣти. туйхампи досо наттхӣти. атха касма̄ майа̄ саддхим̣ йатха̄ пакатийа̄ а̄ла̄пасалла̄паматтампи на каротха̄ти? со чинтеси – ‘‘айам̣ локуттарадхаммо на̄ма гару бха̄рийо на пака̄сетатаббо, саче кхо пана̄хам̣ на катхесса̄ми, айам̣ хадайам̣ пха̄летва̄ еттхева ка̄лам̣ кареййа̄’’ти тасса̄нуггахаттха̄йа катхеси – ‘‘дхаммадинне ахам̣ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ локуттарадхаммам̣ на̄ма адхигато, там̣ адхигатасса еварӯпа̄ локийакирийа̄ на ват̣т̣ати. йади твам̣ иччхаси, тава чатта̄лӣса кот̣ийо мама чатта̄лӣса кот̣ийоти асӣтикот̣идханам̣ аттхи, еттха иссара̄ хутва̄ мама ма̄тит̣т̣ха̄не ва̄ бхагинит̣т̣ха̄не ва̄ т̣хатва̄ васа. тайа̄ диннена бхаттапин̣д̣аматтакена ахам̣ йа̄песса̄ми. атхевам̣ на кароси, име бхоге гахетва̄ кулагехам̣ гаччха, атха̄пи те бахиддха̄ паттхана̄ наттхи, ахам̣ там̣ бхагинит̣т̣ха̄не ва̄ дхитут̣т̣ха̄не ва̄ т̣хапетва̄ посесса̄мӣ’’ти.
са̄ чинтеси – ‘‘пакатипурисо евам̣ ватта̄ на̄ма наттхи. аддха̄ етена локуттараварадхаммо пат̣ивиддхо. со пана дхаммо ким̣ пурисехева пат̣ибуджджхитаббо, уда̄ху ма̄туга̄мопи пат̣ивиджджхитум̣ саккотӣ’’ти виса̄кхам̣ етадавоча – ‘‘ким̣ ну кхо есо дхаммо пурисехева лабхитаббо, ма̄туга̄менапи сакка̄ ладдху’’нти? ким̣ вадеси дхаммадинне, йе пат̣ипаннака̄, те етасса да̄йа̄да̄, йасса йасса упаниссайо аттхи, со со етам̣ пат̣илабхатӣти. евам̣ санте майхам̣ паббаджджам̣ ануджа̄на̄тха̄ти. са̄дху бхадде, ахампи там̣ етасмим̣йева магге йоджетука̄мо, манам̣ пана те аджа̄нама̄но на катхемӣти та̄вадева бимбиса̄расса ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си.
ра̄джа̄, ‘‘ким̣, гахапати, ака̄ле а̄гатосӣ’’ти пуччхи. дхаммадинна̄, ‘‘маха̄ра̄джа, паббаджисса̄мӣ’’ти вадатӣти. ким̣ панасса ладдхум̣ ват̣т̣атӣти? ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхи, сован̣н̣асивикам̣ дева, ладдхум̣ ват̣т̣ати нагаран̃ча пат̣иджагга̄петунти. ра̄джа̄ сован̣н̣асивикам̣ датва̄ нагарам̣ пат̣иджагга̄песи. виса̄кхо дхаммадиннам̣ гандходакена наха̄петва̄ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇ка̄ра̄петва̄ сован̣н̣асивика̄йа нисӣда̄петва̄ н̃а̄тиган̣ена парива̄ра̄петва̄ гандхапуппха̄дӣхи пӯджайама̄но нагарава̄санам̣ каронто вийа бхиккхуниупассайам̣ гантва̄, ‘‘дхаммадиннам̣ пабба̄джетха̄ййе’’ти а̄ха. бхиккхунийо ‘‘екам̣ ва̄ две ва̄ досе сахитум̣ ват̣т̣ати гахапатӣ’’ти а̄хам̣су. наттхаййе кочи досо, саддха̄йа паббаджатӣти. атхека̄ бйатта̄ тхерӣ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхитва̄ кесе оха̄ретва̄ пабба̄джеси. виса̄кхо, ‘‘абхирамаййе, сва̄ккха̄то дхаммо’’ти вандитва̄ пакка̄ми.
тасса̄ паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа ла̄бхасакка̄ро уппаджджи. тенева палибуддха̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ ока̄сам̣ на лабхати. атха̄чарийа-упаджджха̄йатхерийо гахетва̄ джанападам̣ гантва̄ ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручитам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ а̄раддха̄, абхинӣха̄расампаннатта̄ пана на̄тичирам̣ киламиттха.
ито пат̣т̣ха̄йа хи сатасахассакаппаматтхаке падумуттаро на̄ма саттха̄ локе удапа̄ди. тада̄ еса̄ екасмим̣ куле да̄сӣ хутва̄ аттано кесе виккин̣итва̄ суджа̄таттхерасса на̄ма аггаса̄вакасса да̄нам̣ датва̄ паттханамака̄си. са̄ та̄йа паттхана̄бхинӣха̄расампаттийа̄ на̄тичирам̣ киламиттха, катипа̄хенева арахаттам̣ патва̄ чинтеси – ‘‘ахам̣ йенаттхена са̄сане паббаджита̄, со маттхакам̣ патто, ким̣ ме джанападава̄сена, майхам̣ н̃а̄така̄пи пун̃н̃а̄ни кариссанти, бхиккхунисан̇гхопи паччайехи на киламиссати, ра̄джагахам̣ гаччха̄мӣ’’ти бхиккхунисан̇гхам̣ гахетва̄ ра̄джагахамева агама̄си. виса̄кхо, ‘‘дхаммадинна̄ кира а̄гата̄’’ти сутва̄, ‘‘паббаджитва̄ начирассева джанападам̣ гата̄, гантва̄пи начирассева пачча̄гата̄, ким̣ ну кхо бхависсати, гантва̄ джа̄нисса̄мӣ’’ти дутийагаманена бхиккхуниупассайам̣ агама̄си. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо виса̄кхо упа̄сако йена дхаммадинна̄ бхиккхунӣ тенупасан̇камӣ’’ти.
