6. маха̄саччакасуттаван̣н̣ана̄
364. евам̣ ме сутанти маха̄саччакасуттам̣. таттха екам̣ самайанти ча тена кхо пана самайена̄ти ча пуббан̣хасамайанти ча тӣхи падехи екова самайо вутто. бхиккхӯнан̃хи ваттапат̣ипаттим̣ катва̄ мукхам̣ дховитва̄ паттачӣварама̄да̄йа четийам̣ вандитва̄ катарам̣ га̄мам̣ пависисса̄ма̄ти витаккама̄л̣аке т̣хитака̄ло на̄ма хоти. бхагава̄ еварӯпе самайе раттадупат̣т̣ам̣ нива̄сетва̄ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ пам̣сукӯлачӣварам̣ екам̣сам̣ па̄рупитва̄ гандхакут̣ито никкхамма бхиккхусан̇гхапаривуто гандхакут̣ипамукхе ат̣т̣ха̄си. там̣ сандха̄йа, – ‘‘екам̣ самайанти ча тена кхо пана самайена̄ти ча пуббан̣хасамайа’’нти ча вуттам̣. пависитука̄моти пин̣д̣а̄йа пависисса̄мӣти евам̣ катасаннит̣т̣ха̄но. тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇камӣти? ва̄да̄ропанаджджха̄сайена. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘пуббепа̄хам̣ апан̣д̣итата̄йа сакалам̣ веса̄липарисам̣ гахетва̄ саман̣асса готамасса сантикам̣ гантва̄ парисамаджджхе ман̇ку джа̄то. ида̄ни татха̄ акатва̄ екакова гантва̄ ва̄дам̣ а̄ропесса̄ми. йади саман̣ам̣ готамам̣ пара̄джетум̣ саккхисса̄ми, аттано ладдхим̣ дӣпетва̄ джайам̣ карисса̄ми. йади саман̣асса готамасса джайо бхависсати, андхака̄ре наччам̣ вийа на кочи джа̄ниссатӣ’’ти нидда̄пан̃хам̣ на̄ма гахетва̄ имина̄ ва̄даджджха̄сайена упасан̇ками.
анукампам̣ упа̄да̄йа̄ти саччакасса ниган̣т̣хапуттасса анукампам̣ пат̣ичча. тхерасса кирасса евам̣ ахоси – ‘‘бхагавати мухуттам̣ нисинне буддхадассанам̣ дхаммассаванан̃ча лабхиссати. тадасса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттиссатӣ’’ти. тасма̄ бхагавантам̣ йа̄читва̄ пам̣сукӯлачӣварам̣ чатуггун̣ам̣ пан̃н̃апетва̄ нисӣдату бхагава̄ти а̄ха. ‘‘ка̄ран̣ам̣ а̄нандо вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ нисӣди бхагава̄ пан̃н̃атте а̄сане. бхагавантам̣ етадавоча̄ти йам̣ пана пан̃хам̣ оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄да̄йа а̄гато там̣ т̣хапетва̄ пассена та̄ва парихаранто етам̣ санти, бхо готама̄тиа̄дивачанам̣ авоча.
365. пхусанти хи те, бхо готама̄ти те саман̣абра̄хман̣а̄ сарӣре уппаннам̣ са̄рӣрикам̣ дуккхам̣ веданам̣ пхусанти лабханти, анубхавантӣти аттхо. ӯруккхамбхоти кхамбхакатаӯрубха̄во, ӯрутхаддхата̄ти аттхо. вимхайаттхавасена панеттха бхависсатӣти ана̄гатавачанам̣ катам̣. ка̄йанвайам̣ хотӣти ка̄йа̄нугатам̣ хоти ка̄йасса васаватти. ка̄йабха̄вана̄ти пана випассана̄ вуччати, та̄йа читтавиккхепам̣ па̄пун̣анто на̄ма наттхи, ити ниган̣т̣хо асантам̣ абхӯтам̣ йам̣ наттхи, тадева̄ха. читтабха̄вана̄типи саматхо вуччати, сама̄дхийуттасса ча пуггаласса ӯруккхамбха̄дайо на̄ма наттхи, ити ниган̣т̣хо идам̣ абхӯтамева а̄ха. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана вуттам̣ – ‘‘йатхева ‘бхӯтапуббанти ватва̄ ӯруккхамбхопи на̄ма бхависсатӣ’тиа̄дӣни вадато ана̄гатарӯпам̣ на самети, татха̄ аттхопи на самети, асантам̣ абхӯтам̣ йам̣ наттхи, там̣ катхетӣ’’ти.
но ка̄йабха̄вананти пан̃ча̄тапатаппана̄дим̣ аттакиламатха̄нуйогам̣ сандха̄йа̄ха. айан̃хи тесам̣ ка̄йабха̄вана̄ на̄ма. ким̣ пана со дисва̄ евама̄ха? со кира дива̄дивасса виха̄рам̣ а̄гаччхати, тасмим̣ кхо пана самайе бхиккхӯ паттачӣварам̣ пат̣иса̄метва̄ аттано аттано раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄несу пат̣исалла̄нам̣ упагаччханти. со те пат̣исаллӣне дисва̄ читтабха̄вана̄маттам̣ ете ануйун̃джанти, ка̄йабха̄вана̄ панетесам̣ наттхӣти ман̃н̃ама̄но евама̄ха.
