3. маха̄ведалласуттаван̣н̣ана̄

449. евам̣ ме сутанти маха̄ведалласуттам̣. таттха а̄йасма̄ти сага̄равасаппатиссавачанаметам̣. маха̄кот̣т̣хикоти тасса тхерасса на̄мам̣. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти пхаласама̄паттито вут̣т̣хито. дуппан̃н̃о дуппан̃н̃оти еттха пан̃н̃а̄йа дут̣т̣хам̣ на̄ма наттхи, аппан̃н̃о ниппан̃н̃оти аттхо. китта̄вата̄ ну кхоти ка̄ран̣апариччхедапуччха̄, киттакена ну кхо евам̣ вуччатӣти аттхо. пуччха̄ ча на̄меса̄ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄, дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄, виматиччхедана̄пуччха̄, ануматипуччха̄, катхетукамйата̄пуччха̄ти пан̃чавидха̄ хоти. та̄самидам̣ на̄на̄каран̣ам̣ –

катама̄ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄? пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ ан̃н̃а̄там̣ хоти адит̣т̣хам̣ атулитам̣ атӣритам̣ авибхӯтам̣ авибха̄витам̣, тасса н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа тулана̄йа тӣран̣а̄йа вибхӯта̄йа вибха̄ванаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати. айам̣ адит̣т̣хаджотана̄пуччха̄.

катама̄ дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄? пакатийа̄ лаккхан̣ам̣ н̃а̄там̣ хоти дит̣т̣хам̣ тулитам̣ тӣритам̣ вибхӯтам̣ вибха̄витам̣, ан̃н̃ехи пан̣д̣итехи саддхим̣ сам̣санданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати. айам̣ дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄.

катама̄ виматиччхедана̄пуччха̄? пакатийа̄ сам̣сайапаккхандо хоти виматипаккхандо, двел̣хакаджа̄то, ‘‘евам̣ ну кхо, на ну кхо, ким̣ ну кхо, катхам̣ ну кхо’’ти, со виматиччхеданаттха̄йа пан̃хам̣ пуччхати. айам̣ виматиччхедана̄пуччха̄ (маха̄ни. 150; чӯл̣ани. пун̣н̣акама̄н̣авапуччха̄ниддеса 12).

‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄ти? аниччам̣, бханте’’ти (маха̄ва. 21) еварӯпа̄ ануматим̣ гахетва̄ дхаммадесана̄ка̄ле пуччха̄ ануматипуччха̄ на̄ма.

‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄, катаме чатта̄ро’’ти (сам̣. ни. 5.390) еварӯпа̄ бхиккхусан̇гхам̣ сайамева пуччхитва̄ сайамева виссаджджетука̄масса пуччха̄ катхетукамйата̄пуччха̄ на̄ма. та̄су идха дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄ адхиппета̄.

тхеро хи аттано дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сайамева пан̃хам̣ самут̣т̣хапетва̄ сайам̣ виниччхинанто идам̣ суттам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа маттхакам̣ па̄песи. екаччо хи пан̃хам̣ самут̣т̣ха̄петум̣йева саккоти на ниччхетум̣; екаччо ниччхетум̣ саккоти на самут̣т̣ха̄петум̣; екаччо убхайампи на саккоти; екаччо убхайампи саккоти. тесу тхеро убхайампи саккотийева. касма̄? маха̄пан̃н̃ата̄йа. маха̄пан̃н̃ам̣ нисса̄йа хи имасмим̣ са̄сане са̄рипуттаттхеро, маха̄качча̄наттхеро, пун̣н̣аттхеро, кума̄ракассапаттхеро, а̄нандаттхеро, айамева а̄йасма̄ти самбахула̄ тхера̄ висесат̣т̣ха̄нам̣ адхигата̄. на хи сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣асса маттхакам̣ па̄пун̣итум̣, маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа са̄рипуттаттхеро там̣ т̣ха̄нам̣ адхигато. пан̃н̃а̄йа хи тхерена садисо наттхи. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.189).

татха̄ на сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ бхагавата̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сам̣сандитва̄ сама̄нетва̄ виттха̄рена аттхам̣ вибхаджетум̣, маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа маха̄качча̄наттхеро таттха пат̣ибало джа̄то, тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджанта̄нам̣ йадидам̣ маха̄качча̄но’’ти (а. ни. 1.197).

татха̄ на сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ дхаммакатхам̣ катхентена даса катха̄ваттхӯни а̄харитва̄ сатта висуддхийо вибхаджантена дхаммакатхам̣ катхетум̣, маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа пун̣н̣аттхеро чатупарисамаджджхе алан̇катадхамма̄сане читтабӣджаним̣ гахетва̄ нисинно лӣл̣а̄йанто пун̣н̣ачандо вийа дхаммам̣ катхеси. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммакатхика̄нам̣ йадидам̣ пун̣н̣о манта̄н̣ипутто’’ти (а. ни. 1.196).

татха̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато бхиккху дхаммам̣ катхенто ито ва̄ етто ва̄ ануккамитва̄ йат̣т̣хикот̣им̣ гахетва̄ андхо вийа, екападикам̣ дан̣д̣акасетум̣ а̄рул̣хо вийа ча гаччхати. маха̄пан̃н̃о пана чатуппадикам̣ га̄тхам̣ никкхипитва̄ упама̄ ча ка̄ран̣а̄ни ча а̄харитва̄ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ гахетва̄ хет̣т̣хупарийам̣ каронто катхеси. маха̄пан̃н̃ата̄йа пана кума̄ракассапаттхеро чатуппадикам̣ га̄тхам̣ никкхипитва̄ упама̄ ча ка̄ран̣а̄ни ча а̄харитва̄ техи саддхим̣ йодженто джа̄тассаре пан̃чаван̣н̣а̄ни кусума̄ни пхулла̄пенто вийа синеруматтхаке ват̣т̣исахассам̣ телападӣпам̣ джа̄ленто вийа тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ хет̣т̣хупарийам̣ каронто катхеси. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ читтакатхика̄нам̣ йадидам̣ кума̄ракассапо’’ти (а. ни. 1.217).

татха̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гато бхиккху чатӯхи ма̄сехи чатуппадикампи га̄тхам̣ гахетум̣ на саккоти. маха̄пан̃н̃о пана екападе т̣хатва̄ падасатампи падасахассампи ган̣ха̄ти. а̄нандаттхеро пана маха̄пан̃н̃ата̄йа екападуддха̄ре т̣хатва̄ саким̣йева сутва̄ пуна апуччханто сат̣т̣хи падасахасса̄ни паннараса га̄тха̄сахасса̄ни валлийа̄ пуппха̄ни а̄кад̣д̣хитва̄ ган̣ханто вийа екаппаха̄ренева ган̣ха̄ти. гахитагахитам̣ па̄са̄н̣е кхаталекха̄ вийа, суван̣н̣агхат̣е паккхиттасӣхаваса̄ вийа ча гахита̄ка̄ренева тит̣т̣хати. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ гатиманта̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо, сатиманта̄нам̣, дхитиманта̄нам̣, бахуссута̄нам̣, упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо’’ти (а. ни. 1.219-223).

на хи сакка̄ йа̄йа ва̄ та̄йа ва̄ аппаматтика̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гатена бхиккхуна̄ чатупат̣исамбхида̄пабхедасса маттхакам̣ па̄пун̣итум̣. маха̄пан̃н̃ена пана сакка̄ти маха̄пан̃н̃ата̄йа маха̄кот̣т̣хитаттхеро адхигамапарипуччха̄саванапуббайога̄нам̣ васена анантанайуссадам̣ пат̣исамбхида̄пабхедам̣ патто. тенева нам̣ бхагава̄ етадагге т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣исамбхида̄патта̄нам̣ йадидам̣ маха̄кот̣т̣хито’’ти (а. ни. 1.218).

ити тхеро маха̄пан̃н̃ата̄йа пан̃хам̣ самут̣т̣ха̄петумпи ниччхетумпӣти убхайампи саккоти. со дива̄т̣т̣ха̄не нисӣдитва̄ сайамева саббапан̃хе самут̣т̣хапетва̄ сайам̣ виниччхинанто идам̣ суттам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа маттхакам̣ па̄петва̄, ‘‘собхана̄ вата айам̣ дхаммадесана̄, джет̣т̣хабха̄тикена нам̣ дхаммасена̄патина̄ саддхим̣ сам̣сандисса̄ми, тато айам̣ двиннампи амха̄кам̣ екаматийа̄ екаджджха̄сайена ча т̣хапита̄ атигарука̄ бхависсати па̄са̄н̣аччхаттасадиса̄, чатурогханиттхаран̣аттхика̄нам̣ титтхе т̣хапитана̄ва̄ вийа, маггагаманаттхика̄нам̣ сахассайуттаа̄джан̃н̃аратхо вийа бахупака̄ра̄ бхависсатӣ’’ти дит̣т̣хасам̣санданаттхам̣ пан̃хам̣ пуччхи. тена вуттам̣ – ‘‘та̄су идха дит̣т̣хасам̣сандана̄пуччха̄ адхиппета̄’’ти.

