6. па̄сара̄сисуттаван̣н̣ана̄

272. евам̣ ме сутанти па̄сара̄сисуттам̣. таттха са̄дху майам̣, а̄вусоти а̄йа̄чанта̄ бхан̣анти. ете кира пан̃часата̄ бхиккхӯ джанападава̄сино ‘‘дасабалам̣ пассисса̄ма̄’’ти са̄ваттхим̣ ануппатта̄. саттхудассанам̣ пана етехи ладдхам̣, дхаммим̣ катхам̣ на та̄ва сун̣анти. те саттхуга̄равена ‘‘амха̄кам̣, бханте, дхаммакатхам̣ катхетха̄’’ти ваттум̣ на сакконти. буддха̄ хи гарӯ хонти, екача̄рико сӣхо мигара̄джа̄ вийа, пабхиннакун̃джаро вийа, пхан̣акатаа̄сӣвисо вийа, маха̄аггиккхандхо вийа ча дура̄сада̄ вуттампи четам̣ –

‘‘а̄сӣвисо йатха̄ гхоро, мигара̄джа̄ва кесарӣ;

на̄гова кун̃джаро дантӣ, евам̣ буддха̄ дура̄сада̄’’ти.

евам̣ дура̄садам̣ саттха̄рам̣ те бхиккхӯ сайам̣ йа̄читум̣ асакконта̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ йа̄чама̄на̄ ‘‘са̄дху майам̣, а̄вусо’’ти а̄хам̣су.

аппева на̄ма̄ти апи на̄ма лабхеййа̄тха. касма̄ пана тхеро те бхиккхӯ ‘‘раммакасса бра̄хман̣асса ассамам̣ упасан̇камеййа̄тха̄’’ти а̄ха? па̄кат̣акирийата̄йа. дасабаласса хи кирийа̄ тхерасса па̄кат̣а̄ хоти; джа̄на̄ти тхеро, ‘‘аджджа саттха̄ джетаване васитва̄ пубба̄ра̄ме дива̄виха̄рам̣ кариссати; аджджа пубба̄ра̄ме васитва̄ джетаване дива̄виха̄рам̣ кариссати; аджджа екакова пин̣д̣а̄йа пависиссати; аджджа бхиккхусан̇гхапаривуто имасмим̣ ка̄ле джанападача̄рикам̣ никкхамиссатӣ’’ти. ким̣ панасса евам̣ джа̄нанаттхам̣ четопарийан̃а̄н̣ам̣ аттхӣти? наттхи. анума̄набуддхийа̄ пана катакирийа̄йа найагга̄хена джа̄на̄ти. йан̃хи дивасам̣ бхагава̄ джетаване васитва̄ пубба̄ра̄ме дива̄виха̄рам̣ ка̄тука̄мо хоти, тада̄ сена̄санапариккха̄рабхан̣д̣а̄нам̣ пат̣иса̄мана̄ка̄рам̣ дассети, тхеро саммаджджанисан̇ка̄рачхад̣д̣анака̄дӣни пат̣иса̄мети. пубба̄ра̄ме васитва̄ джетаванам̣ дива̄виха̄ра̄йа а̄гаманака̄лепи есева найо.

йада̄ пана екако пин̣д̣а̄йа пависитука̄мо хоти, тада̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдати. тхеро ‘‘аджджа бхагава̄ бодханеййабандхавам̣ дисва̄ нисинно’’ти та̄йа сан̃н̃а̄йа н̃атва̄ ‘‘аджджа, а̄вусо, бхагава̄ екако пависитука̄мо, тумхе бхиккха̄ча̄расаджджа̄ хотха̄’’ти бхиккхӯнам̣ сан̃н̃ам̣ дети. йада̄ пана бхиккхусан̇гхапарива̄ро пависитука̄мо хоти, тада̄ гандхакут̣идва̄рам̣ упад̣д̣хапидахитам̣ катва̄ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдати, тхеро та̄йа сан̃н̃а̄йа н̃атва̄ паттачӣвараггахан̣аттха̄йа бхиккхӯнам̣ сан̃н̃ам̣ дети. йада̄ джанападача̄рикам̣ никкхамитука̄мо хоти, тада̄ екам̣ две а̄лопе атирекам̣ бхун̃джати, саббака̄лам̣ чан̇каманан̃ча̄руйха апара̄парам̣ чан̇камати, тхеро та̄йа сан̃н̃а̄йа н̃атва̄ ‘‘бхагава̄, а̄вусо, джанападача̄рикам̣ чаритука̄мо, тумха̄кам̣ каттаббам̣ каротха̄’’ти бхиккхӯнам̣ сан̃н̃ам̣ дети.

бхагава̄ пат̣хамабодхийам̣ вӣсати васса̄ни анибаддхава̄со ахоси, паччха̄ пан̃чавӣсати васса̄ни аббокин̣н̣ам̣ са̄ваттхим̣йева упанисса̄йа васанто екадивасе две т̣ха̄на̄ни парибхун̃джати. джетаване раттим̣ васитва̄ пунадивасе бхиккхусан̇гхапаривуто даккхин̣адва̄рена са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ па̄чӣнадва̄рена никкхамитва̄ пубба̄ра̄ме дива̄виха̄рам̣ кароти. пубба̄ра̄ме раттим̣ васитва̄ пунадивасе па̄чӣнадва̄рена са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ даккхин̣адва̄рена никкхамитва̄ джетаване дива̄виха̄рам̣ кароти. касма̄? двиннам̣ кула̄нам̣ анукампа̄йа. мануссаттабха̄ве т̣хитена хи ана̄тхапин̣д̣икена вийа ан̃н̃ена кеначи, ма̄туга̄маттабха̄ве т̣хита̄йа ча виса̄кха̄йа вийа ан̃н̃а̄йа иттхийа̄ татха̄гатам̣ уддисса дханапаричча̄го като на̄ма наттхи, тасма̄ бхагава̄ тесам̣ анукампа̄йа екадивасе има̄ни две т̣ха̄на̄ни парибхун̃джати. тасмим̣ пана дивасе джетаване васи, тасма̄ тхеро – ‘‘аджджа бхагава̄ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ са̄йанхака̄ле гатта̄ни парисин̃чанаттха̄йа пуббакот̣т̣хакам̣ гамиссати; атха̄хам̣ гатта̄ни парисин̃читва̄ т̣хитам̣ бхагавантам̣ йа̄читва̄ раммакасса бра̄хман̣асса ассамам̣ гахетва̄ гамисса̄ми. евамиме бхиккхӯ бхагавато саммукха̄ лабхиссанти дхаммакатхам̣ савана̄йа̄’’ти чинтетва̄ те бхиккхӯ евама̄ха.

