3. опаммавагго

1. какачӯпамасуттаван̣н̣ана̄

222. евам̣ ме сутанти какачӯпамасуттам̣. таттха мол̣ийапхаггуноти мол̣ӣти чӯл̣а̄ вуччати. йатха̄ха –

‘‘чхетва̄на мол̣им̣ варагандхава̄ситам̣,

веха̄йасам̣ уккхипи сакйапун̇гаво;

ратаначан̇кот̣аварена ва̄саво,

сахассанетто сираса̄ пат̣иггахӣ’’ти.

са̄ тасса гихика̄ле махатӣ ахоси, тенасса мол̣ийапхаггуноти сан̇кха̄ удапа̄ди. паббаджитампи нам̣ тенева на̄мена сан̃джа̄нанти. ативеланти велам̣ атиккамитва̄. таттха ка̄лавела̄, сӣмавела̄, сӣлавела̄ти тивидха̄ вела̄. ‘‘та̄йам̣ вела̄йам̣ имам̣ уда̄нам̣ уда̄несӣ’’ти (дхаммападе вагга̄намудда̄нам̣, га̄тха̄намудда̄нам̣; маха̄ва. 1-3) айам̣ ка̄лавела̄ на̄ма. ‘‘т̣хитадхаммо велам̣ на̄тиваттатӣ’’ти (чӯл̣ава. 384; уда̄. 45; а. ни. 8.19) айам̣ сӣмавела̄ на̄ма. ‘‘вела̄анатиккамо сетугха̄то’’ти (дха. са. 299-301) ча, ‘‘вела̄ чеса̄ авӣтиккаманат̣т̣хена̄’’ти ча, айам̣ сӣлавела̄ на̄ма. там̣ тивидхампи со атиккамийева. бхиккхунийо хи овадитум̣ ка̄ло на̄ма аттхи, со аттхан̇гатепи сӯрийе оваданто там̣ ка̄лавелампи атикками. бхиккхунӣнам̣ ова̄де пама̄н̣ам̣ на̄ма аттхи сӣма̄ марийа̄да̄. со уттаричхаппан̃чава̄ча̄хи оваданто там̣ сӣмавелампи атикками. катхенто пана давасахагатам̣ катва̄ дут̣т̣хулла̄паттипахонакам̣ катхети, евам̣ сӣлавелампи атикками.

сам̣сат̣т̣хоти миссӣбхӯто сама̄насукхадуккхо хутва̄. саммукха̄ти пурато. аван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти та̄ пана пачанакот̣т̣ана̄дӣни каронтийо дисва̄ наттхи има̄сам̣ ана̄патти на̄ма, има̄ бхиккхунийо ана̄ча̄ра̄ дуббача̄ пагаббха̄ти агун̣ам̣ катхети. адхикаран̣ампи каротӣти имесам̣ бхиккхӯнам̣ има̄ бхиккхунийо дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа аккхӣни дайханти, имасмим̣ виха̄ре пуппхапӯджа̄ ва̄ а̄санадхованапарибхан̣д̣акаран̣а̄дӣни ва̄ има̄сам̣ васена ваттанти. куладхӣтаро ета̄ ладжджинийо, тумхе има̄ идан̃чидан̃ча вадатха, айам̣ на̄ма тумха̄кам̣ а̄патти хоти, винайадхара̄нам̣ сантикам̣ а̄гантва̄ виниччхайам̣ ме детха̄ти адхикаран̣ам̣ а̄кад̣д̣хати.

мол̣ийапхаггунасса аван̣н̣ам̣ бха̄сатӣти наттхи имасса бхиккхуно ана̄патти на̄ма. ниччака̄лам̣ имасса паривен̣адва̄рам̣ асун̃н̃ам̣ бхиккхунӣхӣти агун̣ам̣ катхети. адхикаран̣ампи каронтӣти имесам̣ бхиккхӯнам̣ мол̣ийапхаггунаттхерасса дит̣т̣хака̄лато пат̣т̣ха̄йа аккхӣни дайханти. имасмим̣ виха̄ре ан̃н̃есам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ олокетумпи на сакка̄. виха̄рам̣ а̄гатабхиккхунийо ова̄дам̣ ва̄ пат̣исантха̄рам̣ ва̄ уддесападам̣ ва̄ тхерамева нисса̄йа лабханти, кулапуттако ладжджӣ куккуччако, еварӯпам̣ на̄ма тумхе идан̃чидан̃ча вадатха, етха винайадхара̄нам̣ сантике виниччхайам̣ детха̄ти адхикаран̣ам̣ а̄кад̣д̣ханти.

со бхиккху бхагавантам̣ етадавоча̄ти нева пийакамйата̄йа на бхеда̄дхиппа̄йена, аттхака̄мата̄йа авоча. екам̣ кирасса ахоси – ‘‘имасса бхиккхусса евам̣ сам̣сат̣т̣хасса вихарато айасо уппаджджиссати. со са̄санасса̄пи аван̣н̣ойева. ан̃н̃ена пана катхито айам̣ на орамиссати, бхагавата̄ дхаммам̣ десетва̄ овадито орамиссатӣ’’ти тасса аттхака̄мата̄йа бхагавантам̣ етам̣, ‘‘а̄йасма̄, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

223. а̄мантехӣти джа̄на̄пехи. а̄мантетӣти паккосати.

224. саддха̄ти саддха̄йа. тасма̄ти йасма̄ твам̣ кулапутто чева саддха̄паббаджито ча, йасма̄ ва̄ те ета̄хи саддхим̣ сам̣сат̣т̣хасса вихарато йе та̄ аккосиссанти ва̄, пахариссанти ва̄, тесу доманассам̣ уппаджджиссати, сам̣сагге пахӣне нуппаджджиссати, тасма̄. татра̄ти тасмим̣ аван̣н̣абха̄сане. гехасита̄ти пан̃чака̄магун̣аниссита̄. чханда̄ти тан̣ха̄чханда̄пи пат̣игхачханда̄пи. випарин̣атанти раттампи читтам̣ випарин̣атам̣. дут̣т̣хампи, мӯл̣хампи читтам̣ випарин̣атам̣. идха пана тан̣ха̄чхандавасена раттампи ват̣т̣ати, пат̣игхачхандавасена дут̣т̣хампи ват̣т̣ати. хита̄нукампӣти хитена анукампама̄но хитена пхарама̄но. на досантароти на досачитто бхависса̄ми.

225. атха кхо бхагава̄ти касма̄ а̄рабхи? пхаггунасса кира еттакам̣ ова̄дам̣ сутва̄пи, ‘‘бхиккхунисам̣саггато орамисса̄ми вирамисса̄мӣ’’ти читтампи на уппаннам̣, бхагавата̄ пана саддхим̣ пат̣а̄н̣ӣ вийа пат̣ивируддхо ат̣т̣ха̄си, атхасса бхагавато йатха̄ на̄ма джигхаччхитасса бходжане, пипа̄ситасса па̄нӣйе, сӣтена пхут̣т̣хасса ун̣хе дуккхитасса сукхе паттхана̄ уппаджджати. евамева имам̣ дуббачам̣ бхиккхум̣ дисва̄ пат̣хамабодхийам̣ суббача̄ бхиккхӯ а̄па̄тхам̣ а̄гамим̣су. атха тесам̣ ван̣н̣ам̣ катхетука̄мо хутва̄ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

таттха а̄ра̄дхайим̣сӯти ган̣хим̣су пӯрайим̣су. екам̣ самайанти екасмим̣ самайе. ека̄санабходжананти екам̣ пуребхаттабходжанам̣. сӯрийуггаманато хи йа̄ва маджджханхика̄ саттаккхаттум̣ бхуттабходжанампи идха ека̄санабходжанантева адхиппетам̣. аппа̄ба̄дхатанти нира̄ба̄дхатам̣. аппа̄тан̇катанти ниддуккхатам̣. лахут̣т̣ха̄нанти сарӣрасса саллахукам̣ ут̣т̣ха̄нам̣. баланти ка̄йабалам̣. пха̄сувиха̄ранти ка̄йасса сукхавиха̄рам̣. имина̄ ким̣ катхитам̣? дива̄ вика̄лабходжанам̣ паджаха̄питака̄ло катхито. бхадда̄лисутте пана раттим̣ вика̄лабходжанам̣ паджаха̄питака̄ло катхито. има̄ни хи две бходжана̄ни бхагава̄ на екаппаха̄рена паджаха̄песи. касма̄? има̄нева хи две бходжана̄ни ват̣т̣е сатта̄нам̣ а̄чин̣н̣а̄ни. санти кулапутта̄ сукхума̄ла̄, те екато двепи бходжана̄ни паджаханта̄ киламанти. тасма̄ екато ападжаха̄петва̄ екасмим̣ ка̄ле дива̄ вика̄лабходжанам̣, екасмим̣ раттим̣ вика̄лабходжананти висум̣ паджаха̄песи. тесу идха дива̄ вика̄лабходжанам̣ паджаха̄питака̄ло катхито. таттха йасма̄ буддха̄ на бхайам̣ дассетва̄ таджджетва̄ паджаха̄пенти, а̄нисам̣сам̣ пана дассетва̄ паджаха̄пенти, еван̃хи сатта̄ сукхена паджаханти. тасма̄ а̄нисам̣сам̣ дассенто име пан̃ча гун̣е дассеси. ануса̄санӣ каран̣ӣйа̄ти пунаппунам̣ са̄сане каттаббам̣ на̄хоси. ‘‘идам̣ каротха, идам̣ ма̄ каротха̄’’ти сатуппа̄дакаран̣ӣйаматтамева ахоси. та̄ваттакенева те каттаббам̣ акам̣су, паха̄таббам̣ паджахим̣су, пат̣хамабодхийам̣, бхиккхаве, суббача̄ бхиккхӯ ахесум̣ ассава̄ ова̄дапат̣икара̄ти.

ида̄ни несам̣ суббачабха̄вадӣпикам̣ упамам̣ а̄харанто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха субхӯмийанти самабхӯмийам̣. ‘‘субхӯмйам̣ сукхетте вихатакха̄н̣уке бӣджа̄ни патит̣т̣хапеййа̄’’ти (дӣ. ни. 2.438) еттха пана ман̣д̣абхӯми субхӯмӣти а̄гата̄. чатумаха̄патхети двиннам̣ маха̄магга̄нам̣ винивиджджхитва̄ гатат̣т̣ха̄не. а̄джан̃н̃аратхоти винӣтаассаратхо. одхастапатодоти йатха̄ ратхам̣ абхирухитва̄ т̣хитена сакка̄ хоти ган̣хитум̣, евам̣ а̄ламбанам̣ нисса̄йа тирийато т̣хапитапатодо. йогга̄чарийоти асса̄чарийо. свева ассадамме са̄ретӣти ассадаммаса̄ратхи. йениччхаканти йена йена маггена иччхати. йадиччхаканти йам̣ йам̣ гатим̣ иччхати. са̄реййа̄ти уджукам̣ пурато песеййа. пачча̄са̄реййа̄ти пат̣иниваттеййа.

евамева кхоти йатха̄ хи со йогга̄чарийо йена йена маггена гаманам̣ иччхати, там̣ там̣ асса̄ а̄рул̣ха̄ва хонти. йа̄йа йа̄йа ча гатийа̄ иччхати, са̄ са̄ гати гахита̄ва хоти. ратхам̣ песетва̄ асса̄ нева ва̄ретабба̄ на виджджхитабба̄ хонти. кевалам̣ тесам̣ саме бхӯмибха̄ге кхуресу нимиттам̣ т̣хапетва̄ гаманамева пасситаббам̣ хоти. евам̣ майхампи тесу бхиккхӯсу пунаппунам̣ ваттаббам̣ на̄хоси. идам̣ каротха идам̣ ма̄ каротха̄ти сатуппа̄данаматтамева каттаббам̣ хоти. техипи та̄вадева каттаббам̣ катамева хоти, акаттаббам̣ джахитамева. тасма̄ти йасма̄ суббача̄ йуттайа̄напат̣ибха̄га̄ хутва̄ сатуппа̄данаматтенева паджахим̣су, тасма̄ тумхепи паджахатха̄ти аттхо. елан̣д̣ехӣти елан̣д̣а̄ кира са̄ладӯсана̄ хонти, тасма̄ евама̄ха. висодхеййа̄ти елан̣д̣е чева ан̃н̃а̄ ча валлийо чхиндитва̄ бахи нӣхаран̣ена содхеййа. суджа̄та̄ти сусан̣т̣хита̄. самма̄ парихареййа̄ти марийа̄дам̣ бандхитва̄ удака̄син̃чаненапи ка̄ленака̄лам̣ мӯламӯле кхан̣аненапи валлигумба̄диччхеданенапи кипиллапӯт̣акахаран̣енапи маккат̣акаджа̄ласуккхадан̣д̣акахаран̣енапи самма̄ вад̣д̣хетва̄ посеййа. вуддхиа̄дӣни вуттаттха̄нева.

226. ида̄ни аккхантийа̄ досам̣ дассенто бхӯтапуббантиа̄дима̄ха. таттха ведехика̄ти видехарат̣т̣хава̄сикасса дхӣта̄. атха ва̄ ведоти пан̃н̃а̄ вуччати, ведена ӣхати ирийатӣти ведехика̄, пан̣д̣ита̄ти аттхо. гахапата̄нӣти гхараса̄минӣ. киттисаддоти киттигхосо. сората̄ти сораччена саманна̄гата̄. нива̄та̄ти нива̄тавутти. упасанта̄ти ниббута̄. даккха̄ти бхаттапачанасайанаттхаран̣адӣпуджджалана̄дикаммесу чхека̄. аналаса̄ти ут̣т̣ха̄хика̄, сусам̣вихитакамманта̄ти сут̣т̣ху сам̣вихитакамманта̄. ека̄ аналаса̄ хоти, йам̣ йам̣ пана бха̄джанам̣ ган̣ха̄ти, там̣ там̣ бхиндати ва̄ чхиддам̣ ва̄ кароти, айам̣ на та̄диса̄ти дассети.

дива̄ ут̣т̣ха̄сӣти па̄това каттабба̄ни дхенудухана̄дикамма̄ни акатва̄ уссӯре ут̣т̣хита̄. хе дже ка̄л̣ӣти аре ка̄л̣и. ким̣ дже дива̄ ут̣т̣ха̄сӣти ким̣ те кин̃чи апха̄сукам̣ аттхи, ким̣ дива̄ ут̣т̣ха̄сӣти? но вата ре кин̃чӣти аре йади те на кин̃чи апха̄сукам̣ аттхи, нева сӣсам̣ руджджхати, на пит̣т̣хи, атха касма̄ па̄пи да̄си дива̄ ут̣т̣ха̄сӣти купита̄ анаттамана̄ бха̄кут̣имака̄си. дива̄тарам̣ ут̣т̣ха̄сӣти пунадивасе уссӯратарам̣ ут̣т̣ха̄си. анаттаманава̄чанти аре па̄пи да̄си аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄си; ким̣ аггим̣ сӣтоти ман̃н̃аси, ида̄ни там̣ сиккха̄песса̄мӣтиа̄дӣни вадама̄на̄ купитавачанам̣ ниччха̄реси.

пат̣ивисака̄нанти са̄мантагехава̄сӣнам̣. уджджха̄песӣти аваджа̄на̄песи. чан̣д̣ӣти асората̄ киббиса̄. ити йаттака̄ гун̣а̄, тато дигун̣а̄ доса̄ уппаджджим̣су. гун̣а̄ на̄ма сан̣икам̣ сан̣икам̣ а̄гаччханти; доса̄ екадивасенева паттхат̣а̄ хонти. соратасоратоти ативийа сорато, сота̄панно ну кхо, сакада̄га̄мӣ ана̄га̄мӣ араха̄ ну кхоти ваттаббатам̣ а̄паджджати. пхусантӣти пхусанта̄ гхат̣т̣ента̄ а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти.

атха бхиккху соратоти ведитабботи атха адхива̄санаккхантийам̣ т̣хито бхиккху соратоти ведитаббо. йо чӣвара…пе… париккха̄рахетӯти йо ета̄ни чӣвара̄дӣни пан̣ӣтапан̣ӣта̄ни лабханто па̄дапарикаммапит̣т̣хипарикамма̄дӣни екавачаненева кароти. алабхама̄ноти йатха̄ пуббе лабхати, евам̣ алабханто. дхамман̃н̃ева саккаронтоти дхаммам̣йева сакка̄рам̣ сукатака̄рам̣ каронто. гарум̣ каронтоти гарубха̄рийам̣ каронто. ма̄нентоти манена пийам̣ каронто. пӯджентоти паччайапӯджа̄йа пӯдженто. апача̄йама̄ноти дхаммам̣йева апача̄йама̄но апачитим̣ нӣчавуттим̣ дассенто.

227. евам̣ аккхантийа̄ досам̣ дассетва̄ ида̄ни йе адхива̄сенти, те евам̣ адхива̄сентӣти пан̃ча вачанапатхе дассенто пан̃чиме, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ка̄лена̄ти йуттапаттака̄лена. бхӯтена̄ти сата̄ виджджама̄нена. сан̣хена̄ти саммат̣т̣хена. аттхасан̃хитена̄ти аттханисситена ка̄ран̣анисситена. ака̄лена̄тиа̄дӣни тесам̣йева пат̣ипаккхавасена ведитабба̄ни. меттачитта̄ти уппаннаметтачитта̄ хутва̄. досантара̄ти дут̣т̣хачитта̄, аббхантаре уппаннадоса̄ хутва̄. татра̄ти тесу вачанапатхесу. пхаритва̄ти адхимуччитва̄. тада̄рамман̣ан̃ча̄ти катхам̣ тада̄рамман̣ам̣ сабба̄вантам̣ локам̣ кароти? пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатам̣ пуггалам̣ меттачиттасса а̄рамман̣ам̣ катва̄ пуна тассева меттачиттасса авасесасатте а̄рамман̣ам̣ каронто сабба̄вантам̣ локам̣ тада̄рамман̣ам̣ кароти на̄ма. татра̄йам̣ вачанаттхо. тада̄рамман̣ан̃ча̄ти тассева меттачиттасса а̄рамман̣ам̣ катва̄. сабба̄вантанти саббасаттавантам̣. локанти сатталокам̣. випулена̄ти анекасатта̄рамман̣ена. махаггатена̄ти махаггатабхӯмикена. аппама̄н̣ена̄ти субха̄витена. аверена̄ти ниддосена. абйа̄баджджхена̄ти ниддуккхена. пхаритва̄ вихарисса̄ма̄ти еварӯпена метта̄сахагатена четаса̄ тан̃ча пуггалам̣ саббан̃ча локам̣ тасса читтасса а̄рамман̣ам̣ катва̄ адхимуччитва̄ вихарисса̄ма.

