4. маха̄йамакавагго

1. чӯл̣агосин̇гасуттаван̣н̣ана̄

325. евам̣ ме сутанти чӯл̣агосин̇гасуттам̣. таттха на̄тике вихаратӣти на̄тика̄ на̄ма екам̣ тал̣а̄кам̣ нисса̄йа двиннам̣ чӯл̣апитимаха̄питипутта̄нам̣ две га̄ма̄, тесу екасмим̣ га̄ме. гин̃джака̄васатхети ит̣т̣хака̄майе а̄васатхе. екасмим̣ кира самайе бхагава̄ маха̄джанасан̇гахам̣ каронто ваджджират̣т̣хе ча̄рикам̣ чарама̄но на̄тикам̣ ануппатто. на̄тикава̄сино манусса̄ бхагавато маха̄да̄нам̣ датва̄ дхаммакатхам̣ сутва̄ пасаннахадайа̄, ‘‘саттху васанат̣т̣ха̄нам̣ карисса̄ма̄’’ти мантетва̄ ит̣т̣хака̄хева бхиттисопа̄наттхамбхе ва̄л̣арӯпа̄дӣни дассенто па̄са̄дам̣ катва̄ судха̄йа лимпитва̄ ма̄ла̄каммалата̄камма̄дӣни нит̣т̣ха̄петва̄ бхумматтхаран̣аман̃чапӣт̣ха̄дӣни пан̃н̃апетва̄ саттху ниййа̄тесум̣. апара̄парам̣ панеттха манусса̄ бхиккхусан̇гхасса раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄наман̣д̣апачан̇кама̄дӣни ка̄райим̣су. ити со виха̄ро маха̄ ахоси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘гин̃джака̄васатхе’’ти.

госин̇гаса̄лаванада̄йети таттха екасса джет̣т̣хакаруккхасса кхандхато госин̇гасан̣т̣ха̄нам̣ хутва̄ вит̣апам̣ ут̣т̣хахи, там̣ руккхам̣ упа̄да̄йа саббампи там̣ ванам̣ госин̇гаса̄лавананти сан̇кхам̣ гатам̣. да̄йоти ависесена аран̃н̃ассетам̣ на̄мам̣. тасма̄ госин̇гаса̄лаванада̄йети госин̇гаса̄лаванааран̃н̃ети аттхо. вихарантӣти са̄маггирасам̣ анубхавама̄на̄ вихаранти. имесан̃хи кулапутта̄нам̣ упарипан̣н̣а̄саке путхуджджанака̄ло катхито, идха кхӣн̣а̄савака̄ло. тада̄ хи те ладдхасса̄да̄ ладдхапатит̣т̣ха̄ адхигатапат̣исамбхида̄ кхӣн̣а̄сава̄ хутва̄ са̄маггирасам̣ анубхавама̄на̄ таттха вихарим̣су. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

йена госин̇гаса̄лаванада̄йо тенупасан̇камӣти дхаммасена̄патимаха̄моггалла̄наттхересу ва̄ асӣтимаха̄са̄вакесу ва̄, антамасо дхаммабхан̣д̣а̄га̄рикаа̄нандаттхерампи кан̃чи ана̄мантетва̄ сайамева паттачӣварам̣ а̄да̄йа анӣка̄ ниссат̣о хаттхӣ вийа, йӯтха̄ ниссат̣о ка̄л̣асӣхо вийа, ва̄таччхинно вала̄хако вийа екакова упасан̇ками. касма̄ панеттха бхагава̄ сайам̣ агама̄сӣти? тайо кулапутта̄ са̄маггирасам̣ анубхаванта̄ вихаранти, тесам̣ пагган̣ханато, паччхимаджанатам̣ анукампанато дхаммагарубха̄вато ча. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ име кулапутте пагган̣хитва̄ уккам̣ситва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ дхаммам̣ несам̣ десесса̄мӣ’’ти. евам̣ та̄ва пагган̣ханато агама̄си. апарамписса ахоси – ‘‘ана̄гате кулапутта̄ самма̄самбуддхо самаггава̄сам̣ васанта̄нам̣ сантикам̣ сайам̣ гантва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ дхаммам̣ катхетва̄ тайо кулапутте пагган̣хи, ко на̄ма самаггава̄сам̣ на васеййа̄ти самаггава̄сам̣ васитаббам̣ ман̃н̃ама̄на̄ кхиппамева дуккхассантам̣ кариссантӣ’’ти. евам̣ паччхимаджанатам̣ анукампанатопи агама̄си. буддха̄ ча на̄ма дхаммагаруно хонти, со ча несам̣ дхаммагарубха̄во ратхавинӣте а̄викатова. ити имасма̄ дхаммагарубха̄ватопи дхаммам̣ пагган̣хисса̄мӣти агама̄си.

да̄йапа̄лоти аран̃н̃апа̄ло. со там̣ аран̃н̃ам̣ йатха̄ иччхитиччхитаппадесена манусса̄ пависитва̄ таттха пуппхам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ ниййа̄сам̣ ва̄ даббасамбха̄рам̣ ва̄ на харанти, евам̣ ватийа̄ париккхиттасса тасса аран̃н̃асса йоджите два̄ре нисӣдитва̄ там̣ аран̃н̃ам̣ раккхати, па̄лети. тасма̄ ‘‘да̄йапа̄ло’’ти вутто. аттака̄марӯпа̄ти аттано хитам̣ ка̄майама̄насабха̄ва̄ хутва̄ вихаранти. йо хи имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄пи веджджакаммадӯтакаммапахин̣агамана̄дӣнам̣ васена екавӣсатианесана̄хи джӣвикам̣ каппети, айам̣ на аттака̄марӯпо на̄ма. йо пана имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄ екавӣсатианесанам̣ паха̄йа чатупа̄рисуддхисӣле патит̣т̣ха̄йа буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ саппа̄йадхутан̇гам̣ адхит̣т̣ха̄йа ат̣т̣хатим̣са̄йа а̄рамман̣есу читтаручийам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ га̄мантам̣ паха̄йа аран̃н̃ам̣ пависитва̄ сама̄паттийо ниббаттетва̄ випассана̄йа каммам̣ курума̄но вихарати, айам̣ аттака̄мо на̄ма. тепи тайо кулапутта̄ еварӯпа̄ ахесум̣. тена вуттам̣ – ‘‘аттака̄марӯпа̄ вихарантӣ’’ти.

ма̄ тесам̣ апха̄сумака̄сӣти тесам̣ ма̄ апха̄сукам̣ ака̄сӣти бхагавантам̣ ва̄реси. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘име кулапутта̄ самагга̄ вихаранти, екаччасса ча гатат̣т̣ха̄не бхан̣д̣анакалахавива̄да̄ ваттанти, тикхин̣асин̇го чан̣д̣агон̣о вийа овиджджханто вичарати, атхекамаггена двиннам̣ гаманам̣ на хоти, када̄чи айампи евам̣ каронто имесам̣ кулапутта̄нам̣ самаггава̄сам̣ бхиндеййа. па̄са̄дико ча панеса суван̣н̣аван̣н̣о сурасагиддхо ман̃н̃е, гатака̄лато пат̣т̣ха̄йа пан̣ӣтада̄йака̄нам̣ аттано упат̣т̣ха̄ка̄нан̃ча ван̣н̣акатхана̄дӣхи имесам̣ кулапутта̄нам̣ аппама̄давиха̄рам̣ бхиндеййа. васанат̣т̣ха̄на̄ни ча̄пи етесам̣ кулапутта̄нам̣ нибаддха̄ни париччхинна̄ни тиссо ча пан̣н̣аса̄ла̄ тайо чан̇кама̄ тӣн̣и дива̄т̣т̣ха̄на̄ни тӣн̣и ман̃чапӣт̣ха̄ни. айам̣ пана саман̣о маха̄ка̄йо вуд̣д̣хатаро ман̃н̃е бхависсати. со ака̄ле име кулапутте сена̄сана̄ вут̣т̣ха̄пессати. евам̣ саббатха̄пи етесам̣ апха̄су бхависсатӣ’’ти. там̣ аниччханто, ‘‘ма̄ тесам̣ апха̄сукамака̄сӣ’’ти бхагавантам̣ ва̄реси.

ким̣ панеса джа̄нанто ва̄реси, аджа̄нантоти? аджа̄нанто. кин̃ча̄пи хи татха̄гатасса пат̣исандхиггахан̣ато пат̣т̣ха̄йа дасасахассачаккава̄л̣акампана̄дӣни па̄т̣иха̄рийа̄ни паваттим̣су, аран̃н̃ава̄сино пана дуббаламанусса̄ сакаммаппасута̄ та̄ни саллаккхетум̣ на сакконти. самма̄самбуддхо ча на̄ма йада̄ анекабхиккхусахассапарива̄ро бйа̄маппабха̄йа асӣтианубйан̃джанехи дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣асирийа̄ ча буддха̄нубха̄вам̣ дассенто вичарати, тада̄ ко есоти апуччхитва̄ва джа̄нитаббо хоти. тада̄ пана бхагава̄ саббампи там̣ буддха̄нубха̄вам̣ чӣварагаббхена пат̣иччха̄детва̄ вала̄хакагаббхена пат̣иччханно пун̣н̣ачандо вийа сайамева паттачӣварама̄да̄йа ан̃н̃а̄такавесена агама̄си. ити нам̣ аджа̄нантова да̄йапа̄ло нива̄реси.

етадавоча̄ти тхеро кира ма̄ саман̣а̄ти да̄йапа̄ласса катхам̣ сутва̄ва чинтеси – ‘‘майам̣ тайо джана̄ идха вихара̄ма, ан̃н̃е паббаджита̄ на̄ма наттхи, айан̃ча да̄йапа̄ло паббаджитена вийа саддхим̣ катхети, ко ну кхо бхависсатӣ’’ти дива̄т̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа два̄ре т̣хатва̄ маггам̣ олокенто бхагавантам̣ аддаса. бхагава̄пи тхерасса саха дассаненева сарӣробха̄сам̣ мун̃чи, асӣтианубйан̃джанавира̄джита̄ бйа̄маппабха̄ паса̄ритасуван̣н̣апат̣о вийа вирочиттха. тхеро, ‘‘айам̣ да̄йапа̄ло пхан̣акатам̣ а̄сивисам̣ гӣва̄йа гахетум̣ хаттхам̣ паса̄ренто вийа локе аггапуггалена саддхим̣ катхентова на джа̄на̄ти, ан̃н̃атарабхиккхуна̄ вийа саддхим̣ катхетӣ’’ти нива̄ренто етам̣, ‘‘ма̄, а̄вусо да̄йапа̄ла̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

тенупасан̇камӣти касма̄ бхагавато паччуггаманам̣ акатва̄ упасан̇ками? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘майам̣ тайо джана̄ самаггава̄сам̣ васа̄ма, сача̄хам̣ екакова паччуггаманам̣ карисса̄ми, самаггава̄со на̄ма на бхависсатӣ’’ти пийамитте гахетва̄ва паччуггаманам̣ карисса̄ми. йатха̄ ча бхагава̄ майхам̣ пийо, евам̣ саха̄йа̄нампи ме пийоти, техи саддхим̣ паччуггаманам̣ ка̄тука̄мо сайам̣ акатва̄ва упасан̇ками. кечи пана тесам̣ тхера̄нам̣ пан̣н̣аса̄ладва̄ре чан̇каманакот̣ийа̄ бхагавато а̄гаманамагго хоти, тасма̄ тхеро тесам̣ сан̃н̃ам̣ дадама̄нова гатоти. абхиккаматха̄ти ито а̄гаччхатха. па̄де паккха̄лесӣти викаситападумасаннибхехи джа̄лахаттхехи ман̣иван̣н̣ам̣ удакам̣ гахетва̄ суван̣н̣аван̣н̣есу пит̣т̣хипа̄десу удакамабхисин̃читва̄ па̄дена па̄дам̣ гхам̣санто паккха̄леси. буддха̄нам̣ ка̄йе раджоджаллам̣ на̄ма на упалимпати, касма̄ паккха̄лесӣти? сарӣрасса утуггахан̣аттхам̣, тесан̃ча читтасампахам̣санаттхам̣. амхехи абхихат̣ена удакена бхагава̄ па̄де паккха̄леси, парибхогам̣ ака̄сӣти тесам̣ бхиккхӯнам̣ балавасоманассавасена читтам̣ пӣн̣итам̣ хоти, тасма̄ паккха̄леси. а̄йасмантам̣ ануруддхам̣ бхагава̄ етадавоча̄ти со кира тесам̣ вуд̣д̣хатаро.

326. тасса сан̇гахе кате сеса̄нам̣ катова хотӣти тхеран̃н̃ева етам̣ каччи во ануруддха̄тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха каччӣти пуччханаттхе нипа̄то. воти са̄мивачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – каччи ануруддха̄ тумха̄кам̣ кхаманӣйам̣, ирийа̄патхо во кхамати? каччи йа̄панӣйам̣, каччи во джӣвитам̣ йа̄пети гхат̣ийати? каччи пин̣д̣акена на киламатха, каччи тумха̄кам̣ сулабхапин̣д̣ам̣, сампатте во дисва̄ манусса̄ ул̣ун̇кайа̄гум̣ ва̄ кат̣аччхубхиккхам̣ ва̄ да̄таббам̣ ман̃н̃антӣти бхиккха̄ча̄раваттам̣ пуччхати. касма̄? паччайена акиламантена хи сакка̄ саман̣адхаммо ка̄тум̣, ваттамева ва̄ етам̣ паббаджита̄нам̣. атха тена пат̣ивачане динне, ‘‘ануруддха̄, тумхе ра̄джапаббаджита̄ маха̄пун̃н̃а̄, манусса̄ тумха̄кам̣ аран̃н̃е васанта̄нам̣ адатва̄ касса ан̃н̃асса да̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, тумхе пана етам̣ бхун̃джитва̄ ким̣ ну кхо мигапотака̄ вийа ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сан̇гхат̣т̣ента̄ вихаратха, уда̄ху са̄маггибха̄во во аттхӣ’’ти са̄маггирасам̣ пуччханто, каччи пана во, ануруддха̄, самагга̄тиа̄дима̄ха.

таттха кхӣродакӣбхӯта̄ти йатха̄ кхӣран̃ча удакан̃ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сам̣сандати, висум̣ на хоти, екаттам̣ вийа упети, каччи евам̣ са̄маггивасена екаттӯпагатачиттуппа̄да̄ вихаратха̄ти пуччхати. пийачаккхӯхӣти меттачиттам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ олоканачаккхӯни пийачаккхӯни на̄ма. каччи татха̄рӯпехи чаккхӯхи ан̃н̃аман̃н̃ам̣ сампассанта̄ вихаратха̄ти пуччхати. таггха̄ти екам̣саттхе нипа̄то. екам̣сена майам̣, бхантети вуттам̣ хоти. йатха̄ катхам̣ пана̄ти еттха йатха̄ти нипа̄таматтам̣. катханти ка̄ран̣апуччха̄. катхам̣ пана тумхе евам̣ вихаратха, кена ка̄ран̣ена вихаратха, там̣ ме ка̄ран̣ам̣ брӯтха̄ти вуттам̣ хоти. меттам̣ ка̄йакамманти меттачиттавасена паваттам̣ ка̄йакаммам̣. а̄ви чева рахо ча̄ти саммукха̄ чева параммукха̄ ча. итаресупи есева найо.

таттха саммукха̄ ка̄йавачӣкамма̄ни сахава̄се лаббханти, итара̄ни виппава̄се. манокаммам̣ саббаттха лаббхати. йан̃хи сахавасантесу екена ман̃чапӣт̣хам̣ ва̄ да̄рубхан̣д̣ам̣ ва̄ маттика̄бхан̣д̣ам̣ ва̄ бахи дунниккхиттам̣ хоти, там̣ дисва̄ кенидам̣ вал̣ан̃джитанти аван̃н̃ам̣ акатва̄ аттана̄ дунниккхиттам̣ вийа гахетва̄ пат̣иса̄ментасса пат̣иджаггитаббайуттам̣ ва̄ пана т̣ха̄нам̣ пат̣иджаггантасса саммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма хоти. екасмим̣ пакканте тена дунниккхиттам̣ сена̄санапариккха̄рам̣ татхева никкхипантасса пат̣иджаггитаббайуттат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ пана пат̣иджаггантасса параммукха̄ меттам̣ ка̄йакаммам̣ на̄ма хоти. сахавасантасса пана техи саддхим̣ мадхурам̣ саммоданӣйам̣ катхам̣ пат̣исантха̄ракатхам̣ са̄ран̣ӣйакатхам̣ дхаммӣкатхам̣ сарабхан̃н̃ам̣ са̄каччхам̣ пан̃хапуччханам̣ пан̃хависсаджджананти евама̄дикаран̣е саммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма хоти. тхересу пана паккантесу майхам̣ пийасаха̄йо нандийаттхеро кимилаттхеро евам̣ сӣласампанно, евам̣ а̄ча̄расампаннотиа̄дигун̣акатханам̣ параммукха̄ меттам̣ вачӣкаммам̣ на̄ма хоти. майхам̣ пийамитто нандийаттхеро кимилаттхеро аверо хоту, абйа̄паджджо сукхӣ хотӯти евам̣ саманна̄харато пана саммукха̄пи параммукха̄пи меттам̣ манокаммам̣ хотийева.

на̄на̄ хи кхо но, бханте, ка̄йа̄ти ка̄йан̃хи пит̣т̣хам̣ вийа маттика̄ вийа ча омаддитва̄ екато ка̄тум̣ на сакка̄. екан̃ча пана ман̃н̃е читтанти читтам̣ пана но хитат̣т̣хена нирантарат̣т̣хена авиггахат̣т̣хена самаггат̣т̣хена екамева̄ти дассети. катхам̣ панетам̣ сакам̣ читтам̣ никкхипитва̄ итаресам̣ читтавасена ваттим̣сӯти? екасса патте малам̣ ут̣т̣хахати, екасса чӣварам̣ килит̣т̣хам̣ хоти, екасса парибхан̣д̣акаммам̣ хоти. таттха йасса патте малам̣ ут̣т̣хитам̣, тена мама̄вусо, патте малам̣ ут̣т̣хитам̣ пачитум̣ ват̣т̣атӣти вутте итаре майхам̣ чӣварам̣ килит̣т̣хам̣ дховитаббам̣, майхам̣ парибхан̣д̣ам̣ ка̄таббанти аватва̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ да̄рӯни а̄харитва̄ чхиндитва̄ паттакат̣а̄хе парибхан̣д̣ам̣ катва̄ тато парам̣ чӣварам̣ ва̄ дхованти, парибхан̣д̣ам̣ ва̄ каронти. мама̄вусо, чӣварам̣ килит̣т̣хам̣ дховитум̣ ват̣т̣ати, мама пан̣н̣аса̄ла̄ укла̄па̄ парибхан̣д̣ам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣти пат̣хаматарам̣ а̄рочитепи есева найо.

327. са̄дху са̄дху, ануруддха̄ти бхагава̄ хет̣т̣ха̄ на ча майам̣, бханте, пин̣д̣акена киламимха̄ти вутте на са̄дхука̄рамада̄си. касма̄? айан̃хи кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро на̄ма имесам̣ сатта̄нам̣ апа̄йалокепи девамануссалокепи а̄чин̣н̣асама̄чин̣н̣ова. айам̣ пана локасаннива̄со йебхуййена вива̄дапаккхандо, апа̄йалоке девамануссалокепи име сатта̄ пат̣ивируддха̄ ева, етесам̣ са̄маггика̄ло дуллабхо, када̄чидева хотӣти самаггава̄сасса дуллабхатта̄ идха бхагава̄ са̄дхука̄рамада̄си. ида̄ни тесам̣ аппама̄далаккхан̣ам̣ пуччханто каччи пана во, ануруддха̄тиа̄дима̄ха. таттха воти нипа̄таматтам̣ паччаттавачанам̣ ва̄, каччи тумхети аттхо. амха̄канти амхесу тӣсу джанесу. пин̣д̣а̄йа пат̣иккаматӣти га̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пачча̄гаччхати. авакка̄рапа̄тинти атирекапин̣д̣апа̄там̣ апанетва̄ т̣хапанаттха̄йа екам̣ самуггапа̄тим̣ дховитва̄ т̣хапети.

йо паччха̄ти те кира тхера̄ на екатова бхиккха̄ча̄рам̣ пависанти, пхаласама̄паттирата̄ хете. па̄това сарӣраппат̣иджагганам̣ катва̄ ваттаппат̣ипаттим̣ пӯретва̄ сена̄санам̣ пависитва̄ ка̄лапариччхедам̣ катва̄ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣданти. тесу йо пат̣хаматарам̣ нисинно аттано ка̄лапариччхедавасена пат̣хаматарам̣ ут̣т̣ха̄ти; со пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пат̣иниватто бхаттакиччат̣т̣ха̄нам̣ а̄гантва̄ джа̄на̄ти – ‘‘две бхиккхӯ паччха̄, ахам̣ пат̣хаматарам̣ а̄гато’’ти. атха паттам̣ пидахитва̄ а̄санапан̃н̃а̄пана̄дӣни катва̄ йади патте пат̣ивисаматтамева хоти, нисӣдитва̄ бхун̃джати. йади атирекам̣ хоти, авакка̄рапа̄тийам̣ паккхипитва̄ па̄тим̣ пидха̄йа бхун̃джати. катабхаттакиччо паттам̣ дховитва̄ водакам̣ катва̄ тхавика̄йа оса̄петва̄ паттачӣварам̣ гахетва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ пависати. дутийопи а̄гантва̄ва джа̄на̄ти – ‘‘еко пат̣хамам̣ а̄гато, еко паччхато’’ти. со саче патте бхаттам̣ пама̄н̣амева хоти, бхун̃джати. саче мандам̣, авакка̄рапа̄тито гахетва̄ бхун̃джати. саче атирекам̣ хоти, авакка̄рапа̄тийам̣ паккхипитва̄ пама̄н̣амева бхун̃джитва̄ пуриматтхеро вийа васанат̣т̣ха̄нам̣ пависати. татийопи а̄гантва̄ва джа̄на̄ти – ‘‘две пат̣хамам̣ а̄гата̄, ахам̣ паччхато’’ти. сопи дутийаттхеро вийа бхун̃джитва̄ катабхаттакиччо паттам̣ дховитва̄ водакам̣ катва̄ тхавика̄йа оса̄петва̄ а̄сана̄ни уккхипитва̄ пат̣иса̄мети; па̄нӣйагхат̣е ва̄ парибходжанӣйагхат̣е ва̄ авасесам̣ удакам̣ чхад̣д̣етва̄ гхат̣е никуджджитва̄ авакка̄рапа̄тийам̣ саче авасесабхаттам̣ хоти, там̣ вуттанайена джахитва̄ па̄тим̣ дховитва̄ пат̣иса̄мети; бхаттаггам̣ саммаджджати. тато качаварам̣ чхад̣д̣етва̄ саммаджджаним̣ уккхипитва̄ упачика̄хи муттат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ паттачӣварама̄да̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ пависати. идам̣ тхера̄нам̣ бахивиха̄ре аран̃н̃е бхаттакиччакаран̣ат̣т̣ха̄не бходжанаса̄ла̄йам̣ ваттам̣. идам̣ сандха̄йа, ‘‘йо паччха̄’’тиа̄ди вуттам̣.

йо пассатӣтиа̄ди пана несам̣ антовиха̄ре ваттанти ведитаббам̣. таттха ваччагхат̣анти а̄чаманакумбхим̣. риттанти риттакам̣. туччханти тассева вевачанам̣. ависайханти уккхипитум̣ асаккун̣еййам̣, атибха̄рийам̣. хаттхавика̄рена̄ти хаттхасан̃н̃а̄йа. те кира па̄нӣйагхат̣а̄дӣсу йам̣кин̃чи туччхакам̣ гахетва̄ поккхаран̣им̣ гантва̄ анто ча бахи ча дховитва̄ удакам̣ парисса̄ветва̄ тӣре т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ бхиккхум̣ хаттхавика̄рена а̄мантенти, одисса ва̄ анодисса ва̄ саддам̣ на каронти. касма̄ одисса саддам̣ на каронти? там̣ бхиккхум̣ саддо ба̄дхеййа̄ти. касма̄ анодисса саддам̣ на каронти? анодисса садде динне, ‘‘ахам̣ пуре, ахам̣ пуре’’ти двепи никкхамеййум̣, тато двӣхи каттаббакамме татийасса каммаччхедо бхавеййа. сам̣йатападасаддо пана хутва̄ апарасса бхиккхуно дива̄т̣т̣ха̄насантикам̣ гантва̄ тена дит̣т̣хабха̄вам̣ н̃атва̄ хаттхасан̃н̃ам̣ кароти, та̄йа сан̃н̃а̄йа итаро а̄гаччхати, тато две джана̄ хаттхена хаттхам̣ сам̣сиббанта̄ двӣсу хаттхесу т̣хапетва̄ упат̣т̣хапенти. там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘хаттхавика̄рена дутийам̣ а̄мантетва̄ хаттхавилан̇гхакена упат̣т̣хапема̄’’ти.

пан̃ча̄хикам̣ кхо пана̄ти ча̄туддасе паннарасе ат̣т̣хамийанти идам̣ та̄ва пакатидхаммассаванамева, там̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ пан̃чаме пан̃чаме дивасе две тхера̄ на̄тивика̄ле нха̄йитва̄ ануруддхаттхерасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гаччханти. таттха тайопи нисӣдитва̄ тин̣н̣ам̣ пит̣ака̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ пан̃хам̣ пуччханти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ виссадждженти, тесам̣ евам̣ каронта̄нам̣йева арун̣ам̣ уггаччхати. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. етта̄вата̄ тхерена бхагавата̄ аппама̄далаккхан̣ам̣ пуччхитена пама̄дат̣т̣ха̄несуйева аппама̄далаккхан̣ам̣ виссаджджитам̣ хоти. ан̃н̃есан̃хи бхиккхӯнам̣ бхиккха̄ча̄рам̣ пависанака̄ло, никкхаманака̄ло, нива̄санапариваттанам̣, чӣварапа̄рупанам̣, антога̄ме пин̣д̣а̄йа чаран̣ам̣ дхаммакатханам̣, анумоданам̣, га̄мато никкхамитва̄ бхаттакиччакаран̣ам̣, паттадхованам̣, паттаоса̄панам̣, паттачӣварапат̣иса̄мананти папан̃чакаран̣ат̣т̣ха̄на̄ни ета̄ни. тасма̄ тхеро амха̄кам̣ еттакам̣ т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ пама̄дака̄ло на̄ма наттхӣти дассенто пама̄дат̣т̣ха̄несуйева аппама̄далаккхан̣ам̣ виссаджджеси.

328. атхасса бхагава̄ са̄дхука̄рам̣ датва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ пуччханто пуна аттхи пана вотиа̄дима̄ха. таттха уттари мануссадхамма̄ти мануссадхаммато уттари. аламарийан̃а̄н̣адассанависесоти арийабха̄вакаран̣асаматтхо н̃а̄н̣ависесо. кин̃хи но сийа̄, бхантети касма̄, бханте, на̄дхигато бхависсати, адхигатойева̄ти. йа̄ва дева̄ти йа̄ва ева.

329. евам̣ пат̣хамаджджха̄на̄дхигаме бйа̄кате дутийаджджха̄на̄дӣни пуччханто етасса пана вотиа̄дима̄ха. таттха саматиккама̄йа̄ти саматиккаматтха̄йа. пат̣иппассаддхийа̄ти пат̣иппассаддхаттха̄йа. сесам̣ саббаттха вуттанайенева ведитаббам̣. паччхимапан̃хе пана локуттаран̃а̄н̣адассанавасена адхигатам̣ ниродхасама̄паттим̣ пуччханто аламарийан̃а̄н̣адассанависесоти а̄ха. тхеропи пуччха̄нурӯпенева бйа̄ка̄си. таттха йасма̄ ведайитасукхато аведайитасукхам̣ сантатарам̣ пан̣ӣтатарам̣ хоти, тасма̄ ан̃н̃ам̣ пха̄сувиха̄рам̣ уттаритарам̣ ва̄ пан̣ӣтатарам̣ ва̄ на саманупасса̄ма̄ти а̄ха.

330. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти са̄маггираса̄нисам̣саппат̣исам̣йутта̄йа дхаммийа̄ катха̄йа. саббепи те чатӯсу саччесу паринит̣т̣хитакичча̄, тена тесам̣ пат̣иведхаттха̄йа кин̃чи катхетаббам̣ наттхи. са̄маггирасена пана айан̃ча айан̃ча а̄нисам̣соти са̄маггираса̄нисам̣самева несам̣ бхагава̄ катхеси. бхагавантам̣ анусам̣йа̄йитва̄ти анугантва̄. те кира бхагавато паттачӣварам̣ гахетва̄ тхокам̣ агамам̣су, атха бхагава̄ виха̄расса паривен̣апарийантам̣ гатака̄ле, ‘‘а̄харатха ме паттачӣварам̣, тумхе идхева тит̣т̣хатха̄’’ти пакка̄ми. тато пат̣иниваттитва̄ти тато т̣хитат̣т̣ха̄нато ниваттитва̄. ким̣ ну кхо майам̣ а̄йасматоти бхагавантам̣ нисса̄йа паббаджджа̄дӣни адхигантва̄пи аттано гун̣акатха̄йа ат̣т̣ийама̄на̄ адхигамаппиччхата̄йа а̄хам̣су. има̄сан̃ча има̄сан̃ча̄ти пат̣хамаджджха̄на̄дӣнам̣ локийалокуттара̄нам̣. четаса̄ чето паричча видитоти аджджа ме а̄йасманто локийасама̄паттийа̄ вӣтина̄месум̣, аджджа локуттара̄йа̄ти евам̣ читтена читтам̣ париччхиндитва̄ видитам̣. девата̄пи мети, бханте ануруддха, аджджа аййо нандийаттхеро, аджджа аййо кимилаттхеро има̄йа ча има̄йа ча сама̄паттийа̄ вӣтина̄месӣти евама̄рочесунти аттхо. пан̃ха̄бхипут̣т̣хена̄ти тампи майа̄ сайам̣ видитанти ва̄ девата̄хи а̄рочитанти ва̄ еттакенева мукхам̣ ме саджджанти катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ апут̣т̣хенева ме на катхитам̣. бхагавата̄ пана пан̃ха̄бхипут̣т̣хена пан̃хам̣ абхипуччхитена сата̄ бйа̄катам̣, татра ме ким̣ на рочатха̄ти а̄ха.

331. дӣгхоти ‘‘ман̣и ма̄н̣иваро дӣгхо, атхо серӣсако саха̄’’ти (дӣ. ни. 3.293) евам̣ а̄гато ат̣т̣хавӣсатийа̄ йаккхасена̄патӣнам̣ аббхантаро еко девара̄джа̄. параджаноти тассева йаккхасса на̄мам̣. йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти со кира вессаван̣ена песито етам̣ т̣ха̄нам̣ гаччханто бхагавантам̣ сайам̣ паттачӣварам̣ гахетва̄ гин̃джака̄васатхато госин̇гаса̄лаванасса антаре дисва̄ бхагава̄ аттана̄ паттачӣварам̣ гахетва̄ госин̇гаса̄лаване тин̣н̣ам̣ кулапутта̄нам̣ сантикам̣ гаччхати. аджджа махатӣ дхаммадесана̄ бхависсати. майа̄пи тасса̄ десана̄йа бха̄гина̄ бхавитаббанти адиссама̄нена ка̄йена саттху пада̄нупадико гантва̄ авидӯре т̣хатва̄ дхаммам̣ сутва̄ саттхари гаччхантепи на гато, – ‘‘име тхера̄ ким̣ кариссантӣ’’ти дассанаттхам̣ пана таттхева т̣хито. атха те две тхере ануруддхаттхерам̣ паливет̣хенте дисва̄, – ‘‘име тхера̄ бхагавантам̣ нисса̄йа паббаджджа̄дайо саббагун̣е адхигантва̄пи бхагаватова маччхара̄йанти, на саханти, ативийа нилӣйанти пат̣иччха̄денти, на да̄ни тесам̣ пат̣иччха̄детум̣ дасса̄ми, патхавито йа̄ва брахмалока̄ етесам̣ гун̣е пака̄сесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками.

ла̄бха̄ вата, бхантети йе, бханте, ваджджират̣т̣хава̄сино бхагавантан̃ча име ча тайо кулапутте пасситум̣ лабханти, вандитум̣ лабханти, деййадхаммам̣ да̄тум̣ лабханти, дхаммам̣ сотум̣ лабханти, тесам̣ ла̄бха̄, бханте, ваджджӣнанти аттхо. саддам̣ сутва̄ти со кира аттано йаккха̄нубха̄вена махантам̣ саддам̣ катва̄ сакалам̣ ваджджират̣т̣хам̣ аджджхоттхаранто там̣ ва̄чам̣ ниччха̄реси. тена часса тесу руккхапаббата̄дӣсу адхиваттха̄ бхумма̄ девата̄ саддам̣ ассосум̣. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘саддам̣ сутва̄’’ти. анусса̄весунти махантам̣ саддам̣ сутва̄ са̄весум̣. еса найо саббаттха. йа̄ва брахмалока̄ти йа̄ва аканит̣т̣хабрахмалока̄. тан̃чепи куланти, ‘‘амха̄кам̣ кулато никкхамитва̄ име кулапутта̄ паббаджита̄ евам̣ сӣлаванто гун̣аванто а̄ча̄расампанна̄ калйа̄н̣адхамма̄’’ти евам̣ тан̃чепи кулам̣ ете тайо кулапутте пасанначиттам̣ ануссареййа̄ти евам̣ саббаттха аттхо дат̣т̣хаббо. ити бхагава̄ йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣агосин̇гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. маха̄госин̇гасуттаван̣н̣ана̄

332. евам̣ ме сутанти маха̄госин̇гасуттам̣. таттха госин̇гаса̄лаванада̄йети идам̣ васанат̣т̣ха̄надассанаттхам̣ вуттам̣. ан̃н̃есу хи суттесу, ‘‘са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти евам̣ пат̣хамам̣ гочарага̄мам̣ дассетва̄ паччха̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ дассети. имасмим̣ пана маха̄госин̇гасутте бхагавато гочарага̄мо анибандхо, кочидева гочарага̄мо бхависсати. тасма̄ васанат̣т̣ха̄намева паридӣпитам̣. аран̃н̃анида̄накам̣ на̄метам̣ суттанти. самбахулехӣти бахукехи. абхин̃н̃а̄техи абхин̃н̃а̄техӣти саббаттха виссутехи па̄кат̣ехи. тхерехи са̄вакехи саддхинти па̄тимоккхасам̣вара̄дӣхи тхирака̄ракехева дхаммехи саманна̄гататта̄ тхерехи, савананте джа̄татта̄ са̄вакехи саддхим̣ екато. ида̄ни те тхере сарӯпато дассенто, а̄йасмата̄ ча са̄рипуттена̄тиа̄дима̄ха. таттха̄йасма̄ са̄рипутто аттано сӣла̄дӣхи гун̣ехи буддхаса̄сане абхин̃н̃а̄то. чаккхуманта̄нам̣ гаганамаджджхе т̣хито сӯрийо вийа чандо вийа, самуддатӣре т̣хита̄нам̣ са̄гаро вийа ча па̄кат̣о пан̃н̃а̄то. на кевалан̃часса имасмим̣ сутте а̄гатагун̣авасенева махантата̄ ведитабба̄, ито ан̃н̃есам̣ дхаммада̄йа̄дасуттам̣ анан̇ган̣асуттам̣ самма̄дит̣т̣хисуттам̣ сӣхана̄дасуттам̣ ратхавинӣтам̣ маха̄хаттхипадопамам̣ маха̄ведаллам̣ ча̄тумасуттам̣ дӣгханакхам̣ анупадасуттам̣ севитабба̄севитаббасуттам̣ саччавибхан̇гасуттам̣ пин̣д̣апа̄тапа̄рисуддхи сампаса̄данӣйам̣ сан̇гӣтисуттам̣ дасуттарасуттам̣ пава̄ран̣а̄суттам̣ (сам̣. ни. 1.215 а̄дайо) сусимасуттам̣ тхерапан̃хасуттам̣ маха̄ниддесо пат̣исамбхида̄магго тхерасӣхана̄дасуттам̣ абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи сутта̄нам̣ васена тхерасса махантата̄ ведитабба̄. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ маха̄пан̃н̃а̄нам̣ йадидам̣ са̄рипутто’’ти (а. ни. 1.188-189) вуттам̣.

маха̄моггалла̄нопи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса анума̄насуттам̣, чӯл̣атан̣ха̄сан̇кхайасуттам̣ ма̄ратаджджанийасуттам̣ па̄са̄дакампанам̣ сакалам̣ иддхипа̄дасам̣йуттам̣ нандопанандадаманам̣ йамакапа̄т̣иха̄рийака̄ле девалокагаманам̣ вима̄наваттху петаваттху тхерасса абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ иддхиманта̄нам̣ йадидам̣ маха̄моггалла̄но’’ти (а. ни. 1.190) вуттам̣.

маха̄кассапопи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса чӣварапариваттанасуттам̣ джин̣н̣ачӣварасуттам̣ (сам̣. ни. 2.154 а̄дайо) чандопамам̣ сакалам̣ кассапасам̣йуттам̣ маха̄арийавам̣сасуттам̣ тхерасса абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхутава̄да̄нам̣ йадидам̣ маха̄кассапо’’ти (а. ни. 1.191) вуттам̣.

ануруддхаттхеропи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса чӯл̣агосин̇гасуттам̣ нал̣акапа̄насуттам̣ ануттарийасуттам̣ упаккилесасуттам̣ ануруддхасам̣йуттам̣ маха̄пурисавитаккасуттам̣ тхерасса абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ диббачаккхука̄нам̣ йадидам̣ ануруддхо’’ти (а. ни. 1.192) вуттам̣.

а̄йасмата̄ ча реватена̄ти еттха пана две ревата̄ кхадираванийаревато ча кан̇кха̄ревато ча. таттха кхадираванийаревато дхаммасена̄патиттхерасса канит̣т̣хабха̄тико, на со идха адхиппето. ‘‘акаппийо гул̣о, акаппийа̄ мугга̄’’ти (маха̄ва. 272) евам̣ кан̇кха̄бахуло пана тхеро идха реватоти адхиппето. сопи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса абхиниккхаманенапи етадаггенапи махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ джха̄йӣнам̣ йадидам̣ кан̇кха̄ревато’’ти (а. ни. 1.204) вуттам̣.

а̄нандаттхеропи сӣла̄дигун̣ехи чева имасмим̣ сутте а̄гатагун̣ехи ча тхеро вийа абхин̃н̃а̄то па̄кат̣о маха̄. апичасса секкхасуттам̣ ба̄хитикасуттам̣ а̄нен̃джасаппа̄йам̣ гопакамоггалла̄нам̣ бахудха̄тукам̣ чӯл̣асун̃н̃атам̣ маха̄сун̃н̃атам̣ аччхарийаббхутасуттам̣ бхаддекараттам̣ маха̄нида̄нам̣ маха̄паринибба̄нам̣ субхасуттам̣ чӯл̣анийалокадха̄тусуттам̣ абхиниккхаманам̣ етадагганти имесампи васена махантабха̄во ведитаббо. етадаггасмин̃хи, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ бахуссута̄нам̣ йадидам̣ а̄нандо’’ти (а. ни. 1.219-223) вуттам̣.

ан̃н̃ехи ча абхин̃н̃а̄техи абхин̃н̃а̄техӣти на кевалан̃ча етехева, ан̃н̃ехи ча маха̄гун̣ата̄йа па̄кат̣ехи абхин̃н̃а̄техи бахӯхи тхерехи са̄вакехи саддхим̣ бхагава̄ госин̇гаса̄лаванада̄йе вихаратӣти аттхо. а̄йасма̄ хи са̄рипутто сайам̣ маха̄пан̃н̃о ан̃н̃епи бахӯ маха̄пан̃н̃е бхиккхӯ гахетва̄ тада̄ дасабалам̣ парива̄ретва̄ виха̄си. а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но сайам̣ иддхима̄, а̄йасма̄ маха̄кассапо сайам̣ дхутава̄до, а̄йасма̄ ануруддхо сайам̣ диббачаккхуко, а̄йасма̄ ревато сайам̣ джха̄на̄бхирато, а̄йасма̄ а̄нандо сайам̣ бахуссуто ан̃н̃епи бахӯ бахуссуте бхиккхӯ гахетва̄ тада̄ дасабалам̣ парива̄ретва̄ виха̄си, евам̣ тада̄ ете ча ан̃н̃е ча абхин̃н̃а̄та̄ маха̄тхера̄ тим̣сасахассаматта̄ бхиккхӯ дасабалам̣ парива̄ретва̄ вихарим̣сӯти ведитабба̄.

пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти пхаласама̄паттививекато вут̣т̣хито. йена̄йасма̄ маха̄кассапо тенупасан̇камӣти тхеро кира пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито паччхималокадха̄тум̣ олокенто вананте кӣл̣антасса маттакхаттийасса кан̣н̣ато патама̄нам̣ кун̣д̣алам̣ вийа, сам̣харитва̄ самугге паккхипама̄нам̣ раттакамбалам̣ вийа, ман̣ина̄гадантато патама̄нам̣ сатасахассаггханикам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ вийа ча аттхам̣ гаччхама̄нам̣ парипун̣н̣апан̣н̣а̄сайоджанам̣ сӯрийаман̣д̣алам̣ аддаса. таданантарам̣ па̄чӣналокадха̄тум̣ олокенто немийам̣ гахетва̄ париваттайама̄нам̣ раджатачаккам̣ вийа, раджатакӯт̣ато никкхамантам̣ кхӣрадха̄ра̄ман̣д̣ам̣ вийа, сапаккхе паппхот̣етва̄ гаганатале паккхандама̄нам̣ сетахам̣сам̣ вийа ча мегхаван̣н̣а̄йа самуддакуччхито уггантва̄ па̄чӣначаккава̄л̣апаббатаматтхаке сасалаккхан̣аппат̣иман̣д̣итам̣ екӯнапан̣н̣а̄сайоджанам̣ чандаман̣д̣алам̣ аддаса. тато са̄лаванам̣ олокеси. тасмин̃хи самайе са̄ларуккха̄ мӯлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва агга̄ саббапа̄липхулла̄ дукӯлапа̄рута̄ вийа, мутта̄кала̄павинаддха̄ вийа ча вирочим̣су. бхӯмиталам̣ пуппхасантхарапӯджа̄йа пат̣иман̣д̣итам̣ вийа, таттха таттха нипатантена пуппхарен̣уна̄ ла̄кха̄расена син̃чама̄нам̣ вийа ча ахоси. бхамарамадхукараган̣а̄ кусумарен̣умадаматта̄ упага̄йама̄на̄ вийа ванантаресу вичаранти. тада̄ ча упосатхадивасова хоти. атха тхеро, ‘‘ка̄йа ну кхо аджджа ратийа̄ вӣтина̄месса̄мӣ’’ти чинтеси, арийаса̄вака̄ ча на̄ма пийадхаммассавана̄ хонти. атхасса етадахоси – ‘‘аджджа майхам̣ джет̣т̣хабха̄тикасса дхаммасена̄патиттхерасса сантикам̣ гантва̄ дхаммаратийа̄ вӣтина̄месса̄мӣ’’ти. гаччханто пана екакова агантва̄ ‘‘майхам̣ пийасаха̄йам̣ маха̄кассапаттхерам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти нисиннат̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа чаммакхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ йена̄йасма̄ маха̄кассапо тенупасан̇ками.

евама̄вусоти кхо а̄йасма̄ маха̄кассапоти тхеропи йасма̄ пийадхаммассаванова арийаса̄вако, тасма̄ тасса вачанам̣ сутва̄ гаччха̄вусо, твам̣, майхам̣ сӣсам̣ ва̄ руджджати пит̣т̣хи ва̄ти кин̃чи леса̄падесам̣ акатва̄ тут̣т̣хахадайова, ‘‘евама̄вусо’’тиа̄дима̄ха. пат̣иссутва̄ ча нисиннат̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа чаммакхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ маха̄моггалла̄нам̣ анубандхи. тасмим̣ самайе две маха̄тхера̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄ни две чандаман̣д̣ала̄ни вийа, две сӯрийаман̣д̣ала̄ни вийа, две чхаддантана̄гара̄джа̄но вийа, две сӣха̄ вийа, две бйаггха̄ вийа ча вирочим̣су. ануруддхаттхеропи тасмим̣ самайе дива̄т̣т̣ха̄не нисинно две маха̄тхере са̄рипуттаттхерасса сантикам̣ гаччханте дисва̄ паччхималокадха̄тум̣ олокенто сӯрийам̣ ванантам̣ пависантам̣ вийа, па̄чӣналокадха̄тум̣ олокенто чандам̣ ванантато уггаччхантам̣ вийа, са̄лаванам̣ олокенто саббапа̄липхулламева са̄лаванан̃ча дисва̄ аджджа упосатхадивасо, име ча ме джет̣т̣хабха̄тика̄ дхаммасена̄патисса сантикам̣ гаччханти, махантена дхаммассаванена бхавитаббам̣, ахампи дхаммассаванасса бха̄гӣ бхависса̄мӣти нисиннат̣т̣ха̄нато вут̣т̣ха̄йа чаммакхан̣д̣ам̣ паппхот̣етва̄ маха̄тхера̄нам̣ пада̄нупадико хутва̄ никкхами. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо а̄йасма̄ ча маха̄моггалла̄но а̄йасма̄ ча маха̄кассапо а̄йасма̄ ча ануруддхо йена̄йасма̄ са̄рипутто тенупасан̇камим̣сӯ’’ти. упасан̇камим̣сӯти. пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄ тайо чанда̄ вийа, сӯрийа̄ вийа, сӣха̄ вийа ча вирочама̄на̄ упасан̇камим̣су.

333. евам̣ упасан̇каманте пана те маха̄тхере а̄йасма̄ а̄нандо аттано дива̄т̣т̣ха̄не нисиннойева дисва̄, ‘‘аджджа махантам̣ дхаммассаванам̣ бхависсати, майа̄пи тасса бха̄гина̄ бхавитаббам̣, на кхо пана екакова гамисса̄ми, майхам̣ пийасаха̄йампи ревататтхерам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти саббам̣ маха̄моггалла̄насса маха̄кассапасса ануруддхасса упасан̇камане вуттанайенева виттха̄рато ведитаббам̣. ити те две джана̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хита̄ две чанда̄ вийа, сӯрийа̄ вийа, сӣха̄ вийа ча вирочама̄на̄ упасан̇камим̣су. тена вуттам̣ – ‘‘аддаса̄ кхо а̄йасма̄ са̄рипутто’’тиа̄ди. дисва̄на а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ етадавоча̄ти дӯратова дисва̄ ануккамена катха̄упача̄рам̣ сампаттаметам̣, ‘‘ету кхо а̄йасма̄’’тиа̄дивачанам̣ авоча. раман̣ӣйам̣, а̄вусоти еттха дувидхам̣ ра̄ман̣еййакам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ пуггалара̄ман̣еййакан̃ча. таттха ванам̣ на̄ма на̄гасалал̣аса̄лачампака̄дӣхи сан̃чханнам̣ хоти бахалаччха̄йам̣ пуппхапхалӯпагам̣ вивидхаруккхам̣ удакасампаннам̣ га̄мато ниссат̣ам̣, идам̣ ванара̄ман̣еййакам̣ на̄ма. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘раман̣ӣйа̄ни аран̃н̃а̄ни, йаттха на раматӣ джано;

вӣтара̄га̄ рамиссанти, на те ка̄магавесино’’ти. (дха. па. 99);

ванам̣ пана сачепи уджджан̇гале хоти нирудакам̣ виралаччха̄йам̣ кан̣т̣акасама̄кин̣н̣ам̣, буддха̄дайопеттха арийа̄ вихаранти, идам̣ пуггалара̄ман̣еййакам̣ на̄ма. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ –

‘‘га̄ме ва̄ йади ва̄ран̃н̃е, нинне ва̄ йади ва̄ тхале;

йаттха араханто вихаранти, там̣ бхӯмира̄ман̣еййака’’нти. (дха. па. 98);

идха пана там̣ дувидхампи лаббхати. тада̄ хи госин̇гаса̄лаванам̣ саббапа̄липхуллам̣ хоти кусумагандхасугандхам̣, садеваке четтха локе аггапуггало самма̄самбуддхо тим̣сасахассаматтехи абхин̃н̃а̄табхиккхӯхи саддхим̣ вихарати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘раман̣ӣйам̣, а̄вусо а̄нанда, госин̇гаса̄лавана’’нти.

досина̄ти доса̄пагата̄, аббхам̣ махика̄ дхӯмо раджо ра̄хӯти имехи пан̃чахи упаккилесехи вирахита̄ти вуттам̣ хоти. саббапа̄липхулла̄ти саббаттха па̄липхулла̄, мӯлато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва агга̄ апуппхитат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма наттхи. дибба̄ ман̃н̃е гандха̄ сампавантӣти дибба̄ манда̄рапуппхаковил̣а̄рапа̄риччхаттакачанданачун̣н̣агандха̄ вийа саманта̄ пава̄йанти, саккасуйа̄сантуситанимма̄наратипараниммитамаха̄брахма̄нам̣ отин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ вийа ва̄йантӣти вуттам̣ хоти.

катхам̣рӯпена, а̄вусо а̄нанда̄ти а̄нандаттхеро тесам̣ пан̃чаннам̣ тхера̄нам̣ сан̇гханавакова. касма̄ тхеро там̣йева пат̣хамам̣ пуччхатӣти? мама̄йитатта̄. те хи две тхера̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мама̄йим̣су. са̄рипуттаттхеро, ‘‘майа̄ каттаббам̣ саттху упат̣т̣ха̄нам̣ каротӣ’’ти а̄нандаттхерам̣ мама̄йи. а̄нандаттхеро бхагавато са̄вака̄нам̣ агготи са̄рипуттаттхерам̣ мама̄йи, кулада̄раке пабба̄джетва̄ са̄рипуттаттхерасса сантике упаджджхам̣ ган̣ха̄песи. са̄рипуттаттхеропи татхева ака̄си. евам̣ екамекена аттано паттачӣварам̣ датва̄ пабба̄джетва̄ упаджджхам̣ ган̣ха̄пита̄ни пан̃ча бхиккхусата̄ни ахесум̣. а̄йасма̄ а̄нандо пан̣ӣта̄ни чӣвара̄дӣнипи лабхитва̄ тхерассева дети.

еко кира бра̄хман̣о чинтеси – ‘‘буддхаратанасса ча сан̇гхаратанасса ча пӯджа̄ пан̃н̃а̄йати, катхам̣ ну кхо дхаммаратанам̣ пӯджитам̣ на̄ма хотӣ’’ти? со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ етаматтхам̣ пуччхи. бхагава̄ а̄ха – ‘‘сачеси, бра̄хман̣а, дхаммаратанам̣ пӯджитука̄мо, екам̣ бахуссутам̣ пӯджехӣ’’ти бахуссутам̣, бханте, а̄чиккхатха̄ти бхиккхусан̇гхам̣ пуччхати. со бхиккхусан̇гхам̣ упасан̇камитва̄ бахуссутам̣, бханте, а̄чиккхатха̄ти а̄ха. а̄нандаттхеро бра̄хман̣а̄ти. бра̄хман̣о тхерам̣ сахассаггханикена чӣварена пӯджеси. тхеро там̣ гахетва̄ бхагавато сантикам̣ агама̄си. бхагава̄ ‘‘куто, а̄нанда, ладдха’’нти а̄ха. екена, бханте, бра̄хман̣ена диннам̣, идам̣ пана̄хам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса да̄тука̄моти. дехи, а̄нанда̄ти. ча̄рикам̣ пакканто, бхантети. а̄гатака̄ле дехӣти. сиккха̄падам̣, бханте, пан̃н̃аттанти. када̄ пана са̄рипутто а̄гамиссатӣти? даса̄хаматтена, бхантети. ‘‘ануджа̄на̄ми, а̄нанда, даса̄хапарамам̣ атирекачӣварам̣ никкхипиту’’нти (па̄ра̄. 461; маха̄ва. 347) сиккха̄падам̣ пан̃н̃апеси. са̄рипуттаттхеропи татхева йам̣кин̃чи мана̄пам̣ лабхати, там̣ а̄нандаттхерасса дети. евам̣ те тхера̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ мама̄йим̣су, ити мама̄йитатта̄ пат̣хамам̣ пуччхи.

апича ануматипуччха̄ на̄меса̄ кхуддакато пат̣т̣ха̄йа пуччхитабба̄ хоти. тасма̄ тхеро чинтеси – ‘‘ахам̣ пат̣хамам̣ а̄нандам̣ пуччхисса̄ми, а̄нандо аттано пат̣ибха̄нам̣ бйа̄кариссати. тато реватам̣, ануруддхам̣, маха̄кассапам̣, маха̄моггалла̄нам̣ пуччхисса̄ми. маха̄моггалла̄но аттано пат̣ибха̄нам̣ бйа̄кариссати. тато пан̃чапи тхера̄ мам̣ пуччхиссанти, ахампи аттано пат̣ибха̄нам̣ бйа̄карисса̄мӣ’’ти. етта̄вата̄пи айам̣ дхаммадесана̄ сикха̄ппатта̄ вепуллаппатта̄ на бхависсати, атха майам̣ саббепи дасабалам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄ма, саттха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена бйа̄кариссати. етта̄вата̄ айам̣ дхаммадесана̄ сикха̄ппатта̄ вепуллаппатта̄ бхависсати. йатха̄ хи джанападамхи уппанно ат̣т̣о га̄мабходжакам̣ па̄пун̣а̄ти, тасмим̣ ниччхитум̣ асакконте джанападабходжакам̣ па̄пун̣а̄ти, тасмим̣ асакконте маха̄виниччхайаамаччам̣, тасмим̣ асакконте сена̄патим̣, тасмим̣ асакконте упара̄джам̣, тасмим̣ виниччхитум̣ асакконте ра̄джа̄нам̣ па̄пун̣а̄ти, ран̃н̃а̄ виниччхитака̄лато пат̣т̣ха̄йа ат̣т̣о апара̄парам̣ на сан̃чарати, ра̄джавачаненева чхиджджати. евамевам̣ ахан̃хи пат̣хамам̣ а̄нандам̣ пуччхисса̄ми…пе… атха майам̣ саббепи дасабалам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄ма, саттха̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена бйа̄кариссати. етта̄вата̄ айам̣ дхаммадесана̄ сикха̄ппатта̄ вепуллаппатта̄ бхависсати. евам̣ ануматипуччхам̣ пуччханто тхеро пат̣хамам̣ а̄нандаттхерам̣ пуччхи.

бахуссуто хотӣти баху асса сутам̣ хоти, наван̇гам̣ саттхуса̄санам̣ па̄л̣ианусандхипубба̄паравасена уггахитам̣ хотӣти аттхо. сутадхароти сутасса а̄дха̄рабхӯто. йасса хи ито гахитам̣ ито пала̄йати, чхиддагхат̣е удакам̣ вийа на тит̣т̣хати, парисамаджджхе екам̣ суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ катхетум̣ ва̄ ва̄четум̣ ва̄ на саккоти, айам̣ на сутадхаро на̄ма. йасса пана уггахитам̣ буддхавачанам̣ уггахитака̄ласадисамева хоти, дасапи вӣсатипи васса̄ни саджджха̄йам̣ акаронтасса на нассати, айам̣ сутадхаро на̄ма. сутасанничайоти сутасса санничайабхӯто. йатха̄ хи сутам̣ хадайаман̃джӯса̄йа санничитам̣ сила̄йам̣ лекха̄ вийа, суван̣н̣агхат̣е паккхиттасӣхаваса̄ вийа ча аджджхоса̄йа тит̣т̣хати, айам̣ сутасанничайо на̄ма. дха̄та̄ти т̣хита̄ пагун̣а̄. екаччасса хи уггахитам̣ буддхавачанам̣ дха̄там̣ пагун̣ам̣ ниччалитам̣ на хоти, асукасуттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ катхехӣти вутте саджджха̄йитва̄ сам̣сандитва̄ саманугга̄хитва̄ джа̄нисса̄мӣти вадати. екаччасса дха̄там̣ пагун̣ам̣ бхаван̇гасотасадисам̣ хоти, асукасуттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ катхехӣти вутте уддхаритва̄ тамева катхети. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘дха̄та̄’’ти.

вачаса̄ паричита̄ти суттадасака-ваггадасака-пан̣н̣а̄садасака̄нам̣ васена ва̄ча̄йа саджджха̄йита̄. манаса̄нупеккхита̄ти читтена анупеккхита̄, йасса ва̄ча̄йа саджджха̄йитам̣ буддхавачанам̣ манаса̄ чинтентасса таттха таттха па̄кат̣ам̣ хоти. маха̄дӣпам̣ джа̄летва̄ т̣хитасса рӯпагатам̣ вийа пан̃н̃а̄йати. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘вачаса̄ паричита̄ манаса̄нупеккхита̄’’ти. дит̣т̣хийа̄ суппат̣ивиддха̄ти аттхато ча ка̄ран̣ато ча пан̃н̃а̄йа суппат̣ивиддха̄. париман̣д̣алехи падабйан̃джанехӣти еттха падамева аттхасса бйан̃джанато падабйан̃джанам̣, там̣ аккхарапа̄рипӯрим̣ катва̄ дасавидхабйан̃джанабуддхийо апариха̄петва̄ вуттам̣ париман̣д̣алам̣ на̄ма хоти, еварӯпехи падабйан̃джанехӣти аттхо. апича йо бхиккху парисати дхаммам̣ десенто суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ никкхапитва̄ ан̃н̃ам̣ упа̄рамбхакарам̣ суттам̣ а̄харати, тасса упамам̣ катхети, тадаттхам̣ оха̄рети, евамидам̣ гахетва̄ еттха кхипанто екапассенева парихаранто ка̄лам̣ н̃атва̄ вут̣т̣хахати. никкхиттасуттам̣ пана никкхаттаматтамева хоти, тасса катха̄ апариман̣д̣ала̄ на̄ма хоти. йо пана суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ никкхипитва̄ бахи екападампи агантва̄ па̄л̣ийа̄ анусандхин̃ча пубба̄паран̃ча амаккхенто а̄чарийехи диннанайе т̣хатва̄ тулика̄йа париччхинданто вийа, гамбхӣрама̄тика̄йа удакам̣ песенто вийа, падам̣ кот̣т̣енто синдхава̄джа̄нӣйо вийа гаччхати, тасса катха̄ париман̣д̣ала̄ на̄ма хоти. еварӯпим̣ катхам̣ сандха̄йа – ‘‘париман̣д̣алехи падабйан̃джанехӣ’’ти вуттам̣.

ануппабандхехӣти еттха йо бхиккху дхаммам̣ катхенто суттам̣ ва̄ джа̄такам̣ ва̄ а̄рабхитва̄ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа туритатурито аран̣им̣ мантхенто вийа, ун̣хакха̄данӣйам̣ кха̄данто вийа, па̄л̣ийа̄ анусандхипубба̄паресу гахитам̣ гахитамева аггахитам̣ аггахитамева ча катва̄ пура̄н̣апан̣н̣антаресу чарама̄нам̣ годхам̣ ут̣т̣хапенто вийа таттха таттха пахаранто оса̄пенто оха̄йа гаччхати. йопи дхаммам̣ катхенто ка̄лена сӣгхам̣ ка̄лена дандхам̣ ка̄лена маха̄саддам̣ ка̄лена кхуддакасаддам̣ кароти. йатха̄ петагги ка̄лена джалати, ка̄лена нибба̄йати, евамева идха петаггидхаммакатхико на̄ма хоти, париса̄йа ут̣т̣ха̄тука̄ма̄йа пунаппунам̣ а̄рабхати. йопи катхенто таттха таттха виттха̄йати, ниттхунанто канданто вийа катхети, имесам̣ саббесампи катха̄ аппабандха̄ на̄ма хоти. йо пана суттам̣ а̄рабхитва̄ а̄чарийехи диннанайе т̣хито аччхиннадха̄рам̣ катва̄ надӣсотам̣ вийа паваттети, а̄ка̄саган̇гато бхассама̄нам̣ удакам̣ вийа нирантарам̣ катхам̣ паваттети, тасса катха̄ ануппабандха̄ хоти. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘ануппабандхехӣ’’ти. анусайасамуггха̄та̄йа̄ти саттаннам̣ анусайа̄нам̣ самуггха̄таттха̄йа. еварӯпена̄ти еварӯпена бахуссутена бхиккхуна̄ татха̄рӯпенева бхиккхусатена бхиккхусахассена ва̄ сан̇гха̄т̣икан̣н̣ена ва̄ сан̇гха̄т̣икан̣н̣ам̣, паллан̇кена ва̄ паллан̇кам̣ а̄хачча нисиннена госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа. имина̄ найена саббава̄ресу аттхо ведитаббо.

334. пат̣исалла̄нам̣ асса а̄ра̄моти пат̣исалла̄на̄ра̄мо. пат̣исалла̄не ратоти пат̣исалла̄нарато.

335. сахассам̣ лока̄нанти сахассам̣ локадха̄тӯнам̣. еттакан̃хи тхерасса дхувасеванам̣ а̄ваджджанапат̣ибаддхам̣, а̄кан̇кхама̄но пана тхеро анека̄нипи чаккава̄л̣асахасса̄ни волокетийева. упарипа̄са̄даварагатоти саттабхӯмакасса ва̄ навабхӯмакасса ва̄ па̄са̄даварасса упари гато. сахассам̣ немиман̣д̣ала̄нам̣ волокеййа̄ти па̄са̄дапаривен̣е на̄бхийа̄ патит̣т̣хита̄нам̣ немиват̣т̣ийа̄ немиват̣т̣им̣ а̄хачча т̣хита̄нам̣ немиман̣д̣ала̄нам̣ сахассам̣ ва̄тапа̄нам̣ виваритва̄ олокеййа, тасса на̄бхийопи па̄кат̣а̄ хонти, ара̄пи арантара̄нипи немийопи. евамева кхо, а̄вусоти, а̄вусо, евам̣ айампи диббачаккхуко бхиккху диббена чаккхуна̄ атиккантама̄нусакена сахассам̣ лока̄нам̣ волокети. тасса па̄са̄де т̣хитапурисасса чаккана̄бхийо вийа чаккава̄л̣асахассе синерусахассам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. ара̄ вийа дӣпа̄ па̄кат̣а̄ хонти. арантара̄ни вийа дӣпат̣т̣хитаманусса̄ па̄кат̣а̄ хонти. немийо вийа чаккава̄л̣апаббата̄ па̄кат̣а̄ хонти.

336. а̄ран̃н̃икоти сама̄дин̣н̣ааран̃н̃адхутан̇го. сесападесупи есева найо.

337. но ча сам̣са̄дентӣти на оса̄денти. сахетукан̃хи сака̄ран̣ам̣ катва̄ пан̃хам̣ пуччхитум̣ виссаджджитумпи асакконто сам̣са̄дети на̄ма. евам̣ на каронтӣти аттхо. паваттинӣ хотӣти надӣсотодакам̣ вийа паваттати.

338. йа̄йа виха̄расама̄паттийа̄ти йа̄йа локийа̄йа виха̄расама̄паттийа̄, йа̄йа локуттара̄йа виха̄расама̄паттийа̄.

339. са̄дху са̄дху са̄рипутта̄ти айам̣ са̄дхука̄ро а̄нандаттхерасса динно. са̄рипуттаттхерена пана саддхим̣ бхагава̄ а̄лапати. еса найо саббаттха. йатха̄ там̣ а̄нандова̄ти йатха̄ а̄нандова самма̄ бйа̄каран̣ама̄но бйа̄кареййа, евам̣ бйа̄катам̣ а̄нандена аттано ануччхавикамева, аджджха̄сайа̄нурӯпамева бйа̄катанти аттхо. а̄нандаттхеро хи аттана̄пи бахуссуто, аджджха̄сайописса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата са̄сане сабрахмача̄рӣ бахуссута̄ бхавеййу’’нти. касма̄? бахуссутасса хи каппийа̄каппийам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣, гарукалахукам̣ сатекиччха̄текиччхам̣ па̄кат̣ам̣ хоти. бахуссуто уггахитабуддхавачанам̣ а̄ваджджитва̄ имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ катхитам̣, имасмим̣ сама̄дхи, имасмим̣ випассана̄, имасмим̣ маггапхаланибба̄на̄нӣти сӣласса а̄гатат̣т̣ха̄не сӣлам̣ пӯретва̄, сама̄дхисса а̄гатат̣т̣ха̄не сама̄дхим̣ пӯретва̄ випассана̄йа а̄гатат̣т̣ха̄не випассана̄габбхам̣ ган̣ха̄петва̄ маггам̣ бха̄ветва̄ пхалам̣ саччхикароти. тасма̄ тхерасса евам̣ аджджха̄сайо хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ екам̣ ва̄ две ва̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ пан̃ча ва̄ ника̄йе уггахетва̄ а̄ваджджанта̄ сӣла̄дӣнам̣ а̄гатат̣т̣ха̄несу сӣла̄дӣни парипӯретва̄ ануккамена маггапхаланибба̄на̄ни саччхикареййу’’нти. сесава̄ресупи есева найо.

340. а̄йасма̄ хи ревато джха̄наджджха̄сайо джха̄на̄бхирато, тасма̄сса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ екика̄ нисӣдитва̄ касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо ниббаттетва̄ джха̄нападат̣т̣ха̄нам̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.

341. а̄йасма̄ ануруддхо диббачаккхуко, тасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббена чаккхуна̄ анекесу чаккава̄л̣асахассесу чавама̄не ча упападжджама̄не ча сатте дисва̄ ват̣т̣абхайена читтам̣ сам̣веджетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.

342. а̄йасма̄ маха̄кассапо дхутава̄до, тасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ дхутава̄да̄ хутва̄ дхутан̇га̄нубха̄вена паччайатан̣хам̣ мила̄петва̄ апарепи на̄наппака̄ре килесе дхунитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.

343. а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но сама̄дхипа̄рамийа̄ маттхакам̣ патто, сукхумам̣ пана читтантарам̣ кхандхантарам̣ дха̄твантарам̣ а̄йатанантарам̣ джха̄ноккантикам̣ а̄рамман̣оккантикам̣ ан̇гававаттха̄нам̣ а̄рамман̣ававаттха̄нам̣ ан̇гасан̇канти а̄рамман̣асан̇канти екатовад̣д̣ханам̣ убхатовад̣д̣хананти а̄бхидхаммикадхаммакатхикассева па̄кат̣ам̣. ана̄бхидхаммико хи дхаммам̣ катхенто – ‘‘айам̣ сакава̄до айам̣ парава̄до’’ти на джа̄на̄ти. сакава̄дам̣ дӣпесса̄мӣти парава̄дам̣ дӣпети, парава̄дам̣ дӣпесса̄мӣти сакава̄дам̣ дӣпети, дхаммантарам̣ висам̣ва̄дети. а̄бхидхаммико сакава̄дам̣ сакава̄данийа̄менева, парава̄дам̣ парава̄данийа̄менева дӣпети, дхаммантарам̣ на висам̣ва̄дети. тасма̄ тхерасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ а̄бхидхаммика̄ хутва̄ сукхумесу т̣ха̄несу н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.

344. а̄йасма̄ са̄рипутто пан̃н̃а̄па̄рамийа̄ маттхакам̣ патто, пан̃н̃ава̄йева ча читтам̣ аттано васе ваттетум̣ саккоти, на дуппан̃н̃о. дуппан̃н̃о хи уппаннасса читтасса васе ваттетва̄ ито чито ча виппхандитва̄пи катипа̄хенева гихибха̄вам̣ патва̄ анайабйасанам̣ па̄пун̣а̄ти. тасма̄ тхерасса евам̣ хоти – ‘‘ахо вата сабрахмача̄рӣ ачиттавасика̄ хутва̄ читтам̣ аттано васе ваттетва̄ сабба̄насса висевитавиппхандита̄ни бхан̃джитва̄ ӣсакампи бахи никкхамитум̣ адента̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ локуттарадхаммам̣ саччхикареййу’’нти. тасма̄ евам̣ бйа̄ка̄си.

345. саббесам̣ во, са̄рипутта, субха̄ситам̣ парийа̄йена̄ти са̄рипутта, йасма̄ сан̇гха̄ра̄масса на̄ма бахуссутабхиккхӯхипи собханака̄ран̣ам̣ аттхи, джха̄на̄бхиратехипи, диббачаккхукехипи, дхутава̄дехипи, а̄бхидхаммикехипи, ачиттавасикехипи собханака̄ран̣ам̣ аттхи. тасма̄ саббесам̣ во субха̄ситам̣ парийа̄йена, тена тена ка̄ран̣ена субха̄ситамева, но дуббха̄ситам̣. апича мамапи сун̣а̄тха̄ти апича мамапи вачанам̣ сун̣а̄тха. на та̄ва̄хам̣ имам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄мӣти на та̄ва ахам̣ имам̣ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа а̄бхуджитам̣ паллан̇кам̣ бхиндисса̄ми, на мочесса̄мӣти аттхо. идам̣ кира бхагава̄ парипа̄кагате н̃а̄н̣е раджджасирим̣ паха̄йа ката̄бхиниккхамано анупуббена бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа апара̄джитапаллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ дал̣хасама̄да̄но хутва̄ нисинно тин̣н̣ам̣ ма̄ра̄нам̣ маттхакам̣ бхиндитва̄ паччӯсасамайе дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄денто саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣ивиджджхи, там̣ аттано маха̄бодхипаллан̇кам̣ сандха̄йа евама̄ха. апича паччхимам̣ джанатам̣ анукампама̄нопи пат̣ипаттиса̄рам̣ путхуджджанакалйа̄н̣акам̣ дассенто евама̄ха. пассати хи бхагава̄ – ‘‘ана̄гате евам̣ аджджха̄сайа̄ кулапутта̄ ити пат̣исан̃чиккхиссанти, ‘бхагава̄ маха̄госин̇гасуттам̣ катхенто идха, са̄рипутта, бхиккху паччха̄бхаттам̣…пе… еварӯпена кхо, са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄ти а̄ха, майам̣ бхагавато аджджха̄сайам̣ ган̣хисса̄ма̄’ти паччха̄бхаттам̣ пин̣д̣апа̄тапат̣икканта̄ чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣ха̄йа дал̣хасама̄да̄на̄ хутва̄ ‘арахаттам̣ аппатва̄ имам̣ паллан̇кам̣ на бхиндисса̄ма̄’ти саман̣адхаммам̣ ка̄таббам̣ ман̃н̃иссанти, те евам̣ пат̣ипанна̄ катипа̄хенева джа̄тиджара̄маран̣асса антам̣ кариссантӣ’’ти, имам̣ паччхимам̣ джанатам̣ анукампама̄но пат̣ипаттиса̄рам̣ путхуджджанакалйа̄н̣акам̣ дассенто евама̄ха. еварӯпена кхо, са̄рипутта, бхиккхуна̄ госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄ти, са̄рипутта, еварӯпена бхиккхуна̄ ниппарийа̄йенева госин̇гаса̄лаванам̣ собхеййа̄ти йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

маха̄госин̇гасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. маха̄гопа̄лакасуттаван̣н̣ана̄

346. евам̣ ме сутанти маха̄гопа̄лакасуттам̣. таттха тиссо катха̄ екана̄л̣ика̄, чатурасса̄, нисиннаваттика̄ти. таттха па̄л̣им̣ ватва̄ екекападасса аттхакатханам̣ екана̄л̣ика̄ на̄ма. апан̣д̣итам̣ гопа̄лакам̣ дассетва̄, апан̣д̣итам̣ бхиккхум̣ дассетва̄, пан̣д̣итам̣ гопа̄лакам̣ дассетва̄, пан̣д̣итам̣ бхиккхум̣ дассетва̄ти чатуккам̣ бандхитва̄ катханам̣ чатурасса̄ на̄ма. апан̣д̣итам̣ гопа̄лакам̣ дассетва̄ парийоса̄нагаманам̣, апан̣д̣итам̣ бхиккхум̣ дассетва̄ парийоса̄нагаманам̣, пан̣д̣итам̣ гопа̄лакам̣ дассетва̄ парийоса̄нагаманам̣, пан̣д̣итам̣ бхиккхум̣ дассетва̄ парийоса̄нагамананти айам̣ нисиннаваттика̄ на̄ма. айам̣ идха сабба̄чарийа̄нам̣ а̄чин̣н̣а̄.

ека̄дасахи, бхиккхаве, ан̇гехӣти ека̄дасахи агун̣акот̣т̣ха̄сехи. гоган̣анти гоман̣д̣алам̣. парихаритунти париггахетва̄ вичаритум̣. пха̄тим̣ ка̄тунти вад̣д̣хим̣ а̄па̄детум̣. идха̄ти имасмим̣ локе. на рӯпан̃н̃ӯ хотӣти ган̣анато ва̄ ван̣н̣ато ва̄ рӯпам̣ на джа̄на̄ти. ган̣анато на джа̄на̄ти на̄ма аттано гуннам̣ сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ти сан̇кхйам̣ на джа̄на̄ти. со га̄вӣсу хат̣а̄су ва̄ пала̄та̄су ва̄ гоган̣ам̣ ган̣етва̄, аджджа еттика̄ на диссантӣти две тӣн̣и га̄мантара̄ни ва̄ ат̣авим̣ ва̄ вичаранто на парийесати, ан̃н̃есам̣ га̄вӣсу аттано гоган̣ам̣ павит̣т̣ха̄супи гоган̣ам̣ ган̣етва̄, ‘‘има̄ еттика̄ га̄во на амха̄ка’’нти йат̣т̣хийа̄ потхетва̄ на нӣхарати, тасса нат̣т̣ха̄ га̄вийо нат̣т̣ха̄ва хонти. парага̄вийо гахетва̄ вичарантам̣ госа̄мика̄ дисва̄, ‘‘айам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ амха̄кам̣ дхенум̣ ган̣ха̄тӣ’’ти таджджетва̄ аттано га̄вийо гахетва̄ гаччханти. тасса гоган̣опи париха̄йати, пан̃чагорасапарибхогатопи париба̄хиро хоти. ван̣н̣ато на джа̄на̄ти на̄ма – ‘‘еттика̄ га̄во сета̄, еттика̄ ратта̄, еттика̄ ка̄л̣а̄, еттика̄ кабара̄ еттика̄ нӣла̄’’ти на джа̄на̄ти, со га̄вӣсу хат̣а̄су ва̄…пе… пан̃чагорасапарибхогатопи париба̄хиро хоти.

на лаккхан̣акусало хотӣти га̄вӣнам̣ сарӣре катам̣ дханусаттисӯла̄дибхедам̣ лаккхан̣ам̣ на джа̄на̄ти, со га̄вӣсу хат̣а̄су ва̄ пала̄та̄су ва̄ аджджа асукалаккхан̣а̄ ча асукалаккхан̣а̄ ча га̄во на диссанти…пе… пан̃чагорасапарибхогатопи париба̄хиро хоти.

на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ти гуннам̣ кха̄н̣укан̣т̣ака̄дӣхи пахат̣ат̣т̣ха̄несу ван̣о хоти. таттха нӣламаккхика̄ ан̣д̣ака̄ни па̄тенти, тесам̣ а̄са̄т̣ика̄ти на̄ма. та̄ни дан̣д̣ена апанетва̄ бхесаджджам̣ да̄таббам̣ хоти. ба̄ло гопа̄лако татха̄ на кароти, тена вуттам̣ – ‘‘на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хотӣ’’ти. тасса гуннам̣ ван̣а̄ вад̣д̣ханти, гамбхӣра̄ хонти, па̄н̣ака̄ куччхим̣ пависанти, га̄во гелан̃н̃а̄бхибхӯта̄ нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣, на па̄нӣйам̣ па̄тум̣ сакконти. таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати, гон̣а̄нам̣ джаво ха̄йати, убхайесам̣ джӣвитантара̄йо хоти. евамасса гоган̣опи париха̄йати, пан̃чагорасатопи париба̄хиро хоти.

на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хотӣти гуннам̣ вуттанайенева сан̃джа̄то ван̣о бхесаджджам̣ датва̄ ва̄кена ва̄ чӣракена ва̄ бандхитва̄ пат̣иччха̄детаббо хоти. ба̄ло гопа̄лако татха̄ на кароти, атхасса гуннам̣ ван̣ехи йӯса̄ паггхаранти, та̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нигхам̣сенти, тена ан̃н̃есампи ван̣а̄ джа̄йанти. евам̣ га̄во гелан̃н̃а̄бхибхӯта̄ нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣…пе… париба̄хиро хоти.

на дхӯмам̣ катта̄ хотӣти антовассе д̣ам̣самакаса̄дӣнам̣ уссаннака̄ле гоган̣е ваджам̣ павит̣т̣хе таттха таттха дхӯмо ка̄таббо хоти, апан̣д̣ито гопа̄лако там̣ на кароти. гоган̣о саббараттим̣ д̣ам̣са̄дӣхи упаддуто ниддам̣ алабхитва̄ пунадивасе аран̃н̃е таттха таттха руккхамӯла̄дӣсу нипаджджитва̄ нидда̄йати, нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣…пе… пан̃чагорасапарибхогатопи париба̄хиро хоти.

на титтхам̣ джа̄на̄тӣти титтхам̣ саманти ва̄ висаманти ва̄ сага̄ханти ва̄ нигга̄ханти ва̄ на джа̄на̄ти, со атиттхена га̄вийо ота̄рети. та̄сам̣ висаматиттхе па̄са̄н̣а̄дӣни аккамантӣнам̣ па̄да̄ бхиджджанти, сага̄хам̣ гамбхӣрам̣ титтхам̣ отин̣н̣а̄ кумбхӣла̄дайо га̄ха̄ ган̣ханти. аджджа еттика̄ га̄во нат̣т̣ха̄, аджджа еттика̄ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. евамасса гоган̣опи париха̄йати, пан̃чагорасатопи париба̄хиро хоти.

на пӣтам̣ джа̄на̄тӣти пӣтампи апӣтампи на джа̄на̄ти. гопа̄лакена хи ‘‘има̄йа га̄вийа̄ пӣтам̣, има̄йа на пӣтам̣, има̄йа па̄нӣйатиттхе ока̄со ладдхо, има̄йа на ладдхо’’ти евам̣ пӣта̄пӣтам̣ джа̄нитаббам̣ хоти. айам̣ пана дивасабха̄гам̣ аран̃н̃е гоган̣ам̣ раккхитва̄ па̄нӣйам̣ па̄йесса̄мӣти надим̣ ва̄ тал̣а̄кам̣ ва̄ гахетва̄ гаччхати. таттха маха̄усабха̄ ча ануусабха̄ ча балавага̄вийо ча дуббала̄ни чева махаллака̄ни ча горӯпа̄ни син̇гехи ва̄ пха̄сука̄хи ва̄ пахаритва̄ аттано ока̄сам̣ катва̄ ӯруппама̄н̣ам̣ удакам̣ пависитва̄ йатха̄ка̄мам̣ пиванти. авасеса̄ ока̄сам̣ алабхама̄на̄ тӣре т̣хатва̄ калаламиссакам̣ удакам̣ пиванти, апӣта̄ ева ва̄ хонти. атха не гопа̄лако пит̣т̣хийам̣ пахаритва̄ пуна аран̃н̃ам̣ павесети, таттха апӣтага̄вийо пипа̄са̄йа суккхама̄на̄ йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣ на сакконти, таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати, гон̣а̄нам̣ джаво ха̄йати…пе… париба̄хиро хоти.

на вӣтхим̣ джа̄на̄тӣти ‘‘айам̣ магго само кхемо, айам̣ висамо са̄сан̇ко саппат̣ибхайо’’ти на джа̄на̄ти. со самам̣ кхемам̣ маггам̣ ваджджетва̄ гоган̣ам̣ итарам̣ маггам̣ пат̣ипа̄дети, таттха га̄во сӣхабйаггха̄дӣнам̣ гандхена чорапариссайена ва̄ абхибхӯта̄ бхантамигасаппат̣ибха̄га̄ гӣвам̣ уккхипитва̄ тит̣т̣ханти, нева йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄данти, на па̄нӣйам̣ пиванти, таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати…пе… париба̄хиро хоти.

на гочаракусало хотӣти гопа̄лакена хи гочаракусалена бхавитаббам̣, пан̃ча̄хикава̄ро ва̄ сатта̄хикава̄ро ва̄ джа̄нитаббо, екадиса̄йа гоган̣ам̣ ча̄ретва̄ пунадивасе таттха на ча̄ретаббо. махата̄ хи гоган̣ена чин̣н̣ат̣т̣ха̄нам̣ бхериталам̣ вийа суддхам̣ хоти ниттин̣ам̣, удакампи а̄лул̣ӣйати. тасма̄ пан̃чаме ва̄ саттаме ва̄ дивасе пуна таттха ча̄ретум̣ ват̣т̣ати, еттакена хи тин̣ампи пат̣ивирухати, удакампи пасӣдати. айам̣ пана имам̣ пан̃ча̄хикава̄рам̣ ва̄ сатта̄хикава̄рам̣ ва̄ на джа̄на̄ти, дивасе дивасе раккхитат̣т̣ха̄нейева раккхати. атхасса гоган̣о харитатин̣ам̣ на лабхати, суккхатин̣ам̣ кха̄данто калаламиссакам̣ удакам̣ пивати, таттха гуннам̣ кхӣрам̣ чхиджджати…пе… париба̄хиро хоти.

анавасесадохӣ ча хотӣти пан̣д̣итагопа̄лакена йа̄ва ваччхакасса мам̣салохитам̣ сан̣т̣ха̄ти, та̄ва екам̣ две тхане т̣хапетва̄ са̄васесадохина̄ бхавитаббам̣. айам̣ ваччхакасса кин̃чи анавасесетва̄ духати, кхӣрапако ваччхо кхӣрапипа̄са̄йа суккхати, сан̣т̣ха̄тум̣ асакконто кампама̄но ма̄ту пурато патитва̄ ка̄лан̇кароти. ма̄та̄ путтакам̣ дисва̄, ‘‘майхам̣ путтако аттано ма̄тукхӣрам̣ па̄тумпи на лабхатӣ’’ти путтасокена на йа̄вадаттхам̣ тин̣а̄ни кха̄дитум̣, на па̄нӣйам̣ па̄тум̣ саккоти, тханесу кхӣрам̣ чхиджджати. евамасса гоган̣опи париха̄йати, пан̃чагорасатопи париба̄хиро хоти.

гуннам̣ питут̣т̣ха̄нам̣ каронтӣти гопитаро. га̄во парин̣айанти йатха̄ручим̣ гахетва̄ гаччхантӣти гопарин̣а̄йака̄. на атирекапӯджа̄йа̄ти пан̣д̣ито хи гопа̄лако еварӯпе усабхе атирекапӯджа̄йа пӯджети, пан̣ӣтам̣ гобхаттам̣ дети, гандхапан̃чан̇гуликехи ман̣д̣ети, ма̄лам̣ пиландхети, син̇ге суван̣н̣араджатакосаке ча дха̄рети, раттим̣ дӣпам̣ джа̄летва̄ челавита̄насса хет̣т̣ха̄ сайа̄пети. айам̣ пана тато екасакка̄рампи на кароти, усабха̄ атирекапӯджам̣ алабхама̄на̄ гоган̣ам̣ на раккханти, париссайам̣ на ва̄ренти. евамасса гоган̣о париха̄йати, пан̃чагорасато париба̄хиро хоти.

347. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. на рӯпан̃н̃ӯ хотӣти, ‘‘чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йарӯпа’’нти евам̣ вуттарӯпам̣ двӣха̄ка̄рехи на джа̄на̄ти ган̣анато ва̄ самут̣т̣ха̄нато ва̄. ган̣анато на джа̄на̄ти на̄ма, ‘‘чаккха̄йатанам̣, сота-гха̄на-дживха̄-ка̄йа̄йатанам̣, рӯпа-садда-гандха-раса-пхот̣т̣хабба̄йатанам̣, иттхиндрийам̣, пурисиндрийам̣, джӣвитиндрийам̣, ка̄йавин̃н̃атти, вачӣвин̃н̃атти, а̄ка̄садха̄ту, а̄подха̄ту, рӯпасса лахута̄, мудута̄, камман̃н̃ата̄, упачайо, сантати, джарата̄, рӯпасса аниччата̄, кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро’’ти евам̣ па̄л̣ийам̣ а̄гата̄ пан̃чавӣсати рӯпакот̣т̣ха̄са̄ти на джа̄на̄ти. сеййатха̄пи со гопа̄лако ган̣анато гуннам̣ рӯпам̣ на джа̄на̄ти, татхӯпамо айам̣ бхиккху. со ган̣анато рӯпам̣ аджа̄нанто рӯпам̣ париггахетва̄ арӯпам̣ ваваттхапетва̄ рӯпа̄рӯпам̣ париггахетва̄ паччайам̣ саллаккхетва̄ лаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ маттхакам̣ па̄петум̣ на саккоти. со йатха̄ тасса гопа̄лакасса гоган̣о на вад̣д̣хати, евам̣ имасмим̣ са̄сане сӣласама̄дхивипассана̄маггапхаланибба̄нехи на вад̣д̣хати, йатха̄ ча со гопа̄лако пан̃чахи горасехи париба̄хиро хоти, евам̣ асеккхена сӣлаккхандхена, асеккхена сама̄дхи, пан̃н̃а̄, вимутти, вимуттин̃а̄н̣адассанаккхандхена̄ти пан̃чахи дхаммаккхандхехи париба̄хиро хоти.

самут̣т̣ха̄нато на джа̄на̄ти на̄ма, ‘‘еттакам̣ рӯпам̣ екасамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ двисамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ тисамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ чатусамут̣т̣ха̄нам̣, еттакам̣ на куточисамут̣т̣ха̄тӣ’’ти на джа̄на̄ти. сеййатха̄пи со гопа̄лако ван̣н̣ато гуннам̣ рӯпам̣ на джа̄на̄ти, татхӯпамо айам̣ бхиккху. со самут̣т̣ха̄нато рӯпам̣ аджа̄нанто рӯпам̣ париггахетва̄ арӯпам̣ ваваттхапетва̄…пе… париба̄хиро хоти.

на лаккхан̣акусало хотӣти каммалаккхан̣о ба̄ло, каммалаккхан̣о пан̣д̣итоти евам̣ вуттам̣ кусала̄кусалам̣ каммам̣ пан̣д̣итаба̄лалаккхан̣анти на джа̄на̄ти. со евам̣ аджа̄нанто ба̄ле ваджджетва̄ пан̣д̣ите на севати, ба̄ле ваджджетва̄ пан̣д̣ите асеванто каппийа̄каппийам̣ кусала̄кусалам̣ са̄ваджджа̄наваджджам̣ гарукалахукам̣ сатекиччхаатекиччхам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ам̣ на джа̄на̄ти; там̣ аджа̄нанто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти. со йатха̄ тасса гопа̄лакасса гоган̣о на вад̣д̣хати, евам̣ имасмим̣ са̄сане йатха̄вуттехи сӣла̄дӣхи на вад̣д̣хати, гопа̄лако вийа ча пан̃чахи горасехи пан̃чахи дхаммаккхандхехи париба̄хиро хоти.

на а̄са̄т̣икам̣ ха̄рета̄ хотӣти уппаннам̣ ка̄мавитакканти евам̣ вутте ка̄мавитакка̄дике на винодети, со имам̣ акусалавитаккам̣ а̄са̄т̣икам̣ аха̄ретва̄ витаккавасико хутва̄ вичаранто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти, со йатха̄ тасса гопа̄лакасса…пе… париба̄хиро хоти.

на ван̣ам̣ пат̣иччха̄дета̄ хотӣти чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нимиттагга̄хӣ хотӣтиа̄дина̄ найена сабба̄рамман̣есу нимиттам̣ ган̣ханто йатха̄ со гопа̄лако ван̣ам̣ на пат̣иччха̄дети, евам̣ сам̣варам̣ на сампа̄дети. со виват̣адва̄ро вичаранто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на дхӯмам̣ катта̄ хотӣти со гопа̄лако дхӯмам̣ вийа дхаммадесана̄дхӯмам̣ на кароти, дхаммакатхам̣ ва̄ сарабхан̃н̃ам̣ ва̄ упанисиннакатхам̣ ва̄ анумоданам̣ ва̄ на кароти. тато нам̣ манусса̄ бахуссуто гун̣ава̄ти на джа̄нанти, те гун̣а̄гун̣ам̣ аджа̄нанта̄ чатӯхи паччайехи сан̇гахам̣ на каронти. со паччайехи киламама̄но буддхавачанам̣ саджджха̄йам̣ ка̄тум̣ ваттапат̣ипаттим̣ пӯретум̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на титтхам̣ джа̄на̄тӣти титтхабхӯте бахуссутабхиккхӯ на упасан̇камати, упасан̇каманто, ‘‘идам̣, бханте, бйан̃джанам̣ катхам̣ ропетаббам̣, имасса бха̄ситасса ко аттхо, имасмим̣ т̣ха̄не па̄л̣и ким̣ вадети, имасмим̣ т̣ха̄не аттхо ким̣ дӣпетӣ’’ти евам̣ на парипуччхати на парипан̃хати, на джа̄на̄петӣти аттхо. тасса те евам̣ апарипуччхато авиват̣ан̃чева на виваранти, бха̄джетва̄ на дассенти, анутта̄нӣкатан̃ча на утта̄нӣкаронти, апа̄кат̣ам̣ на па̄кат̣ам̣ каронти. анекавихитесу ча кан̇кха̄т̣ха̄нийесу дхаммесӯти анекавидха̄су кан̇кха̄су екам̣ кан̇кхампи на пат̣ивиноденти. кан̇кха̄ ева хи кан̇кха̄т̣ха̄нийа̄ дхамма̄ на̄ма. таттха екам̣ кан̇кхампи на нӣхарантӣти аттхо. со евам̣ бахуссутатиттхам̣ анупасан̇камитва̄ сакан̇кхо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти. йатха̄ ча со гопа̄лако титтхам̣ на джа̄на̄ти, евам̣ айампи бхиккху дхамматиттхам̣ на джа̄на̄ти, аджа̄нанто ависайе пан̃хам̣ пуччхати, абхидхаммикам̣ упасан̇камитва̄ каппийа̄каппийам̣ пуччхати, винайадхарам̣ упасан̇камитва̄ рӯпа̄рӯпапариччхедам̣ пуччхати. те ависайе пут̣т̣ха̄ катхетум̣ на сакконти, со аттана̄ сакан̇кхо каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на пӣтам̣ джа̄на̄тӣти йатха̄ со гопа̄лако пӣта̄пӣтам̣ на джа̄на̄ти, евам̣ дхаммӯпасан̃хитам̣ па̄моджджам̣ на джа̄на̄ти на лабхати, саванамайам̣ пун̃н̃акирийаваттхум̣ нисса̄йа а̄нисам̣сам̣ на виндати, дхаммассаванаггам̣ гантва̄ саккаччам̣ на сун̣а̄ти, нисинно нидда̄йати, катхам̣ катхети, ан̃н̃авихитако хоти, со саккаччам̣ дхаммам̣ асун̣анто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на вӣтхим̣ джа̄на̄тӣти со гопа̄лако магга̄маггам̣ вийа, – ‘‘айам̣ локийо айам̣ локуттаро’’ти арийам̣ ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣ йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄ти. аджа̄нанто локийамагге абхинивиситва̄ локуттарам̣ ниббаттетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

на гочаракусало хотӣти со гопа̄лако пан̃ча̄хикава̄ре сатта̄хикава̄ре вийа чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не, ‘‘име локийа̄ име локуттара̄’’ти йатха̄бхӯтам̣ на паджа̄на̄ти. аджа̄нанто сукхумат̣т̣ха̄несу аттано н̃а̄н̣ам̣ чара̄петва̄ локийасатипат̣т̣ха̄не абхинивиситва̄ локуттарам̣ ниббаттетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

анавасесадохӣ ча хотӣти пат̣иггахан̣е маттам̣ аджа̄нанто анавасесам̣ духати. ниддесава̄ре панасса абхихат̣т̣хум̣ пава̄рентӣти абхихаритва̄ пава̄ренти. еттха две абхиха̄ра̄ ва̄ча̄бхиха̄ро ча паччайа̄бхиха̄ро ча. ва̄ча̄бхиха̄ро на̄ма манусса̄ бхиккхусса сантикам̣ гантва̄, ‘‘вадеййа̄тха, бханте, йенаттхо’’ти пава̄ренти. паччайа̄бхиха̄ро на̄ма ваттха̄дӣни ва̄ телапха̄н̣ита̄дӣни ва̄ гахетва̄ бхиккхусса сантикам̣ гантва̄, ‘‘ган̣хатха, бханте, йа̄ватакена аттхо’’ти ваданти. татра бхиккху маттам̣ на джа̄на̄тӣти бхиккху тесу паччайесу пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄ти, – ‘‘да̄йакасса васо ведитаббо, деййадхаммасса васо ведитаббо, аттано тха̄мо ведитаббо’’ти ратхавинӣте вуттанайена пама̄н̣айуттам̣ аггахетва̄ йам̣ а̄харанти, там̣ саббам̣ ган̣ха̄тӣти аттхо. манусса̄ виппат̣иса̄рино на пуна абхихаритва̄ пава̄ренти. со паччайехи киламанто каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти…пе… париба̄хиро хоти.

те на атирекапӯджа̄йа пӯджета̄ хотӣти со гопа̄лако маха̄усабхе вийа те тхере бхиккхӯ има̄йа а̄ви чева рахо ча метта̄йа ка̄йакамма̄дика̄йа атирекапӯджа̄йа на пӯджети. тато тхера̄, – ‘‘име амхесу гаручиттӣка̄рам̣ на каронтӣ’’ти наваке бхиккхӯ двӣхи сан̇гахехи на сан̇ган̣ханти, на а̄мисасан̇гахена чӣварена ва̄ паттена ва̄ паттапарийа̄паннена ва̄ васанат̣т̣ха̄нена ва̄. киламанте мила̄йантепи наппат̣иджагганти. па̄л̣им̣ ва̄ ат̣т̣хакатхам̣ ва̄ дхаммакатха̄бандхам̣ ва̄ гуйхагантхам̣ ва̄ на сиккха̄пенти. навака̄ тхера̄нам̣ сантика̄ саббасо име две сан̇гахе алабхама̄на̄ имасмим̣ са̄сане патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконти. йатха̄ тасса гопа̄лакасса гоган̣о на вад̣д̣хати, евам̣ сӣла̄дӣни на вад̣д̣ханти. йатха̄ ча со гопа̄лако пан̃чахи горасехи париба̄хиро хоти, евам̣ пан̃чахи дхаммаккхандхехи париба̄хира̄ хонти. суккапаккхо кан̣хапаккхе вуттавипалла̄савасена йоджетва̄ ведитабботи.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

маха̄гопа̄лакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. чӯл̣агопа̄лакасуттаван̣н̣ана̄

350. евам̣ ме сутанти чӯл̣агопа̄лакасуттам̣. таттха уккачела̄йанти евам̣на̄маке нагаре. тасмим̣ кира ма̄пийама̄не раттим̣ ган̇га̄сотато маччхо тхалам̣ патто. манусса̄ чела̄ни телапа̄тийам̣ теметва̄ укка̄ катва̄ маччхам̣ ган̣хим̣су. нагаре нит̣т̣хите тасса на̄мам̣ каронте амхехи нагарат̣т̣ха̄насса гахитадивасе челукка̄хи маччхо гахитоти уккачела̄-твевасса на̄мам̣ акам̣су. бхиккхӯ а̄мантесӣти йасмим̣ т̣ха̄не нисиннасса сабба̄ ган̇га̄ па̄кат̣а̄ хутва̄ пан̃н̃а̄йати, та̄дисе ва̄ликуссаде ган̇га̄титтхе са̄йанхасамайе маха̄бхиккхусан̇гхапаривуто нисӣдитва̄ маха̄ган̇гам̣ парипун̣н̣ам̣ сандама̄нам̣ олокенто, – ‘‘аттхи ну кхо имам̣ ган̇гам̣ нисса̄йа кочи пуббе вад̣д̣хипариха̄ним̣ патто’’ти а̄ваджджитва̄, пуббе екам̣ ба̄лагопа̄лакам̣ нисса̄йа анекасатасахасса̄ гоган̣а̄ имисса̄ ган̇га̄йа а̄ват̣т̣е патитва̄ самуддамева павит̣т̣ха̄, апарам̣ пана пан̣д̣итагопа̄лакам̣ нисса̄йа анекасатасахассагоган̣асса соттхи джа̄та̄ вад̣д̣хи джа̄та̄ а̄рогйам̣ джа̄танти аддаса. дисва̄ имам̣ ка̄ран̣ам̣ нисса̄йа бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ десесса̄мӣти чинтетва̄ бхиккхӯ а̄мантеси.

ма̄гадхакоти магадхарат̣т̣хава̄сӣ. дуппан̃н̃аджа̄тикоти ниппан̃н̃асабха̄во дандхо маха̄джал̣о. асамавеккхитва̄ти асаллаккхетва̄ анупадха̄ретва̄. пата̄ресӣти та̄ретум̣ а̄рабхи. уттарам̣ тӣрам̣ сувидеха̄нанти ган̇га̄йа ориме тӣре магадхарат̣т̣хам̣, па̄риме тӣре видехарат̣т̣хам̣, га̄во магадхарат̣т̣хато видехарат̣т̣хам̣ нетва̄ раккхисса̄мӣти уттарам̣ тӣрам̣ пата̄реси. там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘уттарам̣ тӣрам̣ сувидеха̄на’’нти. а̄ман̣д̣аликам̣ каритва̄ти ман̣д̣аликам̣ катва̄. анайабйасанам̣ а̄паджджим̣сӯти авад̣д̣хим̣ вина̄сам̣ па̄пун̣им̣су, маха̄самуддамева пависим̣су. тена хи гопа̄лакена га̄во ота̄рентена ган̇га̄йа ориматӣре саматиттхан̃ча висаматиттхан̃ча олокетаббам̣ асса, маджджхе ган̇га̄йа гуннам̣ виссамат̣т̣ха̄наттхам̣ две тӣн̣и ва̄ликаттхала̄ни саллаккхетабба̄ни ассу. татха̄ па̄риматӣре тӣн̣и чатта̄ри титтха̄ни, имасма̄ титтха̄ бхат̣т̣ха̄ имам̣ титтхам̣ ган̣хиссанти, имасма̄ бхат̣т̣ха̄ иманти. айам̣ пана ба̄лагопа̄лако ориматӣре гуннам̣ отаран̣атиттхам̣ самам̣ ва̄ висамам̣ ва̄ анолокетва̄ва маджджхе ган̇га̄йа гуннам̣ виссамат̣т̣ха̄наттхам̣ две тӣн̣и ва̄ликаттхала̄нипи асаллаккхетва̄ва паратӣре чатта̄ри пан̃ча уттаран̣атиттха̄ни асамавеккхитва̄ва атиттхенева га̄во ота̄реси. атхасса маха̄усабхо джаванасампанната̄йа чева тха̄масампанната̄йа ча тирийам̣ ган̇га̄йа сотам̣ чхетва̄ па̄римам̣ тӣрам̣ патва̄ чхиннатат̣ан̃чева кан̣т̣акагумбагаханан̃ча дисва̄, ‘‘дуббинивит̣т̣хамета’’нти н̃атва̄ дхурагга-патит̣т̣ха̄нока̄сампи алабхитва̄ пат̣иниватти. га̄во маха̄усабхо ниватто майампи ниваттисса̄ма̄ти ниватта̄. махато гоган̣асса ниваттат̣т̣ха̄не удакам̣ чхиджджитва̄ маджджхе ган̇га̄йа а̄ват̣т̣ам̣ ут̣т̣хапеси. гоган̣о а̄ват̣т̣ам̣ пависитва̄ самуддамева патто. екопи гон̣о арого на̄ма на̄хоси. тена̄ха – ‘‘таттхева анайабйасанам̣ а̄паджджим̣сӯ’’ти.

акусала̄ имасса локасса̄ти идха локе кхандхадха̄та̄йатанесу акусала̄ ачхека̄, паралокепи есева найо. ма̄радхеййам̣ вуччати тебхӯмакадхамма̄. ама̄радхеййам̣ нава локуттарадхамма̄. маччудхеййампи тебхӯмакадхамма̄ва. амаччудхеййам̣ нава локуттарадхамма̄. таттха акусала̄ ачхека̄. вачанаттхато пана ма̄расса дхеййам̣ ма̄радхеййам̣. дхеййанти т̣ха̄нам̣ ваттху нива̄со гочаро. маччудхеййепи есева найо. тесанти тесам̣ еварӯпа̄нам̣ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣, имина̄ чха саттха̄ро дассита̄ти ведитабба̄.

351. евам̣ кан̣хапаккхам̣ нит̣т̣хапетва̄ суккапаккхам̣ дассенто бхӯтапуббам̣, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха балавага̄воти дантагон̣е чева дхенуйо ча. даммага̄воти даметаббагон̣е чева авиджа̄тага̄во ча. ваччхатарети ваччхабха̄вам̣ таритва̄ т̣хите балававаччхе. ваччхакети дхенупаке тарун̣аваччхаке. киса̄балакети аппамам̣салохите мандатха̄ме. та̄вадева джа̄такоти там̣дивасе джа̄тако. ма̄тугоравакена вуйхама̄ноти ма̄та̄ пурато пурато хум̣хунти горавам̣ катва̄ сан̃н̃ам̣ дадама̄на̄ урена удакам̣ чхиндама̄на̄ гаччхати, ваччхако та̄йа горавасан̃н̃а̄йа дхенуйа̄ ва̄ урена чхиннодакена гаччхама̄но ‘‘ма̄тугоравакена вуйхама̄но’’ти вуччати.

352. ма̄расса сотам̣ чхетва̄ти арахаттамаггена ма̄расса тан̣ха̄сотам̣ чхетва̄. па̄рам̣ гата̄ти маха̄усабха̄ надӣпа̄рам̣ вийа сам̣са̄рапа̄рам̣ нибба̄нам̣ гата̄. па̄рам̣ агамам̣сӯти маха̄усабха̄нам̣ па̄ран̇гатаккхан̣е ган̇га̄йа сотасса тайо кот̣т̣ха̄се атиккамма т̣хита̄ маха̄усабхе па̄рам̣ патте дисва̄ тесам̣ гатамаггам̣ пат̣ипаджджитва̄ па̄рам̣ агамам̣су. па̄рам̣ гамиссантӣти чатумаггаваджджха̄нам̣ килеса̄нам̣ тайо кот̣т̣ха̄се кхепетва̄ т̣хита̄ ида̄ни арахаттамаггена авасесам̣ тан̣ха̄сотам̣ чхетва̄ балавага̄во вийа надӣпа̄рам̣ сам̣са̄рапа̄рам̣ нибба̄нам̣ гамиссантӣти. имина̄ найена саббава̄ресу аттхо ведитаббо. дхамма̄нуса̄рино, саддха̄нуса̄риноти име две пат̣хамамаггасаман̇гино.

джа̄ната̄ти саббадхамме джа̄нантена буддхена. суппака̄ситоти сукатхито. виват̣анти виваритам̣. аматадва̄ранти арийамагго. нибба̄напаттийа̄ти тадаттха̄йа виват̣ам̣. винал̣ӣкатанти вигатама̄нанал̣ам̣ катам̣. кхемам̣ паттхетха̄ти каттукамйата̄чхандена арахаттам̣ паттхетха, каттука̄ма̄ ниббаттетука̄ма̄ хотха̄ти аттхо. ‘‘патта’ттха̄’’типи па̄т̣хо. еварӯпам̣ саттха̄рам̣ лабхитва̄ тумхе патта̄йева на̄ма̄ти аттхо. сесам̣ саббаттха утта̄намева. бхагава̄ пана йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣агопа̄лакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. чӯл̣асаччакасуттаван̣н̣ана̄

353. евам̣ ме сутанти чӯл̣асаччакасуттам̣. таттха маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йанти маха̄ванам̣ на̄ма сайам̣джа̄там̣ аропимам̣ сапариччхедам̣ махантам̣ ванам̣. капилаваттхуса̄манта̄ пана маха̄ванам̣ химавантена саха ека̄баддхам̣ апариччхедам̣ хутва̄ маха̄самуддам̣ а̄хачча т̣хитам̣. идам̣ та̄дисам̣ на хоти. сапариччхедам̣ махантам̣ вананти маха̄ванам̣. кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ пана маха̄ванам̣ нисса̄йа кате а̄ра̄ме кӯт̣а̄га̄рам̣ антокатва̄ хам̣сават̣т̣акаччханнена ката̄ сабба̄ка̄расампанна̄ буддхасса бхагавато гандхакут̣и ведитабба̄.

саччако ниган̣т̣хапуттоти пуббе кира еко ниган̣т̣хо ча ниган̣т̣хӣ ча пан̃ча пан̃ча ва̄дасата̄ни уггахетва̄, ва̄дам̣ а̄ропесса̄ма̄ти джамбудӣпе вичаранта̄ веса̄лийам̣ сама̄гата̄. личчхавира̄джа̄но дисва̄, – ‘‘твам̣ ко, твам̣ ка̄’’ти пуччхим̣су. ниган̣т̣хо – ‘‘ахам̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣти джамбудӣпе вичара̄мӣ’’ти а̄ха. ниган̣т̣хӣпи татха̄ а̄ха. личчхавино, ‘‘идхева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ва̄дам̣ а̄ропетха̄’’ти а̄хам̣су. ниган̣т̣хӣ аттана̄ уггахита̄ни пан̃чава̄дасата̄ни пуччхи, ниган̣т̣хо катхеси. ниган̣т̣хена пуччхитепи ниган̣т̣хӣ катхесийева. екассапи на джайо, на пара̄джайо, убхо самасама̄ва ахесум̣. личчхавино, – ‘‘тумхе убхопи самасама̄ а̄хин̣д̣итва̄ ким̣ кариссатха, идхева васатха̄’’ти гехам̣ датва̄ балим̣ пат̣т̣хапесум̣. тесам̣ сам̣ва̄саманва̄йа чатассо дхӣтаро джа̄та̄, – ека̄ сачча̄ на̄ма, ека̄ лола̄ на̄ма, ека̄ пат̣а̄ча̄ра̄ на̄ма, ека̄ а̄ча̄раватӣ на̄ма. та̄пи пан̣д̣ита̄ва ахесум̣, ма̄та̄питӯхи уггахита̄ни пан̃ча пан̃ча ва̄дасата̄ни уггахесум̣. та̄ вайапатта̄ ма̄та̄питаро авочум̣ – ‘‘амха̄кам̣ амма̄ куле да̄рика̄ на̄ма хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни датва̄ кулагхарам̣ песитапубба̄ на̄ма наттхи. йо пана ага̄рико та̄сам̣ ва̄дам̣ маддитум̣ саккоти, тасса па̄дапарича̄рика̄ хонти. йо паббаджито та̄сам̣ маддитум̣ саккоти, тасса сантике паббаджанти. тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? майампи евамева карисса̄ма̄ти. чатассопи парибба̄джикавесам̣ гахетва̄, ‘‘айам̣ джамбудӣпо на̄ма джамбуйа̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти джамбуса̄кхам̣ гахетва̄ ча̄рикам̣ паккамим̣су. йам̣ га̄мам̣ па̄пун̣анти, тасса два̄ре пам̣супун̃дже ва̄ ва̄ликапун̃дже ва̄ джамбудхаджам̣ т̣хапетва̄, – ‘‘йо ва̄дам̣ а̄ропетум̣ саккоти, со имам̣ маддатӯ’’ти ватва̄ га̄мам̣ пависанти. евам̣ га̄мена га̄мам̣ вичарантийо са̄ваттхим̣ па̄пун̣итва̄ татхева га̄мадва̄ре джамбудхаджам̣ т̣хапетва̄ сампаттаманусса̄нам̣ а̄рочетва̄ антонагарам̣ павит̣т̣ха̄.

тена самайена бхагава̄ са̄ваттхим̣ нисса̄йа джетаване вихарати. атха̄йасма̄ са̄рипутто гила̄не пуччханто аджаггитат̣т̣ха̄нам̣ джагганто аттано киччамахантата̄йа ан̃н̃ехи бхиккхӯхи дива̄тарам̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанто га̄мадва̄ре джамбудхаджам̣ дисва̄, – ‘‘кимида’’нти да̄раке пуччхи. те таматтхам̣ а̄рочесум̣. тена хи маддатха̄ти. на саккома, бханте, бха̄йа̄ма̄ти. ‘‘кума̄ра̄ ма̄ бха̄йатха, ‘кена амха̄кам̣ джамбудхаджо мадда̄пито’ти вутте, буддхаса̄вакена са̄рипуттаттхерена мадда̄пито, ва̄дам̣ а̄ропетука̄ма̄ джетаване тхерасса сантикам̣ гаччхатха̄ти вадеййа̄тха̄’’ти а̄ха. те тхерасса вачанам̣ сутва̄ джамбудхаджам̣ маддитва̄ чхад̣д̣есум̣. тхеро пин̣д̣а̄йа чаритва̄ виха̄рам̣ гато. парибба̄джика̄пи га̄мато никкхамитва̄, ‘‘амха̄кам̣ дхаджо кена мадда̄пито’’ти пуччхим̣су. да̄рака̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. парибба̄джика̄ пуна га̄мам̣ пависитва̄ екекам̣ вӣтхим̣ гахетва̄, – ‘‘буддхаса̄вако кира са̄рипутто на̄ма амхехи саддхим̣ ва̄дам̣ кариссати, сотука̄ма̄ никкхаматха̄’’ти а̄рочесум̣. маха̄джано никкхами, тена саддхим̣ парибба̄джика̄ джетаванам̣ агамим̣су.

тхеро – ‘‘амха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄не ма̄туга̄масса а̄гаманам̣ на̄ма апха̄сука’’нти виха̄рамаджджхе нисӣди. парибба̄джика̄йо гантва̄ тхерам̣ пуччхим̣су – ‘‘тумхехи амха̄кам̣ дхаджо мадда̄пито’’ти? а̄ма, майа̄ мадда̄питоти. майам̣ тумхехи саддхим̣ ва̄дам̣ карисса̄ма̄ти. са̄дху каротха, касса пуччха̄ касса виссаджджанам̣ хотӯти? пуччха̄ на̄ма амха̄кам̣ патта̄, тумхе пана ма̄туга̄ма̄ на̄ма пат̣хамам̣ пуччхатха̄ти а̄ха. та̄ чатассопи чатӯсу диса̄су т̣хатва̄ ма̄та̄питӯнам̣ сантике уггахитам̣ ва̄дасахассам̣ пуччхим̣су. тхеро кхаггена кумудана̄л̣ам̣ чхинданто вийа пуччхитам̣ пуччхитам̣ ниджджат̣ам̣ нигган̣т̣хим̣ катва̄ катхеси, катхетва̄ пуна пуччхатха̄ти а̄ха. еттакамева, бханте, майам̣ джа̄на̄ма̄ти. тхеро а̄ха – ‘‘тумхехи ва̄дасахассам̣ пуччхитам̣ майа̄ катхитам̣, ахам̣ пана екам̣ йева пан̃хам̣ пуччхисса̄ми, там̣ тумхе катхетха̄’’ти. та̄ тхерасса висайам̣ дисва̄, ‘‘пуччхатха, бханте, бйа̄карисса̄ма̄’’ти ваттум̣ на̄саккхим̣су. ‘‘вада, бханте, джа̄нама̄на̄ бйа̄карисса̄ма̄’’ти пуна а̄хам̣су.

тхеро айам̣ пана кулапутте пабба̄джетва̄ пат̣хамам̣ сиккха̄петаббапан̃хоти ватва̄, – ‘‘екам̣ на̄ма ки’’нти пуччхи. та̄ нева антам̣, на кот̣им̣ аддасам̣су. тхеро катхетха̄ти а̄ха. на пасса̄ма, бхантети. тумхехи ва̄дасахассам̣ пуччхитам̣ майа̄ катхитам̣, майхам̣ тумхе екам̣ пан̃хампи катхетум̣ на саккотха, евам̣ санте касса джайо касса пара̄джайоти? тумха̄кам̣, бханте, джайо, амха̄кам̣ пара̄джайоти. ида̄ни ким̣ кариссатха̄ти? та̄ ма̄та̄питӯхи вуттавачанам̣ а̄рочетва̄, ‘‘тумха̄кам̣ сантике паббаджисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. тумхе ма̄туга̄ма̄ на̄ма амха̄кам̣ сантике паббаджитум̣ на ват̣т̣ати, амха̄кам̣ пана са̄санам̣ гахетва̄ бхиккхуниупассайам̣ гантва̄ паббаджатха̄ти. та̄ са̄дхӯти тхерасса са̄санам̣ гахетва̄ бхиккхунисан̇гхасса сантикам̣ гантва̄ паббаджим̣су. паббаджита̄ ча пана аппаматта̄ а̄та̄пинийо хутва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.

айам̣ саччако та̄сам̣ чатуннампи канит̣т̣хабха̄тико. та̄хи чатӯхипи уттаритарапан̃н̃о, ма̄та̄питӯнампи сантика̄ ва̄дасахассам̣, тато бахутаран̃ча ба̄хирасамайам̣ уггахетва̄ каттхачи агантва̄ ра̄джада̄раке сиппам̣ сиккха̄пенто таттхева веса̄лийам̣ васати, пан̃н̃а̄йа атипӯритатта̄ куччхи ме бхиджджеййа̄ти бхӣто айапат̣т̣ена куччхим̣ париккхипитва̄ чарати, имам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘саччако ниган̣т̣хапутто’’ти.

бхассаппава̄дакоти бхассам̣ вуччати катха̄магго, там̣ павадати катхетӣти бхассаппава̄дако. пан̣д̣итава̄доти ахам̣ пан̣д̣итоти евам̣ ва̄до. са̄дхусаммато бахуджанасса̄ти йам̣ йам̣ наккхаттача̄рена а̄дисати, там̣ там̣ йебхуййена татхева хоти, тасма̄ айам̣ са̄дхуладдхико бхаддакоти евам̣ саммато маха̄джанасса. ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхоти катха̄маггена досам̣ а̄ропито. а̄йасма̄ ассаджӣти са̄рипуттаттхерасса а̄чарийо ассаджиттхеро. джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄ноти тато тато личчхавира̄джагехато там̣ там̣ гехам̣ гаманаттха̄йа анучан̇камама̄но. йена̄йасма̄ ассаджи тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? самайаджа̄нанаттхам̣.

евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ ‘саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти а̄хин̣д̣а̄ми, ‘самайам̣ панасса на джа̄на̄мӣ’ти на а̄ропесим̣. парасса хи самайам̣ н̃атва̄ а̄ропито ва̄до сва̄ропито на̄ма хоти. айам̣ пана саман̣асса готамасса са̄вако пан̃н̃а̄йати ассаджиттхеро; со аттано саттху самайе ковидо, ета̄хам̣ пуччхитва̄ катхам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’’ти. тасма̄ упасан̇ками. винетӣти катхам̣ винети, катхам̣ сиккха̄петӣти пуччхати. тхеро пана йасма̄ дуккханти вутте упа̄рамбхасса ока̄со хоти, маггапхала̄нипи парийа̄йена дуккханти а̄гата̄ни, айан̃ча дуккханти вутте тхерам̣ пуччхеййа – ‘‘бхо ассаджи, киматтхам̣ тумхе паббаджита̄’’ти. тато ‘‘маггапхалаттха̄йа̄’’ти вутте, – ‘‘найидам̣, бхо ассаджи, тумха̄кам̣ са̄санам̣ на̄ма, маха̄а̄гха̄танам̣ на̄метам̣, нирайуссадо на̄меса, наттхи тумха̄кам̣ сукха̄са̄, ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа дуккхамева джира̄пента̄ а̄хин̣д̣атха̄’’ти досам̣ а̄ропеййа, тасма̄ парава̄дисса парийа̄йакатхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. йатха̄ еса аппатит̣т̣хо хоти, евамасса ниппарийа̄йакатхам̣ катхесса̄мӣти чинтетва̄, ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аничча’’нти имам̣ аничча̄наттавасенева катхам̣ катхети. дуссутанти сотум̣ айуттам̣.

354. сантха̄га̄рети ра̄джакула̄нам̣ аттха̄нуса̄санасантха̄га̄раса̄ла̄йам̣. йена те личчхавӣ тенупасан̇камӣти евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ пуббе самайам̣ аджа̄нанабха̄вена саман̣асса готамасса ва̄дам̣ на а̄ропесим̣, ида̄ни панасса маха̄са̄вакена катхитам̣ самайам̣ джа̄на̄ми, име ча мама антева̄сика̄ пан̃часата̄ личчхавӣ саннипатита̄. етехи саддхим̣ гантва̄ саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’’ти тасма̄ упасан̇ками. н̃а̄тан̃н̃атарена̄ти н̃а̄тесу абхин̃н̃а̄тесу пан̃чаваггийаттхересу ан̃н̃атарена. патит̣т̣хитанти йатха̄ тена патит̣т̣хитам̣. саче евам̣ патит̣т̣хиссати, атха пана ан̃н̃адева ваккхати, татра майа̄ ким̣ сакка̄ ка̄тунти ида̄нева пит̣т̣хим̣ париваттенто а̄ха. а̄кад̣д̣хеййа̄ти аттано абхимукхам̣ кад̣д̣хеййа. парикад̣д̣хеййа̄ти пурато пат̣ипан̣а̄меййа. сампарикад̣д̣хеййа̄ти ка̄лена а̄кад̣д̣хеййа, ка̄лена парикад̣д̣хеййа. сон̣д̣ика̄килан̃джанти сура̄гхаре пит̣т̣хакилан̃джам̣. сон̣д̣ика̄дхуттоти сура̄дхутто. ва̄лам̣ кан̣н̣е гахетва̄ти сура̄парисса̄ванаттхавикам̣ дховитука̄мо касат̣анидхунанаттхам̣ убхосу кан̣н̣есу гахетва̄. одхунеййа̄ти адхомукхам̣ катва̄ дхунеййа. ниддхунеййа̄ти уддхам̣мукхам̣ катва̄ дхунеййа. ниппхот̣еййа̄ти пунаппунам̣ паппхот̣еййа. са̄н̣адховикам̣ на̄ма̄ти еттха манусса̄ са̄н̣аса̄т̣акакаран̣аттхам̣ са̄н̣ава̄ке гахетва̄ мут̣т̣хим̣ мут̣т̣хим̣ бандхитва̄ удаке паккхипанти. те татийадивасе сут̣т̣ху килинна̄ хонти. атха манусса̄ амбилайа̄гусура̄дӣни а̄да̄йа таттха гантва̄ са̄н̣амут̣т̣хим̣ гахетва̄, даккхин̣ато ва̄мато саммукха̄ ча̄ти тӣсу пхалакесу саким̣ даккхин̣апхалаке, саким̣ ва̄мапхалаке, саким̣ саммукхапхалаке пахаранта̄ амбилайа̄гусура̄дӣни бхун̃джанта̄ пиванта̄ кха̄данта̄ дхованти. маханта̄ кӣл̣а̄ хоти. ран̃н̃о на̄го там̣ кӣл̣ам̣ дисва̄ гамбхӣрам̣ удакам̣ анупависитва̄ сон̣д̣а̄йа удакам̣ гахетва̄ саким̣ кумбхе саким̣ пит̣т̣хийам̣ саким̣ убхосу пассесу саким̣ антарасаттхийам̣ паккхипанто кӣл̣иттха. тадупа̄да̄йа там̣ кӣл̣итаджа̄там̣ са̄н̣адховикам̣ на̄ма вуччати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘са̄н̣адховикам̣ на̄ма кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣атӣ’’ти. ким̣ со бхавама̄но саччако ниган̣т̣хапутто, йо бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессатӣти йо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессати, со ким̣ бхавама̄но ким̣ йаккхо бхавама̄но уда̄ху индо, уда̄ху брахма̄ бхавама̄но бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессати? на хи сакка̄ пакатимануссена бхагавато ва̄дам̣ а̄ропетунти айаметтха адхиппа̄йо.

355. тена кхо пана самайена̄ти йасмим̣ самайе саччако а̄ра̄мам̣ па̄виси, тасмим̣. кисмим̣ пана самайе па̄висӣти? маха̄маджджханхикасамайе. касма̄ пана тасмим̣ самайе чан̇камантӣти? пан̣ӣтабходжанапаччайасса тхинамиддхасса виноданаттхам̣. дива̄падха̄ника̄ ва̄ те. та̄диса̄нан̃хи паччха̄бхаттам̣ чан̇камитва̄ нхатва̄ сарӣрам̣ утум̣ ган̣ха̄петва̄ нисаджджа саман̣адхаммам̣ каронта̄нам̣ читтам̣ екаггам̣ хоти. йена те бхиккхӯти со кира кухим̣ саман̣о готамоти паривен̣ато паривен̣ам̣ гантва̄ пуччхитва̄ пависисса̄мӣти вилокенто аран̃н̃е хаттхӣ вийа чан̇каме чан̇камама̄не пам̣сукӯликабхиккхӯ дисва̄ тесам̣ сантикам̣ агама̄си. там̣ сандха̄йа, ‘‘йена те бхиккхӯ’’тиа̄ди вуттам̣. кахам̣ ну кхо, бхоти катарасмим̣ а̄ва̄се ва̄ ман̣д̣апе ва̄ти аттхо. еса, аггивессана, бхагава̄ти тада̄ кира бхагава̄ паччӯсака̄ле маха̄карун̣а̄ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ дасасахассачаккава̄л̣е саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аджа̄лам̣ паттхаритва̄ бодханеййасаттам̣ олокенто аддаса – ‘‘све саччако ниган̣т̣хапутто махатим̣ личчхавипарисам̣ гахетва̄ мама ва̄дам̣ а̄ропетука̄мо а̄гамиссатӣ’’ти. тасма̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро веса̄лийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто маха̄париса̄йа нисӣдитум̣ сукхат̣т̣ха̄не нисӣдисса̄мӣти гандхакут̣им̣ апависитва̄ маха̄ване ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди. те бхиккхӯ бхагавато ваттам̣ дассетва̄ а̄гата̄, саччакена пут̣т̣ха̄ дӯре нисиннам̣ бхагавантам̣ дассента̄, ‘‘еса аггивессана бхагава̄’’ти а̄хам̣су.

махатийа̄ личчхавипариса̄йа саддхинти хет̣т̣ха̄ пан̃чаматтехи личчхависатехи паривутоти вуттам̣. те етасса антева̄сика̄йева, антовеса̄лийам̣ пана саччако пан̃чаматта̄ни личчхавира̄джасата̄ни гахетва̄, ‘‘ва̄даттхико бхагавантам̣ упасан̇каманто’’ти сутва̄ двиннам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ катха̄салла̄пам̣ сосса̄ма̄ти йебхуййена манусса̄ никкханта̄, евам̣ са̄ париса̄ махатӣ апариччхиннаган̣ана̄ ахоси. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ти ете убхатопаккхика̄, те евам̣ чинтесум̣ – ‘‘саче но миччха̄дит̣т̣хика̄ чодессанти, ‘касма̄ тумхе саман̣ам̣ готамам̣ вандиттха̄’ти, тесам̣, ‘ким̣ ан̃джалиматтакаран̣енапи вандитам̣ хотӣ’ти ваккха̄ма. саче но самма̄дит̣т̣хика̄ чодессанти, ‘касма̄ бхагавантам̣ на вандиттха̄’ти, ‘ким̣ сӣсена бхӯмим̣ пахарантенева вандитам̣ хоти, нану ан̃джаликаммампи вандана̄ ева̄’ти ваккха̄ма̄’’ти. на̄ма готтанти, бхо готама, ахам̣ асукасса путто датто на̄ма митто на̄ма идха а̄гатоти ваданта̄ на̄мам̣ са̄венти на̄ма. бхо готама, ахам̣ ва̄сит̣т̣хо на̄ма качча̄но на̄ма идха а̄гатоти ваданта̄ готтам̣ са̄венти на̄ма. ете кира далидда̄ джин̣н̣акулапутта̄ парисамаджджхе на̄маготтавасена па̄кат̣а̄ бхависса̄ма̄ти евам̣ акам̣су. йе пана тун̣хӣбхӯта̄ нисӣдим̣су, те кера̄т̣ика̄ чева андхаба̄ла̄ ча. таттха кера̄т̣ика̄, ‘‘екам̣ две катха̄салла̄пе каронто висса̄сико хоти, атха висса̄се сати екам̣ две бхиккха̄ ада̄тум̣ на йутта’’нти тато атта̄нам̣ мочента̄ тун̣хӣ нисӣданти. андхаба̄ла̄ ан̃н̃а̄н̣ата̄йева аваккхиттаматтика̄пин̣д̣о вийа йаттха каттхачи тун̣хӣбхӯта̄ нисӣданти.

356. кин̃чидева десанти кан̃чи ока̄сам̣ кин̃чи ка̄ран̣ам̣, атхасса бхагава̄ пан̃хапуччхане усса̄хам̣ джаненто а̄ха – пуччха, аггивессана, йада̄кан̇кхасӣти. тассаттхо – ‘‘пуччха йади а̄кан̇кхаси, на ме пан̃хависсаджджане бха̄ро аттхи’’. атха ва̄ ‘‘пуччха йам̣ а̄кан̇кхаси, саббам̣ те виссаджджесса̄мӣ’’ти саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси аса̄дха̄ран̣ам̣ паччекабуддхааггаса̄вамаха̄са̄вакехи. те хи йада̄кан̇кхасӣти на ваданти, сутва̄ ведисса̄ма̄ти ваданти. буддха̄ пана ‘‘пуччха̄вусо, йада̄кан̇кхасӣ’’ти (сам̣. ни. 1.237) ва̄, ‘‘пуччха, маха̄ра̄джа, йада̄кан̇кхасӣ’’ти (дӣ. ни. 1.162) ва̄,

‘‘пуччха ва̄сава мам̣ пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;

тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ ити. (дӣ. ни. 2.356) ва̄,

‘‘тена хи твам̣, бхиккху, саке а̄сане нисӣдитва̄ пуччха йада̄кан̇кхасӣ’’ти (ма. ни. 3.85) ва̄,

‘‘ба̄варисса ча туйхам̣ ва̄, саббесам̣ саббасам̣сайам̣;

ката̄вака̄са̄ пуччхавхо, йам̣ кин̃чи манасиччхатха̄’’ти. (су. ни. 1036) ва̄,

‘‘пуччха мам̣ сабхийа пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;

тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ ити. (су. ни. 517) ва̄ –

тесам̣ тесам̣ йаккханариндадевасаман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄нам̣ саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄ренти. аначчхарийан̃четам̣, йам̣ бхагава̄ буддхабхӯмим̣ патва̄ етам̣ пава̄ран̣ам̣ пава̄реййа. йо бодхисаттабхӯмийам̣ падесан̃а̄н̣епи т̣хито

‘‘кон̣д̣ан̃н̃а пан̃ха̄ни вийа̄карохи,

йа̄чанти там̣ исайо са̄дхурӯпа̄;

кон̣д̣ан̃н̃а есо мануджесу дхаммо,

йам̣ вуддхама̄гаччхати еса бха̄ро’’ти. (джа̄. 2.17.60) –

евам̣ сакка̄дӣнам̣ аттха̄йа исӣхи йа̄чито

‘‘ката̄вака̄са̄ пуччханту бхонто,

йам̣ кин̃чи пан̃хам̣ манаса̄бхипаттхитам̣;

ахан̃хи там̣ там̣ во вийа̄кариссам̣,

н̃атва̄ сайам̣ локамимам̣ паран̃ча̄’’ти. (джа̄. 2.17.61);

евам̣ сарабхан̇гака̄ле, самбхаваджа̄таке ча сакаладжамбудӣпам̣ тиккхаттум̣ вичаритва̄ пан̃ха̄нам̣ антакарам̣ адисва̄ сучиратена бра̄хман̣ена пан̃хам̣ пут̣т̣хо ока̄се ка̄рите, джа̄тийа̄ саттавассо ратхика̄йам̣ пам̣сум̣ кӣл̣анто паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ антаравӣтхийам̣ нисиннова –

‘‘таггха те ахамаккхиссам̣, йатха̄пи кусало татха̄;

ра̄джа̄ ча кхо там̣ джа̄на̄ти, йади ка̄хати ва̄ на ва̄’’ти. (джа̄. 1.16.172) –

саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси.

евам̣ бхагавата̄ саббан̃н̃упава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄йа аттамано пан̃хам̣ пуччханто, ‘‘катхам̣ пана, бхо готама̄’’тиа̄дима̄ха.

атхасса бхагава̄, ‘‘пассатха, бхо, ан̃н̃ам̣ са̄вакена катхитам̣, ан̃н̃ам̣ саттха̄ катхети, нану майа̄ пат̣икаччева вуттам̣, ‘саче татха̄ патит̣т̣хиссати, йатха̄сса са̄вакена патит̣т̣хитам̣, ева̄хам̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти. айам̣ пана ан̃н̃амева катхети, таттха ким̣ майа̄ сакка̄ ка̄ту’’нти евам̣ ниган̣т̣хасса вачанока̄со ма̄ хотӯти хет̣т̣ха̄ ассаджиттхерена катхитанийа̄менева катхенто, евам̣ кхо ахам̣, аггивессана̄тиа̄дима̄ха. упама̄ мам̣, бхо готама, пат̣ибха̄тӣти, бхо готама, майхам̣ ека̄ упама̄ упат̣т̣ха̄ти, а̄хара̄ми там̣ упаманти вадати. пат̣ибха̄ту там̣, аггивессана̄ти упат̣т̣ха̄ту те, аггивессана, а̄хара там̣ упамам̣ висаттхоти бхагава̄ авоча. балакаран̣ӣйа̄ти ба̄хубалена каттабба̄ касива̄н̣иджджа̄дика̄ камманта̄. рӯпатта̄йам̣ пурисапуггалоти рӯпам̣ атта̄ асса̄ти рӯпатта̄, рӯпам̣ атта̄ти гахетва̄ т̣хитапуггалам̣ дӣпети. рӯпе патит̣т̣ха̄йа̄ти тасмим̣ атта̄ти гахитарӯпе патит̣т̣хахитва̄. пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасаватӣти кусалам̣ ва̄ акусалам̣ ва̄ пат̣илабхати. веданатта̄дӣсупи есева найо. имина̄ ким̣ дӣпети? име пан̃чаккхандха̄ имесам̣ сатта̄нам̣ патхавӣ вийа патит̣т̣ха̄, те имесу пан̃часу кхандхесу патит̣т̣ха̄йа кусала̄кусалакаммам̣ на̄ма а̄йӯханти. тумхе еварӯпам̣ виджджама̄намева атта̄нам̣ пат̣иседхенто пан̃чаккхандха̄ анатта̄ти дӣпетха̄ти ативийа сака̄ран̣ам̣ катва̄ упамам̣ а̄хари. имина̄ ча ниган̣т̣хена а̄хат̣аопаммам̣ нийатамева, саббан̃н̃убуддхато ан̃н̃о тасса катхам̣ чхиндитва̄ ва̄де досам̣ да̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. дувидха̄ хи пуггала̄ буддхавенеййа̄ ча са̄вакавенеййа̄ ча. са̄вакавенеййе са̄вака̄пи виненти буддха̄пи. буддхавенеййе пана са̄вака̄ винетум̣ на сакконти, буддха̄ва виненти. айампи ниган̣т̣хо буддхавенеййо, тасма̄ етасса ва̄дам̣ чхиндитва̄ ан̃н̃о досам̣ да̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. тенасса бхагава̄ сайамева ва̄де досадассанаттхам̣ нану твам̣, аггивессана̄тиа̄дима̄ха.

атха ниган̣т̣хо чинтеси – ‘‘ативийа саман̣о готамо мама ва̄дам̣ патит̣т̣хапети, саче упари кочи досо бхависсати, мамам̣ екакам̣йева нигган̣хиссати. ханда̄хам̣ имам̣ ва̄дам̣ маха̄джанасса̄пи маттхаке паккхипа̄мӣ’’ти, тасма̄ евама̄ха – ахампи, бхо готама, евам̣ вада̄ми рӯпам̣ ме атта̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄ти, айан̃ча махатӣ джаната̄ти. бхагава̄ пана ниган̣т̣хато сатагун̣енапи сахассагун̣енапи сатасахассагун̣енапи ва̄дӣваратаро, тасма̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ниган̣т̣хо атта̄нам̣ мочетва̄ маха̄джанасса маттхаке ва̄дам̣ паккхипати, на̄сса атта̄нам̣ мочетум̣ дасса̄ми, маха̄джанато ниваттетва̄ екакам̣йева нам̣ нигган̣хисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ кин̃хи те, аггивессана̄тиа̄дима̄ха. тассаттхо – на̄йам̣ джаната̄ мама ва̄дам̣ а̄ропетум̣ а̄гата̄, твам̣йева сакалам̣ веса̄лим̣ сам̣ват̣т̣итва̄ мама ва̄дам̣ а̄ропетум̣ а̄гато, тасма̄ твам̣ сакамева ва̄дам̣ нивет̣хехи, ма̄ маха̄джанасса маттхаке паккхипасӣти. со пат̣иджа̄нанто ахан̃хи, бхо готама̄тиа̄дима̄ха.

357. ити бхагава̄ ниган̣т̣хасса ва̄дам̣ патит̣т̣хапетва̄, тена хи, аггивессана̄ти пуччхам̣ а̄рабхи. таттха тена хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. йасма̄ твам̣ пан̃чаккхандхе аттато пат̣иджа̄на̄си, тасма̄ти аттхо. сакасмим̣ виджитети аттано рат̣т̣хе. гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетунти гха̄та̄рахам̣ гха̄тетаббайуттакам̣ гха̄тетум̣. джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петунти дханаджа̄нирахам̣ джа̄петаббайуттам̣ джа̄петум̣ джин̣н̣адханам̣ ка̄тум̣. пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетунти сакарат̣т̣хато пабба̄джана̄рахам̣ пабба̄джетум̣, нӣхаритум̣. ваттитун̃ча арахатӣти ваттати чева ваттитун̃ча арахати. ваттитум̣ йуттоти дӣпети. ити ниган̣т̣хо аттано ва̄дабхеданаттхам̣ а̄хат̣ака̄ран̣амева аттано ма̄ран̣аттха̄йа а̄вудхам̣ тикхин̣ам̣ каронто вийа висесетва̄ дӣпети, йатха̄ там̣ ба̄ло. евам̣ ме рӯпам̣ хотӯти мама рӯпам̣ евам̣видхам̣ хоту, па̄са̄дикам̣ абхирӯпам̣ алан̇катаппат̣ийаттам̣ суван̣н̣аторан̣ам̣ вийа сусаджджитачиттапат̣о вийа ча мана̄падассананти. евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣти мама рӯпам̣ евам̣видхам̣ ма̄ хоту, дуббан̣н̣ам̣ дуссан̣т̣хитам̣ валитапалитам̣ тилакасама̄кин̣н̣анти.

тун̣хӣ ахосӣти ниган̣т̣хо имасмим̣ т̣ха̄не вираддхабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘саман̣о готамо мама ва̄дам̣ бхинданаттха̄йа ка̄ран̣ам̣ а̄хари, ахам̣ ба̄лата̄йа тамева висесетва̄ дӣпесим̣, ида̄ни нат̣т̣хомхи, саче ваттатӣти ваккха̄ми, име ра̄джа̄но ут̣т̣хахитва̄, ‘аггивессана, твам̣ мама рӯпе васо ваттатӣти вадаси, йади те рӯпе васо ваттати, касма̄ твам̣ йатха̄ име личчхавира̄джа̄но та̄ватим̣садевасадисехи аттабха̄вехи вирочанти абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄, евам̣ на вирочасӣ’ти. саче на ваттатӣти ваккха̄ми, саман̣о готамо ут̣т̣хахитва̄, ‘аггивессана, твам̣ пуббе ваттати ме рӯпасмим̣ васоти ватва̄ ида̄ни пат̣иккхипасӣ’ти ва̄дам̣ а̄ропессати. ити ваттатӣти вуттепи еко досо, на ваттатӣти вуттепи еко досо’’ти тун̣хӣ ахоси. дутийампи бхагава̄ пуччхи, дутийампи тун̣хӣ ахоси. йасма̄ пана йа̄вататийам̣ бхагавата̄ пуччхите абйа̄каронтасса саттадха̄ муддха̄ пхалати, буддха̄ ча на̄ма сатта̄нам̣йева аттха̄йа каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ саттесу балаваануддайа̄ хонти. тасма̄ йа̄вататийам̣ апуччхитва̄ атха кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – етам̣ ‘‘бйа̄карохӣ да̄нӣ’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

таттха сахадхаммиканти сахетукам̣ сака̄ран̣ам̣. ваджирам̣ па̄н̣имхи асса̄ти ваджирапа̄н̣и. йаккхоти на йо ва̄ со ва̄ йаккхо, сакко девара̄джа̄ти ведитаббо. а̄диттанти аггиван̣н̣ам̣. сампаджджалитанти сут̣т̣ху паджджалитам̣. саджотибхӯтанти самантато джотибхӯтам̣, екаггиджа̄лабхӯтанти аттхо. т̣хито хотӣти махантам̣ сӣсам̣, кандаламакуласадиса̄ да̄т̣ха̄, бхайа̄нака̄ни аккхина̄са̄дӣнӣти евам̣ вирӯпарӯпам̣ ма̄петва̄ т̣хито. касма̄ панеса а̄гатоти? дит̣т̣хивиссаджджа̄панаттхам̣. апича, ‘‘ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййу’’нти евам̣ дхаммадесана̄йа аппоссуккабха̄вам̣ а̄панне бхагавати сакко маха̄брахмуна̄ саддхим̣ а̄гантва̄, ‘‘бхагава̄ дхаммам̣ десетха, тумха̄кам̣ а̄н̣а̄йа аваттама̄не майам̣ ватта̄песса̄ма, тумха̄кам̣ дхаммачаккам̣ хоту, амха̄кам̣ а̄н̣а̄чакка’’нти пат̣ин̃н̃амака̄си. тасма̄ ‘‘аджджа саччакам̣ та̄сетва̄ пан̃хам̣ виссаджджа̄песса̄мӣ’’ти а̄гато.

бхагава̄ чева пассати, саччако ча ниган̣т̣хапуттоти йади хи там̣ ан̃н̃епи пассеййум̣. там̣ ка̄ран̣ам̣ агару асса, ‘‘саман̣о готамо саччакам̣ аттано ва̄де анотарантам̣ н̃атва̄ йаккхам̣ а̄ва̄хетва̄ дассеси, тато саччако бхайена катхесӣ’’ти вадеййум̣. тасма̄ бхагава̄ чева пассати саччако ча. тасса там̣ дисва̄ва сакаласарӣрато седа̄ муччим̣су, антокуччхи випариваттама̄на̄ маха̄равам̣ рави. со ‘‘ан̃н̃епи ну кхо пассантӣ’’ти олокенто кассачи ломахам̣саматтампи на аддаса. тато – ‘‘идам̣ бхайам̣ мамева уппаннам̣. сача̄хам̣ йаккхоти ваккха̄ми, ‘ким̣ туйхамева аккхӣни аттхи, твамева йаккхам̣ пассаси, пат̣хамам̣ йаккхам̣ адисва̄ саман̣ена готамена ва̄дасан̇гха̄т̣е кхиттова йаккхам̣ пассасӣ’ти вадеййу’’нти чинтетва̄ – ‘‘на да̄ни ме идха ан̃н̃ам̣ пат̣исаран̣ам̣ аттхи, ан̃н̃атра саман̣а̄ готама̄’’ти ман̃н̃ама̄но, атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто…пе… бхагавантам̣ етадавоча. та̄н̣ам̣ гавесӣти та̄н̣анти гавесама̄но. лен̣ам̣ гавесӣти лен̣анти гавесама̄но. саран̣ам̣ гавесӣти саран̣анти гавесама̄но. еттха ча та̄йати раккхатӣти та̄н̣ам̣. нилӣйанти еттха̄ти лен̣ам̣. саратӣти саран̣ам̣, бхайам̣ хим̣сати виддхам̣сетӣти аттхо.

358. манаси каритва̄ти манамхи катва̄ паччавеккхитва̄ упадха̄ретва̄. евам̣ ме ведана̄ хотӯти кусала̄ва хоту, сукха̄ва хоту. евам̣ ме сан̃н̃а̄ хотӯти кусала̄ва хоту, сукха̄ва хоту, соманассасампайутта̄ва хотӯти. сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣есупи есева найо. ма̄ ахосӣти еттха пана вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. каллам̣ нӯти йуттам̣ ну. саманупасситунти ‘‘етам̣ мама есохамасми есо ме атта̄’’ти евам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена пасситум̣. но хидам̣, бхо готама̄ти на йуттаметам̣, бхо готама. ити бхагава̄ йатха̄ на̄ма чхеко ахитун̣д̣ико саппадат̣т̣хависам̣ тенева саппена пуна д̣ам̣са̄петва̄ убба̄хеййа, евам̣ тассам̣йева парисати саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ тенева мукхена пан̃чаккхандха̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄ти вада̄песи. дуккхам̣ аллӣноти имам̣ пан̃чаккхандхадуккхам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи аллӣно. упагато аджджхоситотипи тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева ведитаббо. дуккхам̣ етам̣ мама̄тиа̄дӣсу пан̃чаккхандхадуккхам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена саманупассатӣти аттхо. париджа̄неййа̄ти аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти тӣран̣апарин̃н̃а̄йа парито джа̄неййа. париккхепетва̄ти кхайам̣ вайам̣ ануппа̄дам̣ упанетва̄.

359. наванти тарун̣ам̣. акуккукаджа̄танти пуппхаггахан̣ака̄ле анто ан̇гут̣т̣хаппама̄н̣о еко гханадан̣д̣ако ниббаттати, тена вирахитанти аттхо. риттоти сун̃н̃о антоса̄равирахито. риттатта̄ва туччхо. апараддхоти пара̄джито. бха̄сита̄ кхо пана тети идам̣ бхагава̄ тасса мукхарабха̄вам̣ пака̄сетва̄ нигган̣ханто а̄ха. со кира пуббе пӯран̣а̄дайо чха саттха̄ро упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхати. те виссаджджетум̣ на сакконти. атха несам̣ парисамаджджхе махантам̣ виппака̄рам̣ а̄ропетва̄ ут̣т̣ха̄йа джайам̣ паведенто гаччхати. со самма̄самбуддхампи татхева вихет̣хесса̄мӣти сан̃н̃а̄йа упасан̇камитва̄ –

‘‘амбхо ко на̄ма йам̣ руккхо, синнапатто сакан̣т̣ако;

йаттха екаппаха̄рена, уттаман̇гам̣ вибхиджджита’’нти.

айам̣ кхадирам̣ а̄хачча аса̄ракаруккхапаричито мудутун̣д̣асакун̣о вийа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аса̄рам̣ а̄хачча н̃а̄н̣атун̣д̣абхедам̣ патто саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса тхаддхабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. тадасса парисамаджджхе пака̄сенто бха̄сита̄ кхо пана тетиа̄дима̄ха. наттхи етарахӣти упа̄диннакасарӣре седо на̄ма наттхӣти на ваттаббам̣, етарахи пана наттхӣти вадати. суван̣н̣аван̣н̣ам̣ ка̄йам̣ виварӣти на саббам̣ ка̄йам̣ вивари. буддха̄ на̄ма ган̣т̣хикам̣ пат̣имун̃читва̄ пат̣иччханнасарӣра̄ парисати дхаммам̣ десенти. атха бхагава̄ галава̄т̣акасаммукхат̣т̣ха̄не чӣварам̣ гахетва̄ чатуран̇гуламаттам̣ ота̄реси. ота̄ритаматте пана тасмим̣ суван̣н̣аван̣н̣а̄ расмийо пун̃джапун̃джа̄ хутва̄ суван̣н̣агхат̣ато раттасуван̣н̣арасадха̄ра̄ вийа, раттаван̣н̣авала̄хакато виджджулата̄ вийа ча никкхамитва̄ суван̣н̣амураджасадисам̣ маха̄кхандхам̣ уттамасирам̣ падаккхин̣ам̣ курума̄на̄ а̄ка̄се паккхандим̣су. касма̄ пана бхагава̄ евамака̄сӣти? маха̄джанасса кан̇кха̄виноданаттхам̣. маха̄джано хи саман̣о готамо майхам̣ седо наттхӣти вадати, саччакасса та̄ва ниган̣т̣хапуттасса йанта̄рул̣хасса вийа седа̄ паггхаранти. саман̣о пана готамо гханадупат̣т̣ачӣварам̣ па̄рупитва̄ нисинно, анто седасса аттхита̄ ва̄ наттхита̄ ва̄ катхам̣ сакка̄ н̃а̄тунти кан̇кхам̣ кареййа, тасса кан̇кха̄виноданаттхам̣ евамака̄си. ман̇кубхӯтоти ниттеджабхӯто. паттаккхандхоти патитаккхандхо. аппат̣ибха̄ноти уттари аппассанто. нисӣдӣти па̄дан̇гут̣т̣хакена бхӯмим̣ касама̄но нисӣди.

360. думмукхоти на вирӯпамукхо, абхирӯпо хи со па̄са̄дико. на̄мам̣ панасса етам̣. абхаббо там̣ поккхаран̣им̣ пуна отаритунти саббесам̣ ал̣а̄нам̣ бхаггатта̄ паччхиннагамано отаритум̣ абхаббо, таттхева ка̄какулала̄дӣнам̣ бхаттам̣ хотӣти дассети. висӯка̄йика̄нӣти дит̣т̣хивисӯка̄ни. висевита̄нӣти дит̣т̣хисан̃чарита̄ни. виппхандита̄нӣти дит̣т̣хивиппхандита̄ни. йадидам̣ ва̄да̄дхиппа̄йоти еттха йадиданти нипа̄таматтам̣; ва̄да̄дхиппа̄йо хутва̄ ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣти аджджха̄сайена упасан̇камитум̣ абхаббо; дхаммассавана̄йа пана упасан̇камеййа̄ти дассети. думмукхам̣ личчхавипуттам̣ етадавоча̄ти касма̄ авоча? думмукхасса кирасса упама̄харан̣ака̄ле сеса личчхавикума̄ра̄пи чинтесум̣ – ‘‘имина̄ ниган̣т̣хена амха̄кам̣ сиппуггахан̣ат̣т̣ха̄не чирам̣ авама̄но като, айам̣ да̄ни амиттасса пит̣т̣хим̣ пасситум̣ ка̄ло. майампи екекам̣ упамам̣ а̄харитва̄ па̄н̣иппаха̄рена патитам̣ муггарена потхенто вийа татха̄ нам̣ карисса̄ма, йатха̄ на пуна парисамаджджхе сӣсам̣ уккхипитум̣ саккхиссатӣ’’ти, те опамма̄ни каритва̄ думмукхасса катха̄парийоса̄нам̣ а̄гамайама̄на̄ нисӣдим̣су. саччако тесам̣ адхиппа̄йам̣ н̃атва̄, име саббева гӣвам̣ уккхипитва̄ от̣т̣хехи чалама̄нехи т̣хита̄; саче паччека̄ упама̄ харитум̣ лабхиссанти, пуна майа̄ парисамаджджхе сӣсам̣ уккхипитум̣ на сакка̄ бхависсати, ханда̄хам̣ думмукхам̣ апаса̄детва̄ йатха̄ ан̃н̃асса ока̄со на хоти, евам̣ катха̄ва̄рам̣ паччхиндитва̄ саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣти тасма̄ етадавоча. таттха а̄гамехӣти тит̣т̣ха, ма̄ пуна бхан̣а̄хӣти аттхо.

361. тит̣т̣хатеса̄, бхо готама̄ти, бхо готама, еса̄ амха̄кан̃чева ан̃н̃есан̃ча путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄ча̄ тит̣т̣хату. вила̄пам̣ вилапитам̣ ман̃н̃ети етан̃хи вачанам̣ вилапитам̣ вийа хоти, виппалапитаматтам̣ хотӣти аттхо. атха ва̄ тит̣т̣хатеса̄ти еттха катха̄ти а̄харитва̄ ваттабба̄. ва̄ча̄вила̄пам̣ вилапитам̣ ман̃н̃ети еттха панидам̣ ва̄ча̄ниччха̄ран̣ам̣ вилапитаматтам̣ ман̃н̃е хотӣти аттхо.

ида̄ни пан̃хам̣ пуччханто китта̄вата̄тиа̄дима̄ха. таттха веса̄раджджапаттоти н̃а̄н̣апатто. апараппаччайоти апараппаттийо. атхасса бхагава̄ пан̃хам̣ виссадждженто идха, аггивессана̄тиа̄дима̄ха, там̣ утта̄наттхамева. йасма̄ панеттха пассатӣти вуттатта̄ секкхабхӯми дассита̄. тасма̄ уттари асеккхабхӯмим̣ пуччханто дутийам̣ пан̃хам̣ пуччхи, тамписса бхагава̄ бйа̄ка̄си. таттха дассана̄нуттарийена̄тиа̄дӣсу дассана̄нуттарийанти локийалокуттара̄ пан̃н̃а̄. пат̣ипада̄нуттарийанти локийалокуттара̄ пат̣ипада̄. вимутта̄нуттарийанти локийалокуттара̄ вимутти. суддхалокуттарамева ва̄ гахетва̄ дассана̄нуттарийанти арахаттамаггасамма̄дит̣т̣хи. пат̣ипада̄нуттарийанти сеса̄ни магган̇га̄ни. вимутта̄нуттарийанти аггапхалавимутти. кхӣн̣а̄савасса ва̄ нибба̄надассанам̣ дассана̄нуттарийам̣ на̄ма. магган̇га̄ни пат̣ипада̄нуттарийам̣. аггапхалам̣ вимутта̄нуттарийанти ведитаббам̣. буддхо со бхагава̄ти со бхагава̄ сайампи чатта̄ри сачча̄ни буддхо. бодха̄йа̄ти паресампи чатусаччабодха̄йа дхаммам̣ десети. дантотиа̄дӣсу дантоти ниббисевано. даматха̄йа̄ти ниббисеванаттха̄йа. сантоти саббакилесавӯпасамена санто. саматха̄йа̄ти килесавӯпасама̄йа. тин̣н̣оти чатурогхатин̣н̣о. таран̣а̄йа̄ти чатурогхатаран̣а̄йа. париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. паринибба̄на̄йа̄ти килесапаринибба̄наттха̄йа.

362. дхам̣сӣти гун̣адхам̣сака̄. пагабба̄ти ва̄ча̄па̄габбийена саманна̄гата̄. а̄са̄детаббанти гхат̣т̣етаббам̣. а̄саджджа̄ти гхат̣т̣етва̄. натвева бхавантам̣ готаманти бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа кассачи аттано ва̄дам̣ анупахатам̣ сакалам̣ а̄да̄йа паккамитум̣ тха̄мо наттхӣти дассети. на хи бхагава̄ хаттхиа̄дайо вийа кассачи джӣвитантара̄йам̣ кароти. айам̣ пана ниган̣т̣хо има̄ тиссо упама̄ на бхагавато уккам̣санаттхам̣ а̄хари, аттуккам̣санаттхамева а̄хари. йатха̄ хи ра̄джа̄ кан̃чи паччаттхикам̣ гха̄тетва̄ евам̣ на̄ма сӯро евам̣ тха̄масампанно пурисо бхависсатӣти паччаттхикам̣ тхоментопи атта̄намева тхомети. евамева сопи сийа̄ хи, бхо готама, хаттхим̣ пабхиннантиа̄дӣхи бхагавантам̣ уккам̣сентопи майамева сӯра̄ майам̣ пан̣д̣ита̄ майам̣ бахуссута̄йева евам̣ пабхиннахаттхим̣ вийа, джалитааггиккхандхам̣ вийа, пхан̣акатаа̄сӣвисам̣ вийа ча ва̄даттхика̄ самма̄самбуддхам̣ упасан̇камимха̄ти атта̄нам̣йева уккам̣сети. евам̣ атта̄нам̣ уккам̣сетва̄ бхагавантам̣ нимантайама̄но адхива̄сету метиа̄дима̄ха. таттха адхива̄сетӯти сампат̣иччхату. сва̄тана̄йа̄ти йам̣ ме тумхесу ка̄рам̣ карото све бхависсати пун̃н̃ан̃ча пӣтипа̄моджджан̃ча, тадаттха̄йа. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена̄ти бхагава̄ ка̄йан̇гам̣ ва̄ ва̄чан̇гам̣ ва̄ ачопетва̄ аббхантарейева кхантим̣ дха̄ренто тун̣хӣбха̄вена адхива̄сеси. саччакасса ануггахакаран̣аттхам̣ манаса̄ва сампат̣иччхӣти вуттам̣ хоти.

363. йамасса патирӯпам̣ ман̃н̃еййа̄тха̄ти те кира личчхавӣ тасса пан̃чатха̄липа̄касата̄ни ниччабхаттам̣ а̄харанти. тадева сандха̄йа еса све тумхе йам̣ асса саман̣асса готамасса патирӯпам̣ каппийанти ман̃н̃еййа̄тха, там̣ а̄хареййа̄тха; саман̣асса хи готамасса тумхе парича̄рака̄ каппийа̄каппийам̣ йутта̄йуттам̣ джа̄на̄тха̄ти вадати. бхатта̄бхиха̄рам̣ абхихарим̣сӯти абхихаритаббам̣ бхаттам̣ абхихарим̣су. пан̣ӣтена̄ти уттамена. сахаттха̄ти сахаттхена. сантаппетва̄ти сут̣т̣ху таппетва̄, парипун̣н̣ам̣ сухитам̣ йа̄вадаттхам̣ катва̄. сампава̄ретва̄ти сут̣т̣ху пава̄ретва̄, алам̣ аланти хаттхасан̃н̃а̄йа пат̣иккхипа̄петва̄. бхутта̄винти бхуттавантам̣. онӣтапаттапа̄н̣инти паттато онӣтапа̄н̣им̣, апанӣтахаттханти вуттам̣ хоти. ‘‘ониттапаттапа̄н̣и’’нтипи па̄т̣хо, тассаттхо, ониттам̣ на̄на̄бхӯтам̣ паттам̣ па̄н̣ито асса̄ти ониттапаттапа̄н̣ӣ. там̣ ониттапаттапа̄н̣им̣, хаттхе ча паттан̃ча дховитва̄ екаманте паттам̣ никкхипитва̄ нисиннанти аттхо. екамантам̣ нисӣдӣти бхагавантам̣ евам̣бхӯтам̣ н̃атва̄ екасмим̣ ока̄се нисӣдӣти аттхо. пун̃н̃ан̃ча̄ти йам̣ имасмим̣ да̄не пун̃н̃ам̣, а̄йатим̣ випа̄каккхандха̄ти аттхо. пун̃н̃амахӣти випа̄каккхандха̄нам̣йева парива̄ро. там̣ да̄йака̄нам̣ сукха̄йа хотӯти там̣ имесам̣ личчхавӣнам̣ сукхаттха̄йа хоту. идам̣ кира со ахам̣ паббаджито на̄ма, паббаджитена ча на йуттам̣ аттано да̄нам̣ ниййа̄тетунти тесам̣ ниййа̄тенто евама̄ха. атха бхагава̄ йасма̄ личчхавӣхи саччакасса диннам̣, на бхагавато. саччакена пана бхагавато диннам̣, тасма̄ таматтхам̣ дӣпенто йам̣ кхо, аггивессана̄тиа̄дима̄ха. ити бхагава̄ ниган̣т̣хасса матена вина̄йева аттано диннам̣ даккхин̣ам̣ ниган̣т̣хасса ниййа̄теси, са̄ часса ана̄гате ва̄сана̄ бхависсатӣти.