7. чӯл̣ахаттхипадопамасуттаван̣н̣ана̄

288. евам̣ ме сутанти чӯл̣ахаттхипадопамасуттам̣. таттха саббасетена вал̣ава̄бхиратхена̄ти, ‘‘сета̄ судам̣ асса̄ йутта̄ хонти сета̄лан̇ка̄ра̄. сето ратхо сета̄лан̇ка̄ро сетапарива̄ро, сета̄ расмийо, сета̄ патодалат̣т̣хи, сетам̣ чхаттам̣, сетам̣ ун̣хӣсам̣, сета̄ни ваттха̄ни, сета̄ упа̄хана̄, сета̄йа судам̣ ва̄лабӣджанийа̄ бӣджийатӣ’’ти (сам̣. ни. 5.4) евам̣ вуттена сакаласетена чатӯхи вал̣ава̄хи йуттаратхена.

ратхо ча на̄месо дувидхо хоти – йодхаратхо, алан̇ка̄раратхоти. таттха йодхаратхо чатурассасан̣т̣ха̄но хоти на̄тимаха̄, двиннам̣ тин̣н̣ам̣ ва̄ джана̄нам̣ гахан̣асаматтхо. алан̇ка̄раратхо маха̄ хоти, дӣгхато дӣгхо, путхулато путхуло. таттха чхаттагга̄хако ва̄лабӣджанигга̄хако та̄лаван̣т̣агга̄хакоти евам̣ ат̣т̣ха ва̄ даса ва̄ сукхена т̣ха̄тум̣ ва̄ нисӣдитум̣ ва̄ нипаджджитум̣ ва̄ сакконти, айампи алан̇ка̄раратхойева. со саббо сачаккапан̃джаракуббаро раджатапариккхитто ахоси. вал̣ава̄ пакатийа̄ сетаван̣н̣а̄ва. паса̄дханампи та̄дисам̣ раджатамайам̣ ахоси. расмийопи раджатапана̄л̣и супариккхитта̄. патодалат̣т̣хипи раджатапариккхитта̄. бра̄хман̣опи сетаваттхам̣ нива̄сетва̄ сетам̣йева уттара̄сан̇гамака̄си, сетавилепанам̣ вилимпи, сетама̄лам̣ пиландхи, дасасу ан̇гулӣсу ан̇гулимуддика̄, кан̣н̣есу кун̣д̣ала̄нӣти евама̄диалан̇ка̄рописса раджатамайова ахоси. парива̄рабра̄хман̣а̄писса дасасахассаматта̄ татхева сетаваттхавилепанама̄ла̄лан̇ка̄ра̄ ахесум̣. тена вуттам̣ ‘‘саббасетена вал̣ава̄бхиратхена̄’’ти.

са̄ваттхийа̄ ниййа̄тӣти со кира чханнам̣ чханнам̣ ма̄са̄нам̣ екава̄рам̣ нагарам̣ падаккхин̣ам̣ кароти. ито еттакехи дивасехи нагарам̣ падаккхин̣ам̣ кариссатӣти пуретарамева гхосана̄ карӣйати; там̣ сутва̄ йе нагарато на пакканта̄, те на паккаманти. йе пакканта̄, тепи, ‘‘пун̃н̃авато сирисампаттим̣ пассисса̄ма̄’’ти а̄гаччханти. йам̣ дивасам̣ бра̄хман̣о нагарам̣ анувичарати, тада̄ па̄това нагаравӣтхийо саммаджджитва̄ ва̄ликам̣ окиритва̄ ла̄джапан̃чамехи пуппхехи абхиппакиритва̄ пун̣н̣агхат̣е т̣хапетва̄ кадалийо ча дхадже ча усса̄петва̄ сакаланагарам̣ дхӯпитава̄ситам̣ каронти. бра̄хман̣о па̄това сӣсам̣ нха̄йитва̄ пуребхаттам̣ бхун̃джитва̄ вуттанайенева сетаваттха̄дӣхи атта̄нам̣ алан̇каритва̄ па̄са̄да̄ оруйха ратхам̣ абхирухати. атха нам̣ те бра̄хман̣а̄ саббасетаваттхавилепанама̄ла̄лан̇ка̄ра̄ сетаччхатта̄ни гахетва̄ парива̄ренти; тато маха̄джанасса саннипа̄танаттхам̣ пат̣хамам̣йева тарун̣ада̄рака̄нам̣ пхала̄пхала̄ни викиритва̄ таданантарам̣ ма̄сакарӯпа̄ни; таданантарам̣ каха̄пан̣е викиранти; маха̄джана̄ саннипатанти. уккут̣т̣хийо чева челуккхепа̄ ча паваттанти. атха бра̄хман̣о ман̇галикасоваттхика̄дӣсу ман̇гала̄ни чева суваттхийо ча каронтесу маха̄сампаттийа̄ нагарам̣ анувичарати. пун̃н̃аванта̄ манусса̄ екабхӯмака̄дипа̄са̄де а̄руйха сукапаттасадиса̄ни ва̄тапа̄накава̄т̣а̄ни виваритва̄ олокенти. бра̄хман̣опи аттано йасасирисампаттийа̄ нагарам̣ аджджхоттхаранто вийа даккхин̣адва̄ра̄бхимукхо хоти. тена вуттам̣ ‘‘са̄ваттхийа̄ ниййа̄тӣ’’ти.

дива̄ дивасса̄ти дивасасса дива̄, маджджханхака̄лети аттхо. пилотикам̣ парибба̄джаканти пилотика̄ти евам̣ иттхилин̇гавоха̄равасена ладдхана̄мам̣ парибба̄джакам̣. со кира парибба̄джако дахаро пат̣хамавайе т̣хито суван̣н̣аван̣н̣о буддхупат̣т̣ха̄ко, па̄това татха̄гатасса чева маха̄тхера̄нан̃ча упат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ тидан̣д̣акун̣д̣ика̄дипариккха̄рам̣ а̄да̄йа джетавана̄ никкхамитва̄ нагара̄бхимукхо па̄йа̄си. там̣ еса дӯратова а̄гаччхантам̣ аддаса. етадавоча̄ти ануккамена сантикам̣ а̄гатам̣ сан̃джа̄нитва̄ етам̣, ‘‘ханда куто ну бхавам̣ ваччха̄йано а̄гаччхатӣ’’ти готтам̣ киттенто вачанам̣ авоча. пан̣д̣ито ман̃н̃ети бхавам̣ ваччха̄йано саман̣ам̣ готамам̣ пан̣д̣итоти ман̃н̃ати, уда̄ху ноти айаметтха аттхо.

ко ча̄хам̣, бхоти, бхо, саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄нане ахам̣ ко на̄ма? ко ча саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄нисса̄мӣти куто ча̄хам̣ саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄нисса̄ми, кена ка̄ран̣ена джа̄нисса̄мӣти? евам̣ саббатха̄пи аттано аджа̄нанабха̄вам̣ дӣпети. сопи нӯнасса та̄дисова̄ти йо саман̣асса готамасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ джа̄неййа, сопи нӯна даса па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утам̣ патто та̄дисо буддхойева бхавеййа. синерум̣ ва̄ химавантам̣ ва̄ патхавим̣ ва̄ а̄ка̄сам̣ ва̄ паметука̄мена таппама̄н̣ова дан̣д̣о ва̄ раджджу ва̄ ладдхум̣ ват̣т̣ати. саман̣асса готамасса пан̃н̃ам̣ джа̄нантенапи тасса н̃а̄н̣асадисамева саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣти дӣпети. а̄даравасена панеттха а̄мед̣итам̣ катам̣. ул̣а̄ра̄йа̄ти уттара̄йа сет̣т̣ха̄йа. ко ча̄хам̣, бхоти, бхо, ахам̣ саман̣асса готамасса пасам̣сане ко на̄ма? ко ча саман̣ам̣ готамам̣ пасам̣сисса̄мӣти кена ка̄ран̣ена пасам̣сисса̄ми? пасаттхапасаттхоти саббагун̣а̄нам̣ уттаритарехи саббалокапасаттхехи аттано гун̣ехева пасаттхо, на тасса ан̃н̃ехи пасам̣санакиччам̣ аттхи. йатха̄ хи чампакапуппхам̣ ва̄ нӣлуппалам̣ ва̄ падумам̣ ва̄ лохитачанданам̣ ва̄ аттано ван̣н̣агандхасирийа̄ва па̄са̄дикан̃чева сугандхан̃ча, на тасса а̄гантукехи ван̣н̣агандхехи тхоманакиччам̣ аттхи. йатха̄ ча ман̣иратанам̣ ва̄ чандаман̣д̣алам̣ ва̄ аттано а̄локенева обха̄сати, на тасса ан̃н̃ена обха̄санакиччам̣ аттхи. евам̣ саман̣о готамо саббалокапасаттхехи аттано гун̣ехева пасаттхо тхомито саббалокасса сет̣т̣хатам̣ па̄пито, на тасса ан̃н̃ена пасам̣санакиччам̣ аттхи. пасаттхехи ва̄ пасаттхотипи пасаттхапасаттхо.

ке пасаттха̄ на̄ма? ра̄джа̄ пасенади косало ка̄сикосалава̄сикехи пасаттхо, бимбиса̄ро ан̇гамагадхава̄сӣхи. веса̄лика̄ личчхавӣ ваджджират̣т̣хава̄сӣхи пасаттха̄. па̄веййака̄ малла̄, косина̄рака̄ малла̄, ан̃н̃епи те те кхаттийа̄ техи техи джа̄нападехи пасаттха̄. чан̇кӣа̄дайо бра̄хман̣а̄ бра̄хман̣аган̣ехи, ана̄тхапин̣д̣ика̄дайо упа̄сака̄ анекасатехи упа̄сакаган̣ехи, виса̄кха̄дайо упа̄сика̄ анекасата̄хи упа̄сика̄хи, сакулуда̄йиа̄дайо парибба̄джака̄ анекехи парибба̄джакасатехи, уппалаван̣н̣а̄тхериа̄дика̄ маха̄са̄вика̄ анекехи бхиккхунисатехи, са̄рипуттаттхера̄дайо маха̄са̄вака̄ анекасатехи бхиккхӯхи, сакка̄дайо дева̄ анекасахассехи девехи, маха̄брахма̄дайо брахма̄но анекасахассехи брахмехи пасаттха̄. те саббепи дасабалам̣ тхоменти ван̣н̣енти, пасам̣сантӣти бхагава̄ ‘‘пасаттхапасаттхо’’ти вуччати.