228. ида̄ни тадаттхадӣпикам̣ упамам̣ а̄харанто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха апатхавинти ниппатхавим̣ карисса̄мӣти аттхо. татра татра̄ти тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не. викиреййа̄ти паччхийа̄ пам̣сум̣ уддхаритва̄ бӣджа̄ни вийа викиреййа. от̣т̣хубхеййа̄ти кхел̣ам̣ па̄теййа. апатхавим̣ кареййа̄ти евам̣ ка̄йена ча ва̄ча̄йа ча пайогам̣ катва̄пи саккун̣еййа апатхавим̣ ка̄тунти? гамбхӣра̄ти бахалаттена двийоджанасатасахасса̄ни чатта̄ри ча нахута̄ни гамбхӣра̄. аппамеййа̄ти тирийам̣ пана апариччхинна̄. евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – патхавӣ вийа хи меттачиттам̣ дат̣т̣хаббам̣. куда̄лапит̣акам̣ гахетва̄ а̄гатапурисо вийа пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало. йатха̄ со куда̄лапит̣акена маха̄патхавим̣ апатхавим̣ ка̄тум̣ на саккоти, евам̣ во пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало меттачиттасса ан̃н̃атхаттам̣ ка̄тум̣ на саккхиссатӣти.

229. дутийаупама̄йам̣ халиддинти йам̣кин̃чи пӣтакаван̣н̣ам̣. нӣланти кам̣санӣлам̣ ва̄ пала̄санӣлам̣ ва̄. арӯпӣти арӯпо. нану ча, двиннам̣ кат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ двиннам̣ руккха̄нам̣ ва̄ двиннам̣ сеййа̄нам̣ ва̄ двиннам̣ села̄нам̣ ва̄ антарам̣ париччхинна̄ка̄сарӯпанти а̄гатам̣, касма̄ идха арӯпӣти вуттоти? санидассанабха̄вапат̣иккхепато. тенева̄ха ‘‘анидассано’’ти. тасмин̃хи рӯпам̣ ликхитум̣, рӯпапа̄тубха̄вам̣ дассетум̣ на сакка̄, тасма̄ ‘‘арӯпӣ’’ти вутто. анидассаноти дассанасса чаккхувин̃н̃а̄н̣асса ана̄па̄тхо. упама̄сам̣сандане панеттха а̄ка̄со вийа меттачиттам̣. туликапан̃чама̄ чатта̄ро ран̇гаджа̄та̄ вийа пан̃ча вачанапатха̄, туликапан̃чаме ран̇ге гахетва̄ а̄гатапурисо вийа пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало. йатха̄ со туликапан̃чамехи ран̇гехи а̄ка̄се рӯпапа̄тубха̄вам̣ ка̄тум̣ на саккоти, евам̣ во пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало меттачиттасса ан̃н̃атхаттам̣ катва̄ досуппаттим̣ дассетум̣ на саккхиссатӣти.

230. татийаупама̄йам̣ а̄диттанти паджджалитам̣. гамбхӣра̄ аппамеййа̄ти имисса̄ ган̇га̄йа гамбхӣрат̣т̣ха̄нам̣ га̄вутампи аттхи, ад̣д̣хайоджанампи, йоджанампи. путхулам̣ панасса̄ еварӯпам̣йева, дӣгхато пана пан̃чайоджанасата̄ни. са̄ катхам̣ гамбхӣра̄ аппамеййа̄ти? етена пайогена париваттетва̄ уддхане удакам̣ вийа та̄петум̣ асаккун̣еййато. т̣хитодакам̣ пана кеначи упа̄йена ан̇гуламаттам̣ ва̄ ад̣д̣хан̇гуламаттам̣ ва̄ евам̣ та̄петум̣ сакка̄ бхавеййа, айам̣ пана на сакка̄, тасма̄ евам̣ вуттам̣. упама̄сам̣сандане панеттха ган̇га̄ вийа меттачиттам̣, тин̣уккам̣ а̄да̄йа а̄гатапурисо вийа пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало. йатха̄ со а̄дитта̄йа тин̣укка̄йа ган̇гам̣ та̄петум̣ на саккоти, евам̣ во пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало меттачиттасса ан̃н̃атхаттам̣ ка̄тум̣ на саккхиссатӣти.

231. чатуттхаупама̄йам̣ бил̣а̄рабхаста̄ти бил̣а̄рачаммапасиббака̄. сумаддита̄ти сут̣т̣ху маддита̄. супаримаддита̄ти анто ча бахи ча самантато супаримаддита̄. тӯлинӣти симбалитӯлалата̄тӯласама̄на̄. чхиннасассара̄ти чхиннасассарасадда̄. чхиннабхаббхара̄ти чхиннабхаббхарасадда̄. упама̄сам̣сандане панеттха бил̣а̄рабхаста̄ вийа меттачиттам̣, кат̣т̣хакат̣халам̣ а̄да̄йа а̄гатапурисо вийа пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало. йатха̄ со кат̣т̣хена ва̄ кат̣халена ва̄ бил̣а̄рабхастам̣ сарасарам̣ бхарабхарам̣ саддам̣ ка̄тум̣ на саккоти, евам̣ во пан̃ча вачанапатхе гахетва̄ а̄гатапуггало меттачиттасса ан̃н̃атхаттам̣ катва̄ доса̄нугатабха̄вам̣ ка̄тум̣ на саккхиссатӣти.

232. очарака̄ти авачарака̄ хет̣т̣ха̄чарака̄, нӣчакаммака̄рака̄ти аттхо. йо мано падӯсеййа̄ти йо бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ мано падӯсеййа, там̣ какачена окантанам̣ на̄дхива̄сеййа. на ме со тена са̄санакароти со тена анадхива̄санена майхам̣ ова̄дакаро на хоти. а̄патти панеттха наттхи.

233. ан̣ум̣ ва̄ тхӯлам̣ ва̄ти аппаса̄ваджджам̣ ва̄ маха̄са̄ваджджам̣ ва̄. йам̣ тумхе на̄дхива̄сеййа̄тха̄ти йо тумхехи адхива̄сетаббо на бхавеййа̄ти аттхо. но хетам̣, бхантети, бханте, анадхива̄сетаббам̣ на̄ма вачанапатхам̣ на пасса̄ма̄ти адхиппа̄йо. дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄ти ити бхагава̄ арахаттена кӯт̣ам̣ ган̣ханто йатха̄нусандхина̄ десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

какачӯпамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄

234. евам̣ ме сутанти алагаддӯпамасуттам̣. таттха гаддхе ба̄дхайим̣сӯти гаддхаба̄дхино, гаддхаба̄дхино пуббапуриса̄ асса̄ти гаддхаба̄дхипуббо, тасса гаддхаба̄дхипуббасса, гиджджхагха̄такакулаппасутасса̄ти аттхо. саггамоккха̄нам̣ антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄. те каммакилесавипа̄каупава̄даа̄н̣а̄вӣтиккамавасена пан̃чавидха̄. таттха пан̃ча̄нантарийадхамма̄ каммантара̄йика̄ на̄ма. татха̄ бхиккхунӣдӯсакакаммам̣, там̣ пана моккхассева антара̄йам̣ кароти, на саггасса. нийатамиччха̄дит̣т̣хидхамма̄ килесантара̄йика̄ на̄ма. пан̣д̣акатираччха̄нагатаубхатобйан̃джанака̄нам̣ пат̣исандхидхамма̄ випа̄кантара̄йика̄ на̄ма. арийӯпава̄дадхамма̄ упава̄дантара̄йика̄ на̄ма, те пана йа̄ва арийе на кхама̄пенти, та̄вадева, на тато парам̣. сан̃чичча вӣтикканта̄ сатта а̄паттиккхандха̄ а̄н̣а̄вӣтиккамантара̄йика̄ на̄ма. тепи йа̄ва бхиккхубха̄вам̣ ва̄ пат̣иджа̄на̄ти, на вут̣т̣ха̄ти ва̄, на десети ва̄, та̄вадева, на тато парам̣.

татра̄йам̣ бхиккху бахуссуто дхаммакатхико сесантара̄йике джа̄на̄ти, винайе пана аковидатта̄ пан̣н̣аттивӣтиккамантара̄йике на джа̄на̄ти, тасма̄ рахогато евам̣ чинтеси – име а̄га̄рика̄ пан̃ча ка̄магун̣е парибхун̃джанта̄ сота̄панна̄пи сакада̄га̄минопи ана̄га̄минопи хонти. бхиккхӯпи мана̄пика̄ни чаккхувин̃н̃еййа̄ни рӯпа̄ни пассанти…пе… ка̄йавин̃н̃еййе пхот̣т̣хаббе пхусанти, мудука̄ни аттхаран̣апа̄вуран̣а̄дӣни парибхун̃джанти, етам̣ саббам̣ ват̣т̣ати. касма̄ иттхӣнам̣йева рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄ на ват̣т̣анти? етепи ват̣т̣антӣти. евам̣ расена расам̣ сам̣сандетва̄ саччхандара̄гапарибхоган̃ча ниччхандара̄гапарибхоган̃ча екам̣ катва̄ тхӯлава̄кехи саддхим̣ атисукхумасуттам̣ упаненто вийа, са̄сапена саддхим̣ синерум̣ упасам̣харанто вийа, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппа̄детва̄, ‘‘ким̣ бхагавата̄ маха̄самуддам̣ бандхантена вийа махата̄ усса̄хена пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ пан̃н̃аттам̣, наттхи еттха досо’’ти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ пат̣ивируджджханто веса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ пат̣иба̄ханто арийамагге кха̄н̣укан̣т̣ака̄дӣни паккхипанто метхунадхамме досо наттхӣти джинасса а̄н̣а̄чакке паха̄рам̣ ада̄си. тена̄ха – ‘‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’тиа̄ди.

евам̣ бйа̄ кхоти евам̣ вийа кхо. самануйун̃джантӣтиа̄дӣсу ким̣ ладдхико твам̣, ладдхим̣ вадехӣти пуччхама̄на̄ самануйун̃джанти на̄ма. дит̣т̣хим̣ патит̣т̣ха̄пента̄ саманугга̄ханти на̄ма. кена ка̄ран̣ена евам̣ вадасӣти ка̄ран̣ам̣ пуччханта̄ саманубха̄санти на̄ма. ат̣т̣хикан̇калӯпама̄тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.42-48) ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ аппасса̄дат̣т̣хена. мам̣сапесӯпама̄ бахуса̄дха̄ран̣ат̣т̣хена. тин̣уккӯпама̄ анудаханат̣т̣хена. ан̇га̄рака̄сӯпама̄ маха̄бхита̄панат̣т̣хена. супинакӯпама̄ иттарапаччупат̣т̣ха̄нат̣т̣хена. йа̄читакӯпама̄ та̄вака̄ликат̣т̣хена. руккхапхалӯпама̄ саббан̇гапаччан̇гапалибхан̃джанат̣т̣хена. асисӯнӯпама̄ адхикут̣т̣анат̣т̣хена. саттисӯлӯпама̄ винивиджджханат̣т̣хена. саппасирӯпама̄ са̄сан̇касаппат̣ибхайат̣т̣хена. тха̄маса̄ти дит̣т̣хитха̄мена. пара̄ма̄са̄ти дит̣т̣хипара̄ма̄сена. абхинивисса вохаратӣти адхит̣т̣хахитва̄ вохарати дӣпети ва̄.

235. йато кхо те бхиккхӯти йада̄ те бхиккхӯ. евам̣ бйа̄ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ти идам̣ еса аттано аджджха̄сайена наттхӣти ваттука̄мопи бхагавато а̄нубха̄вена сампат̣иччхати, буддха̄нам̣ кира саммукха̄ две катха̄ катхетум̣ саматтхо на̄ма наттхи.

236. касса кхо на̄ма твам̣ могхапуриса̄ти твам̣ могхапуриса касса кхаттийасса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ вессасса ва̄ суддасса ва̄ гахат̣т̣хасса ва̄ паббаджитасса ва̄ девасса ва̄ мануссасса ва̄ майа̄ евам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄си. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣти айам̣ па̄т̣ийекко анусандхи. арит̣т̣хо кира чинтеси – ‘‘бхагава̄ мам̣ могхапурисоти вадати, на кхо пана могхапуриса̄ти вуттаматтакена маггапхала̄нам̣ упаниссайо на хоти. упасенампи хи ван̇гантапуттам̣, ‘атилахум̣ кхо твам̣, могхапуриса, ба̄хулла̄йа а̄ватто’ти (маха̄ва. 75) бхагава̄ могхапурисава̄дена овади. тхеро апарабха̄ге гхат̣енто ва̄йаманто чха абхин̃н̃а̄ саччха̄ка̄си. ахампи татха̄рӯпам̣ вӣрийам̣ пагган̣хитва̄ маггапхала̄ни ниббаттесса̄мӣ’’ти. атхасса бхагава̄ бандхана̄ павуттасса пан̣д̣упала̄сасса вийа авирул̣хибха̄вам̣ дассенто имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

усмӣкатопӣти, бхиккхаве, тумхе кинти ман̃н̃атха, айам̣ арит̣т̣хо евам̣ладдхико саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена пат̣ивируджджхитва̄ веса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ пат̣иба̄хитва̄ татха̄гатасса а̄н̣а̄чакке паха̄рам̣ дадама̄но апи ну имасмим̣ дхаммавинайе усмӣкатопи? йатха̄ ниббутепи маханте аггиккхандхе кхаджджупанакаматта̄пи аггипапат̣ика̄ хотийева, йам̣ нисса̄йа пуна маха̄аггиккхандхо бхавеййа. ким̣ ну кхо евам̣ имасса аппаматтика̄пи н̃а̄н̣усма̄ аттхи, йам̣ нисса̄йа ва̄йаманто маггапхала̄ни ниббаттеййа̄ти? но хетам̣, бхантети, бханте, евам̣ладдхикасса куто еварӯпа̄ н̃а̄н̣усма̄ти? маггапхала̄нам̣ паччайасаматтха̄йа н̃а̄н̣усма̄йа усмӣкатабха̄вам̣ пат̣иккхипанта̄ ваданти. ман̇кубхӯтоти ниттеджабхӯто. паттаккхандхоти патитаккхандхо. аппат̣ибха̄ноти кин̃чи пат̣ибха̄нам̣ апассанто бхиннапат̣ибха̄но еварӯпампи на̄ма ниййа̄никаса̄санам̣ лабхитва̄ авирул̣хидхаммо кирамхи самуггха̄титапаччайо джа̄тоти аттано абхаббатам̣ паччавеккханто па̄дан̇гут̣т̣хакена бхӯмим̣ кхан̣ама̄но нисӣди.

пан̃н̃а̄йиссаси кхоти айампи па̄т̣ийекко анусандхи. арит̣т̣хо кира чинтеси – ‘‘бхагава̄ майхам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайо паччхинноти вадати, на кхо пана буддха̄ саупаниссайа̄нам̣йева дхаммам̣ десенти, анупаниссайа̄нампи десенти, ахам̣ саттху сантика̄ сугатова̄дам̣ лабхитва̄ аттано сампаттӯпагам̣ кусалам̣ карисса̄мӣ’’ти. атхасса бхагава̄ ова̄дам̣ пат̣ипассамбхенто ‘‘пан̃н̃а̄йиссасӣ’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо, твам̣йева, могхапуриса, имина̄ па̄пакена дит̣т̣хигатена нирайа̄дӣсу пан̃н̃а̄йиссаси, мама сантика̄ туйхам̣ сугатова̄до на̄ма наттхи, на ме тайа̄ аттхо, идха̄хам̣ бхиккхӯ пат̣ипуччхисса̄мӣти.

237. атха кхо бхагава̄ти айампи па̄т̣ийекко анусандхи. имасмин̃хи т̣ха̄не бхагава̄ парисам̣ содхети, арит̣т̣хам̣ ган̣ато нисса̄рети. саче хи парисагата̄нам̣ кассачи евам̣ бхавеййа – ‘‘айам̣ арит̣т̣хо бхагавата̄ акатхитам̣ катхетум̣ ким̣ саккхиссати, каччи ну кхо парисамаджджхе бхагавата̄ катха̄йа сама̄раддха̄йа сахаса̄ катхита’’нти. евам̣ катхитам̣ пана на арит̣т̣хова сун̣а̄ти, ан̃н̃енапи сутам̣ бхависсати. атха̄писса сийа̄ ‘‘йатха̄ саттха̄ арит̣т̣хам̣ нигган̣ха̄ти, мампи евам̣ нигган̣хеййа̄ти сутва̄пи тун̣хӣбха̄вам̣ а̄паджджеййа̄’’ти. ‘‘там̣ саббам̣ на кариссантӣ’’ти. майа̄пи на катхитам̣, ан̃н̃ена сутампи наттхӣти ‘‘тумхепиме, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ париса̄йа ладдхим̣ содхети. париса̄йа пана ладдхисодханенева арит̣т̣хо ган̣ато нисса̄рито на̄ма хоти.