наппаджа̄на̄тӣти еттха йасма̄ наппаджа̄на̄ти, тасма̄ дуппан̃н̃оти вуччатӣти айаматтхо. еса найо саббаттха. идам̣ дуккханти наппаджа̄на̄тӣти идам̣ дуккхам̣, еттакам̣ дуккхам̣, ито уддхам̣ наттхӣти дуккхасаччам̣ йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄ти. айам̣ дуккхасамудайоти ито дуккхам̣ самудетӣти паваттидуккхапабха̄вика̄ тан̣ха̄ самудайасаччанти йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄ти. айам̣ дуккханиродхоти идам̣ дуккхам̣ айам̣ дуккхасамудайо ча идам̣ на̄ма т̣ха̄нам̣ патва̄ нируджджхатӣти убхиннам̣ аппаватти нибба̄нам̣ ниродхасаччанти йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄ти. айам̣ дуккханиродхага̄минӣ пат̣ипада̄ти айам̣ пат̣ипада̄ дуккханиродхам̣ гаччхатӣти маггасаччам̣ йа̄тха̄васарасалаккхан̣ато на паджа̄на̄тӣти. анантарава̄репи имина̄ва найена аттхо ведитаббо. сан̇кхепато панеттха чатусаччакаммат̣т̣ха̄нико пуггало катхитоти ведитаббо.

айан̃хи а̄чарийасантике чатта̄ри сачча̄ни саванато угган̣ха̄ти. т̣хапетва̄ тан̣хам̣ тебхӯмака̄ дхамма̄ дуккхасаччам̣, тан̣ха̄ самудайасаччам̣, убхиннам̣ аппаватти нибба̄нам̣ ниродхасаччам̣, дуккхасаччам̣ париджа̄нанто самудайасаччам̣ паджаханто ниродхапа̄пано магго маггасаччанти евам̣ уггахетва̄ абхинивисати. таттха пурима̄ни две сачча̄ни ват̣т̣ам̣, паччхима̄ни виват̣т̣ам̣, ват̣т̣е абхинивесо хоти, но виват̣т̣е, тасма̄ айам̣ абхинивисама̄но дуккхасачче абхинивисати.

дуккхасаччам̣ на̄ма рӯпа̄дайо пан̃чаккхандха̄ти ваваттхапетва̄ дха̄тукаммат̣т̣ха̄навасена отаритва̄, ‘‘чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа рӯпам̣ рӯпа’’нти ваваттхапети. тада̄рамман̣а̄ ведана̄ сан̃н̃а̄ сан̇кха̄ра̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄манти евам̣ йамаката̄лаккхандхам̣ бхинданто вийа ‘‘двева име дхамма̄ на̄марӯпа’’нти ваваттхапети. там̣ панетам̣ на ахетукам̣ сахетукам̣ саппаччайам̣, ко часса паччайо авиджджа̄дайо дхамма̄ти евам̣ паччайе чева паччайуппаннадхамме ча ваваттхапетва̄ ‘‘саббепи дхамма̄ хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аничча̄’’ти аниччалаккхан̣ам̣ а̄ропети, тато удайавайаппат̣ипӣл̣ана̄ка̄рена дуккха̄, авасаваттана̄ка̄рена анатта̄ти тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ саммасанто локуттарамаггам̣ па̄пун̣а̄ти.

маггаккхан̣е чатта̄ри сачча̄ни екапат̣иведхена пат̣ивиджджхати, ека̄бхисамайена абхисамети. дуккхам̣ парин̃н̃а̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати. самудайам̣ паха̄напат̣иведхена, ниродхам̣ саччхикирийа̄пат̣иведхена, маггам̣ бха̄вана̄пат̣иведхена пат̣ивиджджхати. дуккхам̣ парин̃н̃а̄бхисамайена абхисамети, самудайам̣ паха̄на̄бхисамайена, ниродхам̣ саччхикирийа̄бхисамайена, маггам̣ бха̄вана̄бхисамайена абхисамети. со тӣн̣и сачча̄ни киччато пат̣ивиджджхати, ниродхам̣ а̄рамман̣ато. тасмин̃часса кхан̣е ахам̣ дуккхам̣ париджа̄на̄ми, самудайам̣ паджаха̄ми, ниродхам̣ саччхикароми, маггам̣ бха̄вемӣти а̄бхогасаманна̄ха̄раманасика̄рапаччавеккхан̣а̄ наттхи. етасса пана паригган̣хантассева магго тӣсу саччесу парин̃н̃а̄дикиччам̣ са̄дхентова ниродхам̣ а̄рамман̣ато пат̣ивиджджхатӣти.

тасма̄ пан̃н̃ава̄ти вуччатӣти еттха хет̣т̣химакот̣ийа̄ сота̄панно, упаримакот̣ийа̄ кхӣн̣а̄саво пан̃н̃ава̄ти ниддит̣т̣хо. йо пана тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ па̄л̣ито ча аттхато ча анусандхито ча пубба̄парато ча уггахетва̄ хет̣т̣хупарийам̣ каронто вичарати, аниччадуккха̄наттавасена париггахаматтампи наттхи, айам̣ пан̃н̃ава̄ на̄ма, дуппан̃н̃о на̄ма̄ти? вин̃н̃а̄н̣ачарито на̄меса, пан̃н̃ава̄ти на ваттаббо. атха йо тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассана̄пат̣ипа̄т̣ийа̄ саммасанто аджджа аджджева арахаттанти чарати, айам̣ пан̃н̃ава̄ на̄ма, дуппан̃н̃о на̄ма̄ти? бхаджа̄пийама̄но пан̃н̃ава̄паккхам̣ бхаджати. сутте пана пат̣иведхова катхито.

вин̃н̃а̄н̣ам̣ вин̃н̃а̄н̣анти идха ким̣ пуччхати? йена вин̃н̃а̄н̣ена сан̇кха̄ре саммаситва̄ еса пан̃н̃ава̄ на̄ма джа̄то, тасса а̄гаманавипассана̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣ каммака̄ракачиттам̣ пуччха̄мӣти пуччхати. сукхантипи виджа̄на̄тӣти сукхаведанампи виджа̄на̄ти. упарипададвайепи есева найо. имина̄ тхеро ‘‘сукхам̣ веданам̣ ведайама̄но сукхам̣ веданам̣ ведайа̄мӣти паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.113; дӣ. ни. 2.380) найена а̄гатаведана̄васена арӯпакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхеси. тассаттхо сатипат̣т̣ха̄не вуттанайенева ведитаббо.

сам̣сат̣т̣ха̄ти екуппа̄да̄дилаккхан̣ена сам̣йогат̣т̣хена сам̣сат̣т̣ха̄, уда̄ху висам̣сат̣т̣ха̄ти пуччхати. еттха ча тхеро маггапан̃н̃ан̃ча випассана̄вин̃н̃а̄н̣ан̃ча̄ти име две локийалокуттарадхамме миссетва̄ бхӯмантарам̣ бхиндитва̄ самайам̣ аджа̄нанто вийа пуччхатӣти на ведитаббо. маггапан̃н̃а̄йа пана маггавин̃н̃а̄н̣ена, випассана̄пан̃н̃а̄йа ча випассана̄вин̃н̃а̄н̣енева саддхим̣ сам̣сат̣т̣хабха̄вам̣ пуччхатӣти ведитаббо. тхерописса тамеваттхам̣ виссадждженто име дхамма̄ сам̣сат̣т̣ха̄тиа̄дима̄ха. таттха на ча лаббха̄ имесам̣ дхамма̄нанти имесам̣ локийамаггаккхан̣епи локуттарамаггаккхан̣епи екато уппанна̄нам̣ двиннам̣ дхамма̄нам̣. виниббхуджитва̄ виниббхуджитва̄ти висум̣ висум̣ катва̄ виниват̣т̣етва̄, а̄рамман̣ато ва̄ ваттхуто ва̄ уппа̄дато ва̄ ниродхато ва̄ на̄на̄каран̣ам̣ дассетум̣ на сакка̄ти аттхо. тесам̣ тесам̣ пана дхамма̄нам̣ висайо на̄ма аттхи. локийадхаммам̣ патва̄ хи читтам̣ джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, локуттарам̣ патва̄ пан̃н̃а̄.