аттхавасанти аттха̄нисам̣сам̣. атхасса парибба̄джако аттано паса̄дака̄ран̣ам̣ а̄чиккханто сеййатха̄пи, бхо, кусало на̄гаваникотиа̄дима̄ха. таттха на̄гаваникоти на̄гаванава̄сико ануггахитасиппо пурисо. парато пана уггахитасиппо пурисо на̄гаваникоти а̄гато. чатта̄ри пада̄нӣти чатта̄ри н̃а̄н̣апада̄ни н̃а̄н̣авалан̃джа̄ни, н̃а̄н̣ена аккантат̣т̣ха̄на̄нӣти аттхо.

289. кхаттийапан̣д̣итетиа̄дӣсу пан̣д̣итети пан̣д̣иччена саманна̄гате. нипун̣ети сан̣хе сукхумабуддхино, сукхумааттхантарапат̣ивиджджханасаматтхе. катапараппава̄дети вин̃н̃а̄тапараппава̄де чева парехи саддхим̣ катава̄дапаричайе ча. ва̄лаведхирӯпети ва̄лаведхидхануггахасадисе. те бхинданта̄ ман̃н̃е чарантӣти ва̄лаведхи вийа ва̄лам̣ сукхума̄нипи паресам̣ дит̣т̣хигата̄ни аттано пан̃н̃а̄гатена бхинданта̄ вийа чарантӣти аттхо. пан̃хам̣ абхисан̇кхаронтӣти дупадампи типадампи чатуппадампи пан̃хам̣ каронти. ва̄дам̣ а̄ропесса̄ма̄ти досам̣ а̄ропесса̄ма. на чева саман̣ам̣ готамам̣ пан̃хам̣ пуччхантӣти; касма̄ на пуччханти? бхагава̄ кира парисамаджджхе дхаммам̣ десенто париса̄йа аджджха̄сайам̣ олокети, тато пассати – ‘‘име кхаттийапан̣д̣ита̄ гул̣хам̣ рахассам̣ пан̃хам̣ оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄гата̄’’ти. со техи апут̣т̣хойева еварӯпе пан̃хе пуччха̄йа еттака̄ доса̄, виссаджджане еттака̄, аттхе паде аккхаре еттака̄ти име пан̃хе пуччханто евам̣ пуччхеййа, виссадждженто евам̣ виссаджджеййа̄ти, ити оват̣т̣икаса̄рам̣ катва̄ а̄нӣте пан̃хе дхаммакатха̄йа антаре паккхипитва̄ виддхам̣сети. кхаттийапан̣д̣ита̄ ‘‘сеййо вата но, йе майам̣ име пан̃хе на пуччхимха̄, саче хи майам̣ пуччхеййа̄ма, аппатит̣т̣хева но катва̄ саман̣о готамо кхипеййа̄’’ти аттамана̄ бхаванти.

апича буддха̄ на̄ма дхаммам̣ десента̄ парисам̣ метта̄йа пхаранти, метта̄пхаран̣ена дасабале маха̄джанасса читтам̣ пасӣдати, буддха̄ ча на̄ма рӯпаггаппатта̄ хонти дассанасампанна̄ мадхурассара̄ мудудживха̄ супхуситаданта̄варан̣а̄ аматена хадайам̣ син̃чанта̄ вийа дхаммам̣ катхенти. татра несам̣ метта̄пхаран̣ена пасанначитта̄нам̣ евам̣ хоти – ‘‘еварӯпам̣ адведжджхакатхам̣ амогхакатхам̣ ниййа̄никакатхам̣ катхентена бхагавата̄ саддхим̣ на саккхисса̄ма паччанӣкагга̄хам̣ ган̣хиту’’нти аттано пасаннабха̄венева на пуччханти.

ан̃н̃адаттхӯти екам̣сена. са̄вака̄ сампаджджантӣти саран̣агаманавасена са̄вака̄ хонти. тадануттаранти там̣ ануттарам̣. брахмачарийапарийоса̄нанти маггабрахмачарийасса парийоса̄набхӯтам̣ арахаттапхалам̣, тадаттха̄йа хи те паббаджанти. манам̣ вата, бхо, анасса̄ма̄ти, бхо, саче майам̣ на упасан̇камеййа̄ма, имина̄ тхокена анупасан̇каманаматтена апайирупа̄санаматтенева нат̣т̣ха̄ бхавеййа̄ма. упасан̇каманаматтакена панамха̄ на нат̣т̣ха̄ти аттхо. дутийападам̣ пуримассева вевачанам̣. ассаман̣а̄ва сама̄на̄тиа̄дӣсу па̄па̄нам̣ асамитатта̄ ассаман̣а̄ва. аба̄хитатта̄ ча пана абра̄хман̣а̄ва. килеса̄рӣнам̣ ахататта̄ анарахантойева сама̄на̄ти аттхо.

290. уда̄нам̣ уда̄несӣти уда̄ха̄рам̣ уда̄хари. йатха̄ хи йам̣ телам̣ ма̄нам̣ гахетум̣ на саккоти, виссандитва̄ гаччхати, там̣ авасекоти вуччати, йан̃ча джалам̣ тал̣а̄кам̣ гахетум̣ на саккоти, аджджхоттхаритва̄ гаччхати, там̣ огхоти вуччати. евамева йам̣ пӣтимайам̣ вачанам̣ хадайам̣ гахетум̣ на саккоти, адхикам̣ хутва̄ анто асан̣т̣хахитва̄ бахи никкхамати, там̣ уда̄нанти вуччати. еварӯпам̣ пӣтимайам̣ вачанам̣ ниччха̄ресӣти аттхо. хаттхипадопамоти хаттхипадам̣ упама̄ асса дхаммасса̄ти хаттхипадопамо. со на етта̄вата̄ виттха̄рена парипӯро хотӣти дассети. на̄гаваникоти уггахитахаттхисиппо хаттхиванача̄рико. атха касма̄ идха кусалоти на вуттоти? парато ‘‘йо хоти кусало’’ти вибха̄гадассанато. йо хи кочи пависати, йо пана кусало хоти, со нева та̄ва нит̣т̣хам̣ гаччхати. тасма̄ идха кусалоти аватва̄ парато вутто.

291. ва̄маника̄ти расса̄ а̄йа̄матопи на дӣгха̄ маха̄куччхихаттхинийо. учча̄ ча нисевитанти саттат̣т̣харатануббедхе ват̣аруккха̄дӣнам̣ кхандхаппадесе гхам̣ситат̣т̣ха̄нам̣. учча̄ ка̄л̣а̄рика̄ти учча̄ ча йат̣т̣хисадисапа̄да̄ хутва̄, ка̄л̣а̄рика̄ ча данта̄нам̣ кал̣а̄рата̄йа. та̄сам̣ кира еко данто уннато хоти, еко онато. убхопи ча вирал̣а̄ хонти, на а̄санна̄. учча̄ ча дантехи а̄ран̃джита̄нӣти саттат̣т̣харатануббедхе ват̣аруккха̄дӣнам̣ кхандхаппадесе пхарасуна̄ пахатат̣т̣ха̄нам̣ вийа да̄т̣т̣ха̄хи чхиннат̣т̣ха̄нам̣. учча̄ кан̣ерука̄ на̄ма̄ти учча̄ ча йат̣т̣хисадисадӣгхапа̄да̄ хутва̄, кан̣ерука̄ ча данта̄нам̣ кан̣ерута̄йа, та̄ кира макул̣ада̄т̣ха̄ хонти. тасма̄ кан̣ерука̄ти вуччанти. со нит̣т̣хам̣ гаччхатӣти со на̄гаванико йасса вата̄хам̣ на̄гасса анупадам̣ а̄гато, айамева со, на ан̃н̃о. йан̃хи ахам̣ пат̣хамам̣ падам̣ дисва̄ ва̄маника̄нам̣ падам̣ идам̣ бхависсатӣти нит̣т̣хам̣ на гато, йампи тато орабха̄ге дисва̄ ка̄л̣а̄рика̄нам̣ бхависсати, кан̣ерука̄нам̣ бхависсатӣти нит̣т̣хам̣ на гато, саббам̣ там̣ имассева маха̄хаттхино паданти маха̄хаттхим̣ дисва̄ва нит̣т̣хам̣ гаччхати.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – на̄гаванам̣ вийа хи а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва нӣваран̣аппаха̄на̄ дхаммадесана̄ ведитабба̄. кусало на̄гаванико вийа йога̄вачаро; маха̄на̄го вийа самма̄самбуддхо; махантам̣ хаттхипадам̣ вийа джха̄на̄бхин̃н̃а̄. на̄гаваникасса таттха таттха хаттхипадам̣ дисва̄пи ва̄маника̄нам̣ падам̣ бхависсати, ка̄л̣а̄рика̄нам̣ кан̣ерука̄нам̣ падам̣ бхависсатӣти анит̣т̣хан̇гатабха̄во вийа йогино, има̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄ на̄ма ба̄хиракапарибба̄джака̄нампи сантӣти анит̣т̣хан̇гатабха̄во. на̄гаваникасса, таттха таттха майа̄ дит̣т̣хам̣ падам̣ имассева маха̄хаттхино, на ан̃н̃асса̄ти маха̄хаттхим̣ дисва̄ нит̣т̣хан̇гаманам̣ вийа арийаса̄вакасса арахаттам̣ патва̄ва нит̣т̣хан̇гаманам̣. идан̃ча пана опаммасам̣санданам̣ маттхаке т̣хатва̄пи ка̄тум̣ ват̣т̣ати. имасмимпи т̣ха̄не ват̣т̣атийева. ануккама̄гатам̣ пана па̄л̣ипадам̣ гахетва̄ идхева катам̣. таттха идха̄ти деса̄падесе нипа̄то. сва̄йам̣ каттхачи локам̣ упа̄да̄йа вуччати. йатха̄ха – ‘‘идха татха̄гато локе уппаджджатӣ’’ти (дӣ. ни. 1.279). каттхачи са̄санам̣. йатха̄ха – ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о, идха дутийо саман̣о’’ти (а. ни. 4.241). каттхачи ока̄сам̣. йатха̄ха –

‘‘идхева тит̣т̣хама̄насса, девабхӯтасса ме сато;

пунара̄йу ча ме ладдхо, евам̣ джа̄на̄хи ма̄риса̄’’ти. (дӣ. ни. 2.369; дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190);

каттхачи падапӯран̣аматтамева. йатха̄ха – ‘‘идха̄хам̣, бхиккхаве, бхутта̄вӣ ассам̣ пава̄рито’’ти (ма. ни. 1.30). идха пана локам̣ упа̄да̄йа вуттоти ведитаббо. идам̣ вуттам̣ хоти ‘‘бра̄хман̣а имасмим̣ локе татха̄гато уппаджджати арахам̣…пе… буддхо бхагава̄’’ти.