етадавоча̄ти етам̣ сакка̄йотиа̄дивачанам̣ авоча. касма̄ авоча̄ти? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘абхирамаси на̄бхирамаси, аййе’’ти евам̣ пуччханам̣ на̄ма на пан̣д̣итакиччам̣, пан̃чупа̄да̄наккхандхе упанетва̄ пан̃хам̣ пуччхисса̄ми, пан̃хабйа̄каран̣ена тасса̄ абхиратим̣ ва̄ анабхиратим̣ ва̄ джа̄нисса̄мӣти, тасма̄ авоча. там̣ сутва̄ва дхаммадинна̄ ахам̣, а̄вусо виса̄кха, ачирапаббаджита̄ сака̄йам̣ ва̄ парака̄йам̣ ва̄ куто джа̄нисса̄мӣти ва̄, ан̃н̃аттхерийо упасан̇камитва̄ пуччха̄ти ва̄ аватва̄ упаниккхиттам̣ сампат̣иччхама̄на̄ вийа, екапа̄сакаган̣т̣хим̣ мочентӣ вийа гаханат̣т̣ха̄не хаттхимаггам̣ нӣхарама̄на̄ вийа кхаггамукхена самуггам̣ виварама̄на̄ вийа ча пат̣исамбхида̄висайе т̣хатва̄ пан̃хам̣ виссаджджама̄на̄, пан̃ча кхо име, а̄вусо виса̄кха, упа̄да̄наккхандха̄тиа̄дима̄ха. таттха пан̃ча̄ти ган̣анапариччхедо. упа̄да̄наккхандха̄ти упа̄да̄на̄нам̣ паччайабхӯта̄ кхандха̄ти евама̄дина̄ найенеттха упа̄да̄наккхандхакатха̄ виттха̄ретва̄ катхетабба̄. са̄ панеса̄ висуддхимагге виттха̄рита̄ ева̄ти таттха витта̄ританайенева ведитабба̄. сакка̄йасамудайа̄дӣсупи йам̣ ваттаббам̣, там̣ хет̣т̣ха̄ таттха таттха вуттамева.
идам̣ пана чатусаччабйа̄каран̣ам̣ сутва̄ виса̄кхо тхерийа̄ абхиратабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. йо хи буддхаса̄сане уккан̣т̣хито хоти анабхирато, со евам̣ пуччхитапуччхитапан̃хам̣ сан̣д̣а̄сена екекам̣ палитам̣ ган̣ханто вийа, синерупа̄дато ва̄лукам̣ уддхаранто вийа виссаджджетум̣ на саккоти. йасма̄ пана има̄ни чатта̄ри сачча̄ни локе чандимасӯрийа̄ вийа буддхаса̄сане па̄кат̣а̄ни, парисамаджджхе гато хи бхагава̄пи маха̄тхера̄пи сачча̄нева пака̄сенти; бхиккхусан̇гхопи паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа кулапутте чатта̄ри на̄ма ким̣, чатта̄ри арийасачча̄нӣти пан̃хам̣ угган̣ха̄пети. айан̃ча дхаммадинна̄ упа̄йакосалле т̣хита̄ пан̣д̣ита̄ бйатта̄ найам̣ гахетва̄ сутенапи катхетум̣ саматтха̄, тасма̄ ‘‘на сакка̄ етисса̄ етта̄вата̄ сачча̄нам̣ пат̣ивиддхабха̄во н̃а̄тум̣, саччавиниббхогапан̃хабйа̄каран̣ена сакка̄ н̃а̄ту’’нти чинтетва̄ хет̣т̣ха̄ катхита̄ни две сачча̄ни пат̣иниваттетва̄ гул̣хам̣ катва̄ ган̣т̣хипан̃хам̣ пуччхисса̄мӣти пуччханто тан̃н̃ева ну кхо, аййетиа̄дима̄ха.
тасса виссаджджане на кхо, а̄вусо виса̄кха, тан̃н̃ева упа̄да̄нанти упа̄да̄насса сан̇кха̄раккхандхекадесабха̄вато на там̣йева упа̄да̄нам̣ те пан̃чупа̄да̄наккхандха̄, на̄пи ан̃н̃атра пан̃чахи упа̄да̄наккхандхехи упа̄да̄нам̣. йади хи тан̃н̃ева сийа̄, рӯпа̄дисабха̄вампи упа̄да̄нам̣ сийа̄. йади ан̃н̃атра сийа̄, парасамайе читтавиппайутто анусайо вийа пан̣н̣атти вийа нибба̄нам̣ вийа ча кхандхавинимуттам̣ ва̄ сийа̄, чхат̣т̣хо ва̄ кхандхо пан̃н̃апетаббо бхавеййа, тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си. тасса̄ бйа̄каран̣ам̣ сутва̄ ‘‘адхигатапатит̣т̣ха̄ айа’’нти виса̄кхо нит̣т̣хамагама̄си. на хи сакка̄ акхӣн̣а̄савена асамбаддхена авиттха̄йантена падӣпасахассам̣ джа̄лентена вийа еварӯпо гул̣хо пат̣иччханно тилаккхан̣а̄хато гамбхӣро пан̃хо виссаджджетум̣. нит̣т̣хам̣ гантва̄ пана, ‘‘айам̣ дхаммадинна̄ са̄сане ладдхапатит̣т̣ха̄ адхигатапат̣исамбхида̄ веса̄раджджаппатта̄ бхаваматтхаке т̣хита̄ маха̄кхӣн̣а̄сава̄, саматтха̄ майхам̣ пуччхитапан̃хам̣ катхетум̣, ида̄ни пана нам̣ оваттикаса̄рам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ там̣ пуччханто, катхам̣ пана̄ййетиа̄дима̄ха.