366. атха нам̣ бхагава̄ ануйун̃джанто кинти пана те, аггивессана, ка̄йабха̄вана̄ сута̄ти а̄ха. со там̣ виттха̄ренто сеййатхидам̣, нандо ваччхотиа̄дима̄ха. таттха нандоти тасса на̄мам̣. ваччхоти готтам̣. кисоти на̄мам̣. сам̣киччоти готтам̣. маккхалигоса̄ло хет̣т̣ха̄ а̄гатова. етети ете тайо джана̄, те кира килит̣т̣хатапа̄нам̣ маттхакапатта̄ ахесум̣. ул̣а̄ра̄ни ул̣а̄ра̄нӣти пан̣ӣта̄ни пан̣ӣта̄ни. га̄хенти на̄ма̄ти балам̣ ган̣ха̄пенти на̄ма. брӯхентӣти вад̣д̣хенти. медентӣти джа̄тамедам̣ каронти. пуримам̣ паха̄йа̄ти пуримам̣ дуккарака̄рам̣ паха̄йа. паччха̄ упачинантӣти паччха̄ ул̣а̄ракха̄данӣйа̄дӣхи сантаппенти, вад̣д̣хенти. а̄чайа̄пачайо хотӣти вад̣д̣хи ча авад̣д̣хи ча хоти, ити имасса ка̄йасса ка̄лена вад̣д̣хи, ка̄лена париха̄нӣти вад̣д̣хипариха̄ниматтамева пан̃н̃а̄йати, ка̄йабха̄вана̄ пана на пан̃н̃а̄йатӣти дӣпетва̄ читтабха̄ванам̣ пуччханто, ‘‘кинти пана те, аггивессана, читтабха̄вана̄ сута̄’’ти а̄ха. на сампа̄йа̄сӣти сампа̄детва̄ катхетум̣ на̄саккхи, йатха̄ там̣ ба̄лапутхуджджано.
367. куто пана тванти йо твам̣ евам̣ ол̣а̄рикам̣ дуббалам̣ ка̄йабха̄ванам̣ на джа̄на̄си? со твам̣ куто сан̣хам̣ сукхумам̣ читтабха̄ванам̣ джа̄ниссасӣти. имасмим̣ пана т̣ха̄не чодана̄лайаттхеро, ‘‘абуддхавачанам̣ на̄метам̣ пада’’нти бӣджаним̣ т̣хапетва̄ паккамитум̣ а̄рабхи. атха нам̣ маха̄сӣваттхеро а̄ха – ‘‘диссати, бхиккхаве, имасса ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса а̄чайопи апачайопи а̄да̄нампи никкхепанампӣ’’ти (сам̣. ни. 2.62). там̣ сутва̄ саллаккхеси – ‘‘ол̣а̄рикам̣ ка̄йам̣ паригган̣хантасса уппаннавипассана̄ ол̣а̄рика̄ти ваттум̣ ват̣т̣атӣ’’ти.
368. сукхаса̄ра̄гӣти сукхаса̄ра̄гена саманна̄гато. сукха̄йа ведана̄йа ниродха̄ уппаджджати дуккха̄ ведана̄ти на анантара̄ва уппаджджати, сукхадуккха̄нан̃хи анантарапаччайата̄ пат̣т̣ха̄не (пат̣т̣ха̄. 1.2.45-46) пат̣исиддха̄. йасма̄ пана сукхе анируддхе дуккхам̣ нуппаджджати, тасма̄ идха евам̣ вуттам̣. парийа̄да̄йа тит̣т̣хатӣти кхепетва̄ ган̣хитва̄ тит̣т̣хати. убхатопаккханти сукхам̣ екам̣ паккхам̣ дуккхам̣ екам̣ паккханти евам̣ убхатопаккхам̣ хутва̄.
369. уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, бха̄витатта̄ ка̄йасса. уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, бха̄витатта̄ читтасса̄ти еттха ка̄йабха̄вана̄ випассана̄, читтабха̄вана̄ сама̄дхи. випассана̄ ча сукхасса паччанӣка̄, дуккхасса а̄санна̄. сама̄дхи дуккхасса паччанӣко, сукхасса а̄санно. катхам̣? випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ нисиннасса хи аддха̄не гаччханте гаччханте таттха таттха аггиут̣т̣ха̄нам̣ вийа хоти, каччхехи седа̄ муччанти, маттхакато усумават̣т̣иут̣т̣ха̄нам̣ вийа хотӣти читтам̣ хан̃н̃ати вихан̃н̃ати виппхандати. евам̣ та̄ва випассана̄ сукхасса паччанӣка̄, дуккхасса а̄санна̄. уппанне пана ка̄йике ва̄ четасике ва̄ дуккхе там̣ дуккхам̣ виккхамбхетва̄ сама̄паттим̣ сама̄паннасса сама̄паттиккхан̣е дуккхам̣ дӯра̄пагатам̣ хоти, анаппакам̣ сукхам̣ оккамати. евам̣ сама̄дхи дуккхасса паччанӣко, сукхасса а̄санно. йатха̄ випассана̄ сукхасса паччанӣка̄, дуккхасса а̄санна̄, на татха̄ сама̄дхи. йатха̄ сама̄дхи дуккхасса паччанӣко, сукхасса а̄санно, на ча татха̄ випассана̄ти. тена вуттам̣ – ‘‘уппанна̄пи сукха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, бха̄витатта̄ ка̄йасса. уппанна̄пи дуккха̄ ведана̄ читтам̣ на парийа̄да̄йа тит̣т̣хати, бха̄витатта̄ читтасса̄’’ти.