ида̄ни арит̣т̣хасса ладдхим̣ пака̄сенто со вата, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ан̃н̃атрева ка̄мехӣтиа̄дӣсу йо со, бхиккхаве, бхиккху ‘‘те пат̣исевато на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄’’ти евам̣ладдхико, со вата килесака̄мехи чева килесака̄масампайуттехи сан̃н̃а̄витаккехи ча ан̃н̃атра, ете дхамме паха̄йа, вина̄ етехи дхаммехи, ваттхука̄ме пат̣исевиссати, метхунасама̄ча̄рам̣ сама̄чариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. идам̣ ка̄ран̣ам̣ на̄ма наттхи, ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄соти.

238. евам̣ бхагава̄ айам̣ арит̣т̣хо йатха̄ на̄ма раджако сугандха̄нипи дуггандха̄нипи джин̣н̣а̄нипи нава̄нипи суддха̄нипи асуддха̄нипи ваттха̄ни екато бхан̣д̣икам̣ кароти, евамева бхиккхӯнам̣ ниччхандара̄гапан̣ӣтачӣвара̄дипарибхоган̃ча анибаддхасӣла̄нам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ антара̄йакарам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча нибаддхасӣла̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄варан̣акарам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча саббам̣ екасадисам̣ каротӣти арит̣т̣хасса ладдхим̣ пака̄сетва̄ ида̄ни дуггахита̄йа парийаттийа̄ досам̣ дассенто идха, бхиккхаве, екаччетиа̄дима̄ха. таттха парийа̄пун̣антӣти угган̣ханти. суттантиа̄дӣсу убхатовибхан̇ганиддесакхандхакапарива̄ра̄, суттанипа̄те ман̇галасуттаратанасуттана̄лакасуа̄туват̣т̣акасутта̄ни, ан̃н̃ампи ча суттана̄макам̣ татха̄гатавачанам̣ суттанти ведитаббам̣. саббампи сага̄тхакам̣ суттам̣ геййанти ведитаббам̣, висесена сам̣йуттаке сакалопи сага̄тха̄вагго. сакалам̣ абхидхаммапит̣акам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣, йан̃ча ан̃н̃ампи ат̣т̣хахи ан̇гехи асан̇гахитам̣ буддхавачанам̣, там̣ веййа̄каран̣анти ведитаббам̣. дхаммападам̣, тхерага̄тха̄, тхерига̄тха̄, суттанипа̄те носуттана̄мика̄ суддхикага̄тха̄ ча га̄тха̄ти ведитабба̄. соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄пат̣исам̣йутта̄ двеасӣтисуттанта̄ уда̄нанти ведитабба̄. ‘‘вуттан̃хетам̣ бхагавата̄’’тиа̄динайаппаватта̄ (итиву. 1,2) дасуттарасатасуттанта̄ итивуттаканти ведитабба̄. апан̣н̣акаджа̄така̄дӣни пан̣н̣а̄са̄дхика̄ни пан̃чаджа̄такасата̄ни джа̄таканти ведитабба̄ни. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ а̄нанде’’тиа̄динайаппаватта̄ (а. ни. 4.129) саббепи аччхарийааббхутадхаммаппат̣исам̣йутта̄ суттанта̄ аббхутадхамманти ведитабба̄. чӯл̣аведалламаха̄ведалласамма̄дит̣т̣хисаккапан̃хасан̇кха̄рабха̄джанийамаха̄пун̣н̣амасутта̄дайо саббепи ведан̃ча тут̣т̣хин̃ча ладдха̄ ладдха̄ пуччхитасуттанта̄ ведалланти ведитабба̄.

аттхам̣ на упапариккхантӣти аттхаттхам̣ ка̄ран̣аттхам̣ на пассанти на паригган̣ханти. анупапариккхатанти анупапариккханта̄нам̣. на ниджджха̄нам̣ кхамантӣти на упат̣т̣хаханти на а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ сама̄дхи випассана̄ магго пхалам̣ ват̣т̣ам̣ виват̣т̣ам̣ катхитанти евам̣ джа̄нитум̣ на сакка̄ хонтӣти аттхо. те упа̄рамбха̄нисам̣са̄ чева̄ти те паресам̣ ва̄де доса̄ропана̄нисам̣са̄ хутва̄ парийа̄пун̣антӣти аттхо. итива̄даппамоккха̄нисам̣са̄ ча̄ти евам̣ ва̄дапамоккха̄нисам̣са̄, парехи сакава̄де досе а̄ропите там̣ досам̣ евам̣ мочесса̄ма̄ти имина̄ва ка̄ран̣ена парийа̄пун̣антӣти аттхо. тан̃часса аттхам̣ на̄нубхонтӣти йасса ча маггасса ва̄ пхаласса ва̄ аттха̄йа кулапутта̄ дхаммам̣ парийа̄пун̣анти, тан̃часса дхаммасса аттхам̣ ете дуггахитагга̄хино на̄нубхонти. апича парасса ва̄де упа̄рамбхам̣ а̄ропетум̣ аттано ва̄дам̣ мочетум̣ асакконта̄пи тан̃ча аттхам̣ на̄нубхонтийева.

239. алагаддаттхикоти а̄сивисааттхико. гадоти хи висасса на̄мам̣, там̣ тасса алам̣ парипун̣н̣ам̣ аттхӣти алагаддо. бхогети сарӣре. идха пана, бхиккхаве, екачче кулапутта̄ дхаммам̣ парийа̄пун̣антӣти ниттхаран̣апарийаттивасена угган̣ханти. тиссо хи парийаттийо алагаддапарийатти ниттхаран̣апарийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийаттӣти.

таттха йо буддхавачанам̣ уггахетва̄ евам̣ чӣвара̄дӣни ва̄ лабхисса̄ми, чатупарисамаджджхе ва̄ мам̣ джа̄ниссантӣти ла̄бхасакка̄рахету парийа̄пун̣а̄ти, тасса са̄ парийатти алагаддапарийатти на̄ма. евам̣ парийа̄пун̣ато хи буддхавачанам̣ апарийа̄пун̣итва̄ ниддоккаманам̣ варатарам̣.

йо пана буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ сӣласса а̄гатат̣т̣ха̄не сӣлам̣ пӯретва̄ сама̄дхисса а̄гатат̣т̣ха̄не сама̄дхигаббхам̣ ган̣ха̄петва̄ випассана̄йа а̄гатат̣т̣ха̄не випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ маггапхала̄нам̣ а̄гатат̣т̣ха̄не маггам̣ бха̄весса̄ми пхалам̣ саччхикарисса̄мӣти угган̣ха̄ти, тасса са̄ парийатти ниттхаран̣апарийатти на̄ма хоти.

кхӣн̣а̄савасса пана парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти на̄ма. тасса хи апарин̃н̃а̄там̣ аппахӣнам̣ абха̄витам̣ асаччхикатам̣ ва̄ наттхи. со хи парин̃н̃а̄таккхандхо пахӣнакилесо бха̄витамагго саччхикатапхало, тасма̄ буддхавачанам̣ парийа̄пун̣анто тантидха̄рако павен̣ипа̄лако вам̣са̄нураккхакова хутва̄ угган̣ха̄ти. итисса са̄ парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти на̄ма хоти.

йо пана путхуджджано чха̄табхайа̄дӣсу гантхадхаресу екасмим̣ т̣ха̄не васитум̣ асакконтесу сайам̣ бхиккха̄ча̄рена акиламама̄но атимадхурам̣ буддхавачанам̣ ма̄ нассату, тантим̣ дха̄ресса̄ми, вам̣сам̣ т̣хапесса̄ми, павен̣им̣ па̄лесса̄мӣти парийа̄пун̣а̄ти, тасса парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти хоти, на хотӣти? на хоти. касма̄? на аттано т̣ха̄не т̣хатва̄ парийа̄путатта̄. путхуджджанасса хи парийатти на̄ма алагадда̄ ва̄ хоти ниттхаран̣а̄ ва̄, саттаннам̣ секкха̄нам̣ ниттхаран̣а̄ва, кхӣн̣а̄савасса бхан̣д̣а̄га̄рикапарийаттийева. имасмим̣ пана т̣ха̄не ниттхаран̣апарийатти адхиппета̄.

ниджджха̄нам̣ кхамантӣти сӣла̄дӣнам̣ а̄гатат̣т̣ха̄несу идха сӣлам̣ катхитам̣, идха сама̄дхи, идха випассана̄, идха магго, идха пхалам̣, идха ват̣т̣ам̣, идха виват̣т̣анти а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти. тан̃часса аттхам̣ анубхонтӣти йесам̣ маггапхала̄нам̣ аттха̄йа парийа̄пун̣анти. суггахитапарийаттим̣ нисса̄йа маггам̣ бха̄ветва̄ пхалам̣ саччхикаронта̄ тан̃часса дхаммасса аттхам̣ анубхаванти. парава̄де упа̄рамбхам̣ а̄ропетум̣ сакконта̄пи сакава̄де а̄ропитам̣ досам̣ иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ мочетум̣ сакконта̄пи анубхонтийева. дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттантӣти сӣла̄дӣнам̣ а̄гатат̣т̣ха̄не сӣла̄дӣни пӯрента̄нампи, паресам̣ ва̄де сахадхаммена упа̄рамбхам̣ а̄ропента̄нампи, сакава̄дато досам̣ харанта̄нампи, арахаттам̣ патва̄ парисамаджджхе дхаммам̣ десетва̄ дхаммадесана̄йа пасаннехи упанӣте чатта̄ро паччайе парибхун̃джанта̄нампи дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттанти.

евам̣ суггахите буддхавачане а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ ида̄ни таттхева нийодженто тасма̄ тиха, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха тасма̄ти йасма̄ дуггахитапарийатти дуггахитаалагаддо вийа дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттати, суггахитапарийатти суггахитаалагаддо вийа дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати, тасма̄ти аттхо. татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄ти татхева нам̣ дха̄реййа̄тха, тенева аттхена ган̣хеййа̄тха. йе ва̄ пана̄ссу вийатта̄ бхиккхӯти йе ва̄ пана ан̃н̃е са̄рипуттамоггалла̄намаха̄кассапамаха̄качча̄на̄дика̄ бйатта̄ пан̣д̣ита̄ бхиккхӯ ассу, те пуччхитабба̄. арит̣т̣хена вийа пана мама са̄сане на калалам̣ ва̄ качаварам̣ ва̄ паккхипитаббам̣.

240. куллӯпаманти кулласадисам̣. ниттхаран̣аттха̄йа̄ти чатурогханиттхаран̣аттха̄йа. удакан̣н̣аванти йан̃хи удакам̣ гамбхӣрам̣ на путхулам̣. путхулам̣ ва̄ пана на гамбхӣрам̣, на там̣ ан̣н̣авоти вуччати. йам̣ пана гамбхӣран̃чева путхулан̃ча, там̣ ан̣н̣авоти вуччати. тасма̄ махантам̣ удакан̣н̣аванти махантам̣ путхулам̣ гамбхӣрам̣ удаканти айаметтха аттхо. са̄сан̇кам̣ на̄ма йаттха чора̄нам̣ нивуттхока̄со диссати. т̣хитока̄со, нисиннока̄со, нипаннока̄со диссати. саппат̣ибхайам̣ на̄ма йаттха чорехи манусса̄ хата̄ диссанти, вилутта̄ диссанти, а̄кот̣ита̄ диссанти. уттарасетӯти удакан̣н̣авасса упари баддхо сету. куллам̣ бандхитва̄ти кулло на̄ма таран̣аттха̄йа кала̄пам̣ катва̄ баддхо. паттхаритва̄ баддха̄ пана падарача̄т̣иа̄дайо ул̣умпоти вуччанти. учча̄ретва̄ти т̣хапетва̄. киччака̄рӣти паттака̄рӣ йуттака̄рӣ, патирӯпака̄рӣти аттхо. дхамма̄пи во паха̄табба̄ти еттха дхамма̄ти саматхавипассана̄. бхагава̄ хи саматхепи чхандара̄гам̣ паджаха̄песи, випассана̄йапи. саматхе чхандара̄гам̣ каттха паджаха̄песи? ‘‘ити кхо, уда̄йи, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанассапи паха̄нам̣ вада̄ми, пассаси но твам̣, уда̄йи, там̣ сам̣йоджанам̣ ан̣ум̣ ва̄ тхӯлам̣ ва̄, йасса̄хам̣ но паха̄нам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 2.156) еттха саматхе чхандара̄гам̣ паджаха̄песи. ‘‘имам̣ че тумхе, бхиккхаве, дит̣т̣хим̣ евам̣ парисуддхам̣ евам̣ парийода̄там̣ на аллӣйетха на кела̄йетха на дхана̄йетха̄’’ти (ма. ни. 1.401) еттха випассана̄йа чхандара̄гам̣ паджаха̄песи. идха пана убхайаттха паджаха̄пенто ‘‘дхамма̄пи во паха̄табба̄, пагева адхамма̄’’ти а̄ха.

татра̄йам̣ адхиппа̄йо – бхиккхаве, ахам̣ еварӯпесу сантаппан̣ӣтесу дхаммесу чхандара̄гаппаха̄нам̣ вада̄ми, ким̣ пана имасмим̣ асаддхамме га̄мадхамме васаладхамме дут̣т̣хулле одакантике, йаттха айам̣ арит̣т̣хо могхапурисо ниддосасан̃н̃ӣ пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄гам̣ на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄ти вадати. арит̣т̣хена вийа на тумхехи майхам̣ са̄сане калалам̣ ва̄ качаварам̣ ва̄ паккхипитаббанти евам̣ бхагава̄ имина̄пи ова̄дена арит̣т̣хам̣йева нигган̣ха̄ти.

241. ида̄ни йо пан̃часу кхандхесу тивидхагга̄хавасена ахам̣ маманти ган̣ха̄ти, со майхам̣ са̄сане айам̣ арит̣т̣хо вийа калалам̣ качаварам̣ паккхипатӣти дассенто чхайима̄ни, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нӣти дит̣т̣хипи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, дит̣т̣хийа̄ а̄рамман̣ампи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, дит̣т̣хийа̄ паччайопи. рӯпам̣ етам̣ мама̄тиа̄дӣсу етам̣ мама̄ти тан̣ха̄гга̄хо. есохамасмӣти ма̄нагга̄хо. есо ме атта̄ти дит̣т̣хигга̄хо. евам̣ рӯпа̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄ хонти. рӯпам̣ пана атта̄ти на ваттаббам̣. ведана̄дӣсупи есева найо. дит̣т̣хам̣ рӯпа̄йатанам̣, сутам̣ садда̄йатанам̣, мутам̣ гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣, тан̃хи патва̄ гахетаббато мутанти вуттам̣. авасеса̄ни сатта̄йатана̄ни вин̃н̃а̄там̣ на̄ма. паттанти парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄ паттам̣. парийеситанти паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄ парийеситам̣. анувичаритам̣ манаса̄ти читтена анусан̃чаритам̣. локасмин̃хи парийеситва̄ паттампи аттхи, парийеситва̄ нопаттампи. апарийеситва̄ паттампи аттхи, апарийеситва̄ нопаттампи. таттха парийеситва̄ паттам̣ паттам̣ на̄ма. парийеситва̄ нопаттам̣ парийеситам̣ на̄ма. апарийеситва̄ паттан̃ча, апарийеситва̄ нопаттан̃ча манаса̄нувичаритам̣ на̄ма.

атха ва̄ парийеситва̄ паттампи апарийеситва̄ паттампи паттат̣т̣хена паттам̣ на̄ма. парийеситва̄ нопаттам̣ парийеситам̣ на̄ма. апарийеситва̄ нопаттам̣ манаса̄нувичаритам̣ на̄ма. саббам̣ ва̄ етам̣ манаса̄ анувичаритатта̄ манаса̄нувичаритам̣ на̄ма. имина̄ вин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄, десана̄вила̄сена хет̣т̣ха̄ дит̣т̣ха̄диа̄рамман̣авасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ дасситам̣. йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти йампи етам̣ со локотиа̄дина̄ найена паваттам̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣.

со локо со атта̄ти йа̄ еса̄ ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ найена паватта̄ дит̣т̣хи локо ча атта̄ ча̄ти ган̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа вуттам̣. со печча бхависса̄мӣти со ахам̣ паралокам̣ гантва̄ ниччо бхависса̄ми, дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо бхависса̄ми, синерумаха̄патхавӣмаха̄самудда̄дӣхи сассатӣхи самам̣ татхева т̣хасса̄ми. тампи етам̣ мама̄ти тампи дассанам̣ етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти саманупассати. имина̄ дит̣т̣ха̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄. випассана̄йа пат̣ивипассана̄ка̄ле вийа паччхимадит̣т̣хийа̄ пуримадит̣т̣хиггахан̣ака̄ле евам̣ хоти.

суккапаккхе рӯпам̣ нетам̣ мама̄ти рӯпе тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄ха̄ пат̣иккхитта̄. ведана̄дӣсупи есева найо. саманупассатӣти имасса пана падасса тан̣ха̄саманупассана̄ ма̄насаманупассана̄ дит̣т̣хисаманупассана̄ н̃а̄н̣асаманупассана̄ти чатассо саманупассана̄ти аттхо. та̄ кан̣хапаккхе тиссаннам̣ саманупассана̄нам̣, суккапаккхе н̃а̄н̣асаманупассана̄йа васена ведитабба̄. асати на паритассатӣти авиджджама̄не бхайапаритассана̄йа тан̣ха̄паритассана̄йа ва̄ на паритассати. имина̄ бхагава̄ аджджхаттаккхандхавина̄се апаритассама̄нам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассенто десанам̣ маттхакам̣ па̄песи.

242. евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккхӯти евам̣ бхагавата̄ вутте ан̃н̃атаро анусандхикусало бхиккху – ‘‘бхагавата̄ аджджхаттаккхандхавина̄се апаритассантам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассетва̄ десана̄ нит̣т̣ха̄пита̄, аджджхаттам̣ апаритассанте кхо пана сати аджджхаттам̣ паритассакена бахиддха̄ париккха̄равина̄се паритассакена апаритассакена ча̄пи бхавитаббам̣. ити имехи чатӯхи ка̄ран̣ехи айам̣ пан̃хо пуччхитаббо’’ти чинтетва̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ ан̃джалим̣ паггайха бхагавантам̣ етадавоча. бахиддха̄ асатӣти бахиддха̄ париккха̄равина̄се. аху вата мети ахоси вата ме бхаддакам̣ йа̄нам̣ ва̄ханам̣ хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣анти аттхо. там̣ вата ме наттхӣти там̣ вата ида̄ни майхам̣ наттхи, ра̄джӯхи ва̄ чорехи ва̄ хат̣ам̣, аггина̄ ва̄ дад̣д̣хам̣, удакена ва̄ вул̣хам̣, парибхогена ва̄ джин̣н̣ам̣. сийа̄ вата мети бхавеййа вата майхам̣ йа̄нам̣ ва̄ханам̣ хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣ са̄ли вӣхи йаво годхумо. там̣ вата̄хам̣ на лабха̄мӣти тамахам̣ алабхама̄но тадануччхавикам̣ каммам̣ акатва̄ нисиннатта̄ ида̄ни на лабха̄мӣти сочати, айам̣ ага̄рийасочана̄, анага̄рийасса паттачӣвара̄дӣнам̣ васена ведитабба̄.

апаритассана̄ва̄ре на евам̣ хотӣти йехи килесехи евам̣ бхавеййа, тесам̣ пахӣнатта̄ на евам̣ хоти. дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дхит̣т̣ха̄напарийут̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄нанти дит̣т̣хӣнан̃ча дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нан̃ча дит̣т̣ха̄дхит̣т̣ха̄на̄нан̃ча дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄нан̃ча абхинивеса̄нусайа̄нан̃ча. саббасан̇кха̄расаматха̄йа̄ти нибба̄наттха̄йа. нибба̄нан̃хи а̄гамма саббасан̇кха̄ра̄ин̃джита̄ни, саббасан̇кха̄рачалана̄ни саббасан̇кха̄равиппхандита̄ни самманти вӯпасамманти, тасма̄ там̣, ‘‘саббасан̇кха̄расаматхо’’ти вуччати. тадева ча а̄гамма кхандхӯпадхи килесӯпадхи абхисан̇кха̄рӯпадхи, пан̃чака̄магун̣ӯпадхӣти име упадхайо пат̣иниссаджджийанти, тан̣ха̄ кхӣйати вираджджати нируджджхати, тасма̄ там̣, ‘‘саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо’’ти вуччати. нибба̄на̄йа̄ти айам̣ панасса сарӯпаниддесо, ити саббехева имехи падехи нибба̄насса саччхикирийаттха̄йа дхаммам̣ десентасса̄ти айаматтхо дӣпито. тассевам̣ хотӣти тасса дит̣т̣хигатикасса уччхиджджисса̄ми на̄массу, винассисса̄ми на̄массу, на̄ссу на̄ма бхависса̄мӣти евам̣ хоти. дит̣т̣хигатикасса хи тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йуттам̣ катва̄ десийама̄нам̣ дхаммам̣ сун̣антасса та̄со уппаджджати. вуттан̃хетам̣ – ‘‘та̄со хесо, бхиккхаве, асутавато путхуджджанасса но чассам̣, но ча ме сийа̄’’ти (сам̣. ни. 3.55).

243. етта̄вата̄ бахиддха̄париккха̄равина̄се тассанакасса ча нотассанакасса ча аджджхаттаккхандхавина̄се тассанакасса ча нотассанакасса ча̄ти имесам̣ васена чатуккот̣ика̄ сун̃н̃ата̄ катхита̄. ида̄ни бахиддха̄ париккха̄рам̣ париггахам̣ на̄ма катва̄, вӣсативаттхукам̣ сакка̄йадит̣т̣хим̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣ на̄ма катва̄, сакка̄йадит̣т̣хипамукха̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо дит̣т̣хиниссайам̣ на̄ма катва̄ тикот̣икам̣ сун̃н̃атам̣ дассетум̣ там̣, бхиккхаве, париггахантиа̄дима̄ха. таттха париггаханти бахиддха̄ париккха̄рам̣. паригган̣хеййа̄тха̄ти йатха̄ вин̃н̃ӯ мануссо паригган̣хеййа. ахампи кхо там̣, бхиккхавети, бхиккхаве, тумхепи на пассатха, ахампи на пасса̄ми, ити еварӯпо париггахо наттхӣти дассети. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо.

244. евам̣ тикот̣икам̣ сун̃н̃атам̣ дассетва̄ ида̄ни аджджхаттаккхандхе атта̄ти бахиддха̄ париккха̄ре аттанийанти катва̄ двикот̣икам̣ дассенто аттани ва̄, бхиккхаве, сатӣтиа̄дима̄ха. таттха айам̣ сан̇кхепаттхо, бхиккхаве, аттани ва̄ сати идам̣ ме париккха̄раджа̄там̣ аттанийанти асса, аттанийева ва̄ париккха̄ре сати айам̣ ме атта̄ имасса париккха̄расса са̄мӣти, евам̣ аханти. сати мама̄ти, мама̄ти сати аханти йуттам̣ бхавеййа. саччатоти бхӯтато, тхетатоти татхато тхирато ва̄.

ида̄ни име пан̃чаккхандхе аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти евам̣ типариват̣т̣авасена агган̣ханто айам̣ арит̣т̣хо вийа майхам̣ са̄сане калалам̣ качаварам̣ паккхипатӣти дассенто там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄тиа̄дима̄ха. таттха аниччам̣, бхантети, бханте, йасма̄ хутва̄ на хоти, тасма̄ аниччам̣. уппа̄давайаваттито випарин̣а̄мата̄вака̄ликаниччапат̣иккхепат̣т̣хена ва̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи аниччам̣. дуккхам̣, бхантети, бханте, пат̣ипӣл̣ана̄ка̄рена дуккхам̣, санта̄падуккхамадуккхаваттхукасукхапат̣иккхепат̣т̣хена ва̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи дуккхам̣. випарин̣а̄мадхамманти бхавасан̇кантиупагаманасабха̄вам̣ пакатибха̄вавиджаханасабха̄вам̣. каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти йуттам̣ ну кхо там̣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄ха̄нам̣ васена ахам̣ мама̄ти евам̣ гахетум̣. но хетам̣, бхантети имина̄ те бхиккхӯ авасаваттана̄ка̄рена рӯпам̣, бханте, анатта̄ти пат̣иджа̄нанти. сун̃н̃аасса̄микааниссарааттапат̣иккхепат̣т̣хена ва̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи анатта̄.

бхагава̄ хи каттхачи аниччавасена анаттаттам̣ дассети, каттхачи дуккхавасена, каттхачи убхайавасена. ‘‘чаккху атта̄ти йо вадеййа, там̣ на упападжджати, чаккхусса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄ти иччасса евама̄гатам̣ хоти, тасма̄ там̣ на упападжджати чаккху атта̄ти йо вадеййа, ити чаккху анатта̄’’ти (ма. ни. 3.422) имасмин̃хи чхачхаккасутте аниччавасена анаттатам̣ дассети. ‘‘рӯпан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча рӯпе ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ анатта̄, тасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати рӯпе ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’’ти (маха̄ва. 20; сам̣. ни. 3.59) имасмим̣ анатталаккхан̣асутте дуккхавасена анаттатам̣ дассети. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄, йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хабба’’нти (сам̣. ни. 3.76) имасмим̣ арахаттасутте убхайавасена анаттатам̣ дассети. касма̄? аниччам̣ дуккхан̃ча па̄кат̣ам̣. анатта̄ти на па̄кат̣ам̣.

парибхогабха̄джана̄дӣсу хи бхиннесу ахо аниччанти ваданти, ахо анатта̄ти ватта̄ на̄ма наттхи. сарӣре ган̣д̣апил̣ака̄дӣсу ва̄ ут̣т̣хита̄су кан̣т̣акена ва̄ виддха̄ ахо дуккханти ваданти, ахо анатта̄ти пана ватта̄ на̄ма наттхи. касма̄? идан̃хи анатталаккхан̣ам̣ на̄ма авибхӯтам̣ дуддасам̣ дуппан̃н̃а̄панам̣. тена там̣ бхагава̄ аниччавасена ва̄ дуккхавасена ва̄ убхайавасена ва̄ дассети. тайидам̣ имасмимпи тепариват̣т̣е аниччадуккхавасенева дасситам̣. ведана̄дӣсупи есева найо.

тасма̄ тиха, бхиккхавети, бхиккхаве, йасма̄ етарахи ан̃н̃ада̄пи рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, тасма̄ти аттхо. йам̣кин̃чи рӯпантиа̄дӣни висуддхимагге кхандханиддесе виттха̄рита̄нева.

245. ниббиндатӣти уккан̣т̣хати. еттха ча ниббида̄ти вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄ адхиппета̄. вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄йа хи бахӯни на̄ма̄ни. еса̄ хи каттхачи сан̃н̃агганти вутта̄. каттхачи дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти. каттхачи па̄рисуддхипадха̄нийан̇ганти. каттхачи пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣти. каттхачи таммайата̄парийа̄да̄нанти. каттхачи тӣхи на̄мехи. каттхачи двӣхӣти.

таттха пот̣т̣хапа̄дасутте та̄ва ‘‘сан̃н̃а̄ кхо, пот̣т̣хапа̄да, пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ н̃а̄н̣а’’нти (дӣ. ни. 1.416) евам̣ сан̃н̃агганти вутта̄. сусимасутте ‘‘пуббе кхо, сусима, дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣а’’нти (сам̣. ни. 2.70) евам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти вутта̄. дасуттарасутте ‘‘пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхипадха̄нийан̇га’’нти (дӣ. ни. 3.359) евам̣ па̄рисуддхипада̄нийан̇ганти вутта̄. ратхавинӣте ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхаттхам̣ бхагавати брахмачарийам̣ вуссатӣ’’ти (ма. ни. 1.257) евам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣти вутта̄. сал̣а̄йатанавибхан̇ге ‘‘атаммайатам̣, бхиккхаве, нисса̄йа атаммайатам̣ а̄гамма йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄, там̣ абхиниваджджетва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄, там̣ нисса̄йа там̣ а̄гамма еваметисса̄ паха̄нам̣ хоти, еваметисса̄ саматиккамо хотӣ’’ти (дӣ. ни. 3.310) евам̣ таммайата̄парийа̄да̄нанти вутта̄. пат̣исамбхида̄магге ‘‘йа̄ ча мун̃читукамйата̄, йа̄ ча пат̣исан̇кха̄нупассана̄, йа̄ ча сан̇кха̄рупеккха̄, име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти (пат̣и. ма. 1.54) евам̣ тӣхи на̄мехи вутта̄. пат̣т̣ха̄не ‘‘ануломам̣ готрабхусса анантарапаччайена паччайо, ануломам̣ вода̄насса анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) евам̣ двӣхи на̄мехи вутта̄. имасмим̣ пана алагаддасутте ниббиндатӣти ниббида̄на̄мена а̄гата̄.

ниббида̄ вираджджатӣти еттха вира̄готи магго вира̄га̄ вимуччатӣти еттха вира̄гена маггена вимуччатӣти пхалам̣ катхитам̣. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣти идха паччавеккхан̣а̄ катхита̄.

евам̣ вимуттачиттам̣ маха̄кхӣн̣а̄савам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса йатха̄бхӯтехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи на̄мам̣ ган̣ханто айам̣ вуччати, бхиккхаветиа̄дима̄ха. авиджджа̄ти ват̣т̣амӯлика̄ авиджджа̄. айан̃хи дуруккхипанат̣т̣хена палигхоти вуччати. тенеса тасса уккхиттатта̄ уккхиттапалигхоти вутто. та̄ла̄ваттхуката̄ти сӣсаччхинната̄ло вийа ката̄, самӯлам̣ ва̄ та̄лам̣ уддхаритва̄ та̄ласса ваттху вийа ката̄, йатха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣ пуна со та̄ло на пан̃н̃а̄йати, евам̣ пуна апан̃н̃аттибха̄вам̣ нӣта̄ти аттхо. поноббхавикоти пунаббхавада̄йако. джа̄тисам̣са̄ротиа̄дӣсу джа̄йанавасена чева сам̣саран̣авасена ча евам̣ ладдхана̄ма̄нам̣ пунаббхавакхандха̄нам̣ паччайо камма̄бхисан̇кха̄ро. со хи пунаппунам̣ уппаттикаран̣авасена париккхипитва̄ т̣хитатта̄ париккха̄ти вуччати, тенеса тасса̄ сам̣кин̣н̣атта̄ викин̣н̣атта̄ сам̣кин̣н̣апариккхоти вутто. тан̣ха̄ти ват̣т̣амӯлика̄ тан̣ха̄. айан̃хи гамбхӣра̄нугатат̣т̣хена есика̄ти вуччати. тенеса тасса̄ аббӯл̣хатта̄ лун̃читва̄ чхад̣д̣итатта̄ аббӯл̣хесикоти вутто. орамбха̄гийа̄нӣти орам̣ бхаджанака̄ни ка̄мабхаве упапаттипаччайа̄ни. ета̄ни хи кава̄т̣ам̣ вийа нагарадва̄рам̣ читтам̣ пидахитва̄ т̣хитатта̄ аггал̣а̄ти вуччанти. тенеса тесам̣ нира̄кататта̄ бхиннатта̄ нираггал̣оти вутто. арийоти никкилесо парисуддхо. паннаддхаджоти патитама̄наддхаджо. паннабха̄роти кхандхабха̄ракилесабха̄раабхисан̇кха̄рабха̄рапан̃чака̄магун̣абха̄ра̄ панна̄ орохита̄ асса̄ти паннабха̄ро. апича идха ма̄набха̄рассева оропитатта̄ паннабха̄роти адхиппето. висам̣йуттоти чатӯхи йогехи саббакилесехи ча висам̣йутто. идха пана ма̄насам̣йогенева висам̣йуттатта̄ висам̣йуттоти адхиппето. асмима̄ноти рӯпе асмӣти ма̄но, ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е асмӣти ма̄но.

етта̄вата̄ бхагавата̄ маггена килесе кхепетва̄ ниродхасайанаварагатасса нибба̄на̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ вихарато кхӣн̣а̄савасса ка̄ло дассито. йатха̄ хи две нагара̄ни екам̣ чоранагарам̣, екам̣ кхеманагарам̣. атха екасса маха̄йодхасса евам̣ бхавеййа – ‘‘йа̄вимам̣ чоранагарам̣ тит̣т̣хати, та̄ва кхеманагарам̣ бхайато на муччати, чоранагарам̣ анагарам̣ карисса̄мӣ’’ти санна̄хам̣ катва̄ кхаггам̣ гахетва̄ чоранагарам̣ упасан̇камитва̄ нагарадва̄ре усса̄пите есикаттхамбхе кхаггена чхиндитва̄ садва̄раба̄хакам̣ кава̄т̣ам̣ чхиндитва̄ палигхам̣ уккхипитва̄ па̄ка̄рам̣ бхинданто париккхам̣ сам̣киритва̄ нагарасобханаттха̄йа уссите дхадже па̄тетва̄ нагарам̣ аггина̄ джха̄петва̄ кхеманагарам̣ пависитва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха н̃а̄тиган̣апаривуто сурасабходжанам̣ бхун̃джеййа, евам̣ чоранагарам̣ вийа сакка̄йо, кхеманагарам̣ вийа нибба̄нам̣, маха̄йодхо вийа йога̄вачаро. тассевам̣ хоти, ‘‘йа̄ва сакка̄йават̣т̣ам̣ ваттати, та̄ва дваттим̣сакаммака̄ран̣аат̣т̣ханавутирогапан̃чавӣсатимаха̄бхайехи паримуччанам̣ наттхӣ’’ти. со маха̄йодхо вийа санна̄хам̣ сӣласанна̄хам̣ катва̄, пан̃н̃а̄кхаггам̣ гахетва̄ кхаггена есикаттхамбхе вийа арахаттамаггена тан̣хесикам̣ лун̃читва̄, со йодхо садва̄раба̄хакам̣ нагаракава̄т̣ам̣ вийа пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджанаггал̣ам̣ уггха̄т̣етва̄, со йодхо палигхам̣ вийа, авиджджа̄палигхам̣ уккхипитва̄, со йодхо па̄ка̄рам̣ бхинданто париккхам̣ вийа камма̄бхисан̇кха̄рам̣ бхинданто джа̄тисам̣са̄рапариккхам̣ сам̣киритва̄, со йодхо нагарасобханаттха̄йа усса̄пите дхадже вийа ма̄наддхадже па̄тетва̄ сакка̄йанагарам̣ джха̄петва̄, со йодхо кхеманагаре упарипа̄са̄де сурасабходжанам̣ вийа килесанибба̄нам̣ нагарам̣ пависитва̄ аматаниродха̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттисукхам̣ анубхавама̄но ка̄лам̣ вӣтина̄мети.

246. ида̄ни евам̣ вимуттачиттасса кхӣн̣а̄савасса парехи анадхигаманӣйавин̃н̃а̄н̣атам̣ дассенто евам̣ вимуттачиттам̣ кхотиа̄дима̄ха. таттха анвесанти анвесанта̄ гавесанта̄. идам̣ нисситанти идам̣ на̄ма нисситам̣. татха̄гатасса̄ти еттха саттопи татха̄гатоти адхиппето, уттамапуггало кхӣн̣а̄савопи. ананувиджджоти асам̣виджджама̄но ва̄ авиндеййо ва̄. татха̄гатоти хи сатте гахите асам̣виджджама̄ноти аттхо ват̣т̣ати, кхӣн̣а̄саве гахите авиндеййоти аттхо ват̣т̣ати.