самма̄самбуддхопи хи локийадхаммам̣ пуччханто, ‘‘бхиккху, твам̣ катамам̣ пан̃н̃ам̣ адхигато, ким̣ пат̣хамамаггапан̃н̃ам̣, уда̄ху дутийа татийа чатуттха маггапан̃н̃а’’нти на евам̣ пуччхати. ким̣ пхассо твам̣, бхиккху, ким̣ ведано, ким̣ сан̃н̃о, ким̣ четаноти на ча пуччхати, читтавасена пана, ‘‘кин̃читто твам̣, бхиккхӯ’’ти (па̄ра̄. 135) пуччхати. кусала̄кусалам̣ пан̃н̃апентопи ‘‘манопуббан̇гама̄ дхамма̄, маносет̣т̣ха̄ маномайа̄’’ти (дха. па. 1, 2) ча, ‘‘катаме дхамма̄ кусала̄? йасмим̣ самайе ка̄ма̄вачарам̣ кусалам̣ читтам̣ уппаннам̣ хотӣ’’ти (дха. са. 1) ча евам̣ читтавасенева пан̃н̃а̄пети. локуттарам̣ пуччханто пана ким̣ пхассо твам̣ бхиккху, ким̣ ведано, ким̣ сан̃н̃о, ким̣ четаноти на пуччхати. катама̄ те, бхиккху, пан̃н̃а̄ адхигата̄, ким̣ пат̣хамамаггапан̃н̃а̄, уда̄ху дутийататийачатуттхамаггапан̃н̃а̄ти евам̣ пан̃н̃а̄васенева пуччхати.

индрийасам̣йуттепи ‘‘пан̃чима̄ни, бхиккхаве, индрийа̄ни. катама̄ни пан̃ча? саддхиндрийам̣ вӣрийиндрийам̣ сатиндрийам̣ сама̄дхиндрийам̣ пан̃н̃индрийам̣. каттха ча, бхиккхаве, саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сота̄паттийан̇гесу еттха саддхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу саммаппадха̄несу еттха вӣрийиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сатиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу еттха сатиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу джха̄несу еттха сама̄дхиндрийам̣ дат̣т̣хаббам̣. каттха ча, бхиккхаве, пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хаббам̣? чатӯсу арийасаччесу еттха пан̃н̃индрийам̣ дат̣т̣хабба’’нти (сам̣. ни. 5.478). евам̣ сависайасмим̣йева локийалокуттара̄ дхамма̄ катхита̄.

йатха̄ хи чатта̄ро сет̣т̣хипутта̄ ра̄джа̄ти ра̄джапан̃чамесу саха̄йесу наккхаттам̣ кӣл̣исса̄ма̄ти вӣтхим̣ отин̣н̣есу екасса сет̣т̣хипуттасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова, ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети. дутийасса татийасса чатуттхасса гехам̣ гатака̄ле итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова, ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти гехе вича̄рети. атха саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле кин̃ча̄пи ра̄джа̄ саббаттха иссарова, имасмим̣ пана ка̄ле аттано гехейева, ‘‘имесам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ детха, гандхама̄ла̄лан̇ка̄ра̄дӣни детха̄’’ти вича̄рети. евамевам̣ кхо саддха̄пан̃чамакесу индрийесу тесу саха̄йесу екато вӣтхим̣ отарантесу вийа ека̄рамман̣е уппаджджама̄несупи йатха̄ пат̣хамасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сота̄паттийан̇га̄ни патва̄ адхимоккхалаккхан̣ам̣ саддхиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ дутийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ саммаппадха̄на̄ни патва̄ паггахан̣алаккхан̣ам̣ вӣрийиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ татийасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ сатипат̣т̣ха̄на̄ни патва̄ упат̣т̣ха̄налаккхан̣ам̣ сатиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. йатха̄ чатуттхасса гехе итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, гехаса̄микова вича̄рети, евам̣ джха̄навимоккхе патва̄ авиккхепалаккхан̣ам̣ сама̄дхиндрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти. саббапаччха̄ ран̃н̃о гехам̣ гатака̄ле пана йатха̄ итаре чатта̄ро тун̣хӣ нисӣданти, ра̄джа̄ва гехе вича̄рети, евамева арийасачча̄ни патва̄ паджа̄наналаккхан̣ам̣ пан̃н̃индрийамева джет̣т̣хакам̣ хоти пуббан̇гамам̣, сеса̄ни таданвайа̄ни хонти.

ити пат̣исамбхида̄патта̄нам̣ агге т̣хапито маха̄кот̣т̣хитаттхеро локийадхаммам̣ пуччханто читтам̣ джет̣т̣хакам̣ читтам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ пуччхи; локуттарадхаммам̣ пуччханто пан̃н̃ам̣ джет̣т̣хакам̣ пан̃н̃ам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄ пуччхи. дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеропи татхева виссаджджесӣти.

йам̣ ха̄вусо, паджа̄на̄тӣти йам̣ чатусаччадхаммамидам̣ дуккхантиа̄дина̄ найена маггапан̃н̃а̄ паджа̄на̄ти. там̣ виджа̄на̄тӣти маггавин̃н̃а̄н̣ампи татхева там̣ виджа̄на̄ти. йам̣ виджа̄на̄тӣти йам̣ сан̇кха̄рагатам̣ аниччантиа̄дина̄ найена випассана̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄на̄ти. там̣ паджа̄на̄тӣти випассана̄пан̃н̃а̄пи татхева там̣ паджа̄на̄ти. тасма̄ име дхамма̄ти тена ка̄ран̣ена име дхамма̄. сам̣сат̣т̣ха̄ти екуппа̄даеканиродхаекаваттхукаека̄рамман̣ата̄йа сам̣сат̣т̣ха̄.

пан̃н̃а̄ бха̄ветабба̄ти идам̣ маггапан̃н̃ам̣ сандха̄йа вуттам̣. там̣сампайуттам̣ пана вин̃н̃а̄н̣ам̣ та̄йа саддхим̣ бха̄ветаббамева хоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ парин̃н̃еййанти идам̣ випассана̄вин̃н̃а̄н̣ам̣ сандха̄йа вуттам̣. там̣сампайутта̄ пана пан̃н̃а̄ тена саддхим̣ париджа̄нитабба̄ва хоти.

450. ведана̄ ведана̄ти идам̣ касма̄ пуччхати? ведана̄лаккхан̣ам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. евам̣ сантепи тебхӯмикасаммасанача̄раведана̄ва адхиппета̄ти саллаккхетабба̄. сукхампи ведетӣти сукхам̣ а̄рамман̣ам̣ ведети анубхавати. парато пададвайепи есева найо. ‘‘рӯпан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккхам̣ абхависса, дуккха̄нупатитам̣ дуккха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ сукхена, найидам̣ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджеййум̣. йасма̄ ча кхо, маха̄ли, рӯпам̣ сукхам̣ сукха̄нупатитам̣ сукха̄ваккантам̣ анаваккантам̣ дуккхена, тасма̄ сатта̄ рӯпасмим̣ са̄раджджанти, са̄ра̄га̄ сам̣йуджджанти, сам̣йога̄ сам̣килиссанти. ведана̄ ча хидам̣… сан̃н̃а̄… сан̇кха̄ра̄… вин̃н̃а̄н̣ан̃ча хидам̣, маха̄ли, екантадуккхам̣ абхависса…пе… сам̣килиссантӣ’’ти (сам̣. ни. 3.70) имина̄ хи маха̄лисуттапарийа̄йена идха а̄рамман̣ам̣ сукхам̣ дуккхам̣ адуккхамасукханти катхитам̣. апича пуримам̣ сукхам̣ веданам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ апара̄ сукха̄ ведана̄ ведети; пуримам̣ дуккхам̣ веданам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ апара̄ дуккха̄ ведана̄ ведети; пуримам̣ адуккхамасукхам̣ веданам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ апара̄ адуккхамасукха̄ ведана̄ ведетӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. ведана̄йева хи ведети, на ан̃н̃о кочи ведита̄ на̄ма аттхӣти вуттаметам̣.

сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ти идха ким̣ пуччхати? саббасан̃н̃а̄йа лаккхан̣ам̣. ким̣ саббаттхакасан̃н̃а̄йа̄ти? саббасан̃н̃а̄йа лаккхан̣антипи саббаттхакасан̃н̃а̄йа лаккхан̣антипи екамеветам̣, евам̣ сантепи тебхӯмикасаммасанача̄расан̃н̃а̄ва адхиппета̄ти саллаккхетабба̄. нӣлакампи сан̃джа̄на̄тӣти нӣлапуппхе ва̄ ваттхе ва̄ парикаммам̣ катва̄ упача̄рам̣ ва̄ аппанам̣ ва̄ па̄пенто сан̃джа̄на̄ти. имасмин̃хи аттхе парикаммасан̃н̃а̄пи упача̄расан̃н̃а̄пи аппана̄сан̃н̃а̄пи ват̣т̣ати. нӣле нӣланти уппаджджанакасан̃н̃а̄пи ват̣т̣атийева. пӣтака̄дӣсупи есева найо.

