5. чӯл̣асаччакасуттаван̣н̣ана̄
353. евам̣ ме сутанти чӯл̣асаччакасуттам̣. таттха маха̄ване кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄йанти маха̄ванам̣ на̄ма сайам̣джа̄там̣ аропимам̣ сапариччхедам̣ махантам̣ ванам̣. капилаваттхуса̄манта̄ пана маха̄ванам̣ химавантена саха ека̄баддхам̣ апариччхедам̣ хутва̄ маха̄самуддам̣ а̄хачча т̣хитам̣. идам̣ та̄дисам̣ на хоти. сапариччхедам̣ махантам̣ вананти маха̄ванам̣. кӯт̣а̄га̄раса̄ла̄ пана маха̄ванам̣ нисса̄йа кате а̄ра̄ме кӯт̣а̄га̄рам̣ антокатва̄ хам̣сават̣т̣акаччханнена ката̄ сабба̄ка̄расампанна̄ буддхасса бхагавато гандхакут̣и ведитабба̄.
саччако ниган̣т̣хапуттоти пуббе кира еко ниган̣т̣хо ча ниган̣т̣хӣ ча пан̃ча пан̃ча ва̄дасата̄ни уггахетва̄, ва̄дам̣ а̄ропесса̄ма̄ти джамбудӣпе вичаранта̄ веса̄лийам̣ сама̄гата̄. личчхавира̄джа̄но дисва̄, – ‘‘твам̣ ко, твам̣ ка̄’’ти пуччхим̣су. ниган̣т̣хо – ‘‘ахам̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣти джамбудӣпе вичара̄мӣ’’ти а̄ха. ниган̣т̣хӣпи татха̄ а̄ха. личчхавино, ‘‘идхева ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ва̄дам̣ а̄ропетха̄’’ти а̄хам̣су. ниган̣т̣хӣ аттана̄ уггахита̄ни пан̃чава̄дасата̄ни пуччхи, ниган̣т̣хо катхеси. ниган̣т̣хена пуччхитепи ниган̣т̣хӣ катхесийева. екассапи на джайо, на пара̄джайо, убхо самасама̄ва ахесум̣. личчхавино, – ‘‘тумхе убхопи самасама̄ а̄хин̣д̣итва̄ ким̣ кариссатха, идхева васатха̄’’ти гехам̣ датва̄ балим̣ пат̣т̣хапесум̣. тесам̣ сам̣ва̄саманва̄йа чатассо дхӣтаро джа̄та̄, – ека̄ сачча̄ на̄ма, ека̄ лола̄ на̄ма, ека̄ пат̣а̄ча̄ра̄ на̄ма, ека̄ а̄ча̄раватӣ на̄ма. та̄пи пан̣д̣ита̄ва ахесум̣, ма̄та̄питӯхи уггахита̄ни пан̃ча пан̃ча ва̄дасата̄ни уггахесум̣. та̄ вайапатта̄ ма̄та̄питаро авочум̣ – ‘‘амха̄кам̣ амма̄ куле да̄рика̄ на̄ма хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни датва̄ кулагхарам̣ песитапубба̄ на̄ма наттхи. йо пана ага̄рико та̄сам̣ ва̄дам̣ маддитум̣ саккоти, тасса па̄дапарича̄рика̄ хонти. йо паббаджито та̄сам̣ маддитум̣ саккоти, тасса сантике паббаджанти. тумхе ким̣ кариссатха̄’’ти? майампи евамева карисса̄ма̄ти. чатассопи парибба̄джикавесам̣ гахетва̄, ‘‘айам̣ джамбудӣпо на̄ма джамбуйа̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти джамбуса̄кхам̣ гахетва̄ ча̄рикам̣ паккамим̣су. йам̣ га̄мам̣ па̄пун̣анти, тасса два̄ре пам̣супун̃дже ва̄ ва̄ликапун̃дже ва̄ джамбудхаджам̣ т̣хапетва̄, – ‘‘йо ва̄дам̣ а̄ропетум̣ саккоти, со имам̣ маддатӯ’’ти ватва̄ га̄мам̣ пависанти. евам̣ га̄мена га̄мам̣ вичарантийо са̄ваттхим̣ па̄пун̣итва̄ татхева га̄мадва̄ре джамбудхаджам̣ т̣хапетва̄ сампаттаманусса̄нам̣ а̄рочетва̄ антонагарам̣ павит̣т̣ха̄.
тена самайена бхагава̄ са̄ваттхим̣ нисса̄йа джетаване вихарати. атха̄йасма̄ са̄рипутто гила̄не пуччханто аджаггитат̣т̣ха̄нам̣ джагганто аттано киччамахантата̄йа ан̃н̃ехи бхиккхӯхи дива̄тарам̣ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанто га̄мадва̄ре джамбудхаджам̣ дисва̄, – ‘‘кимида’’нти да̄раке пуччхи. те таматтхам̣ а̄рочесум̣. тена хи маддатха̄ти. на саккома, бханте, бха̄йа̄ма̄ти. ‘‘кума̄ра̄ ма̄ бха̄йатха, ‘кена амха̄кам̣ джамбудхаджо мадда̄пито’ти вутте, буддхаса̄вакена са̄рипуттаттхерена мадда̄пито, ва̄дам̣ а̄ропетука̄ма̄ джетаване тхерасса сантикам̣ гаччхатха̄ти вадеййа̄тха̄’’ти а̄ха. те тхерасса вачанам̣ сутва̄ джамбудхаджам̣ маддитва̄ чхад̣д̣есум̣. тхеро пин̣д̣а̄йа чаритва̄ виха̄рам̣ гато. парибба̄джика̄пи га̄мато никкхамитва̄, ‘‘амха̄кам̣ дхаджо кена мадда̄пито’’ти пуччхим̣су. да̄рака̄ таматтхам̣ а̄рочесум̣. парибба̄джика̄ пуна га̄мам̣ пависитва̄ екекам̣ вӣтхим̣ гахетва̄, – ‘‘буддхаса̄вако кира са̄рипутто на̄ма амхехи саддхим̣ ва̄дам̣ кариссати, сотука̄ма̄ никкхаматха̄’’ти а̄рочесум̣. маха̄джано никкхами, тена саддхим̣ парибба̄джика̄ джетаванам̣ агамим̣су.