таттха пуриманайе айамадхиппа̄йо – бхиккхаве, ахам̣ дит̣т̣хева дхамме дхарама̄накам̣йева кхӣн̣а̄савам̣ татха̄гато сатто пуггалоти на пан̃н̃апеми. аппат̣исандхикам̣ пана париниббутам̣ кхӣн̣а̄савам̣ саттоти ва̄ пуггалоти ва̄ ким̣ пан̃н̃апесса̄ми? ананувиджджо татха̄гато. на хи параматтхато сатто на̄ма кочи аттхи, тасса авиджджама̄насса идам̣ нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣анти анвесанта̄пи ким̣ адхигаччхиссанти? катхам̣ пат̣илабхиссантӣти аттхо. дутийанайе айамадхиппа̄йо – бхиккхаве, ахам̣ дит̣т̣хева дхамме дхарама̄накам̣йева кхӣн̣а̄савам̣ вин̃н̃а̄н̣авасена инда̄дӣхи авиндийам̣ вада̄ми. на хи саинда̄ дева̄ сабрахмака̄ сападжа̄патика̄ анвесанта̄пи кхӣн̣а̄савасса випассана̄читтам̣ ва̄ маггачиттам̣ ва̄ пхалачиттам̣ ва̄, идам̣ на̄ма а̄рамман̣ам̣ нисса̄йа ваттатӣти джа̄нитум̣ сакконти. те аппат̣исандхикасса париниббутасса ким̣ джа̄ниссантӣти?

асата̄ти асантена. туччха̄ти туччхакена. муса̄ти муса̄ва̄дена. абхӯтена̄ти йам̣ наттхи, тена. аббха̄чиккхантӣти абхиа̄чиккханти, абхибхавитва̄ ваданти. венайикоти винайати вина̄сетӣти винайо, со ева венайико, саттавина̄сакоти адхиппа̄йо. йатха̄ ча̄хам̣ на, бхиккхавети, бхиккхаве, йена ва̄ка̄рена ахам̣ на саттавина̄сако. йатха̄ ча̄хам̣ на вада̄мӣти йена ва̄ ка̄ран̣ена ахам̣ саттавина̄сам̣ на пан̃н̃апеми. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄хам̣ на саттавина̄сако, йатха̄ ча на саттавина̄сам̣ пан̃н̃апеми, татха̄ мам̣ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘венайико саман̣о готамо’’ти ваданта̄ саттавина̄сако саман̣о готамоти ча, ‘‘сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти ваданта̄ саттавина̄сам̣ пан̃н̃апетӣти ча асата̄ туччха̄ муса̄ абхӯтена аббха̄чиккхантӣти.

пуббе ча̄ти пуббе маха̄бодхиман̣д̣амхийева ча. етарахи ча̄ти етарахи дхаммадесана̄йан̃ча. дуккхан̃чева пан̃н̃апеми, дуккхасса ча ниродханти дхаммачаккам̣ аппаваттетва̄ бодхиман̣д̣е вихарантопи дхаммачаккаппаваттанато пат̣т̣ха̄йа дхаммам̣ десентопи чатусаччамева пан̃н̃апемӣти аттхо. еттха хи дуккхаггахан̣ена тасса мӯлабхӯто самудайо, ниродхаггахан̣ена там̣сампа̄пако магго гахитова хотӣти ведитаббо. татра чети тасмим̣ чатусаччаппака̄сане. парети сачча̄ни а̄джа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ асаматтхапуггала̄. аккосантӣти дасахи аккосаваттхӯхи аккосанти. парибха̄сантӣти ва̄ча̄йа парибха̄санти. росенти вихесентӣти росесса̄ма вихесесса̄ма̄ти адхиппа̄йена гхат̣т̣енти дуккха̄пенти. татра̄ти тесу аккоса̄дӣсу, тесу ва̄ парапуггалесу. а̄гха̄тоти копо. аппаччайоти доманассам̣. анабхираддхӣти атут̣т̣хи.

татра чети чатусаччаппака̄санейева. парети чатусаччаппака̄санам̣ а̄джа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтхапуггала̄. а̄нандоти а̄нандапӣти. уппила̄витаттанти уппила̄панапӣти. татра чети чатусаччаппака̄санамхийева. татра̄ти сакка̄ра̄дӣсу. йам̣ кхо идам̣ пуббе парин̃н̃а̄танти идам̣ кхандхапан̃чакам̣ пуббе бодхиман̣д̣е тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄там̣. таттхамети тасмим̣ кхандхапан̃чаке име. ким̣ вуттам̣ хоти? татра̄пи татха̄гатасса име сакка̄ра̄ майи карӣйантӣти ва̄ ахам̣ ете анубхава̄мӣти ва̄ на хоти. пуббе парин̃н̃а̄таккхандхапан̃чакам̣йева ете сакка̄ре анубхотӣти еттакамева хотӣти. тасма̄ти йасма̄ сачча̄ни пат̣ивиджджхитум̣ асаматтха̄ татха̄гатампи аккосанти, тасма̄. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.

247. тасма̄ тиха, бхиккхаве, йам̣ на тумха̄канти йасма̄ аттанийепи чхандара̄гаппаха̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати, тасма̄ йам̣ на тумха̄кам̣, там̣ паджахатха̄ти аттхо. йатха̄паччайам̣ ва̄ кареййа̄ти йатха̄ йатха̄ иччхеййа татха̄ татха̄ кареййа. на хи но етам̣, бханте, атта̄ ва̄ти, бханте, етам̣ тин̣акат̣т̣хаса̄кха̄пала̄сам̣ амха̄кам̣ нева атта̄ на амха̄кам̣ рӯпам̣ на вин̃н̃а̄н̣анти ваданти. аттанийам̣ ва̄ти амха̄кам̣ чӣвара̄дипариккха̄ропи на хотӣти аттхо. евамева кхо, бхиккхаве, йам̣ на тумха̄кам̣ там̣ паджахатха̄ти бхагава̄, кхандхапан̃чакам̣йева на тумха̄канти дассетва̄ паджаха̄пети, тан̃ча кхо на уппа̄т̣етва̄, лун̃читва̄ ва̄. чхандара̄гавинайена панетам̣ паджаха̄пети.

248. евам̣ сва̄ккха̄тоти еттха типариват̣т̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄харитумпи ват̣т̣ати, пат̣иломена пемаматтакена саггапара̄йан̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄харитумпи ват̣т̣ати. сва̄ккха̄тоти сукатхито. сукатхитатта̄ ева утта̄но виват̣о пака̄сито. чхиннапилотикоти пилотика̄ вуччати чхиннам̣ бхиннам̣ таттха таттха сиббитам̣ ган̣т̣хикатам̣ джин̣н̣ам̣ ваттхам̣, там̣ йасса наттхи, ат̣т̣хахаттхам̣ ва̄ навахаттхам̣ ва̄ ахатаса̄т̣акам̣ ниваттхо, со чхиннапилотико на̄ма. айампи дхаммо та̄дисо, на хеттха кохан̃н̃а̄дивасена чхиннабхиннасиббитаган̣т̣хикатабха̄во аттхи. апича качаваро пилотикоти вуччати. имасмин̃ча са̄сане саман̣акачаварам̣ на̄ма патит̣т̣ха̄тум̣ на лабхати. тенева̄ха –

‘‘ка̄ран̣д̣авам̣ ниддхаматха, касамбун̃ча̄пакассатха;

тато пала̄пе ва̄хетха, ассаман̣е саман̣ама̄нине.

ниддхамитва̄на па̄пиччхе, па̄паа̄ча̄рагочаре;

суддха̄ суддхехи сам̣ва̄сам̣, каппайавхо патиссата̄;

тато самагга̄ нипака̄, дуккхассантам̣ кариссатха̄’’ти. (су. ни. 283-285);

ити саман̣акачаварасса чхиннатта̄пи айам̣ дхаммо чхиннапилотико на̄ма хоти. ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа̄ти тесам̣ ват̣т̣ам̣ апан̃н̃аттибха̄вам̣ гатам̣ ниппан̃н̃аттикам̣ джа̄там̣. еварӯпо маха̄кхӣн̣а̄саво евам̣ сва̄ккха̄те са̄санейева уппаджджати. йатха̄ ча кхӣн̣а̄саво, евам̣ ана̄га̄миа̄дайопи.

таттха дхамма̄нуса̄рино саддха̄нуса̄риноти име две сота̄паттимаггат̣т̣ха̄ хонти. йатха̄ха – ‘‘катамо ча пуггало дхамма̄нуса̄рӣ? йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти, пан̃н̃а̄ва̄хим̣ пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало дхамма̄нуса̄рӣ. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно пуггало дхамма̄нуса̄рӣ, пхале т̣хито дит̣т̣хиппатто. катамо ча пуггало саддха̄нуса̄рӣ? йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хоти, саддха̄ва̄хим̣ саддха̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало саддха̄нуса̄рӣ. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно пуггало саддха̄нуса̄рӣ, пхале т̣хито саддха̄вимутто’’ти (пу. па. 30). йесам̣ майи саддха̄маттам̣ пемаматтанти имина̄ йесам̣ ан̃н̃о арийадхаммо наттхи, татха̄гате пана саддха̄маттам̣ пемаматтамева хоти. те випассакапуггала̄ адхиппета̄. випассакабхиккхӯнан̃хи евам̣ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ нисинна̄нам̣ дасабале ека̄ саддха̄ екам̣ пемам̣ уппаджджати. та̄йа саддха̄йа тена пемена хаттхе гахетва̄ сагге т̣хапита̄ вийа хонти, нийатагатика̄ кира ете. пора̄н̣акаттхера̄ пана еварӯпам̣ бхиккхум̣ чӯл̣асота̄панноти ваданти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. ваммикасуттаван̣н̣ана̄

249. евам̣ ме сутанти ваммикасуттам̣. таттха а̄йасма̄ти пийавачанаметам̣. кума̄ракассапоти тасса на̄мам̣. кума̄рака̄ле паббаджитатта̄ пана бхагавата̄, ‘‘кассапам̣ паккосатха, идам̣ пхалам̣ ва̄ кха̄данӣйам̣ ва̄ кассапасса детха̄’’ти вутте, катарасса кассапасса̄ти кума̄ракассапасса̄ти евам̣ гахитана̄матта̄ тато пат̣т̣ха̄йа вуд̣д̣хака̄лепи ‘‘кума̄ракассапо’’ твева вуччати. апича ран̃н̃а̄ поса̄ваникапуттатта̄пи там̣ ‘‘кума̄ракассапо’’ти сан̃джа̄ним̣су. айам̣ панасса пуббайогато пат̣т̣ха̄йа а̄вибха̄вакатха̄ –

тхеро кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле сет̣т̣хипутто ахоси. атхекадивасам̣ бхагавантам̣ читракатхим̣ екам̣ аттано са̄вакам̣ т̣ха̄нантаре т̣хапентам̣ дисва̄ бхагавато сатта̄хам̣ да̄нам̣ датва̄, ‘‘ахампи бхагава̄ ана̄гате екасса буддхасса айам̣ тхеро вийа читракатхӣ са̄вако бхавеййа’’нти паттханам̣ катва̄ пун̃н̃а̄ни каронто кассапасса бхагавато са̄сане паббаджитва̄ висесам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи.

тада̄ кира париниббутасса бхагавато са̄сане осакканте пан̃ча бхиккхӯ ниссен̣им̣ бандхитва̄ паббатам̣ абхируйха саман̣адхаммам̣ акам̣су. сан̇гхаттхеро татийадивасе арахаттам̣ патто. анутхеро чатуттхадивасе ана̄га̄мӣ ахоси. итаре тайо висесам̣ ниббаттетум̣ асакконта̄ девалоке ниббаттим̣су. тесам̣ екам̣ буддхантарам̣ девесу ча мануссесу ча сампаттим̣ анубхонта̄нам̣ еко таккасила̄йам̣ ра̄джакуле ниббаттитва̄ пуккуса̄ти на̄ма ра̄джа̄ хутва̄ бхагавантам̣ уддисса паббаджитва̄ ра̄джагахам̣ гаччханто кумбхака̄раса̄ла̄йам̣ бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ ана̄га̄мипхалам̣ патто. еко екасмим̣ самуддапат̣т̣ане кулагхаре ниббаттитва̄ на̄вам̣ а̄руйха бхиннана̄во да̄ручӣра̄ни нива̄сетва̄ ла̄бхасампаттим̣ патто, ‘‘ахам̣ араха̄’’ти читтам̣ уппа̄детва̄, ‘‘на твам̣ араха̄, гаччха саттха̄рам̣ пан̃хам̣ пуччха̄’’ти аттхака̄ма̄йа девата̄йа чодито татха̄ катва̄ арахаттапхалам̣ патто.

еко ра̄джагахе екисса̄ кулада̄рика̄йа куччхимхи уппанно. са̄ ча пат̣хамам̣ ма̄та̄питаро йа̄читва̄ паббаджджам̣ алабхама̄на̄ кулагхарам̣ гата̄ габбхасан̣т̣хитампи аджа̄нантӣ са̄микам̣ а̄ра̄дхетва̄ тена анун̃н̃а̄та̄ бхиккхунӣсу паббаджита̄. тасса̄ габбхининимиттам̣ дисва̄ бхиккхунийо девадаттам̣ пуччхим̣су, со ‘‘ассаман̣ӣ’’ти а̄ха. дасабалам̣ пуччхим̣су, саттха̄ упа̄литтхерам̣ пат̣иччха̄песи. тхеро са̄ваттхинагарава̄сӣни кула̄ни виса̄кхан̃ча упа̄сикам̣ паккоса̄петва̄ содхенто, – ‘‘пуре ладдхо габбхо, паббаджджа̄ арога̄’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘сувиниччхитам̣ адхикаран̣а’’нти тхерасса са̄дхука̄рам̣ ада̄си. са̄ бхиккхунӣ суван̣н̣абимбасадисам̣ путтам̣ виджа̄йи, там̣ гахетва̄ ра̄джа̄ пасенади косало поса̄песи. ‘‘кассапо’’ти часса на̄мам̣ катва̄ апарабха̄ге алан̇каритва̄ саттху сантикам̣ нетва̄ пабба̄джеси. ити ран̃н̃о поса̄ваникапуттатта̄пи там̣ ‘‘кума̄ракассапо’’ти сан̃джа̄ним̣сӯти.

андхаванети евам̣на̄маке ване. там̣ кира ванам̣ двиннам̣ буддха̄нам̣ ка̄ле авиджахитана̄мам̣ андхаванам̣твева пан̃н̃а̄йати. татра̄йам̣ пан̃н̃аттивибха̄вана̄ – аппа̄йукабуддха̄нан̃хи сарӣрадха̄ту на екаггхана̄ хоти. адхит̣т̣ха̄на̄нубха̄вена виппакирийати. тенева амха̄кампи бхагава̄, – ‘‘ахам̣ на чират̣т̣хитико, аппакехи саттехи ахам̣ дит̣т̣хо, йехи на дит̣т̣хо, тева бахутара̄, те ме дха̄туйо а̄да̄йа таттха таттха пӯджента̄ саггапара̄йан̣а̄ бхависсантӣ’’ти паринибба̄нака̄ле, ‘‘аттано сарӣрам̣ виппакирийатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. дӣгха̄йукабуддха̄нам̣ пана суван̣н̣аккхандхо вийа екаггханам̣ дха̄тусарӣрам̣ тит̣т̣хати.

кассапасса̄пи бхагавато татхева ат̣т̣ха̄си. тато маха̄джана̄ саннипатитва̄, ‘‘дха̄туйо екаггхана̄ на сакка̄ вийоджетум̣, ким̣ карисса̄ма̄’’ти саммантайитва̄ екаггханамева четийам̣ карисса̄ма, киттакам̣ пана хоту танти а̄хам̣су. еке саттайоджанийанти а̄хам̣су. етам̣ атимахантам̣, ана̄гате джаггитум̣ на сакка̄, чхайоджанам̣ хоту, пан̃чайоджанам̣… чатуйоджанам̣… тийоджанам̣… двийоджанам̣… екайоджанам̣ хотӯти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ит̣т̣хака̄ кӣдиса̄ хонтӯти ба̄хиранте ит̣т̣хака̄ раттасуван̣н̣амайа̄ екаггхана̄ сатасахассаггханика̄ хонту, аббхантариманте пан̃н̃а̄сасахассаггханика̄. харита̄ламаносила̄хи маттика̄киччам̣ кайирату, телена удакакиччанти нит̣т̣хам̣ гантва̄ чатта̄ри мукха̄ни чатудха̄ вибхаджим̣су. ра̄джа̄ екам̣ мукхам̣ ган̣хи, ра̄джапутто патхавиндаракума̄ро екам̣, амачча̄нам̣ джет̣т̣хако хутва̄ сена̄пати екам̣, джанапада̄нам̣ джет̣т̣хако хутва̄ сет̣т̣хи екам̣.

таттха дханасампанната̄йа ра̄джа̄пи суван̣н̣ам̣ нӣхара̄петва̄ аттана̄ гахитамукхе каммам̣ а̄рабхи, упара̄джа̄пи, сена̄патипи. сет̣т̣хина̄ гахитамукхе пана каммам̣ олӣйати. тато йасорато на̄ма еко упа̄сако тепит̣ако бха̄н̣ако ана̄га̄мӣ арийаса̄вако, со каммам̣ олӣйатӣти н̃атва̄ пан̃ча сакат̣асата̄ни йоджа̄петва̄ джанападам̣ гантва̄ ‘‘кассапасамма̄самбуддхо вӣсативассасахасса̄ни т̣хатва̄ париниббуто. тасса йоджаникам̣ ратаначетийам̣ кайирати, йо йам̣ да̄тум̣ уссахати суван̣н̣ам̣ ва̄ хиран̃н̃ам̣ ва̄ саттаратанам̣ ва̄ харита̄лам̣ ва̄ маносилам̣ ва̄, со там̣ детӯ’’ти сама̄дапеси. манусса̄ аттано аттано тха̄мена хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни адам̣су. асакконта̄ телатан̣д̣ула̄дӣни дентийева. упа̄сако телатан̣д̣ула̄дӣни каммака̄ра̄нам̣ бхаттаветанаттхам̣ пахин̣а̄ти, авасесехи суван̣н̣ам̣ чета̄петва̄ пахин̣а̄ти, евам̣ сакаладжамбудӣпам̣ ачари.