йа̄ ча̄вусо, ведана̄ти еттха ведана̄, сан̃н̃а̄, вин̃н̃а̄н̣анти има̄ни тӣн̣и гахетва̄ пан̃н̃а̄ касма̄ на гахита̄ти? асаббасан̇га̄хикатта̄. пан̃н̃а̄йа хи гахита̄йа пан̃н̃а̄йа сампайутта̄ва ведана̄дайо лаббханти, но виппайутта̄. там̣ пана аггахетва̄ имесу гахитесу пан̃н̃а̄йа сампайутта̄ ча виппайутта̄ ча антамасо две пан̃чавин̃н̃а̄н̣адхамма̄пи лаббханти. йатха̄ хи тайо пуриса̄ суттам̣ суттанти вадеййум̣, чатуттхо ратана̄вутасуттанти. тесу пурима̄ тайо таккагатампи пат̣т̣иват̣т̣ака̄дигатампи йам̣кин̃чи бахум̣ суттам̣ лабханти антамасо маккат̣акасуттампи. ратана̄вутасуттам̣ парийесанто мандам̣ лабхати, евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. хет̣т̣хато ва̄ пан̃н̃а̄ вин̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ сампайогам̣ лабха̄пита̄ виссат̣т̣хатта̄ва идха на гахита̄ти ваданти. йам̣ ха̄вусо, ведетӣти йам̣ а̄рамман̣ам̣ ведана̄ ведети, сан̃н̃а̄пи тадева сан̃джа̄на̄ти. йам̣ сан̃джа̄на̄тӣти йам̣ а̄рамман̣ам̣ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄на̄ти, вин̃н̃а̄н̣ампи тадева виджа̄на̄тӣти аттхо.

ида̄ни сан̃джа̄на̄ти виджа̄на̄ти паджа̄на̄тӣти еттха висесо ведитаббо. таттха упасаггаматтамева висесо. джа̄на̄тӣти падам̣ пана ависесо. тасса̄пи джа̄нанаттхе висесо ведитаббо. сан̃н̃а̄ хи нӣла̄дивасена а̄рамман̣ам̣ сан̃джа̄нанаматтамева, аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти лаккхан̣апат̣иведхам̣ па̄петум̣ на саккоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ нӣла̄дивасена а̄рамман̣ан̃чева сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дилаккхан̣апат̣иведхан̃ча па̄пети, уссаккитва̄ пана маггапа̄тубха̄вам̣ па̄петум̣ на саккоти. пан̃н̃а̄ нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети, уссаккитва̄ маггапа̄тубха̄вам̣ па̄петумпи саккоти.

йатха̄ хи херан̃н̃икапхалаке каха̄пан̣ара̄симхи кате аджа̄табуддхи да̄рако га̄микапурисо маха̄херан̃н̃икоти тӣсу джанесу олокетва̄ т̣хитесу аджа̄табуддхи да̄рако каха̄пан̣а̄нам̣ читтавичиттачатурассаман̣д̣алабха̄вамева джа̄на̄ти, идам̣ манусса̄нам̣ упабхогапарибхогам̣ ратанасамматанти на джа̄на̄ти. га̄микапурисо читта̄дибха̄ван̃чева джа̄на̄ти, манусса̄нам̣ упабхогапарибхогаратанасамматабха̄ван̃ча. ‘‘айам̣ кӯт̣о айам̣ чхеко айам̣ карато айам̣ сан̣хо’’ти пана на джа̄на̄ти. маха̄херан̃н̃ико читта̄дибха̄вампи ратанасамматабха̄вампи кӯт̣а̄дибха̄вампи джа̄на̄ти, джа̄нанто ча пана нам̣ рӯпам̣ дисва̄пи джа̄на̄ти, а̄кот̣итасса саддам̣ сутва̄пи, гандхам̣ гха̄йитва̄пи, расам̣ са̄йитва̄пи, хаттхена гарукалахукабха̄вам̣ упадха̄ретва̄пи асукага̄ме катотипи джа̄на̄ти, асуканигаме асуканагаре асукапаббатаччха̄йа̄йа асуканадӣтӣре катотипи, асука̄чарийена катотипи джа̄на̄ти. евамевам̣ сан̃н̃а̄ аджа̄табуддхида̄ракасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣аматтамева сан̃джа̄на̄ти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ га̄микапурисасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети. пан̃н̃а̄ маха̄херан̃н̃икасса каха̄пан̣адассанам̣ вийа нӣла̄дивасена а̄рамман̣ампи сан̃джа̄на̄ти, аничча̄дивасена лаккхан̣апат̣иведхампи па̄пети, уссаккитва̄ маггапа̄тубха̄вампи па̄пети. со пана несам̣ висесо дуппат̣ивиджджхо.

тена̄ха а̄йасма̄ на̄гасено – ‘‘дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катанти. ким̣, бханте, на̄гасена бхагавата̄ дуккарам̣ катанти? дуккарам̣, маха̄ра̄джа, бхагавата̄ катам̣, имесам̣ арӯпӣнам̣ читтачетасика̄нам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е паваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ аккха̄там̣, айам̣ пхассо, айам̣ ведана̄, айам̣ сан̃н̃а̄, айам̣ четана̄, идам̣ читта’’нти (ми. па. 2.7.16). йатха̄ хи тилателам̣, са̄сапателам̣, мадхукателам̣, еран̣д̣акателам̣, васа̄теланти има̄ни пан̃ча тела̄ни екача̄т̣ийам̣ паккхипитва̄ дивасам̣ йамакамантхехи мантхетва̄ тато идам̣ тилателам̣, идам̣ са̄сапателанти екекасса па̄т̣ийеккам̣ уддхаран̣ам̣ на̄ма дуккарам̣, идам̣ тато дуккаратарам̣. бхагава̄ пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса суппат̣ивиддхатта̄ дхаммиссаро дхаммара̄джа̄ имесам̣ арӯпӣнам̣ дхамма̄нам̣ ека̄рамман̣е паваттама̄на̄нам̣ ваваттха̄нам̣ аккха̄си. пан̃чаннам̣ маха̄надӣнам̣ самуддам̣ павит̣т̣хат̣т̣ха̄не, ‘‘идам̣ ган̇га̄йа удакам̣, идам̣ йамуна̄йа̄’’ти евам̣ па̄т̣ийеккам̣ удакауддхаран̣ена̄пи айаматтхо ведитаббо.

451. ниссат̣т̣хена̄ти ниссат̣ена париччаттена ва̄. таттха ниссат̣ена̄ти аттхе сати пан̃чахи индрийехӣти ниссаккавачанам̣. париччаттена̄ти аттхе сати каран̣авачанам̣ ведитаббам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – пан̃чахи индрийехи ниссаритва̄ манодва̄ре паваттена пан̃чахи ва̄ индрийехи тасса ваттхубха̄вам̣ анупагаманата̄йа париччаттена̄ти. парисуддхена̄ти нирупаккилесена. мановин̃н̃а̄н̣ена̄ти рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄начиттена. ким̣ неййанти ким̣ джа̄нитаббам̣. ‘‘йам̣кин̃чи неййам̣ на̄ма аттхи дхамма’’нтиа̄дӣсу (маха̄ни. 69) хи джа̄нитаббам̣ неййанти вуттам̣. а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ неййанти катхам̣ рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄начиттена арӯпа̄вачарасама̄патти неййа̄ти? рӯпа̄вачарачатуттхаджджха̄не т̣хитена арӯпа̄вачарасама̄паттим̣ ниббаттетум̣ сакка̄ хоти. еттха т̣хитасса хи са̄ иджджхати. тасма̄ ‘‘а̄ка̄са̄нан̃ча̄йатанам̣ неййа’’нтиа̄дима̄ха. атха невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ касма̄ на вуттанти? па̄т̣ийеккам̣ абхинивеса̄бха̄вато. таттха хи кала̄пато найато саммасанам̣ лаббхати, дхаммасена̄патисадисасса̄пи хи бхиккхуно па̄т̣ийеккам̣ абхинивесо на джа̄йати. тасма̄ тхеропи, ‘‘евам̣ кираме дхамма̄ ахутва̄ самбхонти, хутва̄ пат̣ивентӣ’’ти (ма. ни. 3.94) кала̄пато найато саммаситва̄ виссаджджесӣти. бхагава̄ пана саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса хаттхагататта̄ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттийампи паропан̃н̃а̄са дхамме па̄т̣ийеккам̣ ам̣гуддха̄ренева уддхаритва̄, ‘‘йа̄вата̄ сан̃н̃а̄сама̄паттийо, та̄вата̄ ан̃н̃а̄пат̣иведхо’’ти а̄ха.