таттха татха̄гатасаддо мӯлапарийа̄йе, арахантиа̄дайо висуддхимагге виттха̄рита̄. локе уппаджджатӣти еттха пана локоти ока̄салоко сатталоко сан̇кха̄ралокоти тивидхо. идха пана сатталоко адхиппето. сатталоке уппаджджама̄нопи ча татха̄гато на девалоке, на брахмалоке, мануссалокейева уппаджджати. мануссалокепи на ан̃н̃асмим̣ чаккава̄л̣е, имасмим̣йева чаккава̄л̣е. татра̄пи на саббат̣т̣ха̄несу, ‘‘пураттхима̄йа диса̄йа гаджан̇галам̣ на̄ма нигамо. тасса̄парена маха̄са̄ло, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. пураттхимадаккхин̣а̄йа диса̄йа саллаватӣ на̄ма надӣ, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. даккхин̣а̄йа диса̄йа сетакан̣н̣икам̣ на̄ма нигамо, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. паччхима̄йа диса̄йа тхӯн̣ам̣ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. уттара̄йа диса̄йа усираддхаджо на̄ма паббато, тато пара̄ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе’’ти (маха̄ва. 259) евам̣ париччхинне а̄йа̄мато тийоджанасате виттха̄рато ад̣д̣хатеййайоджанасате париккхепато навайоджанасате маджджхимападесе уппаджджати. на кевалан̃ча татха̄гатова, паччекабуддха̄ аггаса̄вака̄ асӣти маха̄тхера̄ буддхама̄та̄ буддхапита̄ чаккаваттӣ ра̄джа̄ ан̃н̃е ча са̄раппатта̄ бра̄хман̣агахапатика̄ еттхева уппаджджанти. таттха татха̄гато суджа̄та̄йа диннамадхупа̄йасабходжанато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва арахаттамагго, та̄ва уппаджджати на̄ма. арахаттапхале уппанно на̄ма. маха̄бхиниккхаманато ва̄ йа̄ва арахаттамагго. туситабхаванато ва̄ йа̄ва арахаттамагго. дӣпан̇карапа̄дамӯлато ва̄ йа̄ва арахаттамагго, та̄ва уппаджджати на̄ма. арахаттапхале уппанно на̄ма. идха саббапат̣хамам̣ уппаннабха̄вам̣ сандха̄йа уппаджджатӣти вуттам̣, татха̄гато локе уппанно хотӣти айан̃хеттха аттхо.

со имам̣ локанти со бхагава̄ имам̣ локам̣, ида̄ни ваттаббам̣ нидассети. садеваканти саха девехи садевакам̣. евам̣ саха ма̄рена сама̄ракам̣. саха брахмуна̄ сабрахмакам̣. саха саман̣абра̄хман̣ехи сассаман̣абра̄хман̣им̣. паджа̄татта̄ паджа̄, там̣ паджам̣. саха девамануссехи садевамануссам̣. таттха садевакавачанена пан̃чака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣ ведитаббам̣. сама̄ракавачанена чхат̣т̣хака̄ма̄вачарадеваггахан̣ам̣. сабрахмакавачанена брахмака̄йика̄дибрахмаггахан̣ам̣. сассаман̣абра̄хман̣ивачанена са̄санасса паччаттхипачча̄миттасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ам̣ самитапа̄паба̄хитапа̄пасаман̣абра̄хман̣аггахан̣ан̃ча. паджа̄вачанена сатталокаггахан̣ам̣. садевамануссавачанена саммутидеваавасесамануссаггахан̣ам̣. еваметтха тӣхи падехи ока̄салокена саддхим̣ сатталоко, двӣхи паджа̄васена сатталокова гахитоти ведитаббо.

апаро найо – садевакаггахан̣ена арӯпа̄вачарадевалоко гахито. сама̄ракаггахан̣ена чхака̄ма̄вачарадевалоко. сабрахмакаггахан̣ена рӯпӣ брахмалоко. сассаман̣абра̄хман̣а̄диггахан̣ена чатупарисавасена саммутидевехи ва̄ саха мануссалоко авасесасаббасатталоко ва̄.

апичеттха садевакавачанена уккат̣т̣хапариччхедато саббасса локасса саччхикатабха̄вама̄ха. тато йесам̣ ахоси – ‘‘ма̄ро маха̄нубха̄во чхака̄ма̄вачариссаро васаваттӣ. ким̣ сопи етена саччхикато’’ти? тесам̣ виматим̣ видхаманто сама̄раканти а̄ха. йесам̣ пана ахоси – ‘‘брахма̄ маха̄нубха̄во, екан̇гулийа̄ екасмим̣ чаккава̄л̣асахассе а̄локам̣ пхарати, двӣхи…пе… дасахи ан̇гулӣхи дасасу чаккава̄л̣асахассесу а̄локам̣ пхарати, ануттаран̃ча джха̄насама̄паттисукхам̣ пат̣исам̣ведети. ким̣ сопи саччхикато’’ти? тесам̣ виматим̣ видхаманто сабрахмаканти а̄ха. тато йе чинтесум̣ – ‘‘путхӯ саман̣абра̄хман̣а̄ са̄санасса паччаттхика̄, ким̣ тепи саччхиката̄’’ти? тесам̣ виматим̣ видхаманто сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджанти а̄ха. евам̣ уккат̣т̣хуккат̣т̣ха̄нам̣ саччхикатабха̄вам̣ пака̄сетва̄ атха саммутидеве авасесамануссе ча упа̄да̄йа уккат̣т̣хапариччхедавасена сесасатталокасса саччхикатабха̄вам̣ пака̄сенто садевамануссанти а̄ха. айаметтха бха̄ва̄нуккамо. пора̄н̣а̄ пана̄ху – садеваканти девата̄хи саддхим̣ авасесалокам̣. сама̄раканти ма̄рена саддхим̣ авасесалокам̣. сабрахмаканти брахмехи саддхим̣ авасесалокам̣. евам̣ саббепи тибхавӯпаге сатте тӣха̄ка̄рехи тӣсу падесу паккхипетва̄ пуна двӣхи падехи парийа̄дийанто ‘‘сассаман̣абра̄хман̣им̣ паджам̣ садеваманусса’’нти а̄ха. евам̣ пан̃чахи падехи тена тена̄ка̄рена тедха̄тукамева парийа̄диннанти.

сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ паведетӣти сайанти са̄мам̣ апаранеййо хутва̄. абхин̃н̃а̄ти абхин̃н̃а̄йа, адхикена н̃а̄н̣ена н̃атва̄ти аттхо. саччхикатва̄ти паччаккхам̣ катва̄. етена анума̄на̄дипат̣иккхепо като хоти. паведетӣти бодхети вин̃н̃а̄пети пака̄сети. со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣…пе… парийоса̄накалйа̄н̣анти со бхагава̄ саттесу ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча хитва̄пи ануттарам̣ вивекасукхам̣ дхаммам̣ десети. тан̃ча кхо аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десети. а̄димхипи калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ десети. маджджхепи… парийоса̄непи калйа̄н̣ам̣ бхаддакам̣ анаваджджамева катва̄ десетӣти вуттам̣ хоти.

таттха аттхи десана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄нам̣, аттхи са̄санасса. десана̄йа та̄ва чатуппадика̄йапи га̄тха̄йа пат̣хамапа̄до а̄ди на̄ма, тато две маджджхам̣ на̄ма, анте еко парийоса̄нам̣ на̄ма. ека̄нусандхикасса суттасса нида̄нама̄ди, идамавоча̄ти парийоса̄нам̣, убхиннам̣ антара̄ маджджхам̣. анека̄нусандхикасса суттасса пат̣хама̄нусандхи а̄ди, анте анусандхи парийоса̄нам̣, маджджхе еко ва̄ две ва̄ бахӯ ва̄ маджджхамева. са̄санасса пана сӣласама̄дхивипассана̄ а̄ди на̄ма. вуттампи четам̣ – ‘‘ко ча̄ди кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣, сӣлан̃ча сувисуддхам̣, дит̣т̣хи ча уджука̄’’ти (сам̣. ни. 5.369). ‘‘аттхи, бхиккхаве, маджджхима̄ пат̣ипада̄ татха̄гатена абхисамбуддха̄’’ти евам̣ вутто пана арийамагго маджджхам̣ на̄ма, пхалан̃чева нибба̄нан̃ча парийоса̄нам̣ на̄ма. ‘‘етадаттхамидам̣, бра̄хман̣а, брахмачарийаметам̣ са̄рам̣, етам̣ парийоса̄на’’нти (ма. ни. 1.324) хи еттха пхалам̣ парийоса̄нанти вуттам̣. ‘‘нибба̄ногадхан̃хи, а̄вусо виса̄кха, брахмачарийам̣ вуссати нибба̄напара̄йан̣ам̣ нибба̄напарийоса̄на’’нти (ма. ни. 1.466) еттха нибба̄нам̣ парийоса̄нанти вуттам̣. идха десана̄йа а̄димаджджхапарийоса̄нам̣ адхиппетам̣. бхагава̄ хи дхаммам̣ десенто а̄димхи сӣлам̣ дассетва̄ маджджхе маггам̣ парийоса̄не нибба̄нам̣ дассети. тена вуттам̣ – ‘‘со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣ маджджхекалйа̄н̣ам̣ парийоса̄накалйа̄н̣а’’нти. тасма̄ ан̃н̃опи дхаммакатхико дхаммам̣ катхенто –