370. а̄саджджа упанӣйа̄ти гун̣е гхат̣т̣етва̄ чева упанетва̄ ча. там̣ вата мети там̣ вата мама читтам̣.
371. кин̃хи но сийа̄, аггивессана̄ти, аггивессана, ким̣ на бхависсати, бхависсатева, ма̄ евам̣ сан̃н̃ӣ хохи, уппаджджийева ме сукха̄пи дуккха̄пи ведана̄, уппанна̄йа панасса̄ ахам̣ читтам̣ парийа̄да̄йа т̣ха̄тум̣ на деми. ида̄нисса таматтхам̣ пака̄сетум̣ упари паса̄да̄вахам̣ дхаммадесанам̣ десетука̄мо мӯлато пат̣т̣ха̄йа маха̄бхиниккхаманам̣ а̄рабхи. таттха идха ме, аггивессана, пуббева самбодха̄…пе… таттхева нисӣдим̣, аламидам̣ падха̄на̄йа̄ти идам̣ саббам̣ хет̣т̣ха̄ па̄сара̄сисутте вуттанайенева ведитаббам̣. айам̣ пана висесо, таттха бодхипаллан̇ке нисаджджа̄, идха дуккарака̄рика̄.
374. аллакат̣т̣ханти аллам̣ удумбаракат̣т̣хам̣. саснеханти сакхӣрам̣. ка̄мехӣти ваттхука̄мехи. авӯпакат̣т̣ха̄ти анапагата̄. ка̄маччхандотиа̄дӣсу килесака̄мова чхандакаран̣авасена чхандо. синехакаран̣авасена снехо. муччха̄каран̣авасена муччха̄. пипа̄са̄каран̣авасена пипа̄са̄. анудаханавасена парил̣а̄хоти ведитаббо. опаккамика̄ти упаккаманиббатта̄. н̃а̄н̣а̄йа дассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа̄ти саббам̣ локуттарамаггавевачанамева.
идам̣ панеттха опаммасам̣санданам̣ – аллам̣ сакхӣрам̣ удумбаракат̣т̣хам̣ вийа хи килесака̄мена ваттхука̄мато аниссат̣апуггала̄. удаке паккхиттабха̄во вийа килесака̄мена тинтата̄; мантханена̄пи аггино анабхиниббаттанам̣ вийа килесака̄мена ваттхука̄мато аниссат̣а̄нам̣ опаккамика̄хи ведана̄хи локуттарамаггасса анадхигамо. амантханена̄пи аггино анабхиниббаттанам̣ вийа тесам̣ пуггала̄нам̣ вина̄пи опаккамика̄хи ведана̄хи локуттарамаггасса анадхигамо. дутийаупама̄пи имина̄ва найена ведитабба̄. айам̣ пана висесо, пурима̄ сапуттабхарийапаббаджджа̄йа упама̄; паччхима̄ бра̄хман̣адхаммикапаббаджджа̄йа.
376. татийаупама̄йа кол̣а̄панти чхиннасинехам̣ нира̄пам̣. тхале никкхиттанти паббататхале ва̄ бхӯмитхале ва̄ никкхиттам̣. еттха̄пи идам̣ опаммасам̣санданам̣ – суккхакол̣а̄пакат̣т̣хам̣ вийа хи килесака̄мена ваттхука̄мато ниссат̣апуггала̄, а̄рака̄ удака̄ тхале никкхиттабха̄во вийа килесака̄мена атинтата̄. мантханена̄пи аггино абхиниббаттанам̣ вийа килесака̄мена ваттхука̄мато ниссат̣а̄нам̣ аббхока̄сиканесаджджика̄дивасена опаккамика̄хипи ведана̄хи локуттарамаггасса адхигамо. ан̃н̃асса руккхасса суккхаса̄кха̄йа саддхим̣ гхам̣санаматтенева аггино абхиниббаттанам̣ вийа вина̄пи опаккамика̄хи ведана̄хи сукха̄йева пат̣ипада̄йа локуттарамаггасса адхигамоти. айам̣ упама̄ бхагавата̄ аттано аттха̄йа а̄хат̣а̄.