пан̃н̃а̄чаккхуна̄ паджа̄на̄тӣти дассанапарин̣а̄йакат̣т̣хена чаккхубхӯта̄йа пан̃н̃а̄йа паджа̄на̄ти. таттха две пан̃н̃а̄ сама̄дхипан̃н̃а̄ випассана̄пан̃н̃а̄ ча. сама̄дхипан̃н̃а̄йа киччато асаммохато ча паджа̄на̄ти. випассана̄пан̃н̃а̄йа лаккхан̣апат̣иведхена а̄рамман̣ато джа̄нанам̣ катхитам̣. киматтхийа̄ти ко етисса̄ аттхо. абхин̃н̃аттха̄тиа̄дӣсу абхин̃н̃еййе дхамме абхиджа̄на̄тӣти абхин̃н̃аттха̄. парин̃н̃еййе дхамме париджа̄на̄тӣти парин̃н̃аттха̄. паха̄таббе дхамме паджахатӣти паха̄наттха̄. са̄ панеса̄ локийа̄пи абхин̃н̃аттха̄ ча парин̃н̃аттха̄ ча виккхамбханато паха̄наттха̄. локуттара̄пи абхин̃н̃аттха̄ ча парин̃н̃аттха̄ ча самуччхедато паха̄наттха̄. таттха локийа̄ киччато асаммохато ча паджа̄на̄ти, локуттара̄ асаммохато.

452. самма̄дит̣т̣хийа̄ уппа̄да̄йа̄ти випассана̄самма̄дит̣т̣хийа̄ ча маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ ча. парато ча гхосоти саппа̄йадхаммассаванам̣. йонисо ча манасика̄роти аттано упа̄йаманасика̄ро. таттха са̄вакесу апи дхаммасена̄патино две паччайа̄ ладдхум̣ ват̣т̣антийева. тхеро хи каппасатасахасса̄дхикам̣ екам̣ асан̇кхйеййам̣ па̄рамийо пӯретва̄пи аттано дхаммата̄йа ан̣уматтампи килесам̣ паджахитум̣ на̄саккхи. ‘‘йе дхамма̄ хетуппабхава̄’’ти (маха̄ва. 60) ассаджиттхерато имам̣ га̄тхам̣ сутва̄васса пат̣иведхо джа̄то. паччекабуддха̄нам̣ пана саббан̃н̃убуддха̄нан̃ча паратогхосакаммам̣ наттхи, йонисоманасика̄расмим̣йева т̣хатва̄ паччекабодхин̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ан̃ча ниббаттенти.

ануггахита̄ти ладдхӯпака̄ра̄. самма̄дит̣т̣хӣти арахаттамаггасамма̄дит̣т̣хи. пхалаккхан̣е ниббатта̄ четовимутти пхалам̣ асса̄ти четовимуттипхала̄. тадева четовимуттисан̇кха̄там̣ пхалам̣ а̄нисам̣со асса̄ти четовимуттипхала̄нисам̣са̄. дутийападепи есева найо. еттха ча чатуттхапхалапан̃н̃а̄ пан̃н̃а̄вимутти на̄ма, авасеса̄ дхамма̄ четовимуттӣти ведитабба̄. сӣла̄нуггахита̄тиа̄дӣсу сӣланти чатупа̄рисуддхисӣлам̣. сутанти саппа̄йадхаммассаванам̣. са̄каччха̄ти каммат̣т̣ха̄не кхаланапаккхаланаччхеданакатха̄. саматхоти випассана̄па̄дика̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо. випассана̄ти саттавидха̄ анупассана̄. чатупа̄рисуддхисӣлан̃хи пӯрентасса, саппа̄йадхаммассаванам̣ сун̣антасса, каммат̣т̣ха̄не кхаланапаккхаланам̣ чхиндантасса, випассана̄па̄дика̄су ат̣т̣хасама̄паттӣсу каммам̣ каронтасса, саттавидхам̣ анупассанам̣ бха̄вентасса арахаттамагго уппаджджитва̄ пхалам̣ дети.

йатха̄ хи мадхурам̣ амбапаккам̣ парибхун̃джитука̄мо амбапотакасса саманта̄ удакакот̣т̣хакам̣ тхирам̣ катва̄ бандхати. гхат̣ам̣ гахетва̄ ка̄лена ка̄лам̣ удакам̣ а̄син̃чати. удакасса аниккхаманаттхам̣ марийа̄дам̣ тхирам̣ кароти. йа̄ хоти самӣпе валли ва̄ суккхадан̣д̣ако ва̄ кипилликапут̣о ва̄ маккат̣акаджа̄лам̣ ва̄, там̣ апанети. кхан̣иттим̣ гахетва̄ ка̄лена ка̄лам̣ мӯла̄ни парикхан̣ати. евамасса аппаматтасса има̄ни пан̃ча ка̄ран̣а̄ни карото со амбо вад̣д̣хитва̄ пхалам̣ дети. евам̣сампадамидам̣ ведитаббам̣. руккхасса самантато кот̣т̣хакабандханам̣ вийа хи сӣлам̣ дат̣т̣хаббам̣, ка̄лена ка̄лам̣ удакасин̃чанам̣ вийа дхаммассаванам̣, марийа̄да̄йа тхирабха̄вакаран̣ам̣ вийа саматхо, самӣпе валлиа̄дӣнам̣ харан̣ам̣ вийа каммат̣т̣ха̄не кхаланапаккхаланаччхеданам̣, ка̄лена ка̄лам̣ кхан̣иттим̣ гахетва̄ мӯлакхан̣анам̣ вийа саттаннам̣ анупассана̄нам̣ бха̄вана̄. техи пан̃чахи ка̄ран̣ехи ануггахитасса амбаруккхасса мадхурапхалада̄нака̄ло вийа имасса бхиккхуно имехи пан̃чахи дхаммехи ануггахита̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ арахаттапхалада̄нам̣ ведитаббам̣.

453. кати пана̄вусо, бхава̄ти идха ким̣ пуччхати? мӯламева гато анусандхи, дуппан̃н̃о йехи бхавехи на ут̣т̣ха̄ти, те пуччхисса̄мӣти пуччхати. таттха ка̄мабхавоти ка̄мабхавӯпагам̣ каммам̣ камма̄бхиниббатта̄ упа̄диннаккхандха̄пӣти убхайамекато катва̄ ка̄мабхавоти а̄ха. рӯпа̄рӯпабхавесупи есева найо. а̄йатинти ана̄гате. пунаббхавасса абхиниббаттӣти пунаббхава̄бхиниббатти. идха ват̣т̣ам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. татра̄татра̄бхинандана̄ти рӯпа̄бхинандана̄ садда̄бхинандана̄ти евам̣ тахим̣ тахим̣ абхинандана̄, каран̣авачане четам̣ паччаттам̣. татрататра̄бхинандана̄йа пунаббхава̄бхиниббатти хотӣти аттхо. етта̄вата̄ хи гаманам̣ хоти, а̄гаманам̣ хоти, гамана̄гаманам̣ хоти, ват̣т̣ам̣ ваттатӣти ват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси. ида̄ни виват̣т̣ам̣ пуччханто ‘‘катхам̣ пана̄вусо’’тиа̄дима̄ха. тасса виссаджджане авиджджа̄вира̄га̄ти авиджджа̄йа кхайаниродхена. виджджуппа̄да̄ти арахаттамаггавиджджа̄йа уппа̄дена. ким̣ авиджджа̄ пуббе нируддха̄, атха виджджа̄ пуббе уппанна̄ти? убхайаметам̣ на ваттаббам̣. падӣпуджджаланена андхака̄равигамо вийа виджджуппа̄дена авиджджа̄ нируддха̄ва хоти. тан̣ха̄ниродха̄ти тан̣ха̄йа кхайаниродхена. пунаббхава̄бхиниббатти на хотӣти евам̣ а̄йатим̣ пунаббхавасса абхиниббатти на хоти, гаманам̣ а̄гаманам̣ гамана̄гаманам̣ упаччхиджджати, ват̣т̣ам̣ на ваттатӣти виват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси.