461. тасса виссаджджане ассутава̄тиа̄ди мӯлапарийа̄йе виттха̄ритамева. рӯпам̣ аттато саманупассатӣти, ‘‘идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассати. йам̣ рӯпам̣ со ахам̣, йо ахам̣ там̣ рӯпанти рӯпан̃ча аттан̃ча адвайам̣ саманупассати. сеййатха̄пи на̄ма телаппадӣпасса джха̄йато йа̄ аччи со ван̣н̣о, йо ван̣н̣о са̄ аччӣти аччин̃ча ван̣н̣ан̃ча адвайам̣ саманупассати. евамева идхекаччо рӯпам̣ аттато саманупассати…пе… адвайам̣ саманупассатӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.131) евам̣ рӯпам̣ атта̄ти дит̣т̣хипассана̄йа пассати. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нанти арӯпам̣ атта̄ти гахетва̄ чха̄йа̄вантам̣ руккхам̣ вийа там̣ атта̄нам̣ рӯпавантам̣ саманупассати. аттани ва̄ рӯпанти арӯпамева атта̄ти гахетва̄ пуппхасмим̣ гандхам̣ вийа аттани рӯпам̣ саманупассати. рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нанти арӯпамева атта̄ти гахетва̄ каран̣д̣а̄йа ман̣им̣ вийа атта̄нам̣ рӯпасмим̣ саманупассати. веданам̣ аттатотиа̄дӣсупи есева найо.
таттха, рӯпам̣ аттато саманупассатӣти суддхарӯпамева атта̄ти катхитам̣. рӯпавантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ рӯпам̣, рӯпасмим̣ ва̄ атта̄нам̣. веданам̣ аттато… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти имесу саттасу т̣ха̄несу арӯпам̣ атта̄ти катхитам̣. ведана̄вантам̣ ва̄ атта̄нам̣, аттани ва̄ веданам̣, ведана̄йа ва̄ атта̄нанти евам̣ чатӯсу кхандхесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ васена два̄дасасу т̣ха̄несу рӯпа̄рӯпамиссако атта̄ катхито. таттха рӯпам̣ аттато саманупассати… веданам̣… сан̃н̃ам̣… сан̇кха̄ре… вин̃н̃а̄н̣ам̣ аттато саманупассатӣти имесу пан̃часу т̣ха̄несу уччхедадит̣т̣хи катхита̄, авасесесу сассатадит̣т̣хӣти. еваметтха паннараса бхавадит̣т̣хийо, пан̃ча вибхавадит̣т̣хийо хонти. на рӯпам̣ аттатоти еттха рӯпам̣ атта̄ти на саманупассати. аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти пана саманупассати. на рӯпавантам̣ атта̄нам̣…пе… на вин̃н̃а̄н̣асмим̣ атта̄нанти име пан̃чаккхандхе кеначи парийа̄йена аттато на саманупассати, сабба̄ка̄рена пана аничча̄ дуккха̄ анатта̄ти саманупассати.
етта̄вата̄ тхерийа̄, ‘‘евам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йадит̣т̣хи хотӣ’’ти евам̣ пуримапан̃хам̣ виссаджджентийа̄ еттакена гаманам̣ хоти, а̄гаманам̣ хоти, гамана̄гаманам̣ хоти, ват̣т̣ам̣ ваттатӣти ват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дасситам̣. евам̣ кхо, а̄вусо виса̄кха, сакка̄йадит̣т̣хи на хотӣти паччхимам̣ пан̃хам̣ виссаджджентийа̄ еттакена гаманам̣ на хоти, а̄гаманам̣ на хоти, гамана̄гаманам̣ на хоти, ват̣т̣ам̣ на̄ма на ваттатӣти виват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дасситам̣.
462. катамо пана̄ййе, арийо ат̣т̣хан̇гико магготи айам̣ пан̃хо тхерийа̄ пат̣ипуччхитва̄ виссаджджетаббо бхавеййа – ‘‘упа̄сака, тайа̄ хет̣т̣ха̄ магго пуччхито, идха касма̄ маггамева пуччхасӣ’’ти. са̄ пана аттано бйаттата̄йа пан̣д̣иччена тасса адхиппа̄йам̣ саллаккхеси – ‘‘имина̄ упа̄сакена хет̣т̣ха̄ пат̣ипаттивасена магго пуччхито бхависсати, идха пана там̣ сан̇кхата̄сан̇кхаталокийалокуттарасан̇гахита̄сан̇гахитавасена пуччхитука̄мо бхависсатӣ’’ти. тасма̄ аппат̣ипуччхитва̄ва йам̣ йам̣ пуччхи, там̣ там̣ виссаджджеси. таттха сан̇кхатоти четито каппито пакаппито а̄йӯхито като ниббаттито сама̄паджджантена сама̄паджджитаббо. тӣхи ча кхо, а̄вусо виса̄кха, кхандхехи арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇гахитоти еттха йасма̄ магго саппадесо, тайо кхандха̄ ниппадеса̄, тасма̄ айам̣ саппадесатта̄ нагарам̣ вийа раджджена ниппадесехи тӣхи кхандхехи сан̇гахито. таттха самма̄ва̄ча̄дайо тайо сӣламева, тасма̄ те саджа̄тито сӣлаккхандхена сан̇гахита̄ти. кин̃ча̄пи хи па̄л̣ийам̣ сӣлаккхандхети бхуммена вийа ниддесо като, аттхо пана каран̣авасена ведитаббо. самма̄ва̄йа̄ма̄дӣсу пана тӣсу сама̄дхи аттано дхаммата̄йа а̄рамман̣е екаггабха̄вена аппетум̣ на саккоти. вӣрийе пана паггахакиччам̣ са̄дхенте сатийа̄ ча апила̄панакиччам̣ са̄дхентийа̄ ладдхӯпака̄ро хутва̄ саккоти.