четийе каммам̣ нит̣т̣хитанти четийат̣т̣ха̄нато пан̣н̣ам̣ пахин̣им̣су – ‘‘нит̣т̣хитам̣ каммам̣ а̄чарийо а̄гантва̄ четийам̣ вандатӯ’’ти. сопи пан̣н̣ам̣ пахин̣и – ‘‘майа̄ сакаладжамбудӣпо сама̄дапито, йам̣ аттхи, там̣ гахетва̄ каммам̣ нит̣т̣ха̄пентӯ’’ти. двепи пан̣н̣а̄ни антара̄магге сама̄гамим̣су. а̄чарийасса пан̣н̣ато пана четийат̣т̣ха̄нато пан̣н̣ам̣ пат̣хаматарам̣ а̄чарийасса хаттхам̣ агама̄си. со пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄ четийам̣ вандисса̄мӣти екакова никкхами. антара̄магге ат̣авийам̣ пан̃ча чорасата̄ни ут̣т̣хахим̣су. татрекачче там̣ дисва̄ имина̄ сакаладжамбудӣпато хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ сампин̣д̣итам̣, нидхикумбхӣ но пават̣т̣ама̄на̄ а̄гата̄ти авасеса̄нам̣ а̄рочетва̄ там̣ аггахесум̣. касма̄ та̄та̄, мам̣ ган̣хатха̄ти? тайа̄ сакаладжамбудӣпато саббам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ сампин̣д̣итам̣, амха̄кампи тхокам̣ тхокам̣ дехӣти. ким̣ тумхе на джа̄на̄тха, кассапо бхагава̄ париниббуто, тасса йоджаникам̣ ратаначетийам̣ кайирати, тадаттха̄йа майа̄ сама̄дапитам̣, но аттано аттха̄йа. там̣ там̣ ладдхаладдхат̣т̣ха̄нато таттхева песитам̣, майхам̣ пана ниваттхаса̄т̣акаматтам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ виттам̣ ка̄кан̣икампи наттхӣти.

еке, ‘‘еваметам̣ виссаджетха а̄чарийа’’нти а̄хам̣су. еке, ‘‘айам̣ ра̄джапӯджито амаччапӯджито, амхесу кан̃чидева нагаравӣтхийам̣ дисва̄ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ а̄рочетва̄ анайавйасанам̣ па̄пун̣а̄пеййа̄’’ти а̄хам̣су. упа̄сако, ‘‘та̄та̄, на̄хам̣ евам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. тан̃ча кхо тесу ка̄рун̃н̃ена, на аттано джӣвитаникантийа̄. атха тесу гахетаббо виссаджджетабботи вивадантесу гахетабботи ладдхика̄ ева бахутара̄ хутва̄ джӣвита̄ воропайим̣су.

тесам̣ балавагун̣е арийаса̄ваке апара̄дхена ниббутадӣпасикха̄ вийа аккхӣни антарадха̄йим̣су. те, ‘‘кахам̣ бхо чаккху, кахам̣ бхо чаккхӯ’’ти виппалапанта̄ екачче н̃а̄такехи гехам̣ нӣта̄. екачче нон̃а̄така̄ ана̄тха̄ти таттхева ат̣авийам̣ руккхамӯле пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ васим̣су. ат̣авим̣ а̄гатаманусса̄ ка̄рун̃н̃ена тесам̣ тан̣д̣улам̣ ва̄ пут̣абхаттам̣ ва̄ париббайам̣ ва̄ денти. да̄рупан̣н̣а̄дӣнам̣ аттха̄йа гантва̄ а̄гата̄ манусса̄ кухим̣ гататтха̄ти вутте андхаванам̣ гатамха̄ти ваданти. евам̣ двиннампи буддха̄нам̣ ка̄ле там̣ ванам̣ андхаванам̣твева пан̃н̃а̄йати. кассапабуддхака̄ле панетам̣ чхад̣д̣итаджанападе ат̣ави ахоси. амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхийа̄ авидӯре джетаванасса пит̣т̣хибха̄ге павивекака̄ма̄нам̣ кулапутта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ падха̄нагхарам̣ ахоси, таттха а̄йасма̄ кума̄ракассапо тена самайена секхапат̣ипадам̣ пӯрайама̄но вихарати. тена вуттам̣ ‘‘андхаване вихаратӣ’’ти.

ан̃н̃атара̄ девата̄ти на̄маготтавасена апа̄кат̣а̄ ека̄ девата̄ти аттхо. ‘‘абхиджа̄на̄ти но, бханте, бхагава̄ ахун̃а̄тан̃н̃атарасса махесаккхасса сам̣кхиттена тан̣ха̄сан̇кхайавимуттим̣ бха̄сита̄’’ти (ма. ни. 1.365) еттха пана абхин̃н̃а̄то саккопи девара̄джа̄ ан̃н̃атароти вутто. девата̄ти ча идам̣ дева̄нампи девадхӣта̄нампи са̄дха̄ран̣авачанам̣. имасмим̣ панаттхе дево адхиппето. абхикканта̄йа раттийа̄ти еттха абхиккантасаддо кхайасундара̄бхирӯпааббханумодана̄дӣсу диссати. таттха – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти, никкханто пат̣хамо йа̄мо, чиранисинно бхиккхусан̇гхо, уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти евама̄дӣсу (а. ни. 8.20) кхайе диссати. ‘‘айам̣ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти (а. ни. 4.100) евама̄дӣсу сундаре.

‘‘ко ме вандати па̄да̄ни, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;

абхиккантена ван̣н̣ена, сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄’’ти. (ви. ва. 857) –

евама̄дӣсу абхирӯпе. ‘‘абхиккантам̣, бхо готама̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 15) аббханумодане. идха пана кхайе. тена абхикканта̄йа раттийа̄ти париккхӣн̣а̄йа раттийа̄ти вуттам̣ хоти. таттха̄йам̣ девапутто маджджхимайа̄масаманантаре а̄гатоти ведитаббо. абхиккантаван̣н̣а̄ти идха абхиккантасаддо абхирӯпе. ван̣н̣асаддо пана чхави-тхути-кулаваггака̄ран̣а-сан̣т̣ха̄напама̄н̣арӯпа̄йатана̄дӣсу диссати. таттха, ‘‘суван̣н̣аван̣н̣оси бхагава̄’’ти евама̄дӣсу чхавийа̄. ‘‘када̄ сан̃н̃ӯл̣ха̄ пана те гахапати саман̣асса готамасса ван̣н̣а̄’’ти (ма. ни. 2.77) евама̄дӣсу тхутийам̣. ‘‘чатта̄роме, бхо готама, ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 3.115) кулавагге. ‘‘атха кена ну ван̣н̣ена, гандхатхеноти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.234) ка̄ран̣е. ‘‘махантам̣ хаттхира̄джаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.138) сан̣т̣ха̄не. ‘‘тайо паттасса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 602) пама̄н̣е. ‘‘ван̣н̣о гандхо расо оджа̄’’ти евама̄дӣсу рӯпа̄йатане. со идха чхавийам̣ дат̣т̣хаббо. тена абхиккантаван̣н̣а̄ти абхирӯпачхавиит̣т̣хаван̣н̣а̄, мана̄паван̣н̣а̄ти вуттам̣ хоти. девата̄ хи мануссалокам̣ а̄гаччхама̄на̄ пакативан̣н̣ам̣ пакатииддхим̣ паджахитва̄ ол̣а̄рикам̣ аттабха̄вам̣ катва̄ атирекаван̣н̣ам̣ атирекаиддхим̣ ма̄петва̄ нат̣асамаджджа̄дӣни гаччханта̄ манусса̄ вийа абхисан̇кхатена ка̄йена а̄гаччханти. айампи девапутто татхева а̄гато. тена вуттам̣ ‘‘абхиккантаван̣н̣а̄’’ти.

кевалакаппанти еттха кеваласаддо анавасеса-йебхӯййа-абйа̄мисса̄натирекадал̣хаттха-висам̣йога̄дианекаттхо. татха̄ хисса, ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийа’’нти (па̄ра̄. 1) евама̄дӣсу анавасесаттаматтхо. ‘‘кевалакаппа̄ ча ан̇гамагадха̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа упасан̇камиссантӣ’’ти евама̄дӣсу йебхуййата̄. ‘‘кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти (вибха. 225) евама̄дӣсу абйа̄миссата̄. ‘‘кевалам̣ саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄’’ти (маха̄ва. 244) евама̄дӣсу анатиреката̄. ‘‘а̄йасмато ануруддхасса ба̄хийо на̄ма саддхивиха̄рико кевалакаппам̣ сан̇гхабхеда̄йа т̣хито’’ти (а. ни. 4.243) евама̄дӣсу дал̣хаттхата̄. ‘‘кевалӣ вуситава̄ уттамапурисоти вуччатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.57) евама̄дӣсу висам̣його. идха панасса анавасесаттаматтхоти адхиппето.

каппасаддо пана̄йам̣ абхисаддахана-воха̄ра-ка̄ла-пан̃н̃атти- чхедана-викаппа-леса-самантабха̄ва̄ди-анекаттхо. татха̄ хисса, ‘‘окаппанийаметам̣ бхото готамасса, йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (ма. ни. 1.387) евама̄дӣсу абхисаддаханаматтхо. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джиту’’нти (чӯл̣ава. 250) евама̄дӣсу воха̄ро. ‘‘йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) ка̄ло. ‘‘ичча̄йасма̄ каппо’’ти (сам̣. ни. 3.124) евама̄дӣсу пан̃н̃атти. ‘‘алан̇ката̄ каппитакесамассӯ’’ти (сам̣. ни. 4.365) евама̄дӣсу чхеданам̣. ‘‘каппати дван̇гулакаппо’’ти (чӯл̣ава. 446) евама̄дӣсу викаппо. ‘‘аттхи каппо нипаджджиту’’нти (а. ни. 8.80) евама̄дӣсу лесо. ‘‘кевалакаппам̣ вел̣уванам̣ обха̄сетва̄’’ти (сам̣. ни. 1.94) евама̄дӣсу самантабха̄во. идха панасса самантабха̄во аттхо адхиппето. тасма̄ кевалакаппам̣ андхавананти еттха анавасесам̣ самантато андхавананти еваматтхо дат̣т̣хаббо.

обха̄сетва̄ти ваттха̄лан̇ка̄расарӣрасамут̣т̣хита̄йа а̄бха̄йа пхаритва̄, чандима̄ вийа ча сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ екападжджотам̣ каритва̄ти аттхо. екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣти екасмим̣ анте, екасмим̣ ока̄се ат̣т̣ха̄си. етадавоча̄ти етам̣ ‘‘бхиккху бхиккхӯ’’тиа̄дивачанамавоча. касма̄ пана̄йам̣ авандитва̄ саман̣авоха̄ренева катхетӣти? саман̣асан̃н̃а̄самуда̄ча̄ренева. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘айам̣ антара̄ ка̄ма̄вачаре васи. ахам̣ пана асми тато ка̄лато пат̣т̣ха̄йа брахмача̄рӣ’’ти саман̣асан̃н̃а̄васса самуда̄чарати, тасма̄ авандитва̄ саман̣авоха̄ренева катхети. пуббасаха̄йо киресо девапутто тхерасса. куто пат̣т̣ха̄йа̄ти? кассапасамма̄самбуддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа. йо хи пуббайоге а̄гатесу пан̃часу саха̄йесу анутхеро чатуттхадивасе ана̄га̄мӣ ахосӣти вутто, айам̣ со. тада̄ кира тесу сан̇гхаттхерасса арахаттенева саддхим̣ абхин̃н̃а̄ а̄гамим̣су. со, ‘‘майхам̣ киччам̣ маттхакам̣ патта’’нти веха̄сам̣ уппатитва̄ анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ уттаракуруто пин̣д̣апа̄там̣ а̄да̄йа а̄гантва̄, ‘‘имам̣, а̄вусо, пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джитва̄ аппаматта̄ саман̣адхаммам̣ каротха̄’’ти а̄ха. итаре а̄хам̣су – ‘‘на, а̄вусо, амха̄кам̣ евам̣ катика̄ аттхи – ‘йо пат̣хамам̣ висесам̣ ниббаттетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ а̄харати, тена̄бхатам̣ бхун̃джитва̄ сесехи саман̣адхаммо ка̄таббо’ти. тумхе аттано упаниссайена киччам̣ маттхакам̣ па̄пайиттха. майампи саче но упаниссайо бхависсати, киччам̣ маттхакам̣ па̄песса̄ма. папан̃чо еса амха̄кам̣, гаччхатха тумхе’’ти. со йатха̄пха̄сукам̣ гантва̄ а̄йупарийоса̄не паринибба̄йи.

пунадивасе анутхеро ана̄га̄мипхалам̣ саччхака̄си, тасса абхин̃н̃а̄йо а̄гамим̣су. сопи татхева пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ техи пат̣иккхитто йатха̄пха̄сукам̣ гантва̄ а̄йупарийоса̄не суддха̄ва̄се ниббатти. со суддха̄ва̄се т̣хатва̄ те саха̄йе олокенто, еко тада̄ва париниббуто, еко адхуна̄ бхагавато сантике арийабхӯмим̣ патто, еко ла̄бхасакка̄рам̣ нисса̄йа, ‘‘ахам̣ араха̄’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ суппа̄ракапат̣т̣ане васатӣти дисва̄ там̣ упасан̇камитва̄, ‘‘на твам̣ араха̄, на арахаттамаггам̣ пат̣ипанно, гаччха бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сун̣а̄хӣ’’ти уййоджеси. сопи антарагхаре бхагавантам̣ ова̄дам̣ йа̄читва̄, ‘‘тасма̄ тиха те ба̄хийа евам̣ сиккхитаббам̣ дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ хотӯ’’ти (уда̄. 10) бхагавата̄ сам̣кхиттена овадито арийабхӯмим̣ сампа̄пун̣и.

тато ан̃н̃о еко аттхи, со кухинти олокенто андхаване секкхапат̣ипадам̣ пӯрайама̄но вихаратӣти дисва̄ чинтеси – ‘‘саха̄йакасса сантике гамисса̄мӣти, гаччхантена пана туччхахаттхена агантва̄ кин̃чи пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гантум̣ ват̣т̣ати, саха̄йо кхо пана ме нира̄мисо паббатаматтхаке васанто майа̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ диннам̣ пин̣д̣апа̄тампи апарибхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ ака̄си, ида̄ни а̄мисапан̣н̣а̄ка̄рам̣ ким̣ ган̣хиссати? дхаммапан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти брахмалоке т̣хитова ратана̄вал̣им̣ гантхенто вийа паннараса пан̃хе вибхаджитва̄ там̣ дхаммапан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ саха̄йасса авидӯре т̣хатва̄ аттано саман̣асан̃н̃а̄самуда̄ча̄равасена там̣ анабхива̄детва̄ва, ‘‘бхиккху бхиккхӯ’’ти а̄лапитва̄ айам̣ ваммикотиа̄дима̄ха. таттха турита̄лапанавасена бхиккху бхиккхӯти а̄мед̣итам̣ ведитаббам̣. йатха̄ ва̄ еканева тилакена нала̄т̣ам̣ на собхати, там̣ парива̄ретва̄ ан̃н̃есупи диннесу пхуллитаман̣д̣итам̣ вийа собхати, евам̣ екенева падена вачанам̣ на собхати, парива̄рикападена саддхим̣ пхуллитаман̣д̣итам̣ вийа собхатӣти там̣ парива̄рикападавасена вачанам̣ пхуллитаман̣д̣итам̣ вийа каронтопи евама̄ха.

айам̣ ваммикоти пурато т̣хито ваммико на̄ма наттхи, десана̄васена пана пурато т̣хитам̣ дассенто вийа айанти а̄ха. лан̇гинти саттхам̣ а̄да̄йа кхан̣анто палигхам̣ аддаса. уккхипа лан̇гим̣ абхиккхан̣а сумедха̄ти та̄та, пан̣д̣ита, лан̇гӣ на̄ма раттим̣ дхӯма̄йати дива̄ паджджалати. уккхипета парам̣ парато кхан̣а̄ти. евам̣ саббападесу аттхо дат̣т̣хаббо. уддхума̄йиканти ман̣д̣ӯкам̣. чан̇кава̄ранти кха̄рапарисса̄ванам̣. кумманти каччхапам̣. асисӯнанти мам̣саччхедакам̣ асин̃чева адхикут̣т̣анан̃ча. мам̣сапесинти нисадапотаппама̄н̣ам̣ алламам̣сапин̣д̣ам̣. на̄ганти суманапуппхакала̄пасадисам̣ маха̄пхан̣ам̣ тивидхасоваттхикапариккхиттам̣ ахина̄гам̣ аддаса. ма̄ на̄гам̣ гхат̣т̣есӣти дан̣д̣акакот̣ийа̄ ва̄ валликот̣ийа̄ ва̄ пам̣сучун̣н̣ам̣ ва̄ пана кхипама̄но ма̄ на̄гам̣ гхат̣т̣айи. намо карохи на̄гасса̄ти упарива̄тато апагамма суддхаваттхам̣ нива̄сетва̄ на̄гасса намакка̄рам̣ карохи. на̄гена адхисайитам̣ дханам̣ на̄ма йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ кха̄дато на кхӣйати, на̄го те адхисайитам̣ дханам̣ дассати, тасма̄ намо карохи на̄гасса̄ти. ито ва̄ пана сутва̄ти йатха̄ дуккхаккхандхе итоти са̄сане ниссакам̣, на татха̄ идха. идха пана девапутте ниссаккам̣, тасма̄ ито ва̄ пана̄ти мама ва̄ пана сантика̄ сутва̄ти айаметтха аттхо.

251. ча̄туммаха̄бхӯтикасса̄ти чатумаха̄бхӯтамайасса. ка̄йассетам̣ адхивачананти сарӣрасса на̄мам̣. йатхева хи ба̄хирако ваммико, ваматӣти вантакоти вантуссайоти вантасинехасамбандхоти чатӯхи ка̄ран̣ехи ваммикоти вуччати. со хи ахиман̇гусаундӯрагхарагол̣ика̄дайо на̄наппака̄ре па̄н̣аке ваматӣти ваммико. упачика̄хи вантакоти ваммико. упачика̄хи вамитва̄ мукхатун̣д̣акена уккхиттапам̣сучун̣н̣ена кат̣иппама̄н̣енапи порисаппама̄н̣енапи усситоти ваммико. упачика̄хи вантакхел̣асинехена а̄баддхата̄йа саттасатта̄хам̣ деве вассантепи на виппакирийати, нида̄гхепи тато пам̣сумут̣т̣хим̣ гахетва̄ тасмим̣ мут̣т̣хина̄ пӣл̣ийама̄не синехо никкхамати, евам̣ вантасинехена самбаддхоти ваммико. евамайам̣ ка̄йопи, ‘‘аккхимха̄ аккхигӯтхако’’тиа̄дина̄ найена на̄наппака̄ракам̣ асучикалималам̣ ваматӣти ваммико. буддхапаччекабуддхакхӣн̣а̄сава̄ имасмим̣ аттабха̄ве никантипарийа̄да̄нена аттабха̄вам̣ чхад̣д̣етва̄ гата̄ти арийехи вантакотипи ваммико. йехи ча̄йам̣ тӣхи ат̣т̣хисатехи уссито нха̄русамбаддхо мам̣са̄валепано аллачаммапарийонаддхо чхавиран̃джито сатте ван̃чети, там̣ саббам̣ арийехи вантамева̄ти вантуссайотипи ваммико. ‘‘тан̣ха̄ джанети пурисам̣, читтамасса видха̄ватӣ’’ти (сам̣. ни. 1.55) евам̣ тан̣ха̄йа джанитатта̄ арийехи вантенева тан̣ха̄синехена самбаддхо айанти вантасинехена самбаддхотипи ваммико. йатха̄ ча ваммикасса анто на̄наппака̄ра̄ па̄н̣ака̄ таттхева джа̄йанти, учча̄рапасса̄вам̣ каронти, гила̄на̄ сайанти, мата̄ патанти. ити со тесам̣ сӯтигхарам̣ ваччакут̣и гила̄наса̄ла̄ суса̄нан̃ча хоти. евам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣнампи ка̄йо айам̣ гопитараккхито ман̣д̣итаппаса̄дхито маха̄нубха̄ва̄нам̣ ка̄йоти ачинтетва̄ чхавиниссита̄ па̄н̣а̄ чамманиссита̄ па̄н̣а̄ мам̣саниссита̄ па̄н̣а̄ нха̄руниссита̄ па̄н̣а̄ ат̣т̣хиниссита̄ па̄н̣а̄ ат̣т̣химин̃джаниссита̄ па̄н̣а̄ти евам̣ кулаган̣ана̄йа асӣтиматта̄ни кимикуласахасса̄ни антока̄йасмим̣йева джа̄йанти, учча̄рапасса̄вам̣ каронти, гелан̃н̃ена а̄турита̄ни сайанти, мата̄ни патанти, ити айампи тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ сӯтигхарам̣ ваччакут̣и гила̄наса̄ла̄ суса̄нан̃ча хотӣти ‘‘ваммико’’ твева сан̇кхам̣ гато. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ваммикоти кхо, бхиккху, имасса ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йассетам̣ адхивачана’’нти.

ма̄та̄петтикасамбхавасса̄ти ма̄тито ча питито ча ниббаттена ма̄та̄петтикена суккасон̣итена самбхӯтасса. оданакумма̄сӯпачайасса̄ти оданена чева кумма̄сена ча упачитасса вад̣д̣хитасса. аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммасса̄ти еттха айам̣ ка̄йо хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччадхаммо. дуггандхавигха̄таттха̄йа танувилепанена уччха̄данадхаммо. ан̇гапаччан̇га̄ба̄дхавиноданаттха̄йа кхуддакасамба̄ханена паримадданадхаммо. дахарака̄ле ва̄ ӯрӯсу сайа̄петва̄ габбхава̄сена дуссан̣т̣хита̄нам̣ тесам̣ тесам̣ ан̇га̄нам̣ сан̣т̣ха̄насампа̄данаттхам̣ ан̃чханапӣл̣ана̄дивасена паримадданадхаммо. евам̣ парихаратопи ча бхеданавиддхам̣санадхаммо бхиджджати чева викирати ча, евам̣ сабха̄воти аттхо. таттха ма̄та̄петтикасамбхаваоданакумма̄сӯпачайауччха̄данапаримадданападехи самудайо катхито, аниччабхедавиддхам̣санападехи аттхан̇гамо. евам̣ саттахипи падехи ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса учча̄вачабха̄во вад̣д̣хипариха̄ни самудайаттхан̇гамо катхитоти ведитаббо.

дива̄ каммантети дива̄ каттаббакамманте. дхӯма̄йана̄ти еттха айам̣ дхӯмасаддо кодхе тан̣ха̄йа витакке пан̃часу ка̄магун̣есу дхаммадесана̄йа пакатидхӯмети имесу аттхесу ваттати. ‘‘кодхо дхӯмо бхасманимосаваджджа’’нти (сам̣. ни. 1.165) еттха хи кодхе ваттати. ‘‘иччха̄дхӯма̄йита̄ сатта̄’’ти еттха тан̣ха̄йа. ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху бхагавато авидӯре дхӯма̄йанто нисинно хотӣ’’ти еттха витакке.

‘‘пан̇ко ча ка̄ма̄ палипо ча ка̄ма̄,

бхайан̃ча метам̣ тимӯлам̣ павуттам̣;

раджо ча дхӯмо ча майа̄ пака̄сита̄;

хитва̄ тувам̣ паббаджа брахмадатта̄’’ти. (джа̄. 1.6.14) –

еттха пан̃чака̄магун̣есу. ‘‘дхӯмам̣ катта̄ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.349) еттха дхаммадесана̄йа. ‘‘дхаджо ратхасса пан̃н̃а̄н̣ам̣, дхӯмо пан̃н̃а̄н̣амаггино’’ти (сам̣. ни. 1.72) еттха пакатидхӯме. идха пана̄йам̣ витакке адхиппето. тена̄ха ‘‘айам̣ раттим̣ дхӯма̄йана̄’’ти.

татха̄гатассетам̣ адхивачананти татха̄гато хи саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о на̄ма. йатха̄ха – ‘‘саттаннам̣ кхо, бхиккху, дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о. катамесам̣ саттаннам̣? ра̄го ба̄хито хоти, досо… мохо… ма̄но… сакка̄йадит̣т̣хи… вичикиччха̄… сӣлаббатапара̄ма̄со ба̄хито хоти. имесам̣ бхиккху саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о’’ти (чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддеса 28). сумедхоти сундарапан̃н̃о. секкхасса̄ти еттха сиккхатӣти секкхо. йатха̄ха – ‘‘сиккхатӣти кхо, бхиккху, тасма̄ секкхоти вуччати. кин̃ча сиккхати? адхисӣлампи сиккхати, адхичиттампи сиккхати, адхипан̃н̃ампи сиккхатӣ’’ти (а. ни. 3.86).

пан̃н̃а̄йа адхивачананти локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа етам̣ адхивачанам̣, на а̄вудхасаттхасса. вӣрийа̄рамбхасса̄ти ка̄йикачетасикавӣрийасса. там̣ пан̃н̃а̄гатикамева хоти. локийа̄йа пан̃н̃а̄йа локийам̣, локуттара̄йа пан̃н̃а̄йа локуттарам̣. еттха пана̄йам̣ аттхадӣпана̄ –

еко кира джа̄нападо бра̄хман̣о па̄това ма̄н̣авакехи саддхим̣ га̄мато никкхамма дивасам̣ аран̃н̃е манте ва̄четва̄ са̄йам̣ га̄мам̣ а̄гаччхати. антара̄магге ча еко ваммико аттхи. со раттим̣ дхӯма̄йати, дива̄ паджджалати. бра̄хман̣о антева̄сим̣ сумедхам̣ ма̄н̣авам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, айам̣ ваммико раттим̣ дхӯма̄йати, дива̄ паджджалати, вика̄рамасса пассисса̄ма, бхиндитва̄ нам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ кхипа̄хӣ’’ти. со са̄дхӯти куда̄лам̣ гахетва̄ самехи па̄дехи патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа татха̄ ака̄си. татра а̄чарийабра̄хман̣о вийа бхагава̄. сумедхама̄н̣авако вийа секкхо бхиккху. ваммико вийа ка̄йо. ‘‘та̄та, айам̣ ваммико раттим̣ дхӯма̄йати, дива̄ паджджалати, вика̄рамасса пассисса̄ма, бхиндитва̄ нам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ кхипа̄хӣ’’ти бра̄хман̣ена вуттака̄ло вийа, ‘‘бхиккху ча̄тумаха̄бхӯтикам̣ ка̄йам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ паригган̣ха̄хӣ’’ти бхагавата̄ вуттака̄ло. тасса са̄дхӯти куда̄лам̣ гахетва̄ татха̄каран̣ам̣ вийа секкхасса бхиккхуно, ‘‘йо вӣсатийа̄ кот̣т̣ха̄сесу тхаддхабха̄во, айам̣ патхавӣдха̄ту. йо два̄дасасу кот̣т̣ха̄сесу а̄бандханабха̄во, айам̣ а̄подха̄ту. йо чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу парипа̄чанабха̄во, айам̣ теджодха̄ту. йо чхасу кот̣т̣ха̄сесу виттхамбханабха̄во, айам̣ ва̄йодха̄тӯ’’ти евам̣ чатудха̄туваваттха̄навасена ка̄йапариггахо ведитаббо.

лан̇гӣти кхо, бхиккхӯти касма̄ бхагава̄ авиджджам̣ лан̇гӣти катва̄ дассесӣти? йатха̄ хи нагарасса два̄рам̣ пидха̄йа палигхе йоджите маха̄джанасса гаманам̣ паччхиджджати, йе нагарасса анто, те антойева хонти. йе бахи, те бахийева. евамева йасса н̃а̄н̣амукхе авиджджа̄лан̇гӣ патати, тасса нибба̄насампа̄пакам̣ н̃а̄н̣агаманам̣ паччхиджджати, тасма̄ авиджджам̣ лан̇гӣти катва̄ дассеси. паджаха авиджджанти еттха каммат̣т̣ха̄науггахапарипуччха̄васена авиджджа̄паха̄нам̣ катхитам̣.

уддхума̄йика̄ти кхо, бхиккхӯти еттха уддхума̄йикаман̣д̣ӯко на̄ма но маханто, накхапит̣т̣хиппама̄н̣о хоти, пура̄н̣апан̣н̣антаре ва̄ гаччхантаре ва̄ валлиантаре ва̄ васати. со дан̣д̣акот̣ийа̄ ва̄ валликот̣ийа̄ ва̄ пам̣сучун̣н̣акена ва̄ гхат̣т̣ито а̄йамитва̄ маханто париман̣д̣ало белувапаккаппама̄н̣о хутва̄ чатта̄ро па̄де а̄ка̄сагате катва̄ паччхиннагамано хутва̄ амиттавасам̣ йа̄ти, ка̄какулала̄дибхаттамева хоти. евамева айам̣ кодхо пат̣хамам̣ уппаджджанто читта̄виламаттакова хоти. тасмим̣ кхан̣е аниггахито вад̣д̣хитва̄ мукхавикуланам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито ханусан̃чопанам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито пхарусава̄ча̄ниччха̄ран̣ам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито диса̄вилоканам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣ханам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито па̄н̣ина̄ лед̣д̣удан̣д̣асаттхапара̄масанам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито дан̣д̣асаттха̄бхинипа̄там̣ па̄пети. тада̄ аниггахито парагха̄танампи аттагха̄танампи па̄пети. вуттампи хетам̣ – ‘‘йато айам̣ кодхо парам̣ гха̄тетва̄ атта̄нам̣ гха̄тети, етта̄вата̄йам̣ кодхо парамуссадагато хоти парамавепуллаппатто’’ти. таттха йатха̄ уддхума̄йика̄йа чатӯсу па̄десу а̄ка̄сагатесу гаманам̣ паччхиджджати, уддхума̄йика̄ амиттавасам̣ гантва̄ ка̄ка̄дибхаттам̣ хоти, евамева кодхасаман̇гӣпуггало каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти, амиттавасам̣ йа̄ти, саббесам̣ ма̄ра̄нам̣ йатха̄ка̄макаран̣ӣйо хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘уддхума̄йика̄ти кхо, бхиккху, кодхӯпа̄йа̄сассетам̣ адхивачана’’нти. таттха балаваппатто кодхова кодхӯпа̄йа̄со. паджаха кодхӯпа̄йа̄санти еттха пат̣исан̇кха̄наппаха̄нам̣ катхитам̣.

двидха̄патхоти еттха, йатха̄ пурисо садхано сабхого канта̄раддха̄намаггаппат̣ипанно дведха̄патхам̣ патва̄, ‘‘имина̄ ну кхо гантаббам̣, имина̄ гантабба’’нти ниччхетум̣ асакконто таттхева тит̣т̣хати, атха нам̣ чора̄ ут̣т̣хахитва̄ анайабйасанам̣ па̄пенти, евамева кхо мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисинно бхиккху буддха̄дӣсу кан̇кха̄йа уппанна̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетум̣ на саккоти, атха нам̣ килесама̄ра̄дайо саббе ма̄ра̄ анайабйасанам̣ па̄пенти, ити вичикиччха̄ дведха̄патхасама̄ хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘двидха̄патхоти кхо, бхиккху, вичикиччха̄йетам̣ адхивачана’’нти. паджаха вичикиччханти еттха каммат̣т̣ха̄науггахапарипуччха̄васена вичикиччха̄паха̄нам̣ катхитам̣.

чан̇гава̄ранти еттха, йатха̄ раджакехи кха̄рапарисса̄ванамхи удаке паккхитте еко удакагхат̣о двепи дасапи вӣсатипи гхат̣асатампи паггхаратийева, пасат̣аматтампи удакам̣ на тит̣т̣хати, евамева нӣваран̣асаман̇гино пуггаласса аббхантаре кусаладхаммо на тит̣т̣хати. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘чан̇гава̄ранти кхо, бхиккху, пан̃чаннетам̣ нӣваран̣а̄нам̣ адхивачана’’нти. паджаха пан̃чанӣваран̣ети еттха виккхамбханатадан̇гавасена нӣваран̣аппаха̄нам̣ катхитам̣.

куммоти еттха, йатха̄ каччхапасса чатта̄ро па̄да̄ сӣсанти пан̃чева ан̇га̄ни хонти, евамева саббепи сан̇кхата̄ дхамма̄ гайхама̄на̄ пан̃чева кхандха̄ бхаванти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘куммоти кхо, бхиккху, пан̃чаннетам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ адхивачана’’нти. паджаха пан̃чупа̄да̄наккхандхети еттха пан̃часу кхандхесу чхандара̄гаппаха̄нам̣ катхитам̣.

асисӯна̄ти еттха, йатха̄ сӯна̄йа упари мам̣сам̣ т̣хапетва̄ асина̄ кот̣т̣енти, евамиме сатта̄ ваттхука̄маттха̄йа килесака̄мехи гха̄тайама̄на̄ ваттхука̄ма̄нам̣ упари катва̄ килесака̄мехи кантита̄ кот̣т̣ита̄ ча хонти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘асисӯна̄ти кхо, бхиккху, пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачана’’нти. паджаха пан̃ча ка̄магун̣ети еттха пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄гаппаха̄нам̣ катхитам̣.

мам̣сапесӣти кхо, бхиккхӯти еттха айам̣ мам̣сапеси на̄ма бахуджанапаттхита̄ кхаттийа̄дайо манусса̄пи нам̣ паттхенти ка̄ка̄дайо тираччха̄на̄пи. име хи сатта̄ авиджджа̄йа самматта̄ нандира̄гам̣ упагамма ват̣т̣ам̣ вад̣д̣хенти. йатха̄ ва̄ мам̣сапеси т̣хапитат̣хапитат̣т̣ха̄не лаггати, евамиме сатта̄ нандира̄габаддха̄ ват̣т̣е лагганти, дуккхам̣ патва̄пи на уккан̣т̣ханти, ити нандира̄го мам̣сапесисадисо хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘мам̣сапесӣти кхо, бхиккху, нандира̄гассетам̣ адхивачана’’нти. паджаха нандӣра̄ганти еттха чатуттхамаггена нандӣра̄гаппаха̄нам̣ катхитам̣.

на̄готи кхо, бхиккху, кхӣн̣а̄савассетам̣ бхиккхуно адхивачананти еттха йенаттхена кхӣн̣а̄саво на̄готи вуччати, со анан̇ган̣асутте (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.63) пака̄сито ева. намо карохи на̄гасса̄ти кхӣн̣а̄савасса буддхана̄гасса, ‘‘буддхо со бхагава̄ бодха̄йа дхаммам̣ десети, данто со бхагава̄ даматха̄йа дхаммам̣ десети, санто со бхагава̄ саматха̄йа дхаммам̣ десети, тин̣н̣о со бхагава̄ таран̣а̄йа дхаммам̣ десети, париниббуто со бхагава̄ паринибба̄на̄йа дхаммам̣ десетӣ’’ти (ма. ни. 1.361) евам̣ намакка̄рам̣ карохӣти айаметтха аттхо. ити идам̣ суттам̣ тхерасса каммат̣т̣ха̄нам̣ ахоси. тхеропи идамева суттам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ патто. айаметасса аттхоти айам̣ етасса пан̃хасса аттхо. ити бхагава̄ ратанара̄симхи ман̣икӯт̣ам̣ ган̣ханто вийа йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

ваммикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. ратхавинӣтасуттаван̣н̣ана̄

252. евам̣ ме сутанти ратхавинӣтасуттам̣. таттха ра̄джагахети евам̣на̄маке нагаре, тан̃хи мандха̄тумаха̄говинда̄дӣхи париггахитатта̄ ра̄джагаханти вуччати. ан̃н̃епеттха пака̄ре ван̣н̣айанти. ким̣ техи? на̄маметам̣ тасса нагарасса. там̣ панетам̣ буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти, сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахитам̣, тесам̣ васантаванам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. вел̣уване каландаканива̄пети вел̣увананти тасса уййа̄насса на̄мам̣, там̣ кира вел̣ӯхи париккхиттам̣ ахоси ат̣т̣ха̄расахаттхена ча па̄ка̄рена, гопурат̣т̣а̄лакайуттам̣ нӣлобха̄сам̣ манорамам̣, тена вел̣увананти вуччати. каландака̄нан̃четтха нива̄пам̣ адам̣су, тена каландаканива̄поти вуччати.

пуббе кира ан̃н̃атаро ра̄джа̄ таттха уййа̄накӣл̣анаттхам̣ а̄гато сура̄мадена матто дива̄сеййам̣ упагато супи. париджанописса, ‘‘сутто ра̄джа̄’’ти пуппхапхала̄дӣхи палобхийама̄но ито чито ча пакка̄ми, атха сура̄гандхена ан̃н̃атарасма̄ сусираруккха̄ кан̣хасаппо никкхамитва̄ ран̃н̃а̄бхимукхо а̄гаччхати. там̣ дисва̄ руккхадевата̄, ‘‘ран̃н̃о джӣвитам̣ даммӣ’’ти ка̄л̣акавесена а̄гантва̄ кан̣н̣амӯле саддамака̄си. ра̄джа̄ пат̣ибуджджхи, кан̣хасаппо ниватто. со там̣ дисва̄, ‘‘има̄йа мама джӣвитам̣ динна’’нти ка̄л̣ака̄нам̣ таттха нива̄пам̣ пат̣т̣хапеси, абхайагхосанан̃ча гхоса̄песи. тасма̄ там̣ тато пабхути каландаканива̄панти сан̇кхйам̣ гатам̣. каландака̄ти ка̄л̣ака̄нам̣ на̄мам̣.

джа̄тибхӯмика̄ти джа̄тибхӯмива̄сино. таттха джа̄тибхӯмӣти джа̄тат̣т̣ха̄нам̣. там̣ кхо панетам̣ нева косаламаха̄ра̄джа̄дӣнам̣ на чан̇кӣбра̄хаман̣а̄дӣнам̣ на саккасуйа̄масантусита̄дӣнам̣ на асӣтимаха̄са̄вака̄дӣнам̣ на ан̃н̃есам̣ сатта̄нам̣ джа̄тат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘джа̄тибхӯмӣ’’ти вуччати. йасса пана джа̄тадивасе дасасахассилокадха̄ту екаддхаджама̄ла̄виппакин̣н̣акусумава̄сачун̣н̣агандхасугандха̄ саббапа̄липхулламива нанданаванам̣ вирочама̄на̄ падуминипан̣н̣е удакабинду вийа акампиттха, джаччандха̄дӣнан̃ча рӯпадассана̄дӣни анека̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни паваттим̣су, тасса саббан̃н̃убодхисаттасса джа̄тат̣т̣ха̄наса̄кийаджанападо капилаваттха̄ха̄ро, са̄ ‘‘джа̄тибхӯмӣ’’ти вуччати.

дхаммагарубха̄ваван̣н̣ана̄

вассам̣вут̣т̣ха̄ти тема̄сам̣ вассам̣вут̣т̣ха̄ пава̄ритапава̄ран̣а̄ хутва̄. бхагава̄ етадавоча̄ти ‘‘каччи, бхиккхаве, кхаманӣйа’’нтиа̄дӣхи вачанехи а̄гантукапат̣исантха̄рам̣ катва̄ етам̣, ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве’’тиа̄дивачанамавоча. те кира бхиккху, – ‘‘каччи, бхиккхаве, кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйам̣, каччиттха аппакиламатхена аддха̄нам̣ а̄гата̄, на ча пин̣д̣акена киламиттха, куто ча тумхе, бхиккхаве, а̄гаччхатха̄’’ти пат̣исантха̄равасена пуччхита̄ – ‘‘бхагава̄ са̄кийаджанападе капилаваттха̄ха̄рато джа̄тибхӯмито а̄гаччха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. атха бхагава̄ нева суддходанамаха̄ра̄джасса, на саккоданасса, на суккоданасса, на дхотоданасса, на амитоданасса, на амитта̄йа девийа̄, на маха̄паджа̄патийа̄, на сакаласса са̄кийаман̣д̣аласса а̄рогйам̣ пуччхи. атха кхо аттана̄ ча дасакатха̄ваттхула̄бхим̣ паран̃ча таттха сама̄дапета̄рам̣ пат̣ипаттисампаннам̣ бхиккхум̣ пуччханто идам̣ – ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

касма̄ пана бхагава̄ суддходана̄дӣнам̣ а̄рогйам̣ апуччхитва̄ еварӯпам̣ бхиккхумева пуччхати? пийата̄йа. буддха̄нан̃хи пат̣ипаннака̄ бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо ча пийа̄ хонти мана̄па̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? дхаммагарута̄йа. дхаммагаруно хи татха̄гата̄, со ча несам̣ дхаммагарубха̄во, ‘‘дуккхам̣ кхо ага̄раво вихарати, аппатиссо’’ти (а. ни. 4.21) имина̄ аджапа̄ланигродхамӯле уппаннаджджха̄сайена ведитаббо. дхаммагарута̄йева хи бхагава̄ маха̄кассапаттхерасса абхиниккхаманадивасе паччуггаманам̣ каронто тига̄вутам̣ маггам̣ агама̄си. атирекатийоджанасатам̣ маггам̣ гантва̄ ган̇га̄тӣре дхаммам̣ десетва̄ маха̄каппинам̣ сапарисам̣ арахатте патит̣т̣хапеси. екасмим̣ паччха̄бхатте пан̃чачатта̄лӣсайоджанам̣ маггам̣ гантва̄ кумбхака̄расса нивесане тийа̄мараттим̣ дхаммакатхам̣ катва̄ пуккуса̄тикулапуттам̣ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хапеси. вӣсайоджанасатам̣ гантва̄ ванава̄сиса̄ман̣ерасса ануггахам̣ ака̄си. сат̣т̣хийоджанамаггам̣ гантва̄ кхадираванийаттхерасса дхаммам̣ десеси. ануруддхаттхеро па̄чӣнавам̣сада̄йе нисинно маха̄пурисавитаккам̣ витаккетӣти н̃атва̄ таттха а̄ка̄сена гантва̄ тхерасса пурато оруйха са̄дхука̄рамада̄си. кот̣икан̣н̣асон̣аттхерасса екагандхакут̣ийам̣ сена̄санам̣ пан̃н̃апа̄петва̄ паччӯсака̄ле дхаммадесанам̣ аджджхеситва̄ сарабхан̃н̃апарийоса̄не са̄дхука̄рамада̄си. тига̄вутам̣ маггам̣ гантва̄ тин̣н̣ам̣ кулапутта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄не госин̇гаса̄лаване са̄маггираса̄нисам̣сам̣ катхеси. кассапопи бхагава̄ – ‘‘ана̄га̄мипхале патит̣т̣хито арийаса̄вако айа’’нти висса̄сам̣ уппа̄детва̄ гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса нивесанам̣ гантва̄ сахаттха̄ а̄мисам̣ гахетва̄ парибхун̃джи.

амха̄кам̣йева бхагава̄ упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа джетаванато бхиккхусан̇гхапаривуто ча̄рикам̣ никкхами. косаламаха̄ра̄джаана̄тхапин̣д̣ика̄дайо ниваттетум̣ на̄саккхим̣су. ана̄тхапин̣д̣ико гхарам̣ а̄гантва̄ доманассаппатто нисӣди. атха нам̣ пун̣н̣а̄ на̄ма да̄сӣ доманассаппаттоси са̄мӣти а̄ха. ‘‘а̄ма дже, саттха̄рам̣ ниваттетум̣ на̄саккхим̣, атха ме имам̣ тема̄сам̣ дхаммам̣ ва̄ сотум̣, йатха̄дхиппа̄йам̣ ва̄ да̄нам̣ да̄тум̣ на лабхисса̄мӣ’’ти чинта̄ уппанна̄ти. ахампи са̄ми саттха̄рам̣ ниваттесса̄мӣти. саче ниваттетум̣ саккоси, бхуджисса̄йева тванти. са̄ гантва̄ дасабаласса па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘ниваттатха бхагава̄’’ти а̄ха. пун̣н̣е твам̣ парапат̣ибаддхаджӣвика̄ ким̣ ме кариссасӣти. бхагава̄ майхам̣ деййадхаммо наттхӣти тумхепи джа̄на̄тха, тумха̄кам̣ ниваттанапаччайа̄ пана̄хам̣ тӣсу саран̣есу пан̃часу сӣлесу патит̣т̣хахисса̄мӣти. бхагава̄ са̄дху са̄дху пун̣н̣ети са̄дхука̄рам̣ катва̄ ниваттетва̄ джетаванамева павит̣т̣хо. айам̣ катха̄ па̄кат̣а̄ ахоси. сет̣т̣хи сутва̄ пун̣н̣а̄йа кира бхагава̄ ниваттитоти там̣ бхуджиссам̣ катва̄ дхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапеси. са̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ паббаджи, паббаджитва̄ випассанам̣ а̄рабхи. атхасса̄ саттха̄ а̄раддхавипассакабха̄вам̣ н̃атва̄ имам̣ обха̄сага̄тхам̣ виссаджджеси –

‘‘пун̣н̣е пӯреси саддхаммам̣, чандо паннарасо йатха̄;

парипун̣н̣а̄йа пан̃н̃а̄йа, дуккхассантам̣ кариссасӣ’’ти. (тхерӣга̄. 3);

га̄тха̄парийоса̄не арахаттам̣ патва̄ абхин̃н̃а̄та̄ са̄вика̄ ахосӣти. евам̣ дхаммагаруно татха̄гата̄.

нандакаттхере упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ дхаммам̣ десентепи бхагава̄ анаха̄това гантва̄ тийа̄мараттим̣ т̣хитакова дхаммакатхам̣ сутва̄ десана̄парийоса̄не са̄дхука̄рамада̄си. тхеро а̄гантва̄ вандитва̄, ‘‘ка̄йа вела̄йа, бханте, а̄гататтха̄’’ти пуччхи. тайа̄ суттанте а̄раддхаматтети. дуккарам̣ кариттха, бханте, буддхасукхума̄ла̄ тумхети. саче твам̣, нанда, каппам̣ десетум̣ саккун̣еййа̄си, каппаматтампа̄хам̣ т̣хитакова сун̣еййанти бхагава̄ авоча. евам̣ дхаммагаруно татха̄гата̄. тесам̣ дхаммагарута̄йа пат̣ипаннака̄ пийа̄ хонти, тасма̄ пат̣ипаннаке пуччхи. пат̣ипаннако ча на̄ма аттахита̄йа пат̣ипанно но парахита̄йа, парахита̄йа пат̣ипанно но аттахита̄йа, но аттахита̄йа ча пат̣ипанно но парахита̄йа ча, аттахита̄йа ча пат̣ипанно парахита̄йа ча̄ти чатуббидхо хоти.

таттха йо сайам̣ дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ла̄бхӣ хоти, парам̣ таттха на овадати на ануса̄сати а̄йасма̄ ба̄куло вийа. айам̣ аттахита̄йа пат̣ипанно на̄ма но парахита̄йа пат̣ипанно, еварӯпам̣ бхиккхум̣ бхагава̄ на пуччхати. касма̄? на майхам̣ са̄санасса вад̣д̣хипаккхе т̣хитоти.

йо пана дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ала̄бхӣ, парам̣ техи овадати тена катаваттаса̄дийанаттхам̣ упанандо сакйапутто вийа, айам̣ парахита̄йа пат̣ипанно на̄ма но аттахита̄йа, еварӯпампи на пуччхати. касма̄? асса тан̣ха̄ маха̄паччхи вийа аппахӣна̄ти.

йо аттана̄пи дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ала̄бхӣ, парампи техи на овадати, ла̄л̣уда̄йӣ вийа, айам̣ нева аттахита̄йа пат̣ипанно на парахита̄йа, еварӯпампи на пуччхати. касма̄? асса анто килеса̄ пхарасучхеджджа̄ вийа маханта̄ти.

йо пана сайам̣ дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ла̄бхӣ, парампи техи овадати, айам̣ аттахита̄йа чева парахита̄йа ча пат̣ипанно на̄ма са̄рипуттамоггалла̄намаха̄кассапа̄дайо асӣтимаха̄тхера̄ вийа, еварӯпам̣ бхиккхум̣ пуччхати. касма̄? майхам̣ са̄санасса вуд̣д̣хипаккхе т̣хитоти. идха̄пи еварӯпамева пуччханто – ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха.

евам̣ бхагавата̄ пут̣т̣ха̄нам̣ пана тесам̣ бхиккхӯнам̣ бхагава̄ аттано джа̄тибхӯмийам̣ убхайахита̄йа пат̣ипаннам̣ дасакатха̄ваттхула̄бхим̣ бхиккхум̣ пуччхати, ко ну кхо таттха еварӯпоти на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ чинтана̄ ва̄ самантана̄ ва̄ ахоси. касма̄? а̄йасма̄ хи манта̄н̣ипутто тасмим̣ джанападе а̄ка̄самаджджхе т̣хито чандо вийа сӯрийо вийа ча па̄кат̣о пан̃н̃а̄то. тасма̄ те бхиккхӯ мегхасаддам̣ сутва̄ екаджджхам̣ саннипатитаморагхат̣а̄ вийа гханасаджджха̄йам̣ ка̄тум̣, а̄раддхабхиккхӯ вийа ча аттано а̄чарийам̣ пун̣н̣аттхерам̣ бхагавато а̄рочента̄ тхерасса ча гун̣ам̣ бха̄ситум̣ аппахонтехи мукхехи екаппаха̄ренева пун̣н̣о на̄ма, бханте, а̄йасма̄тиа̄дима̄хам̣су. таттха пун̣н̣оти тасса тхерасса на̄мам̣. манта̄н̣ийа̄ пана со путто, тасма̄ манта̄н̣ипуттоти вуччати. самбха̄витоти гун̣асамбха̄вана̄йа самбха̄вито.

аппиччхата̄диван̣н̣ана̄

аппиччхоти иччха̄вирахито нииччхо ниттан̣хо. еттха хи бйан̃джанам̣ са̄васесам̣ вийа, аттхо пана ниравасесо. на хи тасса анто ан̣уматта̄пи па̄пика̄ иччха̄ на̄ма аттхи. кхӣн̣а̄саво хеса саббасо пахӣнатан̣хо. апичеттха атриччхата̄ па̄пиччхата̄ махиччхата̄ аппиччхата̄ти айам̣ бхедо ведитаббо.

таттха сакала̄бхе атиттасса парала̄бхе паттхана̄ атриччхата̄ на̄ма. та̄йа саманна̄гатасса екабха̄джена паккапӯвопи аттано патте патито на супакко вийа кхуддако вийа ча кха̄йати. свева парасса патте паккхитто супакко вийа маханто вийа ча кха̄йати. асантагун̣асамбха̄ваната̄ пана пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄ па̄пиччхата̄ на̄ма, са̄, ‘‘идхекаччо ассаддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме а̄гата̄йева, та̄йа саманна̄гато пуггало кохан̃н̃е патит̣т̣ха̄ти. сантагун̣асамбха̄вана̄ пана пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄ махиччхата̄ на̄ма. са̄пи, ‘‘идхекаччо саддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯти иччхати, сӣлава̄ сама̄но сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти (вибха. 851) имина̄ найена а̄гата̄йева, та̄йа саманна̄гато пуггало дуссантаппайо хоти, виджа̄тама̄та̄писса читтам̣ гахетум̣ на саккоти. тенетам̣ вуччати –

‘‘аггиккхандхо самуддо ча, махиччхо ча̄пи пуггало;

сакат̣ена паччайам̣ дету, тайопете атаппайа̄’’ти.

сантагун̣анигӯханата̄ пана пат̣иггахан̣е ча маттан̃н̃ута̄ аппиччхата̄ на̄ма, та̄йа саманна̄гато пуггало аттани виджджама̄нампи гун̣ам̣ пат̣иччха̄детука̄мата̄йа, ‘‘саддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯти на иччхати. сӣлава̄, павивитто, бахуссуто, а̄раддхавӣрийо, сама̄дхисампанно, пан̃н̃ава̄, кхӣн̣а̄саво сама̄но кхӣн̣а̄савоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати, сеййатха̄пи маджджхантикаттхеро.

тхеро кира маха̄кхӣн̣а̄саво ахоси, паттачӣварам̣ панасса па̄даматтамева аггхати, со асокасса дхаммаран̃н̃о виха̄рамахадивасе сан̇гхаттхеро ахоси. атхасса атилӯкхабха̄вам̣ дисва̄ манусса̄, ‘‘бханте, тхокам̣ бахи хотха̄’’ти а̄хам̣су. тхеро, ‘‘ма̄дисе кхӣн̣а̄саве ран̃н̃о сан̇гахам̣ акаронте ан̃н̃о ко кариссатӣ’’ти патхавийам̣ нимуджджитва̄ сан̇гхаттхерасса уккхиттапин̣д̣ам̣ ган̣хантойева уммуджджи. евам̣ кхӣн̣а̄саво сама̄но, ‘‘кхӣн̣а̄савоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати. евам̣ аппиччхо пана бхиккху ануппаннам̣ ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннам̣ ла̄бхам̣ тха̄варам̣ кароти, да̄йака̄нам̣ читтам̣ а̄ра̄дхети, йатха̄ йатха̄ хи со аттано аппиччхата̄йа аппам̣ ган̣ха̄ти, татха̄ татха̄ тасса ватте пасанна̄ манусса̄ бахӯ денти.