мига̄рама̄тупа̄са̄доти виса̄кха̄йа па̄са̄до. са̄ хи мига̄рена сет̣т̣хина̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапитатта̄ мига̄рама̄та̄ти вуччати. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти тасмим̣ кира па̄са̄де двиннам̣ маха̄са̄вака̄нам̣ сиригаббха̄нам̣ маджджхе бхагавато сиригаббхо ахоси. тхеро два̄рам̣ виваритва̄ антогаббхам̣ саммаджджитва̄ ма̄ла̄качаварам̣ нӣхаритва̄ ман̃чапӣт̣хам̣ пан̃н̃апетва̄ саттху сан̃н̃ам̣ ада̄си. саттха̄ сиригаббхам̣ пависитва̄ даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но сӣхасеййам̣ упагамма даратхам̣ пат̣иппассамбхетва̄ ут̣т̣ха̄йа пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдитва̄ са̄йанхасамайе тато вут̣т̣ха̄си. там̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито’’ти.

парисин̃читунти йо хи чун̣н̣аматтика̄дӣхи гатта̄ни уббат̣т̣енто маллакамут̣т̣ха̄дӣхи ва̄ гхам̣санто нха̄йати, со нха̄йатӣти вуччати. йо татха̄ акатва̄ пакатийа̄ва нха̄йати, со парисин̃чатӣти вуччати. бхагаватопи сарӣре татха̄ харитаббам̣ раджоджаллам̣ на̄ма на упалимпати, утуггахан̣аттхам̣ пана бхагава̄ кевалам̣ удакам̣ отарати. тена̄ха – ‘‘гатта̄ни парисин̃читу’’нти. пуббакот̣т̣хакоти па̄чӣнакот̣т̣хако.

са̄ваттхийам̣ кира виха̄ро када̄чи маха̄ хоти када̄чи кхуддако. татха̄ хи со випассисса бхагавато ка̄ле йоджанико ахоси, сикхисса тига̄вуто, вессабхусса ад̣д̣хайоджанико, какусандхасса га̄вутаппама̄н̣о, кон̣а̄гаманасса ад̣д̣хага̄вутаппама̄н̣о, кассапасса вӣсатиусабхаппама̄н̣о, амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле ат̣т̣хакарӣсаппама̄н̣о джа̄то. тампи нагарам̣ тасса виха̄расса када̄чи па̄чӣнато хоти, када̄чи даккхин̣ато, када̄чи паччхимато, када̄чи уттарато. джетаване гандхакут̣ийам̣ пана чатуннам̣ ман̃чапа̄да̄нам̣ патит̣т̣хитат̣т̣ха̄нам̣ ачаламева.

чатта̄ри хи ачалачетийат̣т̣ха̄на̄ни на̄ма маха̄бодхипаллан̇кат̣т̣ха̄нам̣ исипатане дхаммачаккаппаваттанат̣т̣ха̄нам̣ сан̇кассанагарадва̄ре деворохан̣ака̄ле сопа̄насса патит̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ ман̃чапа̄дат̣т̣ха̄нанти. айам̣ пана пуббакот̣т̣хако кассападасабаласса вӣсатиусабхавиха̄рака̄ле па̄чӣнадва̄ре кот̣т̣хако ахоси. со ида̄нипи пуббакот̣т̣хакотвева пан̃н̃а̄йати. кассападасабаласса ка̄ле ачираватӣ нагарам̣ париккхипитва̄ сандама̄на̄ пуббакот̣т̣хакам̣ патва̄ удакена бхиндитва̄ махантам̣ удакарахадам̣ ма̄песи саматиттхам̣ анупуббагамбхӣрам̣. таттха екам̣ ран̃н̃о нха̄натиттхам̣, екам̣ на̄гара̄нам̣, екам̣ бхиккхусан̇гхасса, екам̣ буддха̄нанти евам̣ па̄т̣ийекка̄ни нха̄натиттха̄ни хонти раман̣ӣйа̄ни виппакин̣н̣араджатапат̣т̣асадисава̄лика̄ни. ити бхагава̄ а̄йасмата̄ а̄нандена саддхим̣ йена айам̣ еварӯпо пуббакот̣т̣хако тенупасан̇ками гатта̄ни парисин̃читум̣. атха̄йасма̄ а̄нандо удакаса̄т̣икам̣ упанеси. бхагава̄ раттадупат̣т̣ам̣ апанетва̄ удакаса̄т̣икам̣ нива̄сеси. тхеро дупат̣т̣ена саддхим̣ маха̄чӣварам̣ аттано хаттхагатамака̄си. бхагава̄ удакам̣ отари. сахотаран̣еневасса удаке маччхакаччхапа̄ саббе суван̣н̣аван̣н̣а̄ ахесум̣. йантана̄лика̄хи суван̣н̣арасадха̄ра̄нисин̃чама̄нака̄ло вийа суван̣н̣апат̣апаса̄ран̣ака̄ло вийа ча ахоси. атха бхагавато нха̄наваттам̣ дассетва̄ нхатва̄ паччуттин̣н̣асса тхеро раттадупат̣т̣ам̣ упанеси. бхагава̄ там̣ нива̄сетва̄ виджджулата̄садисам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ маха̄чӣварам̣ антантена сам̣харитва̄ падумагаббхасадисам̣ катва̄ упанӣтам̣ двӣсу кан̣н̣есу гахетва̄ ат̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘пуббакот̣т̣хаке гатта̄ни парисин̃читва̄ паччуттаритва̄ екачӣваро ат̣т̣ха̄сӣ’’ти.

евам̣ т̣хитасса пана бхагавато сарӣрам̣ викаситакамалуппаласарам̣ саббапа̄липхуллам̣ па̄риччхаттакам̣ та̄ра̄марӣчивикаситам̣ ча гаганаталам̣ сирийа̄ авахасама̄нам̣ вийа вирочиттха. бйа̄маппабха̄париккхепавила̄синӣ часса дваттим̣саваралаккхан̣ама̄ла̄ гантхетва̄ т̣хапита̄ дваттим̣сачандама̄ла̄ вийа, дваттим̣сасӯрийама̄ла̄ вийа, пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄ дваттим̣сачаккаватти дваттим̣садевара̄джа̄ дваттим̣самаха̄брахма̄но вийа ча ативийа вирочиттха, ван̣н̣абхӯмина̄меса̄. еварӯпесу т̣ха̄несу буддха̄нам̣ сарӣраван̣н̣ам̣ ва̄ гун̣аван̣н̣ам̣ ва̄ чун̣н̣ийападехи ва̄ га̄тха̄хи ва̄ аттхан̃ча упама̄йо ча ка̄ран̣а̄ни ча а̄харитва̄ пат̣ибалена дхаммакатхикена пӯретва̄ катхетум̣ ват̣т̣атӣти еварӯпесу т̣ха̄несу дхаммакатхикасса тха̄мо ведитаббо.

273. гатта̄ни пубба̄пайама̄ноти пакатибха̄вам̣ гамайама̄но нирудака̄ни курума̄но, суккха̄пайама̄ноти аттхо. содакена гаттена чӣварам̣ па̄рупантасса хи чӣваре кан̣н̣ика̄ ут̣т̣хаханти, париккха̄рабхан̣д̣ам̣ дуссати. буддха̄нам̣ пана сарӣре раджоджаллам̣ на упалимпати; падумапатте паккхиттаудакабинду вийа удакам̣ виниваттетва̄ гаччхати, евам̣ сантепи сиккха̄га̄равата̄йа бхагава̄, ‘‘паббаджитаваттам̣ на̄мета’’нти маха̄чӣварам̣ убхосу кан̣н̣есу гахетва̄ пурато ка̄йам̣ пат̣иччха̄детва̄ ат̣т̣ха̄си. тасмим̣ кхан̣е тхеро чинтеси – ‘‘бхагава̄ маха̄чӣварам̣ па̄рупитва̄ мига̄рама̄тупа̄са̄дам̣ а̄раббха гамана̄бхиха̄рато пат̣т̣ха̄йа дунниваттийо бхависсати; буддха̄нан̃хи адхиппа̄йакопанам̣ на̄ма екача̄рикасӣхасса гахан̣аттхам̣ хаттхаппаса̄ран̣ам̣ вийа; пабхиннаварава̄ран̣асса сон̣д̣а̄йа пара̄масанам̣ вийа; уггатеджасса а̄сӣвисасса гӣва̄йа гахан̣ам̣ вийа ча бха̄рийам̣ хоти. идхева раммакасса бра̄хман̣асса ассамасса ван̣н̣ам̣ катхетва̄ таттха гаманаттха̄йа бхагавантам̣ йа̄чисса̄мӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. тена вуттам̣ – ‘‘атха кхо а̄йасма̄ а̄нандо…пе… анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти.

таттха анукампам̣ упа̄да̄йа̄ти бхагавато саммукха̄ дхаммим̣ катхам̣ сосса̄ма̄ти там̣ ассамам̣ гата̄нам̣ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄нам̣ анукампам̣ пат̣ичча, тесу ка̄рун̃н̃ам̣ катва̄ти аттхо. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти дасасу па̄рамита̄су ан̃н̃атара̄йа па̄рамийа̄ чева маха̄бхиниккхаманасса ча ван̣н̣ам̣ катхайама̄на̄ саннисинна̄ хонти. а̄гамайама̄ноти олокайама̄но. ахам̣ буддхоти сахаса̄ аппависитва̄ йа̄ва са̄ катха̄ нит̣т̣ха̄ти, та̄ва ат̣т̣ха̄сӣти аттхо. аггал̣ам̣ а̄кот̣есӣти агганакхена кава̄т̣е сан̃н̃ам̣ ада̄си. виварим̣сӯти сотам̣ одахитва̄ва нисиннатта̄ тан̇кхан̣ам̣йева а̄гантва̄ виварим̣су.

пан̃н̃атте а̄санети буддхака̄ле кира йаттха йаттха екопи бхиккху вихарати, саббаттха буддха̄санам̣ пан̃н̃аттамева хоти. касма̄? бхагава̄ кира аттано сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ пха̄сукат̣т̣ха̄не вихаранте манаси кароти ‘‘асуко майхам̣ сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ гато, саккхиссати ну кхо висесам̣ ниббаттетум̣ но ва̄’’ти. атха нам̣ пассати каммат̣т̣ха̄нам̣ виссаджджетва̄ акусалавитакке витаккайама̄нам̣, тато ‘‘катхан̃хи на̄ма ма̄дисасса саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вихарантам̣ имам̣ кулапуттам̣ акусалавитакка̄ абхибхавитва̄ анаматагге ват̣т̣адуккхе сам̣са̄рессантӣ’’ти тасса ануггахаттхам̣ таттхева атта̄нам̣ дассетва̄ там̣ кулапуттам̣ овадитва̄ а̄ка̄сам̣ уппатитва̄ пуна аттано васанат̣т̣ха̄намева гаччхати. атхевам̣ овадийама̄на̄ те бхиккхӯ чинтайим̣су – ‘‘саттха̄ амха̄кам̣ манам̣ джа̄нитва̄ а̄гантва̄ амха̄кам̣ самӣпе т̣хитам̣йева атта̄нам̣ дассети; тасмим̣ кхан̣е, ‘бханте, идха нисӣдатха, идха нисӣдатха̄’ти а̄санапарийесанам̣ на̄ма бха̄ро’’ти. те а̄санам̣ пан̃н̃апетва̄ва вихаранти. йасса пӣт̣хам̣ аттхи, со там̣ пан̃н̃апети. йасса наттхи, со ман̃чам̣ ва̄ пхалакам̣ ва̄ кат̣т̣хам̣ ва̄ па̄са̄н̣ам̣ ва̄ ва̄ликапун̃джам̣ ва̄ пан̃н̃апети. там̣ алабхама̄на̄ пура̄н̣апан̣н̣а̄нипи сан̇кад̣д̣хитва̄ таттха пам̣сукӯлам̣ паттхаритва̄ т̣хапенти. идха пана пакатипан̃н̃аттамева а̄санам̣ ахоси, там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘пан̃н̃атте а̄сане нисӣдӣ’’ти.

ка̄йа нуттха̄ти катама̄йа ну катха̄йа саннисинна̄ бхаватха̄ти аттхо. ‘‘ка̄йа неттха̄’’типи па̄л̣и, тасса̄ катама̄йа ну еттха̄ти аттхо. ‘‘ка̄йа ноттха̄’’типи па̄л̣и, тасса̄пи пуримойева аттхо. антара̄ катха̄ти каммат̣т̣ха̄наманасика̄рауддесапарипуччха̄дӣнам̣ антара̄ ан̃н̃а̄ ека̄ катха̄. виппаката̄ти мама а̄гаманапаччайа̄ апаринит̣т̣хита̄ сикхам̣ аппатта̄. атха бхагава̄ ануппаттоти атха етасмим̣ ка̄ле бхагава̄ а̄гато. дхаммӣ ва̄ катха̄ти дасакатха̄ваттхуниссита̄ ва̄ дхаммӣ катха̄. арийо ва̄ тун̣хӣбха̄воти еттха пана дутийаджджха̄нампи арийо тун̣хӣбха̄во мӯлакаммат̣т̣ха̄нампи. тасма̄ там̣ джха̄нам̣ аппетва̄ нисиннопи, мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисиннопи бхиккху арийена тун̣хӣбха̄вена нисинноти ведитаббо.

274. двема̄, бхиккхаве, парийесана̄ти ко анусандхи? те бхиккхӯ саммукха̄ дхаммим̣ катхам̣ сосса̄ма̄ти тхерасса бха̄рам̣ акам̣су, тхеро тесам̣ ассамагаманамака̄си. те таттха нисӣдитва̄ атираччха̄накатхика̄ хутва̄ дхаммийа̄ катха̄йа нисӣдим̣су. атха бхагава̄ ‘‘айам̣ тумха̄кам̣ парийесана̄ арийапарийесана̄ на̄ма̄’’ти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха катама̄ ча, бхиккхаве, анарийапарийесана̄ти еттха йатха̄ маггакусало пурисо пат̣хамам̣ ваджджетаббам̣ апа̄йамаггам̣ дассенто ‘‘ва̄мам̣ мун̃читва̄ даккхин̣ам̣ ган̣ха̄’’ти вадати. евам̣ бхагава̄ десана̄кусалата̄йа пат̣хамам̣ ваджджетаббам̣ анарийапарийесанам̣ а̄чиккхитва̄ паччха̄ итарам̣ а̄чиккхисса̄мӣти уддеса̄нуккамам̣ бхиндитва̄ евама̄ха. джа̄тидхаммоти джа̄йанасабха̄во. джара̄дхаммоти джӣран̣асабха̄во. бйа̄дхидхаммоти бйа̄дхисабха̄во. маран̣адхаммоти маран̣асабха̄во. сокадхаммоти сочанакасабха̄во. сам̣килесадхаммоти сам̣килиссанасабха̄во.

путтабхарийанти путта̄ ча бхарийа̄ ча. еса найо саббаттха. джа̄тарӯпараджатанти еттха пана джа̄тарӯпанти суван̣н̣ам̣. раджатанти йам̣кин̃чи воха̄рӯпагам̣ лохама̄сака̄ди. джа̄тидхамма̄ хете, бхиккхаве, упадхайоти ете пан̃чака̄магун̣ӯпадхайо на̄ма хонти, те саббепи джа̄тидхамма̄ти дассети. бйа̄дхидхаммава̄ра̄дӣсу джа̄тарӯпараджатам̣ на гахитам̣, на хетасса сӣсарога̄дайо бйа̄дхайо на̄ма хонти, на сатта̄нам̣ вийа чутисан̇кха̄там̣ маран̣ам̣, на соко уппаджджати. айа̄дӣхи пана сам̣килесехи сам̣килиссатӣти сам̣килесадхаммава̄ре гахитам̣. татха̄ утусамут̣т̣ха̄натта̄ джа̄тидхаммава̄ре. малам̣ гахетва̄ джӣран̣ато джара̄дхаммава̄ре ча.

275. айам̣ , бхиккхаве, арийа̄ парийесана̄ти, бхиккхаве, айам̣ ниддосата̄йапи арийехи парийеситаббата̄йапи арийапарийесана̄ти ведитабба̄.

276. ахампи судам̣, бхиккхавети касма̄ а̄рабхи? мӯлато пат̣т̣ха̄йа маха̄бхиниккхаманам̣ дассетум̣. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘бхиккхаве, ахампи пуббе анарийапарийесанам̣ парийесим̣. сва̄хам̣ там̣ паха̄йа арийапарийесанам̣ парийеситва̄ саббан̃н̃утам̣ патто. пан̃чаваггийа̄пи анарийапарийесанам̣ парийесим̣су. те там̣ паха̄йа арийапарийесанам̣ парийеситва̄ кхӣн̣а̄савабхӯмим̣ патта̄. тумхепи мама чева пан̃чаваггийа̄нан̃ча маггам̣ а̄рул̣ха̄. арийапарийесана̄ тумха̄кам̣ парийесана̄’’ти мӯлато пат̣т̣ха̄йа аттано маха̄бхиниккхаманам̣ дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

277. таттха дахарова сама̄ноти тарун̣ова сама̄но. сусука̄л̣акесоти сут̣т̣ху ка̄л̣акесо, ан̃джанаван̣н̣акесова хутва̄ти аттхо. бхадрена̄ти бхаддакена. пат̣хамена вайаса̄ти тин̣н̣ам̣ вайа̄нам̣ пат̣хамавайена. ака̄мака̄нанти аниччхама̄на̄нам̣, ана̄дараттхе са̄мивачанам̣. ассӯни мукхе етесанти ассумукха̄; тесам̣ ассумукха̄нам̣, ассукилиннамукха̄нанти аттхо. руданта̄нанти кандитва̄ родама̄на̄нам̣. ким̣ кусалагавесӣти ким̣ кусаланти гавесама̄но. ануттарам̣ сантиварападанти уттамам̣ сантисан̇кха̄там̣ варападам̣, нибба̄нам̣ парийесама̄ноти аттхо. йена а̄л̣а̄ро ка̄ла̄моти еттха а̄л̣а̄роти тасса на̄мам̣, дӣгхапин̇гало киресо. тенасса а̄л̣а̄роти на̄мам̣ ахоси. ка̄ла̄моти готтам̣. вихарата̄йасма̄ти вихарату а̄йасма̄. йаттха вин̃н̃ӯ пурисоти йасмим̣ дхамме пан̣д̣ито пурисо. сакам̣ а̄чарийаканти аттано а̄чарийасамайам̣. упасампаджджа вихареййа̄ти пат̣илабхитва̄ вихареййа. етта̄вата̄ тена ока̄со като хоти. там̣ дхамманти там̣ тесам̣ самайам̣ тантим̣. парийа̄пун̣инти сутва̄ва угган̣хим̣.

от̣т̣хапахатаматтена̄ти тена вуттасса пат̣иггахан̣аттхам̣ от̣т̣хапахаран̣аматтена; апара̄парам̣ катва̄ от̣т̣хасан̃чаран̣аматтакена̄ти аттхо. лапитала̄панаматтена̄ти тена лапитасса пат̣ила̄панаматтакена. н̃а̄н̣ава̄данти джа̄на̄мӣти ва̄дам̣. тхерава̄данти тхирабха̄вава̄дам̣, тхеро ахаметтха̄ти етам̣ вачанам̣. ахан̃чева ан̃н̃е ча̄ти на кевалам̣ ахам̣, ан̃н̃епи бахӯ евам̣ ваданти. кевалам̣ саддха̄маттакена̄ти пан̃н̃а̄йа асаччхикатва̄ суддхена саддха̄маттакенева. бодхисатто кира ва̄ча̄йа дхаммам̣ угган̣хантойева, ‘‘на ка̄ла̄масса ва̄ча̄йа парийаттиматтамева асмим̣ дхамме, аддха̄ еса саттаннам̣ сама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ’’ти ан̃н̃а̄си, тенасса етадахоси.

а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ паведесӣти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанапарийоса̄на̄ сатта сама̄паттийо мам̣ джа̄на̄песи. саддха̄ти има̄сам̣ саттаннам̣ сама̄паттӣнам̣ ниббаттанаттха̄йа саддха̄. вӣрийа̄дӣсупи есева найо. падахеййанти пайогам̣ кареййам̣. начирассева там̣ дхаммам̣ сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа виха̄синти бодхисатто кира вӣрийам̣ паггахетва̄ катипа̄хан̃н̃ева сатта суван̣н̣аниссен̣ийо паса̄ренто вийа сатта сама̄паттийо ниббаттеси; тасма̄ евама̄ха.

ла̄бха̄ но, а̄вусоти анусӯйако киреса ка̄ла̄мо. тасма̄ ‘‘айам̣ адхуна̄гато, кинти катва̄ имам̣ дхаммам̣ ниббаттесӣ’’ти усӯйам̣ акатва̄ пасанно паса̄дам̣ паведенто евама̄ха. убхова санта̄ имам̣ ган̣ам̣ парихара̄ма̄ти ‘‘маха̄ айам̣ ган̣о, двепи джана̄ парихара̄ма̄’’ти ватва̄ ган̣асса сан̃н̃ам̣ ада̄си, ‘‘ахампи саттаннам̣ сама̄паттӣнам̣ ла̄бхӣ, маха̄пурисопи саттаннамева, еттака̄ джана̄ маха̄пурисасса сантике парикаммам̣ угган̣хатха, еттака̄ майха’’нти маджджхе бхиндитва̄ ада̄си. ул̣а̄ра̄йа̄ти уттама̄йа. пӯджа̄йа̄ти ка̄ла̄масса кира упат̣т̣ха̄ка̄ иттхийопи пуриса̄пи гандхама̄ла̄дӣни гахетва̄ а̄гаччханти. ка̄ла̄мо – ‘‘гаччхатха, маха̄пурисам̣ пӯджетха̄’’ти вадати. те там̣ пӯджетва̄ йам̣ авасит̣т̣хам̣ хоти, тена ка̄ла̄мам̣ пӯдженти. махаггха̄ни ман̃чапӣт̣ха̄ни а̄харанти; та̄нипи маха̄пурисасса да̄петва̄ йади авасит̣т̣хам̣ хоти, аттана̄ ган̣ха̄ти. гатагатат̣т̣ха̄не варасена̄санам̣ бодхисаттасса джагга̄петва̄ сесакам̣ аттана̄ ган̣ха̄ти. евам̣ ул̣а̄ра̄йа пӯджа̄йа пӯджеси. на̄йам̣ дхаммо ниббида̄йа̄тиа̄дӣсу айам̣ саттасама̄паттидхаммо нева ват̣т̣е ниббинданаттха̄йа, на вираджджанаттха̄йа, на ра̄га̄диниродхаттха̄йа, на упасаматтха̄йа, на абхин̃н̃еййадхаммам̣ абхиджа̄нанаттха̄йа, на чатумаггасамбодха̄йа, на нибба̄насаччхикирийа̄йа сам̣ваттатӣти аттхо.

йа̄вадева а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанӯпапаттийа̄ти йа̄ва сат̣т̣хикаппасахасса̄йупарима̄н̣е а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанабхаве упапатти, та̄вадева сам̣ваттати, на тато уддхам̣. евамайам̣ пунара̄ваттанадхаммойева; йан̃ча т̣ха̄нам̣ па̄пети, там̣ джа̄тиджара̄маран̣ехи апаримуттамева маччупа̄сапариккхиттамева̄ти. тато пат̣т̣ха̄йа ча пана маха̄сатто йатха̄ на̄ма чха̄таджджхаттапурисо манун̃н̃абходжанам̣ лабхитва̄ сампийа̄йама̄нопи бхун̃джитва̄ питтавасена ва̄ семхавасена ва̄ маккхика̄васена ва̄ чхад̣д̣етва̄ пуна екам̣ пин̣д̣ампи бхун̃джисса̄мӣти манам̣ на уппа̄дети; евамева има̄ сатта сама̄паттийо махантена усса̄хена ниббаттетва̄пи, та̄су имам̣ пунара̄ваттика̄дибхедам̣ а̄дӣнавам̣ дисва̄, пуна имам̣ дхаммам̣ а̄ваджджисса̄ми ва̄ сама̄паджджисса̄ми ва̄ адхит̣т̣хахисса̄ми ва̄ вут̣т̣хахисса̄ми ва̄ паччавеккхисса̄ми ва̄ти читтамева на уппа̄деси. аналан̇каритва̄ти алам̣ имина̄, алам̣ имина̄ти пунаппунам̣ алан̇каритва̄. ниббиджджа̄ти ниббиндитва̄. апаккаминти агама̄сим̣.

278. на кхо ра̄мо имам̣ дхамманти идха̄пи бодхисатто там̣ дхаммам̣ угган̣хантойева ан̃н̃а̄си – ‘‘на̄йам̣ ат̣т̣хасама̄паттидхаммо удакасса ва̄ча̄йа уггахитаматтова, аддха̄ панеса ат̣т̣хасама̄паттила̄бхӣ’’ти. тенасса етадахоси – ‘‘на кхо ра̄мо…пе… джа̄нам̣ пассам̣ виха̄сӣ’’ти. сесаметтха пуримава̄ре вуттанайенева ведитаббам̣.

279. йена урувела̄ сена̄нигамоти еттха урувела̄ти маха̄вела̄, маха̄ва̄ликара̄сӣти аттхо. атха ва̄ урӯти ва̄лика̄ вуччати; вела̄ти марийа̄да̄, вела̄тиккаманахету а̄хат̣а̄ уру урувела̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. атӣте кира ануппанне буддхе дасасахасса̄ кулапутта̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ тасмим̣ падесе вихаранта̄ екадивасам̣ саннипатитва̄ катикаваттам̣ акам̣су – ‘‘ка̄йакаммавачӣкамма̄ни на̄ма паресампи па̄кат̣а̄ни хонти, манокаммам̣ пана апа̄кат̣ам̣. тасма̄ йо ка̄мавитаккам̣ ва̄ бйа̄па̄давитаккам̣ ва̄ вихим̣са̄витаккам̣ ва̄ витаккети, тасса ан̃н̃о чодако на̄ма наттхи; со аттана̄ва атта̄нам̣ чодетва̄ паттапут̣ена ва̄ликам̣ а̄харитва̄ имасмим̣ т̣ха̄не а̄кирату, идамасса дан̣д̣акамма’’нти. тато пат̣т̣ха̄йа йо та̄дисам̣ витаккам̣ витаккети, со таттха паттапут̣ена ва̄ликам̣ а̄кирати, евам̣ таттха ануккамена маха̄ва̄ликара̄си джа̄то. тато там̣ паччхима̄ джаната̄ париккхипитва̄ четийат̣т̣ха̄намака̄си; там̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘урувела̄ти маха̄вела̄, маха̄ва̄ликара̄сӣти аттхо’’ти. тамева сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘атха ва̄ урӯти ва̄лика̄ вуччати, вела̄ти марийа̄да̄. вела̄тиккаманахету а̄хат̣а̄ уру урувела̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо’’ти.

сена̄нигамоти сена̄йа нигамо. пат̣хамакаппика̄нам̣ кира тасмим̣ т̣ха̄не сена̄нивесо ахоси; тасма̄ со падесо сена̄нигамоти вуччати. ‘‘сена̄ни-га̄мо’’типи па̄т̣хо. сена̄нӣ на̄ма суджа̄та̄йа пита̄, тасса га̄моти аттхо. тадавасаринти таттха осарим̣. раман̣ӣйам̣ бхӯмибха̄ганти супуппхитана̄наппака̄раджаладжатхаладжапуппхавичиттам̣ манораммам̣ бхӯмибха̄гам̣. па̄са̄дикан̃ча ванасан̣д̣анти морапин̃чхакала̄пасадисам̣ паса̄даджананаванасан̣д̣ан̃ча аддасам̣. надин̃ча сандантинти сандама̄нан̃ча ман̣иккхандхасадисам̣ вималанӣласӣталасалилам̣ неран̃джарам̣ надим̣ аддасам̣. сетаканти парисуддхам̣ никкаддамам̣. супатиттханти анупуббагамбхӣрехи сундарехи титтхехи упетам̣. раман̣ӣйанти раджатапат̣т̣асадисам̣ виппакин̣н̣ава̄ликам̣ пахӯтамаччхакаччхапам̣ абхира̄мадассанам̣. саманта̄ ча гочарага̄манти тасса падесасса саманта̄ авидӯре гамана̄гаманасампаннам̣ сампаттапаббаджита̄нам̣ сулабхапин̣д̣ам̣ гочарага̄ман̃ча аддасам̣. алам̣ вата̄ти саматтхам̣ вата. таттхева нисӣдинти бодхипаллан̇ке нисаджджам̣ сандха̄йа̄ха. упарисуттасмин̃хи таттхева̄ти дуккарака̄рикат̣т̣ха̄нам̣ адхиппетам̣, идха пана бодхипаллан̇ко. тена̄ха – ‘‘таттхева нисӣди’’нти. аламидам̣ падха̄на̄йа̄ти идам̣ т̣ха̄нам̣ падха̄наттха̄йа саматтханти евам̣ чинтетва̄ нисӣдинти аттхо.

280. аджджхагаманти адхигаччхим̣ пат̣илабхим̣. н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассананти саббадхаммадассанасаматтхан̃ча ме саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди. акуппа̄ ме вимуттӣти майхам̣ арахаттапхалавимутти акуппата̄йа ча акуппа̄рамман̣ата̄йа ча акуппа̄, са̄ хи ра̄га̄дӣхи на куппатӣти акуппата̄йапи акуппа̄, акуппам̣ нибба̄намасса̄рамман̣антипи акуппа̄. айамантима̄ джа̄тӣти айам̣ саббапаччхима̄ джа̄ти. наттхи да̄ни пунаббхавоти ида̄ни ме пуна пат̣исандхи на̄ма наттхӣти евам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ампи ме уппаннанти дассети.

281. адхигатоти пат̣ивиддхо. дхаммоти чатусаччадхаммо. гамбхӣроти утта̄набха̄вапат̣иккхепавачанаметам̣. дуддасоти гамбхӣратта̄ва дуддасо дуккхена дат̣т̣хаббо, на сакка̄ сукхена дат̣т̣хум̣. дуддасатта̄ва дуранубодхо, дуккхена авабуджджхитаббо, на сакка̄ сукхена авабуджджхитум̣. сантоти ниббуто. пан̣ӣтоти атаппако. идам̣ двайам̣ локуттарамева сандха̄йа вуттам̣. атакка̄вачароти таккена авачаритаббо ога̄хитаббо на хоти, н̃а̄н̣енева авачаритаббо. нипун̣оти сан̣хо. пан̣д̣итаведанӣйоти самма̄пат̣ипадам̣ пат̣ипаннехи пан̣д̣итехи ведитаббо. а̄лайара̄ма̄ти сатта̄ пан̃часу ка̄магун̣есу аллӣйанти. тасма̄ те а̄лайа̄ти вуччанти. ат̣т̣хасататан̣ха̄вичарита̄ни а̄лайанти, тасма̄ а̄лайа̄ти вуччанти. техи а̄лайехи рамантӣти а̄лайара̄ма̄. а̄лайесу рата̄ти а̄лайарата̄. а̄лайесу сут̣т̣ху мудита̄ти а̄лайасаммудита̄. йатхева хи сусаджджитам̣ пуппхапхалабхаритаруккха̄дисампаннам̣ уййа̄нам̣ павит̣т̣хо ра̄джа̄ та̄йа та̄йа сампаттийа̄ рамати, саммудито а̄модитапамодито хоти, на уккан̣т̣хати, са̄йампи никкхамитум̣ на иччхати; евамимехипи ка̄ма̄лайатан̣ха̄лайехи сатта̄ раманти, сам̣са̄рават̣т̣е саммудита̄ ануккан̣т̣хита̄ васанти. тена несам̣ бхагава̄ дувидхампи а̄лайам̣ уййа̄набхӯмим̣ вийа дассенто ‘‘а̄лайара̄ма̄’’тиа̄дима̄ха.

йадиданти нипа̄то, тасса т̣ха̄нам̣ сандха̄йа ‘‘йам̣ ида’’нти, пат̣иччасамуппа̄дам̣ сандха̄йа ‘‘йо айа’’нти еваматтхо дат̣т̣хаббо. идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄доти имесам̣ паччайа̄ идаппаччайа̄; идаппаччайа̄ ева идаппаччайата̄; идаппаччайата̄ ча са̄ пат̣иччасамуппа̄до ча̄ти идаппаччайата̄пат̣иччасамуппа̄до. сан̇кха̄ра̄дипаччайа̄наметам̣ адхивачанам̣. саббасан̇кха̄расаматхотиа̄ди саббам̣ нибба̄намева. йасма̄ хи там̣ а̄гамма саббасан̇кха̄равиппхандита̄ни самманти вӯпасамманти, тасма̄ саббасан̇кха̄расаматхоти вуччати. йасма̄ ча там̣ а̄гамма саббе упадхайо пат̣иниссат̣т̣ха̄ хонти, сабба̄ тан̣ха̄ кхӣйанти, саббе килесара̄га̄ вираджджанти, саббам̣ дуккхам̣ нируджджхати; тасма̄ саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхоти вуччати. са̄ панеса̄ тан̣ха̄ бхавена бхавам̣, пхалена ва̄ саддхим̣ каммам̣ винати сам̣сиббатӣти катва̄ ва̄нанти вуччати, тато никкхантам̣ ва̄натоти нибба̄нам̣. со мамасса киламатхоти йа̄ аджа̄нанта̄нам̣ десана̄ на̄ма, со мама киламатхо асса, са̄ мама вихеса̄ асса̄ти аттхо. ка̄йакиламатхо чева ка̄йавихеса̄ ча асса̄ти вуттам̣ хоти. читте пана убхайампетам̣ буддха̄нам̣ наттхи. аписсӯти анубрӯханаттхе нипа̄то, со ‘‘на кевалам̣ етадахоси, има̄пи га̄тха̄ пат̣ибхам̣сӯ’’ти дӣпети. манти мама. аначчхарийа̄ти ануаччхарийа̄. пат̣ибхам̣сӯти пат̣ибха̄насан̇кха̄тасса н̃а̄н̣асса гочара̄ ахесум̣; паривитаккайитаббатам̣ па̄пун̣им̣су.

киччхена̄ти дуккхена, на дуккха̄йа пат̣ипада̄йа. буддха̄нан̃хи чатта̄ропи магга̄ сукхаппат̣ипада̄ва хонти. па̄рамӣпӯран̣ака̄ле пана сара̄гасадосасамохассева сато а̄гата̄гата̄нам̣ йа̄чака̄нам̣, алан̇катаппат̣ийаттам̣ сӣсам̣ кантитва̄, галалохитам̣ нӣхаритва̄, суан̃джита̄ни аккхӣни уппа̄т̣етва̄, кулавам̣саппадӣпам̣ путтам̣ мана̄пача̄риним̣ бхарийанти евама̄дӣни дентасса, ан̃н̃а̄ни ча кхантива̄дисадисесу аттабха̄весу чхеджджабхеджджа̄дӣни па̄пун̣антасса а̄гаманийапат̣ипадам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. халанти еттха ха-ка̄ро нипа̄таматто, аланти аттхо. пака̄ситунти деситум̣, евам̣ киччхена адхигатасса дхаммасса алам̣ деситум̣, парийаттам̣ деситум̣, ко аттхо деситена̄ти вуттам̣ хоти. ра̄гадосапаретехӣти ра̄гадосапарипхут̣т̣хехи ра̄гадоса̄нугатехи ва̄.

пат̣исотага̄минти ничча̄дӣнам̣ пат̣исотам̣ аниччам̣ дуккхаманатта̄ асубханти евам̣ гатам̣ чатусаччадхаммам̣. ра̄гаратта̄ти ка̄мара̄гена бхавара̄гена дит̣т̣хира̄гена ча ратта̄. на даккхантӣти аниччам̣ дуккхаманатта̄ асубханти имина̄ сабха̄вена на пассиссанти, те апассанте ко саккхиссати евам̣ га̄ха̄петум̣. тамокхандхена а̄вут̣а̄ти авиджджа̄ра̄сина̄ аджджхоттхата̄.

282. аппоссукката̄йа̄ти нируссуккабха̄вена, адесетука̄мата̄йа̄ти аттхо. касма̄ панасса евам̣ читтам̣ нами, нану еса мутто мочесса̄ми, тин̣н̣о та̄ресса̄ми.

‘‘ким̣ ме ан̃н̃а̄тавесена, дхаммам̣ саччхикатенидха;

саббан̃н̃утам̣ па̄пун̣итва̄, та̄райиссам̣ садевака’’нти. (бу. вам̣. 2.56) –

паттханам̣ катва̄ па̄рамийо пӯретва̄ саббан̃н̃утам̣ паттоти. саччаметам̣, тадевам̣ паччавеккхан̣а̄нубха̄вена панасса евам̣ читтам̣ нами. тасса хи саббан̃н̃утам̣ патва̄ сатта̄нам̣ килесагаханатам̣, дхаммасса ча гамбхӣратам̣ паччавеккхантасса сатта̄нам̣ килесагаханата̄ ча дхаммагамбхӣрата̄ ча сабба̄ка̄рена па̄кат̣а̄ джа̄та̄. атхасса ‘‘име сатта̄ кан̃джикапун̣н̣а̄ ла̄бу вийа, таккабхарита̄ ча̄т̣и вийа, васа̄телапӣтапилотика̄ вийа, ан̃джанамаккхитахаттхо вийа ча килесабхарита̄ атисам̣килит̣т̣ха̄ ра̄гаратта̄ досадут̣т̣ха̄ мохамӯл̣ха̄, те ким̣ на̄ма пат̣ивиджджхиссантӣ’’ти чинтайато килесагаханапаччавеккхан̣а̄нубха̄вена̄пи евам̣ читтам̣ нами.

‘‘айан̃ча дхаммо патхавӣсандха̄ракаудакаккхандхо вийа гамбхӣро, паббатена пат̣иччха̄детва̄ т̣хапито са̄сапо вийа дуддасо, сатадха̄ бхиннасса ва̄ласса кот̣ийа̄ кот̣ипат̣ипа̄данам̣ вийа дуранубодхо. нану майа̄ хи имам̣ дхаммам̣ пат̣ивиджджхитум̣ ва̄йамантена адиннам̣ да̄нам̣ на̄ма наттхи, араккхитам̣ сӣлам̣ на̄ма наттхи, апарипӯрита̄ ка̄чи па̄рамӣ на̄ма наттхи? тасса ме нирусса̄хам̣ вийа ма̄рабалам̣ видхамантасса̄пи патхавӣ на кампиттха, пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссарантасса̄пи на кампиттха, маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ содхентасса̄пи на кампиттха, паччхимайа̄ме пана пат̣иччасамуппа̄дам̣ пат̣ивиджджхантассева ме дасасахассилокадха̄ту кампиттха. ити ма̄дисена̄пи тиккхан̃а̄н̣ена киччхенева̄йам̣ дхаммо пат̣ивиддхо, там̣ локийамаха̄джана̄ катхам̣ пат̣ивиджджхиссантӣ’’ти дхаммагамбхӣрата̄паччавеккхан̣а̄нубха̄вена̄пи евам̣ читтам̣ намӣти ведитаббам̣.

апича брахмуна̄ йа̄чите десетука̄мата̄йаписса евам̣ читтам̣ нами. джа̄на̄ти хи бхагава̄ – ‘‘мама аппоссукката̄йа читте намама̄не мам̣ маха̄брахма̄ дхаммадесанам̣ йа̄чиссати, име ча сатта̄ брахмагарука̄, те ‘саттха̄ кира дхаммам̣ на десетука̄мо ахоси, атха нам̣ маха̄брахма̄ йа̄читва̄ деса̄песи, санто вата, бхо, дхаммо пан̣ӣто вата, бхо, дхаммо’ти ман̃н̃ама̄на̄ суссӯсиссантӣ’’ти. идамписса ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча аппоссукката̄йа читтам̣ нами, но дхаммадесана̄йа̄ти ведитаббам̣.

сахампатисса̄ти со кира кассапасса бхагавато са̄сане сахако на̄ма тхеро пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ пат̣хамаджджха̄набхӯмийам̣ каппа̄йукабрахма̄ хутва̄ ниббатто. татра нам̣ сахампатибрахма̄ти пат̣исан̃джа̄нанти, там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘брахмуно сахампатисса̄’’ти. нассати вата, бхоти со кира имам̣ саддам̣ татха̄ ниччха̄реси, йатха̄ дасасахассилокадха̄тубрахма̄но сутва̄ саббе саннипатим̣су. йатра хи на̄ма̄ти йасмим̣ на̄ма локе. пурато па̄турахосӣти техи дасахи брахмасахассехи саддхим̣ па̄турахоси. аппараджаккхаджа̄тика̄ти пан̃н̃а̄майе аккхимхи аппам̣ париттам̣ ра̄гадосамохараджам̣ етесам̣, евам̣сабха̄ва̄ти аппараджаккхаджа̄тика̄. ассаваната̄ти ассаваната̄йа. бхависсантӣти пуримабуддхесу дасапун̃н̃акирийавасена ката̄дхика̄ра̄ парипа̄кагатападума̄ни вийа сӯрийарасмисампхассам̣, дхаммадесанам̣йева а̄кан̇кхама̄на̄ чатуппадикага̄тха̄васа̄не арийабхӯмим̣ оккамана̄раха̄ на еко, на две, анекасатасахасса̄ дхаммасса ан̃н