‘‘а̄димхи сӣлам̣ дассеййа, маджджхе маггам̣ вибха̄вайе;

парийоса̄намхи нибба̄нам̣, еса̄ катхикасан̣т̣хитӣ’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190);

са̄ттхам̣ сабйан̃джананти йасса хи йа̄губхаттаиттхипуриса̄диван̣н̣ана̄ ниссита̄ десана̄ хоти, на со са̄ттхам̣ десети. бхагава̄ пана татха̄рӯпам̣ десанам̣ паха̄йа чатусатипат̣т̣ха̄на̄динисситам̣ десанам̣ десети. тасма̄ ‘‘са̄ттхам̣ десетӣ’’ти вуччати. йасса пана десана̄ екабйан̃джана̄дийутта̄ ва̄ саббанирот̣т̣хабйан̃джана̄ ва̄ саббависсат̣т̣хасаббаниггахӣтабйан̃джана̄ ва̄, тасса дамил̣акира̄савара̄димилаккхӯнам̣ бха̄са̄ вийа бйан̃джанапа̄рипӯрийа̄ абха̄вато абйан̃джана̄ на̄ма десана̄ хоти. бхагава̄ пана –

‘‘ситхилам̣ дханитан̃ча дӣгхарассам̣, гарукам̣ лахукан̃ча ниггахӣтам̣;

самбандхам̣ ваваттхитам̣ вимуттам̣, дасадха̄ бйан̃джанабуддхийа̄ пабхедо’’ти. (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 1.190) –

евам̣ вуттам̣ дасавидхам̣ бйан̃джанам̣ амаккхетва̄ парипун̣н̣абйан̃джанамева катва̄ дхаммам̣ десети. тасма̄ ‘‘сабйан̃джанам̣ дхаммам̣ десетӣ’’ти вуччати.

кевалапарипун̣н̣анти еттха кеваланти сакала̄дхивачанам̣. парипун̣н̣анти анӯна̄дхикавачанам̣. идам̣ вуттам̣ хоти – ‘‘сакалапарипун̣н̣амева десети, екадесана̄пи апарипун̣н̣а̄ наттхӣ’’ти. парисуддханти нирупаккилесам̣. йо хи идам̣ дхаммадесанам̣ нисса̄йа ла̄бхам̣ ва̄ сакка̄рам̣ ва̄ лабхисса̄мӣти десети, тасса апарисуддха̄ десана̄ хоти. бхагава̄ пана лока̄мисанирапеккхо хитапхаран̣ена метта̄бха̄вана̄йа мудухадайо уллумпанасабха̄васан̣т̣хитена читтена десети. тасма̄ ‘‘парисуддхам̣ дхаммам̣ десетӣ’’ти вуччати. брахмачарийам̣ пака̄сетӣти еттха брахмачарийанти сиккхаттайасан̇гахам̣ сакаласа̄санам̣. тасма̄ брахмачарийам̣ пака̄сетӣти со дхаммам̣ десети а̄дикалйа̄н̣ам̣…пе… парисуддхам̣, евам̣ десенто ча сиккхаттайасан̇гахитам̣ сакаласа̄санам̣ брахмачарийам̣ пака̄сетӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. брахмачарийанти сет̣т̣хат̣т̣хена брахмабхӯтам̣ чарийам̣. брахмабхӯта̄нам̣ ва̄ буддха̄дӣнам̣ чарийанти вуттам̣ хоти.

там̣ дхамманти там̣ вуттаппака̄расампадам̣ дхаммам̣. сун̣а̄ти гахапати ва̄ти касма̄ пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисатӣти? нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча. йебхуййена хи кхаттийакулато паббаджита̄ джа̄тим̣ нисса̄йа ма̄нам̣ каронти. бра̄хман̣акула̄ паббаджита̄ манте нисса̄йа ма̄нам̣ каронти. хӣнаджаччакула̄ паббаджита̄ аттано виджа̄тита̄йа патит̣т̣ха̄тум̣ на сакконти. гахапатида̄рака̄ пана каччхехи седам̣ мун̃чантехи пит̣т̣хийа̄ лон̣ам̣ пуппхама̄на̄йа бхӯмим̣ каситва̄ нихатама̄надаппа̄ хонти. те паббаджитва̄ ма̄нам̣ ва̄ даппам̣ ва̄ акатва̄ йатха̄балам̣ буддхавачанам̣ уггахетва̄ випассана̄йа каммам̣ каронта̄ сакконти арахатте патит̣т̣ха̄тум̣. итарехи ча кулехи никкхамитва̄ паббаджита̄ на̄ма на бахука̄, гахапатика̄ва бахука̄, ити нихатама̄натта̄ уссаннатта̄ ча пат̣хамам̣ гахапатим̣ ниддисатӣти.

ан̃н̃атарасмим̣ ва̄ти итаресам̣ ва̄ кула̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣. пачча̄джа̄тоти патиджа̄то. татха̄гате саддхам̣ пат̣илабхатӣти парисуддхам̣ дхаммам̣ сутва̄ дхаммасса̄мимхи татха̄гате ‘‘самма̄самбуддхо вата бхагава̄’’ти саддхам̣ пат̣илабхати. ити пат̣исан̃чиккхатӣти евам̣ паччавеккхати. самба̄дхо гхара̄ва̄соти сачепи сат̣т̣хихаттхе гхаре йоджанасатантарепи ва̄ две джа̄йампатика̄ васанти, татха̄пи несам̣ сакин̃чанасапалибодхат̣т̣хена гхара̄ва̄со самба̄дхойева. раджопатхоти ра̄гараджа̄дӣнам̣ ут̣т̣ха̄нат̣т̣ха̄нанти маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттам̣. а̄гаманапатхотипи ват̣т̣ати. алагганат̣т̣хена аббхока̄со вийа̄ти аббхока̄со. паббаджито хи кӯт̣а̄га̄раратанапа̄са̄дадевавима̄на̄дӣсу пихитадва̄рава̄тапа̄несу пат̣иччханнесу васантопи нева лаггати на саджджати на баджджхати. тена вуттам̣ – ‘‘аббхока̄со паббаджджа̄’’ти. апича самба̄дхо гхара̄ва̄со кусалакирийа̄йа ока̄са̄бха̄вато. раджопатхо асам̣вутасан̇ка̄рат̣т̣ха̄нам̣ вийа раджа̄нам̣ килесараджа̄нам̣ саннипа̄тат̣т̣ха̄нато. аббхока̄со паббаджджа̄ кусалакирийа̄йа йатха̄сукхам̣ ока̄сасаббха̄вато.

найидам̣ сукарам̣…пе… паббаджеййанти еттха айам̣ сан̇кхепакатха̄ – йадетам̣ сиккхаттайабрахмачарийам̣ екампи дивасам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарипун̣н̣ам̣. екадивасампи ча килесамалена амалинам̣ катва̄ чаримакачиттам̣ па̄петаббата̄йа екантапарисуддхам̣, сан̇кхаликхитам̣ ликхитасан̇кхасадисам̣ дхотасан̇кхасаппат̣ибха̄гам̣ чаритаббам̣, идам̣ на сукарам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васата̄ ага̄рамаджджхе васантена екантапарипун̣н̣ам̣…пе… чаритум̣. йам̣нӯна̄хам̣ кесе ча массун̃ча оха̄ретва̄ ка̄са̄йарасапӣтата̄йа ка̄са̄йа̄ни брахмачарийам̣ чаранта̄нам̣ ануччхавика̄ни ваттха̄ни аччха̄детва̄ паридахитва̄ ага̄расма̄ никкхамитва̄ анага̄рийам̣ паббаджеййанти. еттха ча йасма̄ ага̄расса хитам̣ касива̄н̣иджджа̄дикаммам̣ ага̄рийанти вуччати, тан̃ча паббаджджа̄йа наттхи. тасма̄ паббаджджа̄ анага̄рийа̄ти н̃а̄табба̄, там̣ анага̄рийам̣. паббаджеййанти пат̣ипаджджеййам̣. аппам̣ ва̄ти сахассато хет̣т̣ха̄ бхогаккхандхо аппо на̄ма хоти, сахассато пат̣т̣ха̄йа маха̄. а̄бандханат̣т̣хена н̃а̄ти ева париват̣т̣о н̃а̄типариват̣т̣о. со вӣсатийа̄ хет̣т̣ха̄ аппо хоти, вӣсатийа̄ пат̣т̣ха̄йа маха̄.

292. бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти йа̄ бхиккхӯнам̣ адхисӣласан̇кха̄та̄ сиккха̄, тан̃ча, йаттха чете саха джӣванти екаджӣвика̄ сабха̄гавуттино хонти, там̣ бхагавата̄ пан̃н̃аттасиккха̄падасан̇кха̄там̣ са̄джӣван̃ча таттха сиккханабха̄вена сама̄панноти бхиккхӯнам̣ сиккха̄са̄джӣвасама̄панно. сама̄панноти сиккхам̣ парипӯренто, са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто хутва̄ тадубхайам̣ упагатоти аттхо. па̄н̣а̄типа̄там̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсу па̄н̣а̄типа̄та̄дикатха̄ хет̣т̣ха̄ виттха̄рита̄ ева. паха̄йа̄ти имам̣ па̄н̣а̄типа̄тачетана̄сан̇кха̄там̣ дуссӣлйам̣ паджахитва̄. пат̣ивирато хотӣти пахӣнака̄лато пат̣т̣ха̄йа тато дуссӣлйато орато виратова хоти. нихитадан̣д̣о нихитасаттхоти парӯпагха̄таттха̄йа дан̣д̣ам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ а̄да̄йа аваттанато никкхиттадан̣д̣о чева никкхиттасаттхо ча̄ти аттхо. еттха ча т̣хапетва̄ дан̣д̣ам̣ саббампи авасесам̣ упакаран̣ам̣ сатта̄нам̣ вихим̣санабха̄вато саттханти ведитаббам̣. йам̣ пана бхиккхӯ каттарадан̣д̣ам̣ ва̄ дантакат̣т̣хава̄сим̣ ва̄ пиппхалакам̣ ва̄ гахетва̄ вичаранти, на там̣ парӯпагха̄таттха̄йа. тасма̄ нихитадан̣д̣о нихитасаттхотвева сан̇кхам̣ гаччхати. ладжджӣти па̄паджигуччханалаккхан̣а̄йа ладжджа̄йа саманна̄гато. дайа̄панноти дайам̣ меттачиттатам̣ а̄панно. саббапа̄н̣абхӯтахита̄нукампӣти саббе па̄н̣абхӯте хитена анукампако. та̄йа дайа̄панната̄йа саббесам̣ па̄н̣абхӯта̄нам̣ хитачиттакоти аттхо. вихаратӣти ирийати па̄лети.