454. катамам̣ пана̄вусоти идха ким̣ пуччхати? убхатобха̄гавимутто бхиккху ка̄лена ка̄лам̣ ниродхам̣ сама̄паджджати. тасса ниродхапа̄дакам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. пат̣хамам̣ джха̄нанти идха ким̣ пуччхати? ниродхам̣ сама̄паджджанакена бхиккхуна̄ ан̇гававаттха̄нам̣ кот̣т̣ха̄сапариччхедо на̄ма джа̄нитаббо, идам̣ джха̄нам̣ пан̃чан̇гикам̣ чатуран̇гикам̣ тиван̇гикам̣ дуван̇гиканти ан̇гававаттха̄нам̣ кот̣т̣ха̄сапариччхедам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. витаккотиа̄дӣсу пана абхиниропаналаккхан̣о витакко, анумаджджаналаккхан̣о вича̄ро, пхаран̣алаккхан̣а̄ пӣти, са̄талаккхан̣ам̣ сукхам̣, авиккхепалаккхан̣а̄ читтекаггата̄ти име пан̃ча дхамма̄ ваттанти. катан̇гавиппахӣнанти идха пана ким̣ пуччхати? ниродхам̣ сама̄паджджанакена бхиккхуна̄ упака̄ра̄нупака̄ра̄ни ан̇га̄ни джа̄нитабба̄ни, та̄ни пуччхисса̄мӣти пуччхати, виссаджджанам̣ панеттха па̄кат̣амева. ити хет̣т̣ха̄ ниродхапа̄дакам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ гахитам̣, упари тасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ пуччхиссати. антара̄ пана чха сама̄паттийо сам̣кхитта̄, найам̣ ва̄ дассетва̄ виссат̣т̣ха̄ти ведитабба̄.

455. ида̄ни вин̃н̃а̄н̣аниссайе пан̃ча паса̄де пуччханто пан̃чима̄ни, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха гочарависайанти гочарабхӯтам̣ висайам̣. ан̃н̃аман̃н̃асса̄ти чаккху сотасса сотам̣ ва̄ чаккхусса̄ти евам̣ екекасса гочарависайам̣ на паччанубхоти. саче хи нӣла̄дибхедам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ самодха̄нетва̄ сотиндрийасса упанеййа, ‘‘ин̇гха та̄ва нам̣ ваваттхапехи вибха̄вехи, ким̣ на̄метам̣ а̄рамман̣а’’нти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ан̃хи вина̄пи мукхена аттано дхаммата̄йа евам̣ вадеййа – ‘‘аре андхаба̄ла, вассасатампи вассасахассампи паридха̄вама̄но ан̃н̃атра майа̄ кухим̣ етасса джа̄нанакам̣ лабхиссаси, а̄хара нам̣ чаккхупаса̄де упанехи, ахаметам̣ а̄рамман̣ам̣ джа̄нисса̄ми, йади ва̄ нӣлам̣ йади ва̄ пӣтакам̣, на хи есо ан̃н̃асса висайо, майхевесо висайо’’ти. сесадва̄ресупи есева найо. евамета̄ни ан̃н̃аман̃н̃асса гочарам̣ висайам̣ на паччанубхонти на̄ма. ким̣ пат̣исаран̣анти етесам̣ ким̣ пат̣исаран̣ам̣, ким̣ ета̄ни пат̣исарантӣти пуччхати. мано пат̣исаран̣анти джаванамано пат̣исаран̣ам̣. мано ча несанти манодва̄рикаджаванамано ва̄ пан̃чадва̄рикаджаванамано ва̄ етесам̣ гочарависайам̣ раджджана̄дивасена анубхоти. чаккхувин̃н̃а̄н̣ан̃хи рӯпадассанаматтамева, еттха раджджанам̣ ва̄ дуссанам̣ ва̄ муйханам̣ ва̄ наттхи. етасмим̣ пана два̄ре джаванам̣ раджджати ва̄ дуссати ва̄ муйхати ва̄. сотавин̃н̃а̄н̣а̄дӣсупи есева найо.

татра̄йам̣ упама̄ – пан̃ча кира дуббалабходжака̄ ра̄джа̄нам̣ севитва̄ киччхена касирена екасмим̣ пан̃чакулике га̄ме париттакам̣ а̄йам̣ лабхим̣су. тесам̣ таттха маччхабха̄го мам̣сабха̄го йуттикаха̄пан̣о ва̄, бандхакаха̄пан̣о ва̄, ма̄паха̄ракаха̄пан̣о ва̄, ат̣т̣хакаха̄пан̣о ва̄, сол̣асакаха̄пан̣о ва̄, ба̄ттим̣сакаха̄пан̣о ва̄, чатусат̣т̣хикаха̄пан̣о ва̄, дан̣д̣оти еттакаматтамева па̄пун̣а̄ти. сатаваттхукам̣ пан̃часатаваттхукам̣ сахассаваттхукам̣ маха̄балим̣ ра̄джа̄ва ган̣ха̄ти. таттха пан̃чакуликага̄мо вийа пан̃ча паса̄да̄ дат̣т̣хабба̄; пан̃ча дуббалабходжака̄ вийа пан̃ча вин̃н̃а̄н̣а̄ни; ра̄джа̄ вийа джаванам̣; дуббалабходжака̄нам̣ париттакам̣ а̄йапа̄пун̣анам̣ вийа чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ рӯпадассана̄диматтам̣. раджджана̄дӣни пана етесу наттхи. ран̃н̃о маха̄балиггахан̣ам̣ вийа тесу два̄ресу джаванасса раджджана̄дӣни ведитабба̄ни.

456. пан̃чима̄ни, а̄вусоти идха ким̣ пуччхати? антониродхасмим̣ пан̃ча паса̄де. кирийамайапаваттасмин̃хи ваттама̄не арӯпадхамма̄ паса̄да̄нам̣ балавапаччайа̄ хонти. йо пана там̣ паваттам̣ ниродхетва̄ ниродхасама̄паттим̣ сама̄панно, тасса антониродхе пан̃ча паса̄да̄ ким̣ пат̣ичча тит̣т̣хантӣти идам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. а̄йум̣ пат̣ичча̄ти джӣвитиндрийам̣ пат̣ичча тит̣т̣ханти. усмам̣ пат̣ичча̄ти джӣвитиндрийам̣ каммаджатеджам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати. йасма̄ пана каммаджатеджопи джӣвитиндрийена вина̄ на тит̣т̣хати, тасма̄ ‘‘усма̄ а̄йум̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣ’’ти а̄ха. джха̄йатоти джалато. аччим̣ пат̣ичча̄ти джа̄ласикхам̣ пат̣ичча. а̄бха̄ пан̃н̃а̄йатӣти а̄локо на̄ма пан̃н̃а̄йати. а̄бхам̣ пат̣ичча аччӣти там̣ а̄локам̣ пат̣ичча джа̄ласикха̄ пан̃н̃а̄йати.

евамева кхо, а̄вусо, а̄йу усмам̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣти еттха джа̄ласикха̄ вийа каммаджатеджо. а̄локо вийа джӣвитиндрийам̣. джа̄ласикха̄ хи уппаджджама̄на̄ а̄локам̣ гахетва̄ва уппаджджати. са̄ тена аттана̄ джанитаа̄локенева сайампи ан̣у тхӯла̄ дӣгха̄ расса̄ти па̄кат̣а̄ хоти. таттха джа̄лапаваттийа̄ джанитаа̄локена тасса̄йева джа̄лапаваттийа̄ па̄кат̣абха̄во вийа усмам̣ пат̣ичча ниббаттена каммаджамаха̄бхӯтасамбхавена джӣвитиндрийена усма̄йа анупа̄ланам̣. джӣвитиндрийан̃хи дасапи васса̄ни…пе… вассасатампи каммаджатеджапаваттам̣ па̄лети. ити маха̄бхӯта̄ни упа̄да̄рӯпа̄нам̣ ниссайапаччайа̄дивасена паччайа̄ни хонтӣти а̄йу усмам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати. джӣвитиндрийам̣ маха̄бхӯта̄ни па̄летӣти усма̄ а̄йум̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣти ведитабба̄.