377. ида̄ни аттано дуккарака̄рикам̣ дассенто, тасса майхантиа̄дима̄ха. ким̣ пана бхагава̄ дуккарам̣ акатва̄ буддхо бхавитум̣ на саматтхоти? катва̄пи акатва̄пи саматтхова. атха касма̄ ака̄сӣти? садевакасса локасса аттано параккамам̣ дассесса̄ми. со ча мам̣ вӣрийанимматханагун̣о ха̄сессатӣти. па̄са̄де нисиннойева хи павен̣иа̄гатам̣ раджджам̣ лабхитва̄пи кхаттийо на татха̄памудито хоти, йатха̄ балака̄йам̣ гахетва̄ сан̇га̄ме две тайо сампаха̄ре датва̄ амиттаматханам̣ катва̄ паттараджджо. евам̣ паттараджджасса хи раджджасирим̣ анубхавантасса парисам̣ олокетва̄ аттано параккамам̣ ануссаритва̄, ‘‘асукат̣т̣ха̄не асукакаммам̣ катва̄ асукан̃ча асукан̃ча амиттам̣ евам̣ виджджхитва̄ евам̣ пахаритва̄ имам̣ раджджасирим̣ паттосмӣ’’ти чинтайато балавасоманассам̣ уппаджджати. евамевам̣ бхагава̄пи садевакасса локасса параккамам̣ дассесса̄ми, со хи мам̣ параккамо ативийа ха̄сессати, соманассам̣ уппа̄дессатӣти дуккарамака̄си.
апича паччхимам̣ джанатам̣ анукампама̄нопи ака̄сийева, паччхима̄ хи джаната̄ самма̄самбуддхо каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯретва̄пи падха̄нам̣ падахитва̄ва саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ патто, киман̇гам̣ пана майанти падха̄навӣрийам̣ каттаббам̣ ман̃н̃иссати; евам̣ санте кхиппамева джа̄тиджара̄маран̣асса антам̣ кариссатӣти паччхимам̣ джанатам̣ анукампама̄но ака̄сийева.
дантебхидантама̄дха̄йа̄ти хет̣т̣ха̄данте упаридантам̣ т̣хапетва̄. четаса̄ читтанти кусалачиттена акусалачиттам̣. абхинигган̣хеййанти нигган̣хеййам̣. абхиниппӣл̣еййанти ниппӣл̣еййам̣. абхисанта̄пеййанти та̄петва̄ вӣрийанимматханам̣ кареййам̣. са̄раддхоти садаратхо. падха̄на̄бхитуннасса̄ти падха̄нена абхитуннасса, виддхасса сатоти аттхо.
378. аппа̄н̣аканти нирасса̄сакам̣. камма̄рагаггарийа̄ти камма̄расса гаггарана̄л̣ийа̄. сӣсаведана̄ хонтӣти куточи никкхамитум̣ алабхама̄нехи ва̄техи самут̣т̣ха̄пита̄ балаватийо сӣсаведана̄ хонти. сӣсавет̣хам̣ дадеййа̄ти сӣсавет̣ханам̣ дадеййа. девата̄ти бодхисаттасса чан̇каманакот̣ийам̣ пан̣н̣аса̄лапаривен̣аса̄манта̄ ча адхиваттха̄ девата̄.
тада̄ кира бодхисаттасса адхиматте ка̄йада̄хе уппанне муччха̄ удапа̄ди. со чан̇камева нисинно хутва̄ папати. там̣ дисва̄ девата̄ евама̄хам̣су – ‘‘виха̄ротвева со арахато’’ти, ‘‘араханто на̄ма еварӯпа̄ хонти матакасадиса̄’’ти ладдхийа̄ ваданти. таттха йа̄ девата̄ ‘‘ка̄лан̇като’’ти а̄хам̣су, та̄ гантва̄ суддходанамаха̄ра̄джасса а̄рочесум̣ – ‘‘тумха̄кам̣ путто ка̄лан̇като’’ти. мама путто буддхо хутва̄ ка̄лан̇като, но ахутва̄ти? буддхо бхавитум̣ на̄саккхи, падха̄набхӯмийам̣йева патитва̄ ка̄лан̇катоти. на̄хам̣ саддаха̄ми, мама путтасса бодхим̣ апатва̄ ка̄лан̇кирийа̄ на̄ма наттхӣти.
апарабха̄ге самма̄самбуддхасса дхаммачаккам̣ паваттетва̄ анупуббена ра̄джагахам̣ гантва̄ капилаваттхум̣ ануппаттасса суддходанамаха̄ра̄джа̄ паттам̣ гахетва̄ па̄са̄дам̣ а̄ропетва̄ йа̄гукхаджджакам̣ датва̄ антара̄бхаттасамайе етаматтхам̣ а̄рочеси – тумха̄кам̣ бхагава̄ падха̄накаран̣ака̄ле девата̄ а̄гантва̄, ‘‘путто те, маха̄ра̄джа, ка̄лан̇като’’ти а̄хам̣сӯти. ким̣ саддахаси маха̄ра̄джа̄ти? на бхагава̄ саддахинти. ида̄ни, маха̄ра̄джа, супинаппат̣иггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа аччхарийа̄ни пассанто ким̣ саддахиссаси? ахампи буддхо джа̄то, твампи буддхапита̄ джа̄то, пуббе пана майхам̣ апарипакке н̃а̄н̣е бодхичарийам̣ чарантасса дхаммапа̄лакума̄рака̄лепи сиппам̣ уггахетум̣ гатасса, ‘‘тумха̄кам̣ путто дхаммапа̄лакума̄ро ка̄лан̇като, идамасса ат̣т̣хӣ’’ти ел̣акат̣т̣хим̣ а̄харитва̄ дассесум̣, тада̄пи тумхе, ‘‘мама путтасса антара̄маран̣ам̣ на̄ма наттхи, на̄хам̣ саддаха̄мӣ’’ти авочуттха, маха̄ра̄джа̄ти имисса̄ ат̣т̣хуппаттийа̄ бхагава̄ маха̄дхаммапа̄ладжа̄такам̣ катхеси.