диннамева а̄дийатӣти динна̄да̄йӣ. читтенапи диннамева пат̣икан̇кхатӣти диннапа̄т̣икан̇кхӣ. тхенетӣти тхено. на тхенена атхенена. атхенатта̄йева сучибхӯтена. аттана̄ти аттабха̄вена, атхенам̣ сучибхӯтам̣ аттабха̄вам̣ катва̄ вихаратӣти вуттам̣ хоти.

абрахмачарийанти асет̣т̣хачарийам̣. брахмам̣ сет̣т̣хам̣ а̄ча̄рам̣ чаратӣти брахмача̄рӣ. а̄ра̄ча̄рӣти абрахмачарийато дӯрача̄рӣ. метхуна̄ти ра̄гапарийут̣т̣ха̄навасена садисатта̄ метхунака̄ти ладдхавоха̄рехи пат̣исевитаббато метхуна̄ти сан̇кхам̣ гата̄ асаддхамма̄. га̄мадхамма̄ти га̄мава̄сӣнам̣ дхамма̄.

саччам̣ вадатӣти саччава̄дӣ. саччена саччам̣ сандахати гхат̣етӣти саччасандхо, на антарантара̄ муса̄ вадатӣти аттхо. йо хи пурисо када̄чи муса̄ вадати, када̄чи саччам̣, тасса муса̄ва̄дена антаритатта̄ саччам̣ саччена на гхат̣ӣйати. тасма̄ на со саччасандхо, айам̣ пана на та̄дисо, джӣвитахетупи муса̄ва̄дам̣ аватва̄ саччена саччам̣ сандахатийева̄ти саччасандхо. тхетоти тхиро, тхиракатхоти аттхо. еко хи пуггало халиддира̄го вийа, тхусара̄симхи никха̄такха̄н̣у вийа, ассапит̣т̣хе т̣хапитакумбхан̣д̣амива ча на тхиракатхо хоти. еко па̄са̄н̣алекха̄ вийа индакхило вийа ча тхиракатхо хоти; асина̄ сӣсе чхиджджантепи две катха̄ на катхети; айам̣ вуччати тхето. паччайикоти паттийа̄йитаббако, саддха̄йикоти аттхо. екаччо хи пуггало на паччайико хоти, ‘‘идам̣ кена вуттам̣, асукена̄’’ти вутте ‘‘ма̄ тасса вачанам̣ саддахатха̄’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. еко паччайико хоти, ‘‘идам̣ кена вуттам̣, асукена̄’’ти вутте, ‘‘йади тена вуттам̣, идамева пама̄н̣ам̣, ида̄ни упапариккхитаббам̣ наттхи, евамева ида’’нти ваттаббатам̣ а̄паджджати, айам̣ вуччати паччайико. ависам̣ва̄дако локасса̄ти та̄йа саччава̄дита̄йа локам̣ на висам̣ва̄детӣти аттхо.

имесам̣ бхеда̄йа̄ти йесам̣ ито сутва̄ти вутта̄нам̣ сантике сутам̣, тесам̣ бхеда̄йа. бхинна̄нам̣ ва̄ сандха̄та̄ти двиннампи митта̄нам̣ ва̄ сама̄нупаджджха̄йака̄дӣнам̣ ва̄ кеначидева ка̄ран̣ена бхинна̄нам̣ екамекам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘тумха̄кам̣ ӣдисе куле джа̄та̄нам̣ евам̣ бахуссута̄нам̣ идам̣ на йутта’’нтиа̄дӣни ватва̄ сандха̄нам̣ катта̄. ануппада̄та̄ти сандха̄на̄нуппада̄та̄, две джане самагге дисва̄, ‘‘тумха̄кам̣ еварӯпе куле джа̄та̄нам̣ еварӯпехи гун̣ехи саманна̄гата̄нам̣ ануччхавикамета’’нтиа̄дӣни ватва̄ дал̣хӣкаммам̣ катта̄ти аттхо. самагго а̄ра̄мо асса̄ти самагга̄ра̄мо. йаттха самагга̄ наттхи, таттха васитумпи на иччхатӣти аттхо. ‘‘самаггара̄мо’’типи па̄л̣и, айамеветтха аттхо. самаггаратоти самаггесу рато, те паха̄йа ан̃н̃атра гантумпи на иччхатӣти аттхо. самагге дисва̄пи сутва̄пи нандатӣти самагганандӣ. самаггакаран̣им̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ти йа̄ ва̄ча̄ сатте самаггейева кароти, там̣ са̄маггигун̣апаридӣпакамева ва̄чам̣ бха̄сати, на итаранти.

нела̄ти елам̣ вуччати досо, на̄сса̄ еланти нела̄, ниддоса̄ти аттхо. ‘‘нелан̇го сетапаччха̄до’’ти еттха вуттанелам̣ вийа. кан̣н̣асукха̄ти бйан̃джанамадхурата̄йа кан̣н̣а̄нам̣ сукха̄, сӯчивиджджханам̣ вийа кан̣н̣асӯлам̣ на джанети. аттхамадхурата̄йа сакаласарӣре копам̣ аджанетва̄ пемам̣ джанетӣти пеманӣйа̄. хадайам̣ гаччхати, апат̣ихан̃н̃ама̄на̄ сукхена читтам̣ пависатӣти хадайан̇гама̄. гун̣апарипун̣н̣ата̄йа пуре бхава̄ти порӣ, пуре сам̣ваддхана̄рӣ вийа сукума̄ра̄типи порӣ, пурасса еса̄типи порӣ, нагарава̄сӣнам̣ катха̄ти аттхо. нагарава̄сино хи йуттакатха̄ хонти, питиматтам̣ пита̄ти, ма̄тиматтам̣ ма̄та̄ти, бха̄тиматтам̣ бха̄та̄ти ваданти. еварӯпӣ катха̄ бахуно джанасса канта̄ хотӣти бахуджанаканта̄. кантабха̄венева бахуно джанасса мана̄па̄ читтавуддхикара̄ти бахуджанамана̄па̄.

ка̄лена вадатӣти ка̄лава̄дӣ, ваттаббайуттака̄лам̣ саллаккхетва̄ вадатӣти аттхо. бхӯтам̣ таччхам̣ сабха̄вамева вадатӣти бхӯтава̄дӣ. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикаттхасаннисситамева катва̄ вадатӣти аттхава̄дӣ. навалокуттарадхаммасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти дхаммава̄дӣ. сам̣варавинайапаха̄навинайасаннисситам̣ катва̄ вадатӣти винайава̄дӣ. нидха̄нам̣ вуччати т̣хапанока̄со, нидха̄намасса̄ аттхӣти нидха̄наватӣ, хадайе нидха̄табба йуттава̄чам̣ бха̄сита̄ти аттхо. ка̄лена̄ти еварӯпим̣ бха̄сама̄нопи ча ‘‘ахам̣ нидха̄наватим̣ ва̄чам̣ бха̄сисса̄мӣ’’ти на ака̄лена бха̄сати, йуттака̄лам̣ пана авеккхитва̄ бха̄сатӣти аттхо. са̄падесанти саупамам̣, сака̄ран̣анти аттхо. парийантаватинти париччхедам̣ дассетва̄ йатха̄сса̄ париччхедо пан̃н̃а̄йати, евам̣ бха̄сатӣти аттхо. аттхасам̣хитанти анекехипи найехи вибхаджантена парийа̄да̄тум̣ асаккун̣еййата̄йа аттхасампаннам̣, йам̣ ва̄ со аттхава̄дӣ аттхам̣ вадати, тена аттхена сам̣хитатта̄ аттхасам̣хитам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, на ан̃н̃ам̣ никкхипитва̄ ан̃н̃ам̣ бха̄сатӣти вуттам̣ хоти.

293. бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ти мӯлабӣджам̣ кхандхабӣджам̣ пхал̣убӣджам̣ аггабӣджам̣ бӣджабӣджанти пан̃чавидхасса бӣджага̄масса чева йасса кассачи нӣлатин̣аруккха̄дикасса бхӯтага̄масса ча сама̄рамбха̄, чхеданабхеданапачана̄дибха̄вена викопана̄ пат̣ивиратоти аттхо. екабхаттикоти па̄тара̄сабхаттам̣ са̄йама̄сабхаттанти две бхатта̄ни. тесу па̄тара̄сабхаттам̣ антомаджджханхикена париччхиннам̣, итарам̣ маджджханхикато уддхам̣ антоарун̣ена. тасма̄ антомаджджханхике дасаккхаттум̣ бхун̃джама̄нопи екабхаттикова хоти, там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘екабхаттико’’ти. раттийа̄ бходжанам̣ ратти, тато упаратоти раттӯпарато. атикканте маджджханхике йа̄ва сӯрийаттхам̣гамана̄ бходжанам̣ вика̄лабходжанам̣ на̄ма. тато вирататта̄ вирато вика̄лабходжана̄. са̄санасса анануломатта̄ висӯкам̣ пат̣а̄н̣ӣбхӯтам̣ дассананти висӯкадассанам̣. аттана̄ наччананачча̄пана̄дивасена начча̄ ча гӣта̄ ча ва̄дита̄ ча, антамасо майӯраначчана̄дивасена̄пи паватта̄нам̣ начча̄дӣнам̣ висӯкабхӯта̄ дассана̄ ча̄ти наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄. начча̄дӣни хи аттана̄ пайоджетум̣ ва̄ парехи пайоджа̄петум̣ ва̄ пайутта̄ни пасситум̣ ва̄ нева бхиккхӯнам̣ на бхиккхунӣнам̣ ват̣т̣анти. ма̄ла̄дӣсу ма̄ла̄ти йам̣кин̃чи пуппхам̣. гандханти йам̣кин̃чи гандхаджа̄там̣. вилепананти чхавира̄гакаран̣ам̣. таттха пил̣андханто дха̄рети на̄ма. ӯнат̣т̣ха̄нам̣ пӯренто ман̣д̣ети на̄ма. гандхавасена чхавира̄гавасена ча са̄дийанто вибхӯсети на̄ма. т̣ха̄нам̣ вуччати ка̄ран̣ам̣. тасма̄ йа̄йа дуссӣлйачетана̄йа та̄ни ма̄ла̄дха̄ран̣а̄дӣни маха̄джано кароти, тато пат̣ивиратоти аттхо.