татра̄йам̣ упама̄ – йатха̄ хи ‘‘наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄’’ти уййа̄нам̣ павит̣т̣хесу тӣсу саха̄йесу еко супуппхитам̣ чампакаруккхам̣ дисва̄ хаттхам̣ уккхипитва̄пи гахетум̣ на саккун̣еййа. атхасса дутийо онамитва̄ пит̣т̣хим̣ дадеййа, со тасса пит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄пи кампама̄но гахетум̣ на саккун̣еййа. атхасса итаро ам̣сакӯт̣ам̣ упана̄меййа, со екасса пит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄ екасса ам̣сакӯт̣ам̣ олуббха йатха̄ручи пуппха̄ни очинитва̄ пил̣андхитва̄ наккхаттам̣ кӣл̣еййа. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣. екато уййа̄нам̣ павит̣т̣ха̄ тайо саха̄йака̄ вийа хи екато джа̄та̄ самма̄ва̄йа̄ма̄дайо тайо дхамма̄. супуппхитачампако вийа а̄рамман̣ам̣. хаттхам̣ уккхипитва̄пи гахетум̣ асакконто вийа аттано дхаммата̄йа а̄рамман̣е екаггабха̄вена аппетум̣ асакконто сама̄дхи. пит̣т̣хим̣ датва̄ онатасаха̄йо вийа ва̄йа̄мо. ам̣сакӯт̣ам̣ датва̄ т̣хитасаха̄йо вийа сати. йатха̄ тесу екасса пит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄ екасса ам̣сакӯт̣ам̣ олуббха итаро йатха̄ручи пуппхам̣ гахетум̣ саккоти, евамевам̣ вӣрийе паггахакиччам̣ са̄дхенте, сатийа̄ ча апила̄панакиччам̣ са̄дхентийа̄ ладдхупака̄ро сама̄дхи саккоти а̄рамман̣е екаггабха̄вена аппетум̣. тасма̄ сама̄дхийеветтха саджа̄тито сама̄дхиккхандхена сан̇гахито. ва̄йа̄масатийо пана кирийато сан̇гахита̄ хонти.
самма̄дит̣т̣хисамма̄сан̇каппесупи пан̃н̃а̄ аттано дхаммата̄йа аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти а̄рамман̣ам̣ ниччхетум̣ на саккоти, витакке пана а̄кот̣етва̄ а̄кот̣етва̄ денте саккоти. катхам̣? йатха̄ хи херан̃н̃ико каха̄пан̣ам̣ хаттхе т̣хапетва̄ саббабха̄гесу олокетука̄мо сама̄нопи на чаккхудаленева париваттетум̣ саккоти, ан̇гулипаббехи пана париваттетва̄ ито чито ча олокетум̣ саккоти. евамева на пан̃н̃а̄ аттано дхаммата̄йа аничча̄дивасена а̄рамман̣ам̣ ниччхетум̣ саккоти, абхиниропаналаккхан̣ена пана а̄хананапарийа̄хананарасена витаккена а̄кот̣ентена вийа париваттентена вийа ча а̄да̄йа̄ диннамева виниччхетум̣ саккоти. тасма̄ идха̄пи самма̄дит̣т̣хийева саджа̄тито пан̃н̃а̄ккхандхена сан̇гахита̄. самма̄сан̇каппо пана кирийато сан̇гахито хоти. ити имехи тӣхи кхандхехи магго сан̇гахам̣ гаччхати. тена вуттам̣ – ‘‘тӣхи ча кхо, а̄вусо виса̄кха, кхандхехи арийо ат̣т̣хан̇гико магго сан̇гахито’’ти.
ида̄ни екачиттаккхан̣икам̣ маггасама̄дхим̣ санимиттам̣ сапариккха̄рам̣ пуччханто, катамо пана̄ййетиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ маггаккхан̣е чатукиччаса̄дханавасена уппанна̄ сати, са̄ сама̄дхисса паччайаттхена нимиттам̣. чатта̄ро саммаппадха̄на̄ чатукиччаса̄дханавасенева уппаннам̣ вӣрийам̣, там̣ парива̄рат̣т̣хена париккха̄ро хоти. тесам̣йева дхамма̄нанти тесам̣ маггасампайуттадхамма̄нам̣. а̄севана̄тиа̄дӣсу екачиттаккхан̣ика̄йева а̄севана̄дайо вутта̄ти.
витан̣д̣ава̄дӣ пана, ‘‘екачиттаккхан̣ико на̄ма магго наттхи, ‘евам̣ бха̄веййа сатта васса̄нӣ’ти хи вачанато саттапи васса̄ни маггабха̄вана̄ хоти, килеса̄ пана лаху чхиджджанта̄ саттахи н̃а̄н̣ехи чхиджджантӣ’’ти вадати. со ‘‘суттам̣ а̄хара̄’’ти ваттаббо. аддха̄ ан̃н̃ам̣ апассанто, ‘‘йа̄ тесам̣йева дхамма̄нам̣ а̄севана̄ бха̄вана̄ бахулӣкамма’’нти идамева суттам̣ а̄харитва̄, ‘‘ан̃н̃ена читтена а̄севати, ан̃н̃ена бха̄вети, ан̃н̃ена бахулӣкаротӣ’’ти ваккхати. тато ваттаббо – ‘‘ким̣ панидам̣, суттам̣ неййаттхам̣ нӣтаттха’’нти. тато ваккхати – ‘‘нӣтаттхам̣ йатха̄ суттам̣ татхева аттхо’’ти. тасса идам̣ уттарам̣ – евам̣ санте екам̣ читтам̣ а̄севама̄нам̣ уппаннам̣, апарампи а̄севама̄нам̣, апарампи а̄севама̄нанти евам̣ дивасампи а̄севана̄ва бхависсати, куто бха̄вана̄, куто бахулӣкаммам̣? екам̣ ва̄ бха̄вайама̄нам̣ уппаннам̣ апарампи бха̄вайама̄нам̣ апарампи бха̄вайама̄нанти евам̣ дивасампи бха̄вана̄ва бхависсати, куто а̄севана̄ куто бахулӣкаммам̣? екам̣ ва̄ бахулӣкаронтам̣ уппаннам̣, апарампи бахулӣкаронтам̣, апарампи бахулӣкаронтанти евам̣ дивасампи бахулӣкаммамева бхависсати куто а̄севана̄, куто бха̄вана̄ти.