379. ма̄ кхо твам̣ ма̄риса̄ти сампийа̄йама̄на̄ а̄хам̣су. девата̄нам̣ кира̄йам̣ пийамана̄павоха̄ро, йадидам̣ ма̄риса̄ти. аджаджджитанти абходжанам̣. халанти вада̄мӣти аланти вада̄ми, алам̣ имина̄ евам̣ ма̄ кариттха, йа̄песса̄маханти евам̣ пат̣иседхемӣти аттхо.
380-1. ман̇гураччхавӣти ман̇гурамаччхаччхави. ета̄ва параманти та̄сампи ведана̄наметам̣йева парамам̣, уттамам̣ пама̄н̣ам̣. питу саккасса камманте…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихарита̄ти ран̃н̃о кира ваппаман̇галадивасо на̄ма хоти, тада̄ анекаппака̄рам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ пат̣ийа̄денти. нагаравӣтхийо содха̄петва̄ пун̣н̣агхат̣е т̣хапа̄петва̄ дхаджапат̣а̄ка̄дайо усса̄петва̄ сакаланагарам̣ девавима̄нам̣ вийа алан̇каронти. саббе да̄сакаммакара̄дайо ахатаваттханиваттха̄ гандхама̄ла̄дипат̣иман̣д̣ита̄ ра̄джакуле саннипатанти. ран̃н̃о камманте нан̇галасатасахассам̣ йоджӣйати. тасмим̣ пана дивасе екена ӯнам̣ ат̣т̣хасатам̣ йодженти. саббанан̇гала̄ни саддхим̣ балибаддарасмийоттехи джа̄н̣уссон̣исса ратхо вийа раджатапариккхитта̄ни хонти. ран̃н̃о а̄ламбананан̇галам̣ раттасуван̣н̣апариккхиттам̣ хоти. балибадда̄нам̣ син̇га̄нипи расмипатода̄пи суван̣н̣апариккхитта̄ хонти. ра̄джа̄ маха̄парива̄рена никкхаманто путтам̣ гахетва̄ агама̄си.
каммантат̣т̣ха̄не еко джамбуруккхо бахалапаттапала̄со сандаччха̄йо ахоси. тасса хет̣т̣ха̄ кума̄расса сайанам̣ пан̃н̃апетва̄ упари суван̣н̣ата̄ракакхачитам̣ вита̄нам̣ бандха̄петва̄ са̄н̣ипа̄ка̄рена париккхипа̄петва̄ а̄раккхам̣ т̣хапетва̄ ра̄джа̄ сабба̄лан̇ка̄рам̣ алан̇каритва̄ амаччаган̣апаривуто нан̇галакаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ агама̄си. таттха ра̄джа̄ суван̣н̣анан̇галам̣ ган̣ха̄ти. амачча̄ екенӯнаат̣т̣хасатараджатанан̇гала̄ни гахетва̄ ито чито ча касанти. ра̄джа̄ пана орато па̄рам̣ гаччхати, па̄рато ва̄ орам̣ гаччхати. етасмим̣ т̣ха̄не маха̄сампатти хоти, бодхисаттам̣ парива̄ретва̄ нисинна̄ дха̄тийо ран̃н̃о сампаттим̣ пассисса̄ма̄ти антоса̄н̣ито бахи никкханта̄. бодхисатто ито чито ча олокенто кан̃чи адисва̄ вегена ут̣т̣ха̄йа паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ а̄на̄па̄не париггахетва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттеси. дха̄тийо кхаджджабходжджантаре вичарама̄на̄ тхокам̣ чира̄йим̣су, сесаруккха̄нам̣ чха̄йа̄ ниватта̄, тасса пана руккхасса париман̣д̣ала̄ хутва̄ ат̣т̣ха̄си. дха̄тийо аййапутто екакоти вегена са̄н̣им̣ уккхипитва̄ анто пависама̄на̄ бодхисаттам̣ сайане паллан̇кена нисиннам̣ тан̃ча па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ гантва̄ ран̃н̃о а̄рочайим̣су – ‘‘кума̄ро дева, евам̣ нисинно ан̃н̃есам̣ руккха̄нам̣ чха̄йа̄ ниватта̄, джамбуруккхасса париман̣д̣ала̄ т̣хита̄’’ти. ра̄джа̄ вегена̄гантва̄ па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄, ‘‘идам̣ те, та̄та, дутийам̣ вандана’’нти путтам̣ ванди. идаметам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘питу саккасса камманте…пе… пат̣хамаджджха̄нам̣ упасампаджджа вихарита̄’’ти. сийа̄ ну кхо есо магго бодха̄йа̄ти бхавеййа ну кхо етам̣ а̄на̄па̄нассатипат̣хамаджджха̄нам̣ буджджханаттха̄йа магготи. сата̄нуса̄ривин̃н̃а̄н̣анти найидам̣ бодха̄йа магго бхависсати, а̄на̄па̄нассатипат̣хамаджджха̄нам̣ пана бхависсатӣти евам̣ екам̣ две ва̄ре уппаннасатийа̄ анантарам̣ уппаннавин̃н̃а̄н̣ам̣ сата̄нуса̄ривин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма. йам̣ там̣ сукханти йам̣ там̣ а̄на̄па̄нассатипат̣хамаджджха̄насукхам̣.