457. а̄йусан̇кха̄ра̄ти а̄йумева. веданийа̄ дхамма̄ти ведана̄ дхамма̄ва. вут̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йатӣти сама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йати. йо хи бхиккху арӯпапаватте уккан̣т̣хитва̄ сан̃н̃ан̃ча веданан̃ча ниродхетва̄ ниродхам̣ сама̄панно, тасса йатха̄париччхиннака̄лавасена рӯпаджӣвитиндрийапаччайа̄ арӯпадхамма̄ уппаджджанти. евам̣ пана рӯпа̄рӯпапаваттам̣ паваттати. йатха̄ ким̣? йатха̄ еко пурисо джа̄ла̄паватте уккхан̣т̣хито удакена пахаритва̄ джа̄лам̣ аппаваттам̣ катва̄ чха̄рика̄йа ан̇га̄ре пидха̄йа тун̣хӣ нисӣдати. йада̄ панасса пуна джа̄ла̄йа аттхо хоти, чха̄рикам̣ апанетва̄ ан̇га̄ре париваттетва̄ упа̄да̄нам̣ датва̄ мукхава̄там̣ ва̄ та̄лаван̣т̣ава̄там̣ ва̄ дада̄ти. атха джа̄ла̄паваттам̣ пуна паваттати. евамева джа̄ла̄паваттам̣ вийа арӯпадхамма̄. пурисасса джа̄ла̄паватте уккан̣т̣хитва̄ удакаппаха̄рена джа̄лам̣ аппаваттам̣ катва̄ чха̄рика̄йа ан̇га̄ре пидха̄йа тун̣хӣбхӯтасса нисаджджа̄ вийа бхиккхуно арӯпапаватте уккан̣т̣хитва̄ сан̃н̃ан̃ча веданан̃ча ниродхетва̄ ниродхасама̄паджджанам̣. чха̄рика̄йа пихитаан̇га̄ра̄ вийа рӯпаджӣвитиндрийам̣. пурисасса пуна джа̄ла̄йа аттхе сати чха̄рика̄панайана̄дӣни вийа бхиккхуно йатха̄париччхиннака̄ла̄пагаманам̣. аггиджа̄ла̄йа паватти вийа пуна арӯпадхаммесу уппаннесу рӯпа̄рӯпапаватти ведитабба̄.

а̄йу усма̄ ча вин̃н̃а̄н̣анти рӯпаджӣвитиндрийам̣, каммаджатеджодха̄ту, читтанти име тайо дхамма̄ йада̄ имам̣ рӯпака̄йам̣ джаханти, атха̄йам̣ ачетанам̣ кат̣т̣хам̣ вийа патхавийам̣ чхад̣д̣ито сетӣти аттхо. вуттан̃четам̣ –

‘‘а̄йу усма̄ ча вин̃н̃а̄н̣ам̣, йада̄ ка̄йам̣ джахантимам̣;

апавиддхо тада̄ сети, парабхаттам̣ ачетана’’нти. (сам̣. ни. 3.95);

ка̄йасан̇кха̄ра̄ти асса̄сапасса̄са̄. вачӣсан̇кха̄ра̄ти витаккавича̄ра̄. читтасан̇кха̄ра̄ти сан̃н̃а̄ведана̄. а̄йӯти рӯпаджӣвитиндрийам̣. парибхинна̄нӣти упахата̄ни, винат̣т̣ха̄нӣти аттхо. таттха кечи ‘‘ниродхасама̄паннасса читтасан̇кха̄ра̄ва нируддха̄’’ти вачанато читтам̣ анируддхам̣ хоти, тасма̄ сачиттака̄ айам̣ сама̄паттӣти ваданти. те ваттабба̄ – ‘‘вачӣсан̇кха̄ра̄писса нируддха̄’’ти вачанато ва̄ча̄ анируддха̄ хоти, тасма̄ ниродхам̣ сама̄паннена дхаммампи катхентена саджджха̄йампи каронтена нисӣдитаббам̣ сийа̄. ‘‘йо ча̄йам̣ мато ка̄лан̇като, тасса̄пи читтасан̇кха̄ра̄ нируддха̄’’ти вачанато читтам̣ анируддхам̣ бхавеййа, тасма̄ ка̄лан̇кате ма̄та̄питаро ва̄ араханте ва̄ джха̄пайантена анантарийакаммам̣ катам̣ бхавеййа. ити бйан̃джане абхинивесам̣ акатва̄ а̄чарийа̄нам̣ найе т̣хатва̄ аттхо упапариккхитаббо. аттхо хи пат̣исаран̣ам̣, на бйан̃джанам̣.

индрийа̄ни виппасанна̄нӣти кирийамайапаваттасмин̃хи ваттама̄не бахиддха̄ а̄рамман̣есу паса̄де гхат̣т̣ентесу индрийа̄ни киламанта̄ни упахата̄ни маккхита̄ни вийа хонти, ва̄та̄дӣхи ут̣т̣хитена раджена чатумаха̄патхе т̣хапитаа̄да̄со вийа. йатха̄ пана тхавика̄йам̣ паккхипитва̄ ман̃джӯса̄дӣсу т̣хапито а̄да̄со антойева вирочати, евам̣ ниродхам̣ сама̄паннасса бхиккхуно антониродхе пан̃ча паса̄да̄ ативирочанти. тена вуттам̣ ‘‘индрийа̄ни виппасанна̄нӣ’’ти.

458. кати пана̄вусо, паччайа̄ти идха ким̣ пуччхати? ниродхасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. виссаджджане панасса сукхасса ча паха̄на̄ти чатта̄ро апагаманапаччайа̄ катхита̄. анимитта̄йа̄ти идха ким̣ пуччхати? ниродхато вут̣т̣ха̄накапхаласама̄паттим̣ пуччхисса̄мӣти пуччхати. авасесасама̄паттивут̣т̣ха̄нан̃хи бхаван̇гена хоти, ниродха̄ вут̣т̣ха̄нам̣ пана випассана̄ниссанда̄йа пхаласама̄паттийа̄ти тамева пуччхати. саббанимитта̄нанти рӯпа̄дӣнам̣ сабба̄рамман̣а̄нам̣. анимитта̄йа ча дха̄туйа̄ манасика̄роти саббанимитта̄пагата̄йа нибба̄надха̄туйа̄ манасика̄ро. пхаласама̄паттисахаджа̄там̣ манасика̄рам̣ сандха̄йа̄ха. ити хет̣т̣ха̄ ниродхапа̄дакам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ гахитам̣, ниродхасса анантарапаччайам̣ невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанам̣ гахитам̣, идха ниродхато вут̣т̣ха̄накапхаласама̄патти гахита̄ти.

имасмим̣ т̣ха̄не ниродхакатха̄ катхетабба̄ хоти. са̄, ‘‘двӣхи балехи саманна̄гататта̄ тайо ча сан̇кха̄ра̄нам̣ пат̣иппассаддхийа̄ сол̣асахи н̃а̄н̣ачарийа̄хи навахи сама̄дхичарийа̄хи васӣбха̄вата̄пан̃н̃а̄ ниродхасама̄паттийа̄ н̃а̄н̣а’’нти евам̣ пат̣исамбхида̄магге (пат̣и. ма. 1.83) а̄гата̄. висуддхимагге панасса̄ сабба̄ка̄рена виниччхайакатха̄ катхита̄.

ида̄ни валан̃джанасама̄паттим̣ пуччханто кати пана̄вусо, паччайа̄тиа̄дима̄ха. ниродхато хи вут̣т̣ха̄накапхаласама̄паттийа̄ т̣хити на̄ма на хоти, екам̣ две читтава̄рамева паваттитва̄ бхаван̇гам̣ отарати. айан̃хи бхиккху сатта дивасе арӯпапаваттам̣ ниродхетва̄ нисинно ниродхавут̣т̣ха̄накапхаласама̄паттийам̣ на чирам̣ тит̣т̣хати. валан̃джанасама̄паттийам̣ пана аддха̄напариччхедова пама̄н̣ам̣. тасма̄ са̄ т̣хити на̄ма хоти. тена̄ха – ‘‘анимитта̄йа четовимуттийа̄ т̣хитийа̄’’ти. тасса̄ чират̣т̣хитаттхам̣ кати паччайа̄ти аттхо. виссаджджане панасса̄ пуббе ча абхисан̇кха̄роти аддха̄напариччхедо вутто. вут̣т̣ха̄на̄йа̄ти идха бхаван̇гавут̣т̣ха̄нам̣ пуччхати. виссаджджанеписса̄ саббанимитта̄нан̃ча манасика̄роти рӯпа̄динимиттавасена бхаван̇гасахаджа̄таманасика̄ро вутто.