атха ва̄ евам̣ вадеййа – ‘‘екена читтена а̄севати, двӣхи бха̄вети, тӣхи бахулӣкароти. двӣхи ва̄ а̄севати, тӣхи бха̄вети, екена бахулӣкароти. тӣхи ва̄ а̄севати, екена бха̄вети, двӣхи бахулӣкаротӣ’’ти. со ваттаббо – ‘‘ма̄ суттам̣ ме ладдханти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ авача. пан̃хам̣ виссаджджентена на̄ма а̄чарийасса сантике васитва̄ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ аттхарасам̣ видитва̄ ваттаббам̣ хоти. екачиттаккхан̣ика̄ва айам̣ а̄севана̄, екачиттаккхан̣ика̄ бха̄вана̄, екачиттаккхан̣икам̣ бахулӣкаммам̣. кхайага̄милокуттарамагго бахулачиттаккхан̣ико на̄ма наттхи, ‘екачиттаккхан̣икойева̄’ти сан̃н̃а̄петаббо. саче сан̃джа̄на̄ти, сан̃джа̄на̄ту, но че сан̃джа̄на̄ти, гаччха па̄това виха̄рам̣ пависитва̄ йа̄гум̣ пива̄хӣ’’ти уййоджетаббо.
463. кати пана̄ййе сан̇кха̄ра̄ти идха ким̣ пуччхати? йе сан̇кха̄ре ниродхетва̄ ниродхам̣ сама̄паджджати, те пуччхисса̄мӣти пуччхати. теневасса адхиппа̄йам̣ н̃атва̄ тхерӣ, пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣсу анекесу сан̇кха̄ресу виджджама̄несупи, ка̄йасан̇кха̄ра̄дайова а̄чиккхантӣ, тайоме, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха ка̄йапат̣ибаддхатта̄ ка̄йена сан̇кхарӣйати карӣйати ниббаттӣйатӣти ка̄йасан̇кха̄ро. ва̄чам̣ сан̇кхароти кароти ниббаттетӣти вачӣсан̇кха̄ро. читтапат̣ибаддхатта̄ читтена сан̇кхарӣйати карӣйати ниббаттӣйатӣти читтасан̇кха̄ро. катамо пана̄ййети идха ким̣ пуччхати? име сан̇кха̄ра̄ ан̃н̃аман̃н̃амисса̄ а̄лул̣ита̄ авибхӯта̄ дуддӣпана̄. татха̄ хи, ка̄йадва̄ре а̄да̄нагахан̣амун̃чаначопана̄ни па̄петва̄ уппанна̄ ат̣т̣ха ка̄ма̄вачаракусалачетана̄ два̄даса акусалачетана̄ти евам̣ кусала̄кусала̄ вӣсати четана̄пи асса̄сапасса̄са̄пи ка̄йасан̇кха̄ра̄твева вуччанти. вачӣдва̄ре ханусам̣чопанам̣ вачӣбхедам̣ па̄петва̄ уппанна̄ вуттаппака̄ра̄ва вӣсати четана̄пи витаккавича̄ра̄пи вачӣсан̇кха̄ротвева вуччанти. ка̄йавачӣдва̄ресу чопанам̣ апатта̄ рахо нисиннасса чинтайато уппанна̄ кусала̄кусала̄ екӯнатим̣са четана̄пи сан̃н̃а̄ ча ведана̄ ча̄ти име две дхамма̄пи читтасан̇кха̄ротвева вуччанти. евам̣ име сан̇кха̄ра̄ ан̃н̃аман̃н̃амисса̄ а̄лул̣ита̄ авибхӯта̄ дуддӣпана̄. те па̄кат̣е вибхӯте катва̄ катха̄песса̄мӣти пуччхати.
касма̄ пана̄ййети идха ка̄йасан̇кха̄ра̄дина̄масса падаттхам̣ пуччхати. тасса виссаджджане ка̄йаппат̣ибаддха̄ти ка̄йаниссита̄, ка̄йе сати хонти, асати на хонти. читтаппат̣ибаддха̄ти читтаниссита̄, читте сати хонти, асати на хонти.
464. ида̄ни ким̣ ну кхо еса̄ сан̃н̃а̄ведайитаниродхам̣ валан̃джети, на валан̃джети. чин̣н̣авасӣ ва̄ таттха но чин̣н̣авасӣти джа̄нанаттхам̣ пуччханто, катхам̣ пана̄ййе, сан̃н̃а̄ведайитаниродхасама̄патти хотӣтиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане сама̄паджджиссанти ва̄ сама̄паджджа̄мӣти ва̄ пададвайена невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттика̄ло катхито. сама̄панноти падена антониродхо. татха̄ пуримехи двӣхи падехи сачиттакака̄ло катхито, паччхимена ачиттакака̄ло. пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хотӣти ниродхасама̄паттито пуббе аддха̄напариччхедака̄лейева, еттакам̣ ка̄лам̣ ачиттако бхависса̄мӣти аддха̄напариччхедачиттам̣ бха̄витам̣ хоти. йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣти йам̣ евам̣ бха̄витам̣ читтам̣, там̣ пуггалам̣ татхатта̄йа ачиттакабха̄ва̄йа упанети.
пат̣хамам̣ нируджджхати вачӣсан̇кха̄роти сесасан̇кха̄рехи пат̣хамам̣ дутийаджджха̄нейева нируджджхати. тато ка̄йасан̇кха̄роти тато парам̣ ка̄йасан̇кха̄ро чатуттхаджджха̄не нируджджхати. тато читтасан̇кха̄роти тато парам̣ читтасан̇кха̄ро антониродхе нируджджхати. вут̣т̣хахиссанти ва̄ вут̣т̣хаха̄мӣти ва̄ пададвайена антониродхака̄ло катхито. вут̣т̣хитоти падена пхаласама̄паттика̄ло. татха̄ пуримехи двӣхи падехи ачиттакака̄ло катхито, паччхимена сачиттакака̄ло. пуббева татха̄ читтам̣ бха̄витам̣ хотӣти ниродхасама̄паттито пуббе аддха̄напариччхедака̄лейева еттакам̣ ка̄лам̣ ачиттако хутва̄ тато парам̣ сачиттако бхависса̄мӣти аддха̄напариччхедачиттам̣ бха̄витам̣ хоти. йам̣ там̣ татхатта̄йа упанетӣти йам̣ евам̣ бха̄витам̣ читтам̣, там̣ пуггалам̣ татхатта̄йа сачиттакабха̄ва̄йа упанети. ити хет̣т̣ха̄ ниродхасама̄паджджанака̄ло гахито, идха ниродхато вут̣т̣ха̄нака̄ло.