382. паччупат̣т̣хита̄ хонтӣти пан̣н̣аса̄лапаривен̣асаммаджджана̄диваттакаран̣ена упат̣т̣хита̄ хонти. ба̄хулликоти паччайаба̄хуллико. а̄ватто ба̄хулла̄йа̄ти расагиддхо хутва̄ пан̣ӣтапин̣д̣апа̄та̄дӣнам̣ аттха̄йа а̄ватто. ниббиджджа паккамим̣сӯти уккан̣т̣хитва̄ дхамманийа̄менева пакканта̄ бодхисаттасса самбодхим̣ паттака̄ле ка̄йавивекасса ока̄сада̄наттхам̣ дхаммата̄йа гата̄. гаччханта̄ ча ан̃н̃ат̣т̣ха̄нам̣ агантва̄ ба̄ра̄н̣асимева агамам̣су. бодхисатто тесу гатесу аддхама̄сам̣ ка̄йавивекам̣ лабхитва̄ бодхиман̣д̣е апара̄джитапаллан̇ке нисӣдитва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхи.
383. вивиччева ка̄мехӣтиа̄ди бхайабхераве вуттанайенева ведитаббам̣.
387. абхиджа̄на̄ми кхо пана̄ханти айам̣ па̄т̣ийекко анусандхи. ниган̣т̣хо кира чинтеси – ‘‘ахам̣ саман̣ам̣ готамам̣ екам̣ пан̃хам̣ пуччхим̣. саман̣о готамо ‘апара̄пи мам̣, аггивессана, апара̄пи мам̣, аггивессана̄’ти парийоса̄нам̣ адассенто катхетийева. купито ну кхо’’ти? атха бхагава̄, аггивессана, татха̄гате анекасата̄йа париса̄йа дхаммам̣ десенте купито саман̣о готамоти екопи ватта̄ наттхи, паресам̣ бодханаттха̄йа пат̣ивиджджханаттха̄йа ева татха̄гато дхаммам̣ десетӣти дассенто имам̣ дхаммадесанам̣ а̄рабхи. таттха а̄раббха̄ти сандха̄йа. йа̄вадева̄ти пайоджанавидхи париччхеданийаманам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – паресам̣ вин̃н̃а̄панамева татха̄гатасса дхаммадесана̄йа пайоджанам̣, тасма̄ на екассева десети, йаттака̄ вин̃н̃а̄та̄ро аттхи, саббесам̣ десетӣти. тасмим̣йева пуримасминти имина̄ ким̣ дассетӣти? саччако кира чинтеси – ‘‘саман̣о готамо абхирӯпо па̄са̄дико супхуситам̣ данта̄варан̣ам̣, дживха̄ мудука̄, мадхурам̣ ва̄ккаран̣ам̣, парисам̣ ран̃дженто ман̃н̃е вичарати, анто панасса читтекаггата̄ наттхӣ’’ти. атха бхагава̄, аггивессана, на татха̄гато парисам̣ ран̃дженто вичарати, чаккава̄л̣апарийанта̄йапи париса̄йа татха̄гато дхаммам̣ десети, асаллӣно анупалитто еттакам̣ екавиха̄рӣ, сун̃н̃атапхаласама̄паттим̣ ануйуттоти дассетум̣ евама̄ха.
аджджхаттамева̄ти гочараджджхаттамева. санниса̄демӣти саннисӣда̄пеми, татха̄гато хи йасмим̣ кхан̣е париса̄ са̄дхука̄рам̣ дети, тасмим̣ кхан̣е пубба̄бхогена париччхиндитва̄ пхаласама̄паттим̣ сама̄паджджати, са̄дхука̄расаддасса ниггхосе авиччхиннейева сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа т̣хитат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа дхаммам̣ десети, буддха̄нан̃хи бхаван̇гапарива̄со лахуко хотӣти асса̄сава̄ре пасса̄сава̄ре сама̄паттим̣ сама̄паджджанти. йена судам̣ ниччакаппанти йена сун̃н̃ена пхаласама̄дхина̄ ниччака̄лам̣ вихара̄ми, тасмим̣ сама̄дхинимитте читтам̣ сан̣т̣хапеми сама̄даха̄мӣти дассети.