459. йа̄ ча̄йам̣, а̄вусоти идха ким̣ пуччхати? идха ан̃н̃ам̣ абхинавам̣ на̄ма наттхи. хет̣т̣ха̄ катхитадхаммейева екато самодха̄нетва̄ пуччха̄мӣти пуччхати. каттха пана те катхита̄? ‘‘нӣлампи сан̃джа̄на̄ти пӣтакампи, лохитакампи, ода̄такампи сан̃джа̄на̄тӣ’’ти (ма. ни. 1.450) етасмин̃хи т̣ха̄не аппама̄н̣а̄ четовимутти катхита̄. ‘‘наттхи кин̃чӣти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатананти неййа’’нти (ма. ни. 1.451) еттха а̄кин̃чан̃н̃ам̣. ‘‘пан̃н̃а̄чаккхуна̄ паджа̄на̄тӣ’’ти (ма. ни. 1.451) еттха сун̃н̃ата̄. ‘‘кати пана̄вусо, паччайа̄ анимитта̄йа четовимуттийа̄ т̣хитийа̄ вут̣т̣ха̄на̄йа̄’’ти еттха анимитта̄. евам̣ хет̣т̣ха̄ катхита̄ва имасмим̣ т̣ха̄не екато самодха̄нетва̄ пуччхати. там̣ пана пат̣иккхипитва̄ ета̄ тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не ниддит̣т̣ха̄ва̄ти ватва̄ ан̃н̃е чатта̄ро дхамма̄ екана̄мака̄ аттхи. еко дхаммо чатуна̄мако аттхи, етам̣ па̄кат̣ам̣ катва̄ катха̄петум̣ идха пуччхатӣти ат̣т̣хакатха̄йам̣ саннит̣т̣ха̄нам̣ катам̣. тасса̄ виссаджджане айам̣ вуччата̄вусо, аппама̄н̣а̄ четовимуттӣти айам̣ пхаран̣ааппама̄н̣ата̄йа аппама̄н̣а̄ на̄ма. айан̃хи аппама̄н̣е ва̄ сатте пхарати, екасмимпи ва̄ сатте асесетва̄ пхарати.

айам̣ вуччата̄вусо, а̄кин̃чан̃н̃а̄ти а̄рамман̣акин̃чанасса абха̄вато а̄кин̃чан̃н̃а̄. аттена ва̄ти атта бха̄вапосапуггала̄дисан̇кха̄тена аттена сун̃н̃ам̣. аттанийена ва̄ти чӣвара̄дипариккха̄расан̇кха̄тена аттанийена сун̃н̃ам̣. анимитта̄ти ра̄ганимитта̄дӣнам̣ абха̄венева анимитта̄, арахаттапхаласама̄паттим̣ сандха̄йа̄ха. на̄наттха̄ чева на̄на̄бйан̃джана̄ ча̄ти бйан̃джанампи несам̣ на̄на̄ аттхопи. таттха бйан̃джанасса на̄ната̄ па̄кат̣а̄ва. аттхо пана, аппама̄н̣а̄ четовимутти бхӯмантарато махаггата̄ ева хоти рӯпа̄вачара̄; а̄рамман̣ато сатта пан̃н̃аттиа̄рамман̣а̄. а̄кин̃чан̃н̃а̄ бхуммантарато махаггата̄ арӯпа̄вачара̄; а̄рамман̣ато на ваттабба̄рамман̣а̄. сун̃н̃ата̄ бхуммантарато ка̄ма̄вачара̄; а̄рамман̣ато сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄. випассана̄ хи еттха сун̃н̃ата̄ти адхиппета̄. анимитта̄ бхуммантарато локуттара̄; а̄рамман̣ато ниббана̄рамман̣а̄.

ра̄го кхо, а̄вусо, пама̄н̣акаран̣отиа̄дӣсу йатха̄ паббатапа̄де пӯтипан̣н̣арасаудакам̣ на̄ма хоти ка̄л̣аван̣н̣ам̣; олокента̄нам̣ бйа̄масатагамбхӣрам̣ вийа кха̄йати. йат̣т̣хим̣ ва̄ раджджум̣ ва̄ гахетва̄ минантасса пит̣т̣хипа̄доттхаран̣аматтампи на хоти. евамевам̣ йа̄ва ра̄га̄дайо нуппаджджанти, та̄ва пуггалам̣ сан̃джа̄нитум̣ на сакка̄ хонти, сота̄панно вийа, сакада̄га̄мӣ вийа, ана̄га̄мӣ вийа ча кха̄йати. йада̄ панасса ра̄га̄дайо уппаджджанти, тада̄ ратто дут̣т̣хо мӯл̣хоти пан̃н̃а̄йати. ити ете ‘‘еттако айа’’нти пуггаласса пама̄н̣ам̣ дассенто вийа уппаджджантӣти пама̄н̣акаран̣а̄ на̄ма вутта̄. йа̄вата̄ кхо, а̄вусо, аппама̄н̣а̄ четовимуттийоти йаттака̄ аппама̄н̣а̄ четовимуттийо. киттака̄ пана та̄? чатта̄ро брахмавиха̄ра̄, чатта̄ро магга̄, чатта̄ри ча пхала̄нӣти два̄даса. таттха брахмавиха̄ра̄ пхаран̣ааппама̄н̣ата̄йа аппама̄н̣а̄. сеса̄ пама̄н̣акаран̣а̄нам̣ килеса̄нам̣ абха̄вена аппама̄н̣а̄. нибба̄нампи аппама̄н̣амева, четовимутти пана на хоти, тасма̄ на гахитам̣. акуппа̄ти арахаттапхалачетовимутти; са̄ хи та̄сам̣ саббаджет̣т̣хика̄, тасма̄ аггамаккха̄йатӣти вутта̄. ра̄го кхо, а̄вусо, кин̃чаноти ра̄го уппаджджитва̄ пуггалам̣ кин̃чати маддати палибундхати. тасма̄ кин̃чаноти вутто. манусса̄ кира гон̣ехи кхалам̣ мадда̄пенто кин̃чехи капила, кин̃чехи ка̄л̣ака̄ти ваданти. евам̣ мадданаттхо кин̃чанаттхоти ведитаббо. досамохесупи есева найо. а̄кин̃чан̃н̃а̄ четовимуттийо на̄ма нава дхамма̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанан̃ча маггапхала̄ни ча. таттха а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ кин̃чанам̣ а̄рамман̣ам̣ асса наттхӣти а̄кин̃чан̃н̃ам̣. маггапхала̄ни кин̃чана̄нам̣ маддана̄нам̣ палибундханакилеса̄нам̣ наттхита̄йа а̄кин̃чан̃н̃а̄ни. нибба̄нампи а̄кин̃чан̃н̃ам̣, четовимутти пана на хоти, тасма̄ на гахитам̣.

ра̄го кхо, а̄вусо, нимиттакаран̣отиа̄дӣсу йатха̄ на̄ма двиннам̣ кула̄нам̣ садиса̄ две ваччхака̄ хонти. йа̄ва тесам̣ лаккхан̣ам̣ на катам̣ хоти, та̄ва ‘‘айам̣ асукакуласса ваччхако, айам̣ асукакуласса̄’’ти на сакка̄ хонти джа̄нитум̣. йада̄ пана тесам̣ саттисӯла̄дӣсу ан̃н̃атарам̣ лаккхан̣ам̣ катам̣ хоти, тада̄ сакка̄ хонти джа̄нитум̣. евамева йа̄ва пуггаласса ра̄го нуппаджджати, та̄ва на сакка̄ хоти джа̄нитум̣ арийо ва̄ путхуджджано ва̄ти. ра̄го панасса уппаджджама̄нова сара̄го на̄ма айам̣ пуггалоти сан̃джа̄нананимиттам̣ каронто вийа уппаджджати, тасма̄ ‘‘нимиттакаран̣о’’ти вутто. досамохесупи есева найо.

анимитта̄ четовимутти на̄ма тераса дхамма̄ – випассана̄, чатта̄ро а̄руппа̄, чатта̄ро магга̄, чатта̄ри ча пхала̄нӣти. таттха випассана̄ ниччанимиттам̣ сукханимиттам̣ аттанимиттам̣ уггха̄т̣етӣти анимитта̄ на̄ма. чатта̄ро а̄руппа̄ рӯпанимиттасса абха̄вена анимитта̄ на̄ма. маггапхала̄ни нимиттакаран̣а̄нам̣ килеса̄нам̣ абха̄вена анимитта̄ни. нибба̄нампи анимиттамева, там̣ пана четовимутти на хоти, тасма̄ на гахитам̣. атха касма̄ сун̃н̃ата̄ четовимутти на гахита̄ти? са̄, ‘‘сун̃н̃а̄ ра̄гена̄’’тиа̄дивачанато саббаттха анупавит̣т̣ха̄ва, тасма̄ висум̣ на гахита̄. екаттха̄ти а̄рамман̣авасена екаттха̄. аппама̄н̣ам̣ а̄кин̃чан̃н̃ам̣ сун̃н̃атам̣ анимиттанти хи сабба̄нета̄ни нибба̄нассева на̄ма̄ни. ити имина̄ парийа̄йена екаттха̄. ан̃н̃асмим̣ пана т̣ха̄не аппама̄н̣а̄ хонти, ан̃н̃асмим̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄ ан̃н̃асмим̣ сун̃н̃ата̄ ан̃н̃асмим̣ анимитта̄ти имина̄ парийа̄йена на̄на̄бйан̃джана̄. ити тхеро йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

маха̄ведалласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.