ида̄ни ниродхакатхам̣ катхетум̣ ва̄роти ниродхакатха̄ катхетабба̄ сийа̄, са̄ панеса̄, ‘‘двӣхи балехи саманна̄гататта̄ тайо ча сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ сол̣асахи н̃а̄н̣ачарийа̄хи навахи сама̄дхичарийа̄хи васӣбха̄вата̄пан̃н̃а̄ ниродхасама̄паттийа̄ н̃а̄н̣а’’нти ма̄тикам̣ т̣хапетва̄ сабба̄ка̄рена висуддхимагге катхита̄. тасма̄ таттха катхитанайенева гахетабба̄. ко пана̄йам̣ ниродхо на̄ма? чатуннам̣ кхандха̄нам̣ пат̣исан̇кха̄ аппаватти. атха киматтхаметам̣ сама̄паджджантӣти. сан̇кха̄ра̄нам̣ паватте уккан̣т̣хита̄ сатта̄хам̣ ачиттака̄ хутва̄ сукхам̣ вихарисса̄ма, дит̣т̣хадхамманибба̄нам̣ на̄метам̣, йадидам̣ ниродхоти етадаттхам̣ сама̄паджджанти.
пат̣хамам̣ уппаджджати читтасан̇кха̄роти ниродха̄ вут̣т̣хахантасса хи пхаласама̄паттичиттам̣ пат̣хамам̣ уппаджджати. там̣сампайуттам̣ сан̃н̃ан̃ча веданан̃ча сандха̄йа, ‘‘пат̣хамам̣ уппаджджати читтасан̇кха̄ро’’ти а̄ха. тато ка̄йасан̇кха̄роти тато парам̣ бхаван̇гасамайе ка̄йасан̇кха̄ро уппаджджати. ким̣ пана пхаласама̄патти асса̄сапасса̄се на самут̣т̣ха̄петӣти? самут̣т̣ха̄пети. имасса пана чатуттхаджджха̄ника̄ пхаласама̄патти, са̄ на самут̣т̣ха̄пети. ким̣ ва̄ етена пхаласама̄патти пат̣хамаджджха̄ника̄ ва̄ хоту, дутийататийачатуттхаджджха̄ника̄ ва̄, санта̄йа сама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса бхиккхуно асса̄сапасса̄са̄ аббоха̄рика̄ хонти. тесам̣ аббоха̄рикабха̄во сан̃джӣваттхераваттхуна̄ ведитаббо. сан̃джӣваттхерасса хи сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ким̣сукапуппхасадисе вӣтаччитан̇га̄ре маддама̄насса гаччхато чӣваре ам̣суматтампи на джха̄йи, усума̄ка̄раматтампи на̄хоси, сама̄паттипхалам̣ на̄метанти ваданти. евамевам̣ санта̄йа сама̄паттийа̄ вут̣т̣хитасса бхиккхуно асса̄сапасса̄са̄ аббоха̄рика̄ хонтӣти бхаван̇гасамайеневетам̣ катхитанти ведитаббам̣.
тато вачӣсан̇кха̄роти тато парам̣ кирийамайапаваттавал̣ан̃джанака̄ле вачӣсан̇кха̄ро уппаджджати. ким̣ бхаван̇гам̣ витаккавича̄ре на самут̣т̣ха̄петӣти? самут̣т̣ха̄пети. там̣самут̣т̣ха̄на̄ пана витаккавича̄ра̄ ва̄чам̣ абхисан̇кха̄тум̣ на сакконтӣти кирийамайапаваттавал̣ан̃джанака̄леневатам̣ катхитам̣. сун̃н̃ато пхассотиа̄дайо сагун̣ена̄пи а̄рамман̣ена̄пи катхетабба̄. сагун̣ена та̄ва сун̃н̃ата̄ на̄ма пхаласама̄патти, та̄йа сахаджа̄там̣ пхассам̣ сандха̄йа сун̃н̃ато пхассоти вуттам̣. анимитта̄пан̣ихитесупиесева найо. а̄рамман̣ена пана нибба̄нам̣ ра̄га̄дӣхи сун̃н̃атта̄ сун̃н̃ам̣ на̄ма, ра̄ганимитта̄дӣнам̣ абха̄ва̄ анимиттам̣, ра̄гадосамохаппан̣идхӣнам̣ абха̄ва̄ аппан̣ихитам̣. сун̃н̃атам̣ нибба̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаннапхаласама̄паттийам̣ пхассо сун̃н̃ато на̄ма. анимитта̄пан̣ихитесупи есева найо.
апара̄ а̄гаманийакатха̄ на̄ма хоти, сун̃н̃ата̄, анимитта̄, аппан̣ихита̄ти хи випассана̄пи вуччати. таттха йо бхиккху сан̇кха̄ре аниччато париггахетва̄ аниччато дисва̄ аниччато вут̣т̣ха̄ти, тасса вут̣т̣ха̄нага̄минивипассана̄ анимитта̄ на̄ма хоти. йо дуккхато париггахетва̄ дуккхато дисва̄ дуккхато вут̣т̣ха̄ти, тасса аппан̣ихита̄ на̄ма. йо анаттато париггахетва̄ анаттато дисва̄ анаттато вут̣т̣ха̄ти, тасса сун̃н̃ата̄ на̄ма. таттха анимиттавипассана̄йа магго анимитто на̄ма, анимиттамаггасса пхалам̣ анимиттам̣ на̄ма. анимиттапхаласама̄паттисахаджа̄те пхассе пхусанте анимитто пхассо пхусатӣти вуччати. аппан̣ихитасун̃н̃атесупи есева найо. а̄гаманийена катхите пана сун̃н̃ато ва̄ пхассо анимитто ва̄ пхассо аппан̣ихито ва̄ пхассоти викаппо а̄паджджеййа, тасма̄ сагун̣ена чева а̄рамман̣ена ча катхетаббам̣. еван̃хи тайо пхасса̄ пхусантӣти самети.