окаппанийаметанти саддаханийаметам̣. евам̣ бхагавато екаггачиттатам̣ сампат̣иччхитва̄ ида̄ни аттано оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄нӣтапан̃хам̣ пуччханто абхиджа̄на̄ти кхо пана бхавам̣ готамо дива̄ супита̄ти а̄ха. йатха̄ хи сунакхо на̄ма асамбхиннакхӣрапаккапа̄йасам̣ саппина̄ йоджетва̄ ударапӯрам̣ бходжитопи гӯтхам̣ дисва̄ акха̄дитва̄ гантум̣ на сакка̄, акха̄дама̄но гха̄йитва̄пи гаччхати, агха̄йитва̄ва гатасса кирасса сӣсам̣ руджджати; евамевам̣ имассапи саттха̄ асамбхиннакхӣрапаккапа̄йасасадисам̣ абхиниккхаманато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва а̄саваккхайа̄ паса̄данӣйам̣ дхаммадесанам̣ десети. етасса пана еварӯпам̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ саттхари паса̄даматтампи на уппаннам̣, тасма̄ оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄нӣтапан̃хам̣ апуччхитва̄ гантум̣ асакконто евама̄ха. таттха йасма̄ тхинамиддхам̣ саббакхӣн̣а̄сава̄нам̣ арахаттамаггенева пахӣйати, ка̄йадаратхо пана упа̄диннакепи хоти анупа̄диннакепи. татха̄ хи камалуппала̄дӣни екасмим̣ ка̄ле викасанти, екасмим̣ макула̄ни хонти, са̄йам̣ кесан̃чи руккха̄нампи патта̄ни патилӣйанти, па̄то виппха̄рика̄ни хонти. евам̣ упа̄диннакасса ка̄йасса даратхойева даратхавасена бхаван̇гасотан̃ча идха нидда̄ти адхиппетам̣, там̣ кхӣн̣а̄сава̄нампи хоти. там̣ сандха̄йа, ‘‘абхиджа̄на̄маха’’нтиа̄дима̄ха. саммохавиха̄расмим̣ вадантӣти саммохавиха̄роти ваданти.
389. а̄саджджа а̄саджджа̄ти гхат̣т̣етва̄ гхат̣т̣етва̄. упанӣтехӣти упанетва̄ катхитехи. вачанаппатхехӣти вачанехи. абхинандитва̄ анумодитва̄ти аланти читтена сампат̣иччханто абхинандитва̄ ва̄ча̄йапи пасам̣санто анумодитва̄. бхагавата̄ имасса ниган̣т̣хасса две сутта̄ни катхита̄ни. пуримасуттам̣ еко бха̄н̣ава̄ро, идам̣ дийад̣д̣хо, ити ад̣д̣хатийе бха̄н̣ава̄ре сутва̄пи айам̣ ниган̣т̣хо нева абхисамайам̣ патто, на паббаджито, на саран̣есу патит̣т̣хито. касма̄ етасса бхагава̄ дхаммам̣ десесӣти? ана̄гате ва̄санаттха̄йа. пассати хи бхагава̄, ‘‘имасса ида̄ни упаниссайо наттхи, майхам̣ пана паринибба̄нато самадхика̄нам̣ двиннам̣ вассасата̄нам̣ аччайена тамбапан̣н̣идӣпе са̄санам̣ патит̣т̣хахиссати. татра̄йам̣ кулагхаре ниббаттитва̄ сампатте ка̄ле паббаджитва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ ка̄л̣абуддхараккхито на̄ма маха̄кхӣн̣а̄саво бхависсатӣ’’ти. идам̣ дисва̄ ана̄гате ва̄санаттха̄йа дхаммам̣ десеси.
сопи таттхева тамбапан̣н̣идӣпамхи са̄сане патит̣т̣хите девалокато чавитва̄ даккхин̣агиривиха̄расса бхиккха̄ча̄рага̄ме екасмим̣ амаччакуле ниббатто паббаджджа̄саматтхайоббане паббаджитва̄ тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ уггахетва̄ ган̣ам̣ парихаранто маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто упаджджха̄йам̣ пасситум̣ агама̄си. атхасса упаджджха̄йо саддхивиха̄рикам̣ чодесса̄мӣти тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ уггахетва̄ а̄гатена тена саддхим̣ мукхам̣ датва̄ катха̄маттампи на ака̄си. со паччӯсасамайе вут̣т̣ха̄йа тхерасса сантикам̣ гантва̄, – ‘‘тумхе, бханте, майи гантхакаммам̣ катва̄ тумха̄кам̣ сантикам̣ а̄гате мукхам̣ датва̄ катха̄маттампи на кариттха, ко майхам̣ досо’’ти пуччхи. тхеро а̄ха – ‘‘твам̣, а̄вусо, буддхараккхита еттакенева ‘паббаджджа̄киччам̣ ме маттхакам̣ патта’нти сан̃н̃ам̣ каросӣ’’ти. ким̣ кароми, бхантети? ган̣ам̣ винодетва̄ твам̣ папан̃чам̣ чхиндитва̄ четийапаббатавиха̄рам̣ гантва̄ саман̣адхаммам̣ карохӣти. со упаджджха̄йасса ова̄де т̣хатва̄ саха пат̣исамбхида̄хи арахаттам̣ патва̄ пун̃н̃ава̄ ра̄джапӯджито хутва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро четийапаббатавиха̄ре васи.