тхеро – ‘‘амха̄кам̣ васанат̣т̣ха̄не ма̄туга̄масса а̄гаманам̣ на̄ма апха̄сука’’нти виха̄рамаджджхе нисӣди. парибба̄джика̄йо гантва̄ тхерам̣ пуччхим̣су – ‘‘тумхехи амха̄кам̣ дхаджо мадда̄пито’’ти? а̄ма, майа̄ мадда̄питоти. майам̣ тумхехи саддхим̣ ва̄дам̣ карисса̄ма̄ти. са̄дху каротха, касса пуччха̄ касса виссаджджанам̣ хотӯти? пуччха̄ на̄ма амха̄кам̣ патта̄, тумхе пана ма̄туга̄ма̄ на̄ма пат̣хамам̣ пуччхатха̄ти а̄ха. та̄ чатассопи чатӯсу диса̄су т̣хатва̄ ма̄та̄питӯнам̣ сантике уггахитам̣ ва̄дасахассам̣ пуччхим̣су. тхеро кхаггена кумудана̄л̣ам̣ чхинданто вийа пуччхитам̣ пуччхитам̣ ниджджат̣ам̣ нигган̣т̣хим̣ катва̄ катхеси, катхетва̄ пуна пуччхатха̄ти а̄ха. еттакамева, бханте, майам̣ джа̄на̄ма̄ти. тхеро а̄ха – ‘‘тумхехи ва̄дасахассам̣ пуччхитам̣ майа̄ катхитам̣, ахам̣ пана екам̣ йева пан̃хам̣ пуччхисса̄ми, там̣ тумхе катхетха̄’’ти. та̄ тхерасса висайам̣ дисва̄, ‘‘пуччхатха, бханте, бйа̄карисса̄ма̄’’ти ваттум̣ на̄саккхим̣су. ‘‘вада, бханте, джа̄нама̄на̄ бйа̄карисса̄ма̄’’ти пуна а̄хам̣су.
тхеро айам̣ пана кулапутте пабба̄джетва̄ пат̣хамам̣ сиккха̄петаббапан̃хоти ватва̄, – ‘‘екам̣ на̄ма ки’’нти пуччхи. та̄ нева антам̣, на кот̣им̣ аддасам̣су. тхеро катхетха̄ти а̄ха. на пасса̄ма, бхантети. тумхехи ва̄дасахассам̣ пуччхитам̣ майа̄ катхитам̣, майхам̣ тумхе екам̣ пан̃хампи катхетум̣ на саккотха, евам̣ санте касса джайо касса пара̄джайоти? тумха̄кам̣, бханте, джайо, амха̄кам̣ пара̄джайоти. ида̄ни ким̣ кариссатха̄ти? та̄ ма̄та̄питӯхи вуттавачанам̣ а̄рочетва̄, ‘‘тумха̄кам̣ сантике паббаджисса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. тумхе ма̄туга̄ма̄ на̄ма амха̄кам̣ сантике паббаджитум̣ на ват̣т̣ати, амха̄кам̣ пана са̄санам̣ гахетва̄ бхиккхуниупассайам̣ гантва̄ паббаджатха̄ти. та̄ са̄дхӯти тхерасса са̄санам̣ гахетва̄ бхиккхунисан̇гхасса сантикам̣ гантва̄ паббаджим̣су. паббаджита̄ ча пана аппаматта̄ а̄та̄пинийо хутва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.
айам̣ саччако та̄сам̣ чатуннампи канит̣т̣хабха̄тико. та̄хи чатӯхипи уттаритарапан̃н̃о, ма̄та̄питӯнампи сантика̄ ва̄дасахассам̣, тато бахутаран̃ча ба̄хирасамайам̣ уггахетва̄ каттхачи агантва̄ ра̄джада̄раке сиппам̣ сиккха̄пенто таттхева веса̄лийам̣ васати, пан̃н̃а̄йа атипӯритатта̄ куччхи ме бхиджджеййа̄ти бхӣто айапат̣т̣ена куччхим̣ париккхипитва̄ чарати, имам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘саччако ниган̣т̣хапутто’’ти.
бхассаппава̄дакоти бхассам̣ вуччати катха̄магго, там̣ павадати катхетӣти бхассаппава̄дако. пан̣д̣итава̄доти ахам̣ пан̣д̣итоти евам̣ ва̄до. са̄дхусаммато бахуджанасса̄ти йам̣ йам̣ наккхаттача̄рена а̄дисати, там̣ там̣ йебхуййена татхева хоти, тасма̄ айам̣ са̄дхуладдхико бхаддакоти евам̣ саммато маха̄джанасса. ва̄дена ва̄дам̣ сама̄раддхоти катха̄маггена досам̣ а̄ропито. а̄йасма̄ ассаджӣти са̄рипуттаттхерасса а̄чарийо ассаджиттхеро. джан̇гха̄виха̄рам̣ анучан̇камама̄ноти тато тато личчхавира̄джагехато там̣ там̣ гехам̣ гаманаттха̄йа анучан̇камама̄но. йена̄йасма̄ ассаджи тенупасан̇камӣти касма̄ упасан̇ками? самайаджа̄нанаттхам̣.
евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ ‘саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти а̄хин̣д̣а̄ми, ‘самайам̣ панасса на джа̄на̄мӣ’ти на а̄ропесим̣. парасса хи самайам̣ н̃атва̄ а̄ропито ва̄до сва̄ропито на̄ма хоти. айам̣ пана саман̣асса готамасса са̄вако пан̃н̃а̄йати ассаджиттхеро; со аттано саттху самайе ковидо, ета̄хам̣ пуччхитва̄ катхам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’’ти. тасма̄ упасан̇ками. винетӣти катхам̣ винети, катхам̣ сиккха̄петӣти пуччхати. тхеро пана йасма̄ дуккханти вутте упа̄рамбхасса ока̄со хоти, маггапхала̄нипи парийа̄йена дуккханти а̄гата̄ни, айан̃ча дуккханти вутте тхерам̣ пуччхеййа – ‘‘бхо ассаджи, киматтхам̣ тумхе паббаджита̄’’ти. тато ‘‘маггапхалаттха̄йа̄’’ти вутте, – ‘‘найидам̣, бхо ассаджи, тумха̄кам̣ са̄санам̣ на̄ма, маха̄а̄гха̄танам̣ на̄метам̣, нирайуссадо на̄меса, наттхи тумха̄кам̣ сукха̄са̄, ут̣т̣ха̄йут̣т̣ха̄йа дуккхамева джира̄пента̄ а̄хин̣д̣атха̄’’ти досам̣ а̄ропеййа, тасма̄ парава̄дисса парийа̄йакатхам̣ ка̄тум̣ на ват̣т̣ати. йатха̄ еса аппатит̣т̣хо хоти, евамасса ниппарийа̄йакатхам̣ катхесса̄мӣти чинтетва̄, ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аничча’’нти имам̣ аничча̄наттавасенева катхам̣ катхети. дуссутанти сотум̣ айуттам̣.