учча̄сайанам̣ вуччати пама̄н̣а̄тиккантам̣. маха̄сайанам̣ акаппийаттхаран̣ам̣. тато пат̣ивиратоти аттхо. джа̄тарӯпанти суван̣н̣ам̣. раджатанти каха̄пан̣о лохама̄сако джатума̄сако да̄рума̄сакоти йе воха̄рам̣ гаччханти, тасса убхайассапи пат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирато, нева нам̣ угган̣ха̄ти, на угган̣ха̄пети, на упаниккхиттам̣ са̄дийатӣти аттхо. а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ти са̄ливӣхийавагодхӯмакан̇гуваракакудрӯсакасан̇кха̄тасса саттавидхасса̄пи а̄макадхан̃н̃асса пат̣иггахан̣а̄. на кевалан̃ча етесам̣ пат̣иггахан̣амева, а̄масанампи бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣атийева. а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ти еттха ан̃н̃атра одисса анун̃н̃а̄та̄ а̄макамам̣самаччха̄нам̣ пат̣иггахан̣амева бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣ати, но а̄масанам̣.

иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ти еттха иттхӣти пурисантарагата̄, итара̄ кума̄рика̄ на̄ма. та̄сам̣ пат̣иггахан̣ампи а̄масанампи акаппийамева. да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ти еттха да̄сида̄савасенева тесам̣ пат̣иггахан̣ам̣ на ват̣т̣ати, ‘‘каппийака̄ракам̣ дамми, а̄ра̄микам̣ даммӣ’’ти евам̣ вутте пана ват̣т̣ати. аджел̣ака̄дӣсу кхеттаваттхупарийоса̄несу каппийа̄каппийанайо винайавасена упапариккхитаббо. таттха кхеттам̣ на̄ма йасмим̣ пуббан̣н̣ам̣ рухати. ваттху на̄ма йасмим̣ апаран̣н̣ам̣ рухати. йаттха ва̄ убхайампи рухати, там̣ кхеттам̣. тадаттха̄йа акатабхӯмибха̄го ваттху. кхеттаваттхусӣсена четтха ва̄питал̣а̄ка̄дӣнипи сан̇гахита̄нева. дӯтеййам̣ вуччати дӯтакаммам̣, гихӣнам̣ пан̣н̣ам̣ ва̄ са̄санам̣ ва̄ гахетва̄ таттха таттха гаманам̣. пахин̣агаманам̣ вуччати гхара̄ гхарам̣ песитасса кхуддакагаманам̣. ануйого на̄ма тадубхайакаран̣ам̣, тасма̄ дӯтеййапахин̣агамана̄нам̣ ануйога̄ти еваметтха аттхо ведитаббо.

кайавиккайа̄ти кайа̄ ча виккайа̄ ча. тула̄кӯт̣а̄дӣсу кӯт̣анти ван̃чанам̣. таттха тула̄кӯт̣ам̣ та̄ва рӯпакӯт̣ам̣ ан̇гакӯт̣ам̣ гахан̣акӯт̣ам̣ пат̣иччханнакӯт̣анти чатуббидхам̣ хоти. таттха рӯпакӯт̣ам̣ на̄ма две тула̄ сарӯпа̄ катва̄ ган̣ханто махатийа̄ ган̣ха̄ти, даданто кхуддика̄йа дети. ан̇гакӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто паччха̄бха̄ге хаттхена тулам̣ аккамати, даданто пуббабха̄ге. гахан̣акӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто мӯле раджджум̣ ган̣ха̄ти, даданто агге. пат̣иччханнакӯт̣ам̣ на̄ма тулам̣ сусирам̣ катва̄ анто айачун̣н̣ам̣ паккхипитва̄ ган̣ханто там̣ паччха̄бха̄ге кароти, даданто аггабха̄ге. кам̣со вуччати суван̣н̣апа̄ти, та̄йа ван̃чанам̣ кам̣сакӯт̣ам̣. катхам̣? екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ катва̄ ан̃н̃а̄ две тиссо лохапа̄тийо суван̣н̣аван̣н̣а̄ кароти, тато джанападам̣ гантва̄ кин̃чидева аддхакулам̣ пависитва̄, ‘‘суван̣н̣абха̄джана̄ни кин̣атха̄’’ти ватва̄ аггхе пуччхите самаггхатарам̣ да̄тука̄ма̄ хонти. тато техи ‘‘катхам̣ имесам̣ суван̣н̣абха̄во джа̄нитаббо’’ти вутте – ‘‘вӣмам̣ситва̄ ган̣хатха̄’’ти суван̣н̣апа̄тим̣ па̄са̄н̣е гхам̣ситва̄ сабба̄ па̄тийо датва̄ гаччхати.

ма̄накӯт̣ам̣ на̄ма хадайабхедасикха̄бхедараджджубхедавасена тивидхам̣ хоти. таттха хадайабхедо саппитела̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто хет̣т̣ха̄ чхиддена ма̄нена, ‘‘сан̣икам̣ а̄син̃ча̄’’ти ватва̄ антобха̄джане бахум̣ паггхара̄петва̄ ган̣ха̄ти; даданто чхиддам̣ пидха̄йа сӣгхам̣ пӯретва̄ дети. сикха̄бхедо тилатан̣д̣ула̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто сан̣икам̣ сикхам̣ усса̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто вегена пӯретва̄ сикхам̣ чхинданто дети. раджджубхедо кхеттаваттхуминанака̄ле лаббхати. лан̃джам̣ алабханта̄ хи кхеттам̣ амахантампи махантам̣ катва̄ минанти.

уккот̣ана̄дӣсу уккот̣ананти са̄мике асса̄мике ка̄тум̣ лан̃джаггахан̣ам̣. ван̃чананти техи техи упа̄йехи паресам̣ ван̃чанам̣. татридамекам̣ ваттху – еко кира луддако миган̃ча мигапотакан̃ча гахетва̄ а̄гаччхати. тамеко дхутто, ‘‘ким̣, бхо, миго аггхати, ким̣ мигапотако’’ти а̄ха. ‘‘миго две каха̄пан̣е мигапотако ека’’нти ча вутте каха̄пан̣ам̣ датва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ тхокам̣ гантва̄ ниватто, ‘‘на ме, бхо, мигапотакена аттхо, мигам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. тена хи ‘‘две каха̄пан̣е дехӣ’’ти. со а̄ха – ‘‘нану те, бхо, майа̄ пат̣хамам̣ еко каха̄пан̣о динно’’ти. а̄ма динноти. ‘‘имампи мигапотакам̣ ган̣ха, евам̣ со ча каха̄пан̣о айан̃ча каха̄пан̣аггханако мигапотакоти две каха̄пан̣а̄ бхависсантӣ’’ти. со ка̄ран̣ам̣ вадатӣти саллаккхетва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ мигам̣ ада̄сӣти.

никатӣти йогавасена ва̄ ма̄йа̄васена ва̄ апа̄ман̇гам̣ па̄ман̇ганти, аман̣им̣ ман̣инти, асуван̣н̣ам̣ суван̣н̣анти катва̄ пат̣ирӯпакена ван̃чанам̣. са̄чийоготи кут̣илайого, етесам̣йева уккот̣ана̄дӣнаметам̣ на̄мам̣, тасма̄ уккот̣анаса̄чийого ван̃чанаса̄чийого никатиса̄чийоготи еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кечи ан̃н̃ам̣ дассетва̄ ан̃н̃асса париваттанам̣ са̄чийоготи ваданти. там̣ пана ван̃чаненева сан̇гахитам̣. чхедана̄дӣсучхедананти хаттхаччхедана̄ди. вадхоти ма̄ран̣ам̣. бандхоти раджджубандхана̄дӣхи бандханам̣. випара̄мосоти химавипара̄мосо гумбавипара̄мосоти дувидхо. йам̣ химапа̄тасамайе химена пат̣иччханна̄ хутва̄ маггапат̣ипаннам̣ джанам̣ мусанти, айам̣ химавипара̄мосо. йам̣ гумба̄дӣхи пат̣иччханна̄ мусанти, айам̣ гумбавипара̄мосо. а̄лопо вуччати га̄манигама̄дӣнам̣ вилопакаран̣ам̣. сахаса̄ка̄роти са̄хасикакирийа̄, гехам̣ пависитва̄ манусса̄нам̣ уре саттхам̣ т̣хапетва̄ иччхитабхан̣д̣аггахан̣ам̣. еваметасма̄ чхедана…пе… сахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирато хоти.

294. со сантут̣т̣хо хотӣти сва̄йам̣ бхиккху хет̣т̣ха̄ вуттена чатӯсу паччайесу два̄дасавидхена итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гато хоти. имина̄ пана два̄дасавидхена итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гатасса бхиккхуно ат̣т̣ха париккха̄ра̄ ват̣т̣анти тӣн̣и чӣвара̄ни патто дантакат̣т̣хаччхеданава̄си ека̄ сӯчи ка̄йабандханам̣ парисса̄вананти. вуттампи четам̣ –

‘‘тичӣваран̃ча патто ча, ва̄си сӯчи ча бандханам̣;

парисса̄ванена ат̣т̣хете, йуттайогасса бхиккхуно’’ти.

те саббепи ка̄йапариха̄рика̄пи хонти куччхипариха̄рика̄пи. катхам̣? тичӣварам̣ та̄ва нива̄сетва̄ па̄рупитва̄ ча вичаран̣ака̄ле ка̄йам̣ парихарати посетӣти ка̄йапариха̄рикам̣ хоти, чӣваракан̣н̣ена удакам̣ парисса̄ветва̄ пиванака̄ле кха̄дитаббапхала̄пхалаггахан̣ака̄ле ча куччхим̣ парихарати посетӣти куччхипариха̄рикам̣ хоти. паттопи тена удакам̣ уддхаритва̄ наха̄нака̄ле кут̣ипарибхан̣д̣акаран̣ака̄ле ча ка̄йапариха̄рико хоти, а̄ха̄рам̣ гахетва̄ бхун̃джанака̄ле куччхипариха̄рико хоти. ва̄сипи та̄йа дантакат̣т̣хаччхеданака̄ле ман̃чапӣт̣ха̄нам̣ ан̇гапа̄дачӣваракут̣идан̣д̣акасаджджанака̄ле ча ка̄йапариха̄рика̄ хоти, уччхуччхеданана̄л̣икера̄дитаччханака̄ле куччхипариха̄рика̄. сӯчипи чӣварасиббанака̄ле ка̄йапариха̄рика̄ хоти, пӯвам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ виджджхитва̄ кха̄данака̄ле куччхипариха̄рика̄. ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ вичаран̣ака̄ле ка̄йапариха̄рикам̣, уччхуа̄дӣни бандхитва̄ гахан̣ака̄ле куччхипариха̄рикам̣. парисса̄ванам̣ тена удакам̣ парисса̄ветва̄ наха̄нака̄ле, сена̄санапарибхан̣д̣акаран̣ака̄ле ча ка̄йапариха̄рикам̣, па̄нӣйапарисса̄ванака̄ле тенева тилатан̣д̣улапутхука̄дӣни гахетва̄ кха̄данака̄ле ча куччхипариха̄рикам̣. айам̣ та̄ва ат̣т̣хапариккха̄рикасса париккха̄раматта̄.

навапариккха̄рикасса пана сеййам̣ пависантасса татрат̣т̣хакапаччаттхаран̣ам̣ ва̄ кун̃чика̄ ва̄ ват̣т̣ати. дасапариккха̄рикасса нисӣданам̣ ва̄ чаммакхан̣д̣ам̣ ва̄ ват̣т̣ати. ека̄дасапариккха̄рикасса каттарайат̣т̣хи ва̄ телана̄л̣ика̄ ва̄ ват̣т̣ати. два̄дасапариккха̄рикасса чхаттам̣ ва̄ упа̄хана̄ ва̄ ват̣т̣ати. етесу ча ат̣т̣хапариккха̄рикова сантут̣т̣хо, итаре асантут̣т̣ха̄, махиччха̄ маха̄бха̄ра̄ти на ваттабба̄. етепи хи аппиччха̄ва сантут̣т̣ха̄ва субхара̄ва саллахукавуттинова. бхагава̄ пана найимам̣ суттам̣ тесам̣ васена катхеси, ат̣т̣хапариккха̄рикасса васена катхеси. со хи кхуддакава̄син̃ча сӯчин̃ча парисса̄ване паккхипитва̄ паттасса анто т̣хапетва̄ паттам̣ ам̣сакӯт̣е лаггетва̄ тичӣварам̣ ка̄йапат̣ибаддхам̣ катва̄ йениччхакам̣ сукхам̣ паккамати. пат̣иниваттетва̄ гахетаббам̣ на̄масса на хоти, ити имасса бхиккхуно саллахукавуттитам̣ дассенто бхагава̄, сантут̣т̣хо хоти ка̄йапариха̄рикена чӣварена̄тиа̄дима̄ха.

таттха ка̄йапариха̄рикена̄ти ка̄йапарихаран̣аматтакена. куччхипариха̄рикена̄ти куччхипарихаран̣аматтакена. сама̄да̄йева паккаматӣти там̣ ат̣т̣хапариккха̄раматтакам̣ саббам̣ гахетва̄ ка̄йапат̣ибаддхам̣ катва̄ва гаччхати, ‘‘мама виха̄ро паривен̣ам̣ упат̣т̣ха̄ко’’тисса сан̇го ва̄ баддхо ва̄ на хоти, со джийа̄ мутто саро вийа, йӯтха̄ апакканто маттахаттхӣ вийа иччхитиччхитам̣ сена̄санам̣ ванасан̣д̣ам̣ руккхамӯлам̣ ванапаббха̄рам̣ парибхун̃джанто екова тит̣т̣хати, екова нисӣдати, саббирийа̄патхесу екова адутийо.

‘‘ча̄туддисо аппат̣игхо ча хоти,

сантуссама̄но итарӣтарена;

париссайа̄нам̣ сахита̄ ачхамбхӣ,

еко чаре кхаггависа̄н̣акаппо’’ти. (су. ни. 42);

евам̣ ван̣н̣итам̣ кхаггависа̄н̣акаппатам̣ а̄паджджати.

ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа са̄дхенто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха паккхӣ сакун̣оти паккхайутто сакун̣о. д̣етӣти уппатати. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – сакун̣а̄ на̄ма ‘‘асукасмим̣ падесе руккхо парипаккапхало’’ти н̃атва̄ на̄на̄диса̄хи а̄гантва̄ накхапаккхатун̣д̣а̄дӣхи тасса пхала̄ни виджджханта̄ видхунанта̄ кха̄данти. ‘‘идам̣ аджджатана̄йа идам̣ сва̄тана̄йа бхависсатӣ’’ти несам̣ на хоти. пхале пана кхӣн̣е нева руккхасса а̄раккхам̣ т̣хапенти, на таттха паттам̣ ва̄ накхам̣ ва̄ тун̣д̣ам̣ ва̄ т̣хапенти, атха кхо тасмим̣ руккхе анапеккхо хутва̄ йо йам̣ диса̄бха̄гам̣ иччхати, со тена сапаттабха̄рова – уппатитва̄ гаччхати. евамева айам̣ бхиккху ниссан̇го нирапеккхойева паккамати. тена вуттам̣ ‘‘сама̄да̄йева паккаматӣ’’ти. арийена̄ти ниддосена. аджджхаттанти саке аттабха̄ве. анаваджджасукханти ниддосасукхам̣.

295. со чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ти со имина̄ арийена сӣлаккхандхена саманна̄гато бхиккху чаккхувин̃н̃а̄н̣ена рӯпам̣ пасситва̄ти аттхо. сесападесу йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ висуддхимагге вуттам̣. абйа̄секасукханти килесехи анаваситтасукхам̣, авикин̣н̣асукхантипи вуттам̣. индрийасам̣варасукхан̃хи дит̣т̣ха̄дӣсу дит̣т̣хаматта̄дивасена паваттата̄йа авикин̣н̣ам̣ хоти. со абхикканте пат̣иккантети со маначчхат̣т̣ха̄нам̣ индрийа̄нам̣ сам̣варена саманна̄гато бхиккху имесу абхиккантапат̣икканта̄дӣсу саттасу т̣ха̄несу сатисампаджан̃н̃авасена сампаджа̄нака̄рӣ хоти. таттха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ сатипат̣т̣ха̄не вуттамева.

296. со имина̄ ча̄тиа̄дина̄ ким̣ дассети? аран̃н̃ава̄сасса паччайасампаттим̣ дассети. йасса хи име чатта̄ро паччайа̄ наттхи, тасса аран̃н̃ава̄со на иджджхати, тираччха̄нагатехи ва̄ ваначаракехи ва̄ саддхим̣ ваттаббатам̣ а̄паджджати, аран̃н̃е адхиваттха̄ девата̄, ‘‘ким̣ еварӯпасса па̄пабхиккхуно аран̃н̃ава̄сена̄’’ти бхеравасаддам̣ са̄венти, хаттхехи сӣсам̣ пахаритва̄ пала̄йана̄ка̄рам̣ каронти. ‘‘асуко бхиккху аран̃н̃ам̣ пависитва̄ идан̃чидан̃ча па̄пакаммам̣ ака̄сӣ’’ти айасо паттхарати. йасса панете чатта̄ро паччайа̄ аттхи, тасса аран̃н̃ава̄со иджджхати, со хи аттано сӣлам̣ паччавеккханто кин̃чи ка̄л̣акам̣ ва̄ тилакам̣ ва̄ апассанто пӣтим̣ уппа̄детва̄ там̣ кхайато вайато саммасанто арийабхӯмим̣ оккамати, аран̃н̃е адхиваттха̄ девата̄ аттамана̄ ван̣н̣ам̣ бха̄санти, итисса удаке паккхиттателабинду вийа йасо виттха̄рико хоти.

таттха вивиттанти сун̃н̃ам̣ аппасаддам̣, аппаниггхосанти аттхо. етадева хи сандха̄йа вибхан̇ге, ‘‘вивиттанти сантике чепи сена̄санам̣ хоти, тан̃ча ана̄кин̣н̣ам̣ гахат̣т̣хехи паббаджитехи, тена там̣ вивитта’’нти (вибха. 526) вуттам̣. сети чева а̄сати ча еттха̄ти сена̄санам̣, ман̃чапӣт̣ха̄дӣнаметам̣ адхивачанам̣. тена̄ха – ‘‘сена̄сананти ман̃чопи сена̄санам̣, пӣт̣хампи бхисипи бимбоханампи, виха̄ропи ад̣д̣хайогопи, па̄са̄допи, хаммийампи, гуха̄пи, ат̣т̣опи, ма̄л̣опи, лен̣ампи, вел̣угумбопи, руккхамӯлампи, ман̣д̣апопи сена̄санам̣, йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккаманти, саббаметам̣ сена̄сана’’нти. апича ‘‘виха̄ро ад̣д̣хайого па̄са̄до хаммийам̣ гуха̄’’ти идам̣ виха̄расена̄санам̣ на̄ма. ‘‘ман̃чо пӣт̣хам̣, бхиси бимбохана’’нти идам̣ ман̃чапӣт̣хасена̄санам̣ на̄ма. ‘‘чимилика̄, чаммакхан̣д̣о, тин̣асантха̄ро, пан̣н̣асантха̄ро’’ти идам̣ сантхатасена̄санам̣ на̄ма. ‘‘йаттха ва̄ пана бхиккхӯ пат̣иккамантӣ’’ти идам̣ ока̄сасена̄санам̣ на̄ма̄ти евам̣ чатуббидхам̣ сена̄санам̣ хоти, там̣ саббампи сена̄санаггахан̣ена гахитамева. имасса пана сакун̣асадисасса ча̄туддисасса бхиккхуно ануччхавикам̣ дассенто аран̃н̃ам̣ руккхамӯлантиа̄дима̄ха.

таттха аран̃н̃анти ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄, саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти идам̣ бхиккхунӣнам̣ васена а̄гатам̣ аран̃н̃ам̣. ‘‘а̄ран̃н̃акам̣ на̄ма сена̄санам̣ пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654) идам̣ пана имасса бхиккхуно анурӯпам̣, тасса лаккхан̣ам̣ висуддхимагге дхутан̇ганиддесе вуттам̣. руккхамӯланти йам̣кин̃чи сандаччха̄йам̣ вивиттам̣ раккхамӯлам̣. паббатанти селам̣. таттха хи удакасон̣д̣ӣсу удакакиччам̣ катва̄ сӣта̄йа руккхаччха̄йа̄йа нисиннасса на̄на̄диса̄су кха̄йама̄на̄су сӣтена ва̄тена вӣджийама̄насса читтам̣ екаггам̣ хоти. кандаранти кам̣ вуччати удакам̣, тена да̄ритам̣, удакена бхиннам̣ паббатаппадесам̣, йам̣ надӣтумбантипи надӣкун̃джантипи ваданти. таттха хи раджатапат̣т̣асадиса̄ ва̄лика̄ хонти, маттхаке ман̣ивита̄нам̣ вийа ванагаханам̣, ман̣иккхандхасадисам̣ удакам̣ сандати. еварӯпам̣ кандарам̣ оруйха па̄нӣйам̣ пивитва̄ гатта̄ни сӣта̄ни катва̄ ва̄ликам̣ усса̄петва̄ пам̣сукӯлачӣварам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисиннасса саман̣адхаммам̣ карото читтам̣ екаггам̣ хоти. гиригуханти двиннам̣ паббата̄нам̣ антара̄, екасмим̣йева ва̄ уман̇гасадисам̣ маха̄виварам̣. суса̄налаккхан̣ам̣ висуддхимагге вуттам̣. ванапаттханти атиккамитва̄ манусса̄нам̣ упача̄рат̣т̣ха̄нам̣, йаттха на касанти на вапанти. тенева̄ха – ‘‘ванапаттханти дӯра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачана’’нтиа̄ди (вибха. 531). аббхока̄санти аччханнам̣, а̄кан̇кхама̄но панеттха чӣваракут̣им̣ катва̄ васати. пала̄лапун̃джанти пала̄лара̄сим̣. маха̄пала̄лапун̃джато хи пала̄лам̣ никкад̣д̣хитва̄ паббха̄рален̣асадисе а̄лайе каронти, гаччхагумба̄дӣнампи упари пала̄лам̣ паккхипитва̄ хет̣т̣ха̄ нисинна̄ саман̣адхаммам̣ каронти, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

паччха̄бхаттанти бхаттасса паччхато. пин̣д̣апа̄тапат̣иккантоти пин̣д̣апа̄тапарийесанато пат̣икканто. паллан̇канти самантато ӯрубаддха̄санам̣. а̄бхуджитва̄ти бандхитва̄. уджум̣ ка̄йам̣ пан̣идха̄йа̄ти упаримам̣ сарӣрам̣ уджукам̣ т̣хапетва̄ ат̣т̣ха̄раса пит̣т̣хикан̣т̣аке кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ипа̄детва̄. еван̃хи нисиннасса чаммамам̣санаха̄рӯни на пан̣аманти. атхасса йа̄ тесам̣ пан̣аманапаччайа̄ кхан̣е кхан̣е ведана̄ уппаджджеййум̣, та̄ на уппаджджанти. та̄су ануппаджджама̄на̄су читтам̣ екаггам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ на парипатати, вуддхим̣ пха̄тим̣ упагаччхати. паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ти каммат̣т̣ха̄на̄бхимукхам̣ сатим̣ т̣хапайитва̄, мукхасамӣпе ва̄ катва̄ти аттхо. тенева вибхан̇ге вуттам̣ – ‘‘айам̣ сати упат̣т̣хита̄ хоти сӯпат̣т̣хита̄ на̄сикагге ва̄ мукханимитте ва̄, тена вуччати паримукхам̣ сатим̣ упат̣т̣хапетва̄’’ти (вибха. 537). атха ва̄ ‘‘парӣти париггахат̣т̣хо, мукханти ниййа̄наттхо, сатӣти упат̣т̣ха̄наттхо, тена вуччати паримукхам̣ сати’’нти (пат̣и. ма. 1.164) евам̣ пат̣исамбхида̄йам̣ вуттанайенапеттха аттхо дат̣т̣хаббо. татра̄йам̣ сан̇кхепо ‘‘париггахитаниййа̄насатим̣ катва̄’’ти.

абхиджджхам̣ локети еттха луджджанапалуджджанат̣т̣хена пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ локо, тасма̄ пан̃часу упа̄да̄наккхандхесу ра̄гам̣ паха̄йа ка̄маччхандам̣ виккхамбхетва̄ти айаметтха аттхо. вигата̄бхиджджхена̄ти виккхамбханавасена пахӣнатта̄ вигата̄бхиджджхена, на чаккхувин̃н̃а̄н̣асадисена̄ти аттхо. абхиджджха̄йа читтам̣ парисодхетӣти абхиджджха̄то читтам̣ паримочети. йатха̄ нам̣ са̄ мун̃чати чева, мун̃читва̄ ча на пуна ган̣ха̄ти, евам̣ каротӣти аттхо. бйа̄па̄дападосам̣ паха̄йа̄тиа̄дӣсупи есева найо. бйа̄паджджати имина̄ читтам̣ пӯтикамма̄са̄дайо вийа пуримапакатим̣ паджахатӣти бйа̄па̄до. вика̄ра̄паттийа̄ падуссати, парам̣ ва̄ падӯсети вина̄сетӣти падосо. убхайаметам̣ кодхассева̄дхивачанам̣. тхинам̣ читтагелан̃н̃ам̣. миддхам̣ четасикагелан̃н̃ам̣. тхинан̃ча миддхан̃ча тхинамиддхам̣. а̄локасан̃н̃ӣти раттимпи дива̄ дит̣т̣хаа̄локасан̃джа̄нанасаматтхата̄йа вигатанӣваран̣а̄йа парисуддха̄йа сан̃н̃а̄йа саманна̄гато. сато сампаджа̄ноти сатийа̄ ча н̃а̄н̣ена ча саманна̄гато. идам̣ убхайам̣ а̄локасан̃н̃а̄йа упака̄ратта̄ вуттам̣. уддхаччан̃ча куккуччан̃ча уддхаччакуккуччам̣. тин̣н̣авичикиччхоти вичикиччхам̣ таритва̄ атиккамитва̄ т̣хито. ‘‘катхамидам̣ катхамида’’нти евам̣ наппаваттатӣти акатхам̣катхӣ. кусалесу дхаммесӯти анаваджджесу дхаммесу. ‘‘име ну кхо кусала̄, катхамиме кусала̄’’ти евам̣ на вичикиччхати на кан̇кхатӣти аттхо. айаметтха сан̇кхепо, имесу пана нӣваран̣есу вачанаттхалаккхан̣а̄дибхедато йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ висуддхимагге вуттам̣.

297. пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣ети име пан̃ча нӣваран̣а̄ уппаджджама̄на̄ ануппанна̄йа локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа уппаджджитум̣ на денти, уппанна̄ апи ат̣т̣ха сама̄паттийо пан̃ча ва̄ абхин̃н̃а̄ уччхиндитва̄ па̄тенти; тасма̄ ‘‘пан̃н̃а̄йа дуббалӣкаран̣а̄’’ти вуччанти. татха̄гатападам̣ итипӣти идампи татха̄гатасса н̃а̄н̣ападам̣ н̃а̄н̣авал̣ан̃джам̣ н̃а̄н̣ена аккантат̣т̣ха̄нанти вуччати. татха̄гатанисевитанти татха̄гатасса н̃а̄н̣апха̄сука̄йа нигхам̣ситат̣т̣ха̄нам̣. татха̄гата̄ран̃джитанти татха̄гатасса н̃а̄н̣ада̄т̣ха̄йа а̄ран̃джитат̣т̣ха̄нам̣.

299. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти йатха̄сабха̄вам̣ паджа̄на̄ти. натвева та̄ва арийаса̄вако нит̣т̣хам̣ гато хотӣти има̄ джха̄на̄бхин̃н̃а̄ ба̄хиракехипи са̄дха̄ран̣а̄ти на та̄ва нит̣т̣хам̣ гато хоти. маггаккхан̣епи апарийоситакиччата̄йа на та̄ва нит̣т̣хам̣ гато хоти. апича кхо нит̣т̣хам̣ гаччхатӣти апича кхо пана маггаккхан̣е маха̄хаттхим̣ пассанто на̄гаванико вийа самма̄самбуддхо бхагава̄ти имина̄ а̄ка̄рена тӣсу ратанесу нит̣т̣хам̣ гаччхати. нит̣т̣хам̣ гато хотӣти евам̣ маггаккхан̣е нит̣т̣хам̣ гаччханто арахаттапхалаккхан̣е парийоситасаббакиччата̄йа сабба̄ка̄рена тӣсу ратанесу нит̣т̣хам̣ гато хоти. сесам̣ утта̄наттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣ахаттхипадопамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.