тасмин̃хи ка̄ле тиссамаха̄ра̄джа̄ упосатхакаммам̣ каронто четийапаббате ра̄джален̣е васати. со тхерасса упат̣т̣ха̄кабхиккхуно сан̃н̃ам̣ ада̄си – ‘‘йада̄ майхам̣ аййо пан̃хам̣ виссаджджети, дхаммам̣ ва̄ катхети, тада̄ ме сан̃н̃ам̣ дадеййа̄тха̄’’ти. тхеропи екасмим̣ дхаммассаванадивасе бхиккхусан̇гхапарива̄ро кан̣т̣акачетийан̇ган̣ам̣ а̄руйха четийам̣ вандитва̄ ка̄л̣атимбаруруккхамӯле ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ еко пин̣д̣апа̄тикаттхеро ка̄л̣ака̄ра̄масуттанте пан̃хам̣ пуччхи. тхеро нану, а̄вусо, аджджа дхаммассаванадивасоти а̄ха. а̄ма, бханте, дхаммассаванадивасоти. тена хи пӣт̣хакам̣ а̄нетха, идхева нисинна̄ дхаммассаванам̣ карисса̄ма̄ти. атхасса руккхамӯле а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ адам̣су. тхеро пуббага̄тха̄ ватва̄ ка̄л̣ака̄ра̄масуттам̣ а̄рабхи. сописса упат̣т̣ха̄кадахаро ран̃н̃о сан̃н̃ам̣ да̄песи. ра̄джа̄ пуббага̄тха̄су анит̣т̣хита̄суйева па̄пун̣и. патва̄ ча ан̃н̃а̄такавесенева парисанте т̣хатва̄ тийа̄мараттим̣ т̣хитакова дхаммам̣ сутва̄ тхерасса, идамавоча бхагава̄ти вачанака̄ле са̄дхука̄рам̣ ада̄си. тхеро н̃атва̄, када̄ а̄гатоси, маха̄ра̄джа̄ти пуччхи. пуббага̄тха̄ оса̄ран̣ака̄лейева, бхантети. дуккарам̣ те маха̄ра̄джа, катанти. найидам̣, бханте, дуккарам̣, йади пана ме аййасса дхаммакатхам̣ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа екападепи ан̃н̃авихитабха̄во ахоси, тамбапан̣н̣идӣпасса патодайат̣т̣хинитуданаматтепи т̣ха̄не са̄мибха̄во на̄ма ме ма̄ хотӯти сапатхамака̄си.
тасмим̣ пана сутте буддхагун̣а̄ паридӣпита̄, тасма̄ ра̄джа̄ пуччхи – ‘‘еттака̄ва, бханте, буддхагун̣а̄, уда̄ху ан̃н̃епи аттхӣ’’ти. майа̄ катхитато, маха̄ра̄джа, акатхитамева баху аппама̄н̣анти. упамам̣, бханте, каротха̄ти. йатха̄, маха̄ра̄джа, карӣсасахассаматте са̄ликкхетте екаса̄лисӣсато авасесаса̄лӣйева бахӯ, евам̣ майа̄ катхитагун̣а̄ аппа̄, авасеса̄ бахӯти. апарампи, бханте, упамам̣ каротха̄ти. йатха̄, маха̄ра̄джа, маха̄ган̇га̄йа огхапун̣н̣а̄йа сӯчипа̄сам̣ саммукхам̣ кареййа, сӯчипа̄сена гатаудакам̣ аппам̣, сесам̣ баху, евамева майа̄ катхитагун̣а̄ аппа̄, авасеса̄ бахӯти. апарампи, бханте, упамам̣ каротха̄ти. идха, маха̄ра̄джа, ча̄такасакун̣а̄ на̄ма а̄ка̄се кӣл̣анта̄ вичаранти. кхуддака̄ са̄ сакун̣аджа̄ти, ким̣ ну кхо тасса сакун̣асса а̄ка̄се паккхапаса̄ран̣ат̣т̣ха̄нам̣ баху, авасесо а̄ка̄со аппоти? ким̣, бханте, вадатха, аппо тасса паккхапаса̄ран̣ока̄со, авасесова бахӯти. евамева, маха̄ра̄джа, аппака̄ майа̄ буддхагун̣а̄ катхита̄, авасеса̄ бахӯ ананта̄ аппамеййа̄ти. сукатхитам̣, бханте, ананта̄ буддхагун̣а̄ анантенева а̄ка̄сена упамита̄. пасанна̄ майам̣ аййасса, ануччхавикам̣ пана ка̄тум̣ на саккома. айам̣ ме дуггатапан̣н̣а̄ка̄ро имасмим̣ тамбапан̣н̣идӣпе имам̣ тийоджанасатикам̣ раджджам̣ аййасса дема̄ти. тумхехи, маха̄ра̄джа, аттано пасанна̄ка̄ро като, майам̣ пана амха̄кам̣ диннам̣ раджджам̣ тумха̄кам̣йева дема, дхаммена самена раджджам̣ ка̄рехи маха̄ра̄джа̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
маха̄саччакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.