вивеканиннантиа̄дӣсу нибба̄нам̣ вивеко на̄ма, тасмим̣ вивеке ниннам̣ онатанти вивеканиннам̣. ан̃н̃ато а̄гантва̄ йена вивеко, тена ван̇кам̣ вийа хутва̄ т̣хитанти вивекапон̣ам̣. йена вивеко, тена патама̄нам̣ вийа т̣хитанти вивекапаббха̄рам̣.
465. ида̄ни йа̄ ведана̄ ниродхетва̄ ниродхасама̄паттим̣ сама̄паджджати, та̄ пуччхисса̄мӣти пуччханто кати пана̄ййе, ведана̄ти а̄ха. ка̄йикам̣ ва̄тиа̄дӣсу пан̃чадва̄рикам̣ сукхам̣ ка̄йикам̣ на̄ма, манодва̄рикам̣ четасикам̣ на̄ма̄ти ведитаббам̣. таттха сукханти сабха̄ваниддесо. са̄танти тассева мадхурабха̄вадӣпакам̣ вевачанам̣. ведайитанти ведайитабха̄вадӣпакам̣, саббаведана̄нам̣ са̄дха̄ран̣авачанам̣. сесападесупи есева найо. т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄тиа̄дӣсу сукха̄йа ведана̄йа аттхибха̄во сукхам̣, наттхибха̄во дуккхам̣. дуккха̄йа ведана̄йа аттхибха̄во дуккхам̣, наттхибха̄во сукхам̣. адуккхамасукха̄йа ведана̄йа джа̄нанабха̄во сукхам̣, аджа̄нанабха̄во дуккханти аттхо.
ким̣ анусайо анусетӣти катамо анусайо анусети. аппахӣнат̣т̣хена сайито вийа хотӣти анусайапуччхам̣ пуччхати. на кхо, а̄вусо виса̄кха, сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусетӣти на сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа ра̄га̄нусайо анусети. на сабба̄йа сукха̄йа ведана̄йа со аппахӣно, на саббам̣ сукхам̣ веданам̣ а̄раббха уппаджджатӣти аттхо. еса найо саббаттха. ким̣ паха̄таббанти айам̣ паха̄напуччха̄ на̄ма.
ра̄гам̣ тена паджахатӣти еттха екенева бйа̄каран̣ена две пуччха̄ виссаджджеси. идха бхиккху ра̄га̄нусайам̣ виккхамбхетва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ сама̄паджджати, джха̄навиккхамбхитам̣ ра̄га̄нусайам̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ана̄га̄мимаггена самуггха̄тети. со ана̄га̄мимаггена пахӣнопи татха̄ виккхамбхитатта̄ва пат̣хамаджджха̄не на̄нусети на̄ма. тена̄ха – ‘‘на таттха ра̄га̄нусайо анусетӣ’’ти. тада̄йатананти там̣ а̄йатанам̣, парамасса̄сабха̄вена патит̣т̣ха̄набхӯтам̣ арахаттанти аттхо. ити ануттаресӯти евам̣ ануттара̄ вимоккха̄ти ладдхана̄ме арахатте. пихам̣ упат̣т̣ха̄пайатоти паттханам̣ пат̣т̣хапентасса. уппаджджати пиха̄паччайа̄ доманассанти паттхана̄йа пат̣т̣хапанамӯлакам̣ доманассам̣ уппаджджати. там̣ панетам̣ на паттхана̄йа пат̣т̣хапанамӯлакам̣ уппаджджати, паттхетва̄ алабхантасса пана ала̄бхамӯлакам̣ уппаджджама̄нам̣, ‘‘уппаджджати пиха̄паччайа̄’’ти вуттам̣. таттха кин̃ча̄пи доманассам̣ на̄ма екантена акусалам̣, идам̣ пана севитаббам̣ доманассам̣ ват̣т̣атӣти ваданти. йогино хи тема̄сикам̣ чхама̄сикам̣ ва̄ навама̄сикам̣ ва̄ пат̣ипадам̣ ган̣ханти. тесу йо там̣ там̣ пат̣ипадам̣ гахетва̄ антока̄лапариччхедейева арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣти гхат̣енто ва̄йаманто на саккоти йатха̄париччхиннака̄лена па̄пун̣итум̣, тасса балавадоманассам̣ уппаджджати, а̄л̣индикава̄симаха̄пхуссадеваттхерасса вийа ассудха̄ра̄ паваттанти. тхеро кира екӯнавӣсативасса̄ни гатапачча̄гатаваттам̣ пӯреси. тасса, ‘‘имасмим̣ ва̄ре арахаттам̣ ган̣хисса̄ми, имасмим̣ ва̄ре висуддхипава̄ран̣ам̣ пава̄ресса̄мӣ’’ти ма̄насам̣ бандхитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтассева екӯнавӣсативасса̄ни атикканта̄ни. пава̄ран̣а̄дивасе а̄гате тхерасса ассупа̄тена муттадивасо на̄ма на̄хоси. вӣсатиме пана вассе арахаттам̣ па̄н̣ун̣и.
пат̣игхам̣ тена паджахатӣти еттха доманассенева пат̣игхам̣ паджахати. на хи пат̣игхенева пат̣игхаппаха̄нам̣, доманассена ва̄ доманассаппаха̄нам̣ на̄ма аттхи. айам̣ пана бхиккху тема̄сика̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ пат̣ипадам̣ гахетва̄ ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘пасса бхиккху, ким̣ туйхам̣ сӣлена хӣнат̣т̣ха̄нам̣ аттхи, уда̄ху вӣрийена, уда̄ху пан̃н̃а̄йа, нану те сӣлам̣ супарисуддхам̣ вӣрийам̣ супаггахитам̣ пан̃н̃а̄ сӯра̄ хутва̄ вахатӣ’’ти. со евам̣ пат̣исан̃чиккхитва̄, ‘‘на да̄ни пуна имасса доманассасса уппаджджитум̣ дасса̄мӣ’’ти вӣрийам̣ дал̣хам̣ катва̄ антотема̄се ва̄ анточхама̄се ва̄ антонавама̄се ва̄ ана̄га̄мимаггена там̣ самуггха̄тети. имина̄ парийа̄йена пат̣игхенева пат̣игхам̣, доманассенева доманассам̣ паджахати на̄ма.
на таттха пат̣игха̄нусайо анусетӣти таттха еварӯпе доманассе пат̣игха̄нусайо на̄нусети. на там̣ а̄раббха уппаджджати, пахӣнова таттха пат̣игха̄нусайоти аттхо. авиджджам̣ тена паджахатӣти идха бхиккху авиджджа̄нусайам̣ виккхамбхетва̄ чатуттхаджджха̄нам̣ сама̄паджджати, джха̄навиккхамбхитам̣ авиджджа̄нусайам̣ татха̄ виккхамбхитамева катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттамаггена самуггха̄тети. со арахаттамаггена пахӣнопи татха̄ виккхамбхитатта̄ва чатуттхаджджха̄не на̄нусети на̄ма. тена̄ха – ‘‘на таттха авиджджа̄нусайо анусетӣ’’ти.
466. ида̄ни пат̣ибха̄гапуччхам̣ пуччханто сукха̄йа пана̄ййетиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане йасма̄ сукхасса дуккхам̣, дуккхасса ча сукхам̣ паччанӣкам̣, тасма̄ двӣсу ведана̄су висабха̄гапат̣ибха̄го катхито. упеккха̄ пана андхака̄ра̄ авибхӯта̄ дуддӣпана̄, авиджджа̄пи та̄диса̄ва̄ти тенеттха сабха̄гапат̣ибха̄го катхито. йаттакесу пана т̣ха̄несу авиджджа̄ тамам̣ кароти, таттакесу виджджа̄ тамам̣ винодетӣти висабха̄гапат̣ибха̄го катхито. авиджджа̄йа кхо, а̄вусоти еттха убхопете дхамма̄ ана̄сава̄ локуттара̄ти сабха̄гапат̣ибха̄гова катхито. вимуттийа̄ кхо, а̄вусоти еттха ана̄сават̣т̣хена локуттарат̣т̣хена абйа̄катат̣т̣хена ча сабха̄гапат̣ибха̄гова катхито. аччайа̄сӣти еттха пан̃хам̣ атиккамитва̄ гатосӣти аттхо. на̄саккхи пан̃ха̄нам̣ парийантам̣ гахетунти пан̃ха̄нам̣ париччхедапама̄н̣ам̣ гахетум̣ на̄саккхи, аппат̣ибха̄гадхаммасса пат̣ибха̄гам̣ пуччхи. нибба̄нам̣ на̄метам̣ аппат̣ибха̄гам̣, на сакка̄ нӣлам̣ ва̄ пӣтакам̣ ва̄ти кеначи дхаммена саддхим̣ пат̣ибха̄гам̣ катва̄ дассетум̣. тан̃ча твам̣ имина̄ адхиппа̄йена пуччхасӣти аттхо.
етта̄вата̄ ча̄йам̣ упа̄сако йатха̄ на̄ма саттаме гхаре сала̄кабхаттам̣ лабхитва̄ гато бхиккху сатта гхара̄ни атиккамма ат̣т̣хамасса два̄ре т̣хито сабба̄нипи сатта геха̄ни вираддхова на ан̃н̃а̄си, евамевам̣ аппат̣ибха̄гадхаммасса пат̣ибха̄гам̣ пуччханто сабба̄супи саттасу саппат̣ибха̄гапуччха̄су вираддхова хотӣти ведитаббо. нибба̄ногадханти нибба̄наббхантарам̣ нибба̄нам̣ анупавит̣т̣хам̣. нибба̄напара̄йананти нибба̄нам̣ парам̣ айанамасса пара̄ гати, на тато парам̣ гаччхатӣти аттхо. нибба̄нам̣ парийоса̄нам̣ аваса̄нам̣ асса̄ти нибба̄напарийоса̄нам̣.
467. пан̣д̣ита̄ти пан̣д̣иччена саманна̄гата̄, дха̄тукусала̄ а̄йатанакусала̄ пат̣иччасамуппа̄дакусала̄ т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄накусала̄ти аттхо. маха̄пан̃н̃а̄ти маханте аттхе маханте дхамме маханта̄ нируттийо маханта̄ни пат̣ибха̄на̄ни паригган̣ханасаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гата̄. йатха̄ там̣ дхаммадинна̄йа̄ти йатха̄ дхаммадинна̄йа бхиккхунийа̄ бйа̄катам̣, ахампи там̣ евамевам̣ бйа̄кареййанти. етта̄вата̄ ча пана айам̣ суттанто джинабха̄сито на̄ма джа̄то, на са̄вакабха̄сито. йатха̄ хи ра̄джайуттехи ликхитам̣ пан̣н̣ам̣ йа̄ва ра̄джамуддика̄йа на лан̃чхитам̣ хоти, на та̄ва ра̄джапан̣н̣анти сан̇кхйам̣ гаччхати; лан̃чхитаматтам̣ пана ра̄джапан̣н̣ам̣ на̄ма хоти, татха̄, ‘‘ахампи там̣ евамева бйа̄кареййа’’нти има̄йа джинавачанамуддика̄йа лан̃чхитатта̄ айам̣ суттанто а̄хаччавачанена джинабха̄сито на̄ма джа̄то. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
чӯл̣аведалласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.