354. сантха̄га̄рети ра̄джакула̄нам̣ аттха̄нуса̄санасантха̄га̄раса̄ла̄йам̣. йена те личчхавӣ тенупасан̇камӣти евам̣ кирасса ахоси – ‘‘ахам̣ пуббе самайам̣ аджа̄нанабха̄вена саман̣асса готамасса ва̄дам̣ на а̄ропесим̣, ида̄ни панасса маха̄са̄вакена катхитам̣ самайам̣ джа̄на̄ми, име ча мама антева̄сика̄ пан̃часата̄ личчхавӣ саннипатита̄. етехи саддхим̣ гантва̄ саман̣асса готамасса ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’’ти тасма̄ упасан̇ками. н̃а̄тан̃н̃атарена̄ти н̃а̄тесу абхин̃н̃а̄тесу пан̃чаваггийаттхересу ан̃н̃атарена. патит̣т̣хитанти йатха̄ тена патит̣т̣хитам̣. саче евам̣ патит̣т̣хиссати, атха пана ан̃н̃адева ваккхати, татра майа̄ ким̣ сакка̄ ка̄тунти ида̄нева пит̣т̣хим̣ париваттенто а̄ха. а̄кад̣д̣хеййа̄ти аттано абхимукхам̣ кад̣д̣хеййа. парикад̣д̣хеййа̄ти пурато пат̣ипан̣а̄меййа. сампарикад̣д̣хеййа̄ти ка̄лена а̄кад̣д̣хеййа, ка̄лена парикад̣д̣хеййа. сон̣д̣ика̄килан̃джанти сура̄гхаре пит̣т̣хакилан̃джам̣. сон̣д̣ика̄дхуттоти сура̄дхутто. ва̄лам̣ кан̣н̣е гахетва̄ти сура̄парисса̄ванаттхавикам̣ дховитука̄мо касат̣анидхунанаттхам̣ убхосу кан̣н̣есу гахетва̄. одхунеййа̄ти адхомукхам̣ катва̄ дхунеййа. ниддхунеййа̄ти уддхам̣мукхам̣ катва̄ дхунеййа. ниппхот̣еййа̄ти пунаппунам̣ паппхот̣еййа. са̄н̣адховикам̣ на̄ма̄ти еттха манусса̄ са̄н̣аса̄т̣акакаран̣аттхам̣ са̄н̣ава̄ке гахетва̄ мут̣т̣хим̣ мут̣т̣хим̣ бандхитва̄ удаке паккхипанти. те татийадивасе сут̣т̣ху килинна̄ хонти. атха манусса̄ амбилайа̄гусура̄дӣни а̄да̄йа таттха гантва̄ са̄н̣амут̣т̣хим̣ гахетва̄, даккхин̣ато ва̄мато саммукха̄ ча̄ти тӣсу пхалакесу саким̣ даккхин̣апхалаке, саким̣ ва̄мапхалаке, саким̣ саммукхапхалаке пахаранта̄ амбилайа̄гусура̄дӣни бхун̃джанта̄ пиванта̄ кха̄данта̄ дхованти. маханта̄ кӣл̣а̄ хоти. ран̃н̃о на̄го там̣ кӣл̣ам̣ дисва̄ гамбхӣрам̣ удакам̣ анупависитва̄ сон̣д̣а̄йа удакам̣ гахетва̄ саким̣ кумбхе саким̣ пит̣т̣хийам̣ саким̣ убхосу пассесу саким̣ антарасаттхийам̣ паккхипанто кӣл̣иттха. тадупа̄да̄йа там̣ кӣл̣итаджа̄там̣ са̄н̣адховикам̣ на̄ма вуччати, там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘са̄н̣адховикам̣ на̄ма кӣл̣итаджа̄там̣ кӣл̣атӣ’’ти. ким̣ со бхавама̄но саччако ниган̣т̣хапутто, йо бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессатӣти йо саччако ниган̣т̣хапутто бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессати, со ким̣ бхавама̄но ким̣ йаккхо бхавама̄но уда̄ху индо, уда̄ху брахма̄ бхавама̄но бхагавато ва̄дам̣ а̄ропессати? на хи сакка̄ пакатимануссена бхагавато ва̄дам̣ а̄ропетунти айаметтха адхиппа̄йо.
355. тена кхо пана самайена̄ти йасмим̣ самайе саччако а̄ра̄мам̣ па̄виси, тасмим̣. кисмим̣ пана самайе па̄висӣти? маха̄маджджханхикасамайе. касма̄ пана тасмим̣ самайе чан̇камантӣти? пан̣ӣтабходжанапаччайасса тхинамиддхасса виноданаттхам̣. дива̄падха̄ника̄ ва̄ те. та̄диса̄нан̃хи паччха̄бхаттам̣ чан̇камитва̄ нхатва̄ сарӣрам̣ утум̣ ган̣ха̄петва̄ нисаджджа саман̣адхаммам̣ каронта̄нам̣ читтам̣ екаггам̣ хоти. йена те бхиккхӯти со кира кухим̣ саман̣о готамоти паривен̣ато паривен̣ам̣ гантва̄ пуччхитва̄ пависисса̄мӣти вилокенто аран̃н̃е хаттхӣ вийа чан̇каме чан̇камама̄не пам̣сукӯликабхиккхӯ дисва̄ тесам̣ сантикам̣ агама̄си. там̣ сандха̄йа, ‘‘йена те бхиккхӯ’’тиа̄ди вуттам̣. кахам̣ ну кхо, бхоти катарасмим̣ а̄ва̄се ва̄ ман̣д̣апе ва̄ти аттхо. еса, аггивессана, бхагава̄ти тада̄ кира бхагава̄ паччӯсака̄ле маха̄карун̣а̄ сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ дасасахассачаккава̄л̣е саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аджа̄лам̣ паттхаритва̄ бодханеййасаттам̣ олокенто аддаса – ‘‘све саччако ниган̣т̣хапутто махатим̣ личчхавипарисам̣ гахетва̄ мама ва̄дам̣ а̄ропетука̄мо а̄гамиссатӣ’’ти. тасма̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ бхиккхусан̇гхапарива̄ро веса̄лийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пин̣д̣апа̄тапат̣икканто маха̄париса̄йа нисӣдитум̣ сукхат̣т̣ха̄не нисӣдисса̄мӣти гандхакут̣им̣ апависитва̄ маха̄ване ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди. те бхиккхӯ бхагавато ваттам̣ дассетва̄ а̄гата̄, саччакена пут̣т̣ха̄ дӯре нисиннам̣ бхагавантам̣ дассента̄, ‘‘еса аггивессана бхагава̄’’ти а̄хам̣су.
махатийа̄ личчхавипариса̄йа саддхинти хет̣т̣ха̄ пан̃чаматтехи личчхависатехи паривутоти вуттам̣. те етасса антева̄сика̄йева, антовеса̄лийам̣ пана саччако пан̃чаматта̄ни личчхавира̄джасата̄ни гахетва̄, ‘‘ва̄даттхико бхагавантам̣ упасан̇каманто’’ти сутва̄ двиннам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ катха̄салла̄пам̣ сосса̄ма̄ти йебхуййена манусса̄ никкханта̄, евам̣ са̄ париса̄ махатӣ апариччхиннаган̣ана̄ ахоси. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ти ете убхатопаккхика̄, те евам̣ чинтесум̣ – ‘‘саче но миччха̄дит̣т̣хика̄ чодессанти, ‘касма̄ тумхе саман̣ам̣ готамам̣ вандиттха̄’ти, тесам̣, ‘ким̣ ан̃джалиматтакаран̣енапи вандитам̣ хотӣ’ти ваккха̄ма. саче но самма̄дит̣т̣хика̄ чодессанти, ‘касма̄ бхагавантам̣ на вандиттха̄’ти, ‘ким̣ сӣсена бхӯмим̣ пахарантенева вандитам̣ хоти, нану ан̃джаликаммампи вандана̄ ева̄’ти ваккха̄ма̄’’ти. на̄ма готтанти, бхо готама, ахам̣ асукасса путто датто на̄ма митто на̄ма идха а̄гатоти ваданта̄ на̄мам̣ са̄венти на̄ма. бхо готама, ахам̣ ва̄сит̣т̣хо на̄ма качча̄но на̄ма идха а̄гатоти ваданта̄ готтам̣ са̄венти на̄ма. ете кира далидда̄ джин̣н̣акулапутта̄ парисамаджджхе на̄маготтавасена па̄кат̣а̄ бхависса̄ма̄ти евам̣ акам̣су. йе пана тун̣хӣбхӯта̄ нисӣдим̣су, те кера̄т̣ика̄ чева андхаба̄ла̄ ча. таттха кера̄т̣ика̄, ‘‘екам̣ две катха̄салла̄пе каронто висса̄сико хоти, атха висса̄се сати екам̣ две бхиккха̄ ада̄тум̣ на йутта’’нти тато атта̄нам̣ мочента̄ тун̣хӣ нисӣданти. андхаба̄ла̄ ан̃н̃а̄н̣ата̄йева аваккхиттаматтика̄пин̣д̣о вийа йаттха каттхачи тун̣хӣбхӯта̄ нисӣданти.
356. кин̃чидева десанти кан̃чи ока̄сам̣ кин̃чи ка̄ран̣ам̣, атхасса бхагава̄ пан̃хапуччхане усса̄хам̣ джаненто а̄ха – пуччха, аггивессана, йада̄кан̇кхасӣти. тассаттхо – ‘‘пуччха йади а̄кан̇кхаси, на ме пан̃хависсаджджане бха̄ро аттхи’’. атха ва̄ ‘‘пуччха йам̣ а̄кан̇кхаси, саббам̣ те виссаджджесса̄мӣ’’ти саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси аса̄дха̄ран̣ам̣ паччекабуддхааггаса̄вамаха̄са̄вакехи. те хи йада̄кан̇кхасӣти на ваданти, сутва̄ ведисса̄ма̄ти ваданти. буддха̄ пана ‘‘пуччха̄вусо, йада̄кан̇кхасӣ’’ти (сам̣. ни. 1.237) ва̄, ‘‘пуччха, маха̄ра̄джа, йада̄кан̇кхасӣ’’ти (дӣ. ни. 1.162) ва̄,
‘‘пуччха ва̄сава мам̣ пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;
тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ ити. (дӣ. ни. 2.356) ва̄,
‘‘тена хи твам̣, бхиккху, саке а̄сане нисӣдитва̄ пуччха йада̄кан̇кхасӣ’’ти (ма. ни. 3.85) ва̄,
‘‘ба̄варисса ча туйхам̣ ва̄, саббесам̣ саббасам̣сайам̣;
ката̄вака̄са̄ пуччхавхо, йам̣ кин̃чи манасиччхатха̄’’ти. (су. ни. 1036) ва̄,
‘‘пуччха мам̣ сабхийа пан̃хам̣, йам̣ кин̃чи манасиччхаси;
тасса тассева пан̃хасса, ахам̣ антам̣ кароми те’’ ити. (су. ни. 517) ва̄ –
тесам̣ тесам̣ йаккханариндадевасаман̣абра̄хман̣апарибба̄джака̄нам̣ саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄ренти. аначчхарийан̃четам̣, йам̣ бхагава̄ буддхабхӯмим̣ патва̄ етам̣ пава̄ран̣ам̣ пава̄реййа. йо бодхисаттабхӯмийам̣ падесан̃а̄н̣епи т̣хито
‘‘кон̣д̣ан̃н̃а пан̃ха̄ни вийа̄карохи,
йа̄чанти там̣ исайо са̄дхурӯпа̄;
кон̣д̣ан̃н̃а есо мануджесу дхаммо,
йам̣ вуддхама̄гаччхати еса бха̄ро’’ти. (джа̄. 2.17.60) –
евам̣ сакка̄дӣнам̣ аттха̄йа исӣхи йа̄чито
‘‘ката̄вака̄са̄ пуччханту бхонто,
йам̣ кин̃чи пан̃хам̣ манаса̄бхипаттхитам̣;
ахан̃хи там̣ там̣ во вийа̄кариссам̣,
н̃атва̄ сайам̣ локамимам̣ паран̃ча̄’’ти. (джа̄. 2.17.61);
евам̣ сарабхан̇гака̄ле, самбхаваджа̄таке ча сакаладжамбудӣпам̣ тиккхаттум̣ вичаритва̄ пан̃ха̄нам̣ антакарам̣ адисва̄ сучиратена бра̄хман̣ена пан̃хам̣ пут̣т̣хо ока̄се ка̄рите, джа̄тийа̄ саттавассо ратхика̄йам̣ пам̣сум̣ кӣл̣анто паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ антаравӣтхийам̣ нисиннова –
‘‘таггха те ахамаккхиссам̣, йатха̄пи кусало татха̄;
ра̄джа̄ ча кхо там̣ джа̄на̄ти, йади ка̄хати ва̄ на ва̄’’ти. (джа̄. 1.16.172) –
саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси.
евам̣ бхагавата̄ саббан̃н̃упава̄ран̣а̄йа пава̄рита̄йа аттамано пан̃хам̣ пуччханто, ‘‘катхам̣ пана, бхо готама̄’’тиа̄дима̄ха.
атхасса бхагава̄, ‘‘пассатха, бхо, ан̃н̃ам̣ са̄вакена катхитам̣, ан̃н̃ам̣ саттха̄ катхети, нану майа̄ пат̣икаччева вуттам̣, ‘саче татха̄ патит̣т̣хиссати, йатха̄сса са̄вакена патит̣т̣хитам̣, ева̄хам̣ ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣ’ти. айам̣ пана ан̃н̃амева катхети, таттха ким̣ майа̄ сакка̄ ка̄ту’’нти евам̣ ниган̣т̣хасса вачанока̄со ма̄ хотӯти хет̣т̣ха̄ ассаджиттхерена катхитанийа̄менева катхенто, евам̣ кхо ахам̣, аггивессана̄тиа̄дима̄ха. упама̄ мам̣, бхо готама, пат̣ибха̄тӣти, бхо готама, майхам̣ ека̄ упама̄ упат̣т̣ха̄ти, а̄хара̄ми там̣ упаманти вадати. пат̣ибха̄ту там̣, аггивессана̄ти упат̣т̣ха̄ту те, аггивессана, а̄хара там̣ упамам̣ висаттхоти бхагава̄ авоча. балакаран̣ӣйа̄ти ба̄хубалена каттабба̄ касива̄н̣иджджа̄дика̄ камманта̄. рӯпатта̄йам̣ пурисапуггалоти рӯпам̣ атта̄ асса̄ти рӯпатта̄, рӯпам̣ атта̄ти гахетва̄ т̣хитапуггалам̣ дӣпети. рӯпе патит̣т̣ха̄йа̄ти тасмим̣ атта̄ти гахитарӯпе патит̣т̣хахитва̄. пун̃н̃ам̣ ва̄ апун̃н̃ам̣ ва̄ пасаватӣти кусалам̣ ва̄ акусалам̣ ва̄ пат̣илабхати. веданатта̄дӣсупи есева найо. имина̄ ким̣ дӣпети? име пан̃чаккхандха̄ имесам̣ сатта̄нам̣ патхавӣ вийа патит̣т̣ха̄, те имесу пан̃часу кхандхесу патит̣т̣ха̄йа кусала̄кусалакаммам̣ на̄ма а̄йӯханти. тумхе еварӯпам̣ виджджама̄намева атта̄нам̣ пат̣иседхенто пан̃чаккхандха̄ анатта̄ти дӣпетха̄ти ативийа сака̄ран̣ам̣ катва̄ упамам̣ а̄хари. имина̄ ча ниган̣т̣хена а̄хат̣аопаммам̣ нийатамева, саббан̃н̃убуддхато ан̃н̃о тасса катхам̣ чхиндитва̄ ва̄де досам̣ да̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. дувидха̄ хи пуггала̄ буддхавенеййа̄ ча са̄вакавенеййа̄ ча. са̄вакавенеййе са̄вака̄пи виненти буддха̄пи. буддхавенеййе пана са̄вака̄ винетум̣ на сакконти, буддха̄ва виненти. айампи ниган̣т̣хо буддхавенеййо, тасма̄ етасса ва̄дам̣ чхиндитва̄ ан̃н̃о досам̣ да̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. тенасса бхагава̄ сайамева ва̄де досадассанаттхам̣ нану твам̣, аггивессана̄тиа̄дима̄ха.
атха ниган̣т̣хо чинтеси – ‘‘ативийа саман̣о готамо мама ва̄дам̣ патит̣т̣хапети, саче упари кочи досо бхависсати, мамам̣ екакам̣йева нигган̣хиссати. ханда̄хам̣ имам̣ ва̄дам̣ маха̄джанасса̄пи маттхаке паккхипа̄мӣ’’ти, тасма̄ евама̄ха – ахампи, бхо готама, евам̣ вада̄ми рӯпам̣ ме атта̄…пе… вин̃н̃а̄н̣ам̣ ме атта̄ти, айан̃ча махатӣ джаната̄ти. бхагава̄ пана ниган̣т̣хато сатагун̣енапи сахассагун̣енапи сатасахассагун̣енапи ва̄дӣваратаро, тасма̄ чинтеси – ‘‘айам̣ ниган̣т̣хо атта̄нам̣ мочетва̄ маха̄джанасса маттхаке ва̄дам̣ паккхипати, на̄сса атта̄нам̣ мочетум̣ дасса̄ми, маха̄джанато ниваттетва̄ екакам̣йева нам̣ нигган̣хисса̄мӣ’’ти. атха нам̣ кин̃хи те, аггивессана̄тиа̄дима̄ха. тассаттхо – на̄йам̣ джаната̄ мама ва̄дам̣ а̄ропетум̣ а̄гата̄, твам̣йева сакалам̣ веса̄лим̣ сам̣ват̣т̣итва̄ мама ва̄дам̣ а̄ропетум̣ а̄гато, тасма̄ твам̣ сакамева ва̄дам̣ нивет̣хехи, ма̄ маха̄джанасса маттхаке паккхипасӣти. со пат̣иджа̄нанто ахан̃хи, бхо готама̄тиа̄дима̄ха.
357. ити бхагава̄ ниган̣т̣хасса ва̄дам̣ патит̣т̣хапетва̄, тена хи, аггивессана̄ти пуччхам̣ а̄рабхи. таттха тена хӣти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. йасма̄ твам̣ пан̃чаккхандхе аттато пат̣иджа̄на̄си, тасма̄ти аттхо. сакасмим̣ виджитети аттано рат̣т̣хе. гха̄тета̄йам̣ ва̄ гха̄тетунти гха̄та̄рахам̣ гха̄тетаббайуттакам̣ гха̄тетум̣. джа̄пета̄йам̣ ва̄ джа̄петунти дханаджа̄нирахам̣ джа̄петаббайуттам̣ джа̄петум̣ джин̣н̣адханам̣ ка̄тум̣. пабба̄джета̄йам̣ ва̄ пабба̄джетунти сакарат̣т̣хато пабба̄джана̄рахам̣ пабба̄джетум̣, нӣхаритум̣. ваттитун̃ча арахатӣти ваттати чева ваттитун̃ча арахати. ваттитум̣ йуттоти дӣпети. ити ниган̣т̣хо аттано ва̄дабхеданаттхам̣ а̄хат̣ака̄ран̣амева аттано ма̄ран̣аттха̄йа а̄вудхам̣ тикхин̣ам̣ каронто вийа висесетва̄ дӣпети, йатха̄ там̣ ба̄ло. евам̣ ме рӯпам̣ хотӯти мама рӯпам̣ евам̣видхам̣ хоту, па̄са̄дикам̣ абхирӯпам̣ алан̇катаппат̣ийаттам̣ суван̣н̣аторан̣ам̣ вийа сусаджджитачиттапат̣о вийа ча мана̄падассананти. евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣти мама рӯпам̣ евам̣видхам̣ ма̄ хоту, дуббан̣н̣ам̣ дуссан̣т̣хитам̣ валитапалитам̣ тилакасама̄кин̣н̣анти.
тун̣хӣ ахосӣти ниган̣т̣хо имасмим̣ т̣ха̄не вираддхабха̄вам̣ н̃атва̄, ‘‘саман̣о готамо мама ва̄дам̣ бхинданаттха̄йа ка̄ран̣ам̣ а̄хари, ахам̣ ба̄лата̄йа тамева висесетва̄ дӣпесим̣, ида̄ни нат̣т̣хомхи, саче ваттатӣти ваккха̄ми, име ра̄джа̄но ут̣т̣хахитва̄, ‘аггивессана, твам̣ мама рӯпе васо ваттатӣти вадаси, йади те рӯпе васо ваттати, касма̄ твам̣ йатха̄ име личчхавира̄джа̄но та̄ватим̣садевасадисехи аттабха̄вехи вирочанти абхирӯпа̄ па̄са̄дика̄, евам̣ на вирочасӣ’ти. саче на ваттатӣти ваккха̄ми, саман̣о готамо ут̣т̣хахитва̄, ‘аггивессана, твам̣ пуббе ваттати ме рӯпасмим̣ васоти ватва̄ ида̄ни пат̣иккхипасӣ’ти ва̄дам̣ а̄ропессати. ити ваттатӣти вуттепи еко досо, на ваттатӣти вуттепи еко досо’’ти тун̣хӣ ахоси. дутийампи бхагава̄ пуччхи, дутийампи тун̣хӣ ахоси. йасма̄ пана йа̄вататийам̣ бхагавата̄ пуччхите абйа̄каронтасса саттадха̄ муддха̄ пхалати, буддха̄ ча на̄ма сатта̄нам̣йева аттха̄йа каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамӣнам̣ пӯритатта̄ саттесу балаваануддайа̄ хонти. тасма̄ йа̄вататийам̣ апуччхитва̄ атха кхо бхагава̄ саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ етадавоча – етам̣ ‘‘бйа̄карохӣ да̄нӣ’’тиа̄дивачанам̣ авоча.
таттха сахадхаммиканти сахетукам̣ сака̄ран̣ам̣. ваджирам̣ па̄н̣имхи асса̄ти ваджирапа̄н̣и. йаккхоти на йо ва̄ со ва̄ йаккхо, сакко девара̄джа̄ти ведитаббо. а̄диттанти аггиван̣н̣ам̣. сампаджджалитанти сут̣т̣ху паджджалитам̣. саджотибхӯтанти самантато джотибхӯтам̣, екаггиджа̄лабхӯтанти аттхо. т̣хито хотӣти махантам̣ сӣсам̣, кандаламакуласадиса̄ да̄т̣ха̄, бхайа̄нака̄ни аккхина̄са̄дӣнӣти евам̣ вирӯпарӯпам̣ ма̄петва̄ т̣хито. касма̄ панеса а̄гатоти? дит̣т̣хивиссаджджа̄панаттхам̣. апича, ‘‘ахан̃чева кхо пана дхаммам̣ десеййам̣, паре ча ме на а̄джа̄неййу’’нти евам̣ дхаммадесана̄йа аппоссуккабха̄вам̣ а̄панне бхагавати сакко маха̄брахмуна̄ саддхим̣ а̄гантва̄, ‘‘бхагава̄ дхаммам̣ десетха, тумха̄кам̣ а̄н̣а̄йа аваттама̄не майам̣ ватта̄песса̄ма, тумха̄кам̣ дхаммачаккам̣ хоту, амха̄кам̣ а̄н̣а̄чакка’’нти пат̣ин̃н̃амака̄си. тасма̄ ‘‘аджджа саччакам̣ та̄сетва̄ пан̃хам̣ виссаджджа̄песса̄мӣ’’ти а̄гато.
бхагава̄ чева пассати, саччако ча ниган̣т̣хапуттоти йади хи там̣ ан̃н̃епи пассеййум̣. там̣ ка̄ран̣ам̣ агару асса, ‘‘саман̣о готамо саччакам̣ аттано ва̄де анотарантам̣ н̃атва̄ йаккхам̣ а̄ва̄хетва̄ дассеси, тато саччако бхайена катхесӣ’’ти вадеййум̣. тасма̄ бхагава̄ чева пассати саччако ча. тасса там̣ дисва̄ва сакаласарӣрато седа̄ муччим̣су, антокуччхи випариваттама̄на̄ маха̄равам̣ рави. со ‘‘ан̃н̃епи ну кхо пассантӣ’’ти олокенто кассачи ломахам̣саматтампи на аддаса. тато – ‘‘идам̣ бхайам̣ мамева уппаннам̣. сача̄хам̣ йаккхоти ваккха̄ми, ‘ким̣ туйхамева аккхӣни аттхи, твамева йаккхам̣ пассаси, пат̣хамам̣ йаккхам̣ адисва̄ саман̣ена готамена ва̄дасан̇гха̄т̣е кхиттова йаккхам̣ пассасӣ’ти вадеййу’’нти чинтетва̄ – ‘‘на да̄ни ме идха ан̃н̃ам̣ пат̣исаран̣ам̣ аттхи, ан̃н̃атра саман̣а̄ готама̄’’ти ман̃н̃ама̄но, атха кхо саччако ниган̣т̣хапутто…пе… бхагавантам̣ етадавоча. та̄н̣ам̣ гавесӣти та̄н̣анти гавесама̄но. лен̣ам̣ гавесӣти лен̣анти гавесама̄но. саран̣ам̣ гавесӣти саран̣анти гавесама̄но. еттха ча та̄йати раккхатӣти та̄н̣ам̣. нилӣйанти еттха̄ти лен̣ам̣. саратӣти саран̣ам̣, бхайам̣ хим̣сати виддхам̣сетӣти аттхо.
358. манаси каритва̄ти манамхи катва̄ паччавеккхитва̄ упадха̄ретва̄. евам̣ ме ведана̄ хотӯти кусала̄ва хоту, сукха̄ва хоту. евам̣ ме сан̃н̃а̄ хотӯти кусала̄ва хоту, сукха̄ва хоту, соманассасампайутта̄ва хотӯти. сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣есупи есева найо. ма̄ ахосӣти еттха пана вуттавипарийа̄йена аттхо ведитаббо. каллам̣ нӯти йуттам̣ ну. саманупасситунти ‘‘етам̣ мама есохамасми есо ме атта̄’’ти евам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена пасситум̣. но хидам̣, бхо готама̄ти на йуттаметам̣, бхо готама. ити бхагава̄ йатха̄ на̄ма чхеко ахитун̣д̣ико саппадат̣т̣хависам̣ тенева саппена пуна д̣ам̣са̄петва̄ убба̄хеййа, евам̣ тассам̣йева парисати саччакам̣ ниган̣т̣хапуттам̣ тенева мукхена пан̃чаккхандха̄ аничча̄ дуккха̄ анатта̄ти вада̄песи. дуккхам̣ аллӣноти имам̣ пан̃чаккхандхадуккхам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи аллӣно. упагато аджджхоситотипи тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева ведитаббо. дуккхам̣ етам̣ мама̄тиа̄дӣсу пан̃чаккхандхадуккхам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хивасена саманупассатӣти аттхо. париджа̄неййа̄ти аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти тӣран̣апарин̃н̃а̄йа парито джа̄неййа. париккхепетва̄ти кхайам̣ вайам̣ ануппа̄дам̣ упанетва̄.
359. наванти тарун̣ам̣. акуккукаджа̄танти пуппхаггахан̣ака̄ле анто ан̇гут̣т̣хаппама̄н̣о еко гханадан̣д̣ако ниббаттати, тена вирахитанти аттхо. риттоти сун̃н̃о антоса̄равирахито. риттатта̄ва туччхо. апараддхоти пара̄джито. бха̄сита̄ кхо пана тети идам̣ бхагава̄ тасса мукхарабха̄вам̣ пака̄сетва̄ нигган̣ханто а̄ха. со кира пуббе пӯран̣а̄дайо чха саттха̄ро упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхати. те виссаджджетум̣ на сакконти. атха несам̣ парисамаджджхе махантам̣ виппака̄рам̣ а̄ропетва̄ ут̣т̣ха̄йа джайам̣ паведенто гаччхати. со самма̄самбуддхампи татхева вихет̣хесса̄мӣти сан̃н̃а̄йа упасан̇камитва̄ –
‘‘амбхо ко на̄ма йам̣ руккхо, синнапатто сакан̣т̣ако;
йаттха екаппаха̄рена, уттаман̇гам̣ вибхиджджита’’нти.
айам̣ кхадирам̣ а̄хачча аса̄ракаруккхапаричито мудутун̣д̣асакун̣о вийа саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣аса̄рам̣ а̄хачча н̃а̄н̣атун̣д̣абхедам̣ патто саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса тхаддхабха̄вам̣ ан̃н̃а̄си. тадасса парисамаджджхе пака̄сенто бха̄сита̄ кхо пана тетиа̄дима̄ха. наттхи етарахӣти упа̄диннакасарӣре седо на̄ма наттхӣти на ваттаббам̣, етарахи пана наттхӣти вадати. суван̣н̣аван̣н̣ам̣ ка̄йам̣ виварӣти на саббам̣ ка̄йам̣ вивари. буддха̄ на̄ма ган̣т̣хикам̣ пат̣имун̃читва̄ пат̣иччханнасарӣра̄ парисати дхаммам̣ десенти. атха бхагава̄ галава̄т̣акасаммукхат̣т̣ха̄не чӣварам̣ гахетва̄ чатуран̇гуламаттам̣ ота̄реси. ота̄ритаматте пана тасмим̣ суван̣н̣аван̣н̣а̄ расмийо пун̃джапун̃джа̄ хутва̄ суван̣н̣агхат̣ато раттасуван̣н̣арасадха̄ра̄ вийа, раттаван̣н̣авала̄хакато виджджулата̄ вийа ча никкхамитва̄ суван̣н̣амураджасадисам̣ маха̄кхандхам̣ уттамасирам̣ падаккхин̣ам̣ курума̄на̄ а̄ка̄се паккхандим̣су. касма̄ пана бхагава̄ евамака̄сӣти? маха̄джанасса кан̇кха̄виноданаттхам̣. маха̄джано хи саман̣о готамо майхам̣ седо наттхӣти вадати, саччакасса та̄ва ниган̣т̣хапуттасса йанта̄рул̣хасса вийа седа̄ паггхаранти. саман̣о пана готамо гханадупат̣т̣ачӣварам̣ па̄рупитва̄ нисинно, анто седасса аттхита̄ ва̄ наттхита̄ ва̄ катхам̣ сакка̄ н̃а̄тунти кан̇кхам̣ кареййа, тасса кан̇кха̄виноданаттхам̣ евамака̄си. ман̇кубхӯтоти ниттеджабхӯто. паттаккхандхоти патитаккхандхо. аппат̣ибха̄ноти уттари аппассанто. нисӣдӣти па̄дан̇гут̣т̣хакена бхӯмим̣ касама̄но нисӣди.
360. думмукхоти на вирӯпамукхо, абхирӯпо хи со па̄са̄дико. на̄мам̣ панасса етам̣. абхаббо там̣ поккхаран̣им̣ пуна отаритунти саббесам̣ ал̣а̄нам̣ бхаггатта̄ паччхиннагамано отаритум̣ абхаббо, таттхева ка̄какулала̄дӣнам̣ бхаттам̣ хотӣти дассети. висӯка̄йика̄нӣти дит̣т̣хивисӯка̄ни. висевита̄нӣти дит̣т̣хисан̃чарита̄ни. виппхандита̄нӣти дит̣т̣хивиппхандита̄ни. йадидам̣ ва̄да̄дхиппа̄йоти еттха йадиданти нипа̄таматтам̣; ва̄да̄дхиппа̄йо хутва̄ ва̄дам̣ а̄ропесса̄мӣти аджджха̄сайена упасан̇камитум̣ абхаббо; дхаммассавана̄йа пана упасан̇камеййа̄ти дассети. думмукхам̣ личчхавипуттам̣ етадавоча̄ти касма̄ авоча? думмукхасса кирасса упама̄харан̣ака̄ле сеса личчхавикума̄ра̄пи чинтесум̣ – ‘‘имина̄ ниган̣т̣хена амха̄кам̣ сиппуггахан̣ат̣т̣ха̄не чирам̣ авама̄но като, айам̣ да̄ни амиттасса пит̣т̣хим̣ пасситум̣ ка̄ло. майампи екекам̣ упамам̣ а̄харитва̄ па̄н̣иппаха̄рена патитам̣ муггарена потхенто вийа татха̄ нам̣ карисса̄ма, йатха̄ на пуна парисамаджджхе сӣсам̣ уккхипитум̣ саккхиссатӣ’’ти, те опамма̄ни каритва̄ думмукхасса катха̄парийоса̄нам̣ а̄гамайама̄на̄ нисӣдим̣су. саччако тесам̣ адхиппа̄йам̣ н̃атва̄, име саббева гӣвам̣ уккхипитва̄ от̣т̣хехи чалама̄нехи т̣хита̄; саче паччека̄ упама̄ харитум̣ лабхиссанти, пуна майа̄ парисамаджджхе сӣсам̣ уккхипитум̣ на сакка̄ бхависсати, ханда̄хам̣ думмукхам̣ апаса̄детва̄ йатха̄ ан̃н̃асса ока̄со на хоти, евам̣ катха̄ва̄рам̣ паччхиндитва̄ саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣти тасма̄ етадавоча. таттха а̄гамехӣти тит̣т̣ха, ма̄ пуна бхан̣а̄хӣти аттхо.
361. тит̣т̣хатеса̄, бхо готама̄ти, бхо готама, еса̄ амха̄кан̃чева ан̃н̃есан̃ча путхусаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ва̄ча̄ тит̣т̣хату. вила̄пам̣ вилапитам̣ ман̃н̃ети етан̃хи вачанам̣ вилапитам̣ вийа хоти, виппалапитаматтам̣ хотӣти аттхо. атха ва̄ тит̣т̣хатеса̄ти еттха катха̄ти а̄харитва̄ ваттабба̄. ва̄ча̄вила̄пам̣ вилапитам̣ ман̃н̃ети еттха панидам̣ ва̄ча̄ниччха̄ран̣ам̣ вилапитаматтам̣ ман̃н̃е хотӣти аттхо.
ида̄ни пан̃хам̣ пуччханто китта̄вата̄тиа̄дима̄ха. таттха веса̄раджджапаттоти н̃а̄н̣апатто. апараппаччайоти апараппаттийо. атхасса бхагава̄ пан̃хам̣ виссадждженто идха, аггивессана̄тиа̄дима̄ха, там̣ утта̄наттхамева. йасма̄ панеттха пассатӣти вуттатта̄ секкхабхӯми дассита̄. тасма̄ уттари асеккхабхӯмим̣ пуччханто дутийам̣ пан̃хам̣ пуччхи, тамписса бхагава̄ бйа̄ка̄си. таттха дассана̄нуттарийена̄тиа̄дӣсу дассана̄нуттарийанти локийалокуттара̄ пан̃н̃а̄. пат̣ипада̄нуттарийанти локийалокуттара̄ пат̣ипада̄. вимутта̄нуттарийанти локийалокуттара̄ вимутти. суддхалокуттарамева ва̄ гахетва̄ дассана̄нуттарийанти арахаттамаггасамма̄дит̣т̣хи. пат̣ипада̄нуттарийанти сеса̄ни магган̇га̄ни. вимутта̄нуттарийанти аггапхалавимутти. кхӣн̣а̄савасса ва̄ нибба̄надассанам̣ дассана̄нуттарийам̣ на̄ма. магган̇га̄ни пат̣ипада̄нуттарийам̣. аггапхалам̣ вимутта̄нуттарийанти ведитаббам̣. буддхо со бхагава̄ти со бхагава̄ сайампи чатта̄ри сачча̄ни буддхо. бодха̄йа̄ти паресампи чатусаччабодха̄йа дхаммам̣ десети. дантотиа̄дӣсу дантоти ниббисевано. даматха̄йа̄ти ниббисеванаттха̄йа. сантоти саббакилесавӯпасамена санто. саматха̄йа̄ти килесавӯпасама̄йа. тин̣н̣оти чатурогхатин̣н̣о. таран̣а̄йа̄ти чатурогхатаран̣а̄йа. париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. паринибба̄на̄йа̄ти килесапаринибба̄наттха̄йа.
362. дхам̣сӣти гун̣адхам̣сака̄. пагабба̄ти ва̄ча̄па̄габбийена саманна̄гата̄. а̄са̄детаббанти гхат̣т̣етаббам̣. а̄саджджа̄ти гхат̣т̣етва̄. натвева бхавантам̣ готаманти бхавантам̣ готамам̣ а̄саджджа кассачи аттано ва̄дам̣ анупахатам̣ сакалам̣ а̄да̄йа паккамитум̣ тха̄мо наттхӣти дассети. на хи бхагава̄ хаттхиа̄дайо вийа кассачи джӣвитантара̄йам̣ кароти. айам̣ пана ниган̣т̣хо има̄ тиссо упама̄ на бхагавато уккам̣санаттхам̣ а̄хари, аттуккам̣санаттхамева а̄хари. йатха̄ хи ра̄джа̄ кан̃чи паччаттхикам̣ гха̄тетва̄ евам̣ на̄ма сӯро евам̣ тха̄масампанно пурисо бхависсатӣти паччаттхикам̣ тхоментопи атта̄намева тхомети. евамева сопи сийа̄ хи, бхо готама, хаттхим̣ пабхиннантиа̄дӣхи бхагавантам̣ уккам̣сентопи майамева сӯра̄ майам̣ пан̣д̣ита̄ майам̣ бахуссута̄йева евам̣ пабхиннахаттхим̣ вийа, джалитааггиккхандхам̣ вийа, пхан̣акатаа̄сӣвисам̣ вийа ча ва̄даттхика̄ самма̄самбуддхам̣ упасан̇камимха̄ти атта̄нам̣йева уккам̣сети. евам̣ атта̄нам̣ уккам̣сетва̄ бхагавантам̣ нимантайама̄но адхива̄сету метиа̄дима̄ха. таттха адхива̄сетӯти сампат̣иччхату. сва̄тана̄йа̄ти йам̣ ме тумхесу ка̄рам̣ карото све бхависсати пун̃н̃ан̃ча пӣтипа̄моджджан̃ча, тадаттха̄йа. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена̄ти бхагава̄ ка̄йан̇гам̣ ва̄ ва̄чан̇гам̣ ва̄ ачопетва̄ аббхантарейева кхантим̣ дха̄ренто тун̣хӣбха̄вена адхива̄сеси. саччакасса ануггахакаран̣аттхам̣ манаса̄ва сампат̣иччхӣти вуттам̣ хоти.
363. йамасса патирӯпам̣ ман̃н̃еййа̄тха̄ти те кира личчхавӣ тасса пан̃чатха̄липа̄касата̄ни ниччабхаттам̣ а̄харанти. тадева сандха̄йа еса све тумхе йам̣ асса саман̣асса готамасса патирӯпам̣ каппийанти ман̃н̃еййа̄тха, там̣ а̄хареййа̄тха; саман̣асса хи готамасса тумхе парича̄рака̄ каппийа̄каппийам̣ йутта̄йуттам̣ джа̄на̄тха̄ти вадати. бхатта̄бхиха̄рам̣ абхихарим̣сӯти абхихаритаббам̣ бхаттам̣ абхихарим̣су. пан̣ӣтена̄ти уттамена. сахаттха̄ти сахаттхена. сантаппетва̄ти сут̣т̣ху таппетва̄, парипун̣н̣ам̣ сухитам̣ йа̄вадаттхам̣ катва̄. сампава̄ретва̄ти сут̣т̣ху пава̄ретва̄, алам̣ аланти хаттхасан̃н̃а̄йа пат̣иккхипа̄петва̄. бхутта̄винти бхуттавантам̣. онӣтапаттапа̄н̣инти паттато онӣтапа̄н̣им̣, апанӣтахаттханти вуттам̣ хоти. ‘‘ониттапаттапа̄н̣и’’нтипи па̄т̣хо, тассаттхо, ониттам̣ на̄на̄бхӯтам̣ паттам̣ па̄н̣ито асса̄ти ониттапаттапа̄н̣ӣ. там̣ ониттапаттапа̄н̣им̣, хаттхе ча паттан̃ча дховитва̄ екаманте паттам̣ никкхипитва̄ нисиннанти аттхо. екамантам̣ нисӣдӣти бхагавантам̣ евам̣бхӯтам̣ н̃атва̄ екасмим̣ ока̄се нисӣдӣти аттхо. пун̃н̃ан̃ча̄ти йам̣ имасмим̣ да̄не пун̃н̃ам̣, а̄йатим̣ випа̄каккхандха̄ти аттхо. пун̃н̃амахӣти випа̄каккхандха̄нам̣йева парива̄ро. там̣ да̄йака̄нам̣ сукха̄йа хотӯти там̣ имесам̣ личчхавӣнам̣ сукхаттха̄йа хоту. идам̣ кира со ахам̣ паббаджито на̄ма, паббаджитена ча на йуттам̣ аттано да̄нам̣ ниййа̄тетунти тесам̣ ниййа̄тенто евама̄ха. атха бхагава̄ йасма̄ личчхавӣхи саччакасса диннам̣, на бхагавато. саччакена пана бхагавато диннам̣, тасма̄ таматтхам̣ дӣпенто йам̣ кхо, аггивессана̄тиа̄дима̄ха. ити бхагава̄ ниган̣т̣хасса матена вина̄йева аттано диннам̣ даккхин̣ам̣ ниган̣т̣хасса ниййа̄теси, са̄ часса ана̄гате ва̄сана̄ бхависсатӣти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
чӯл̣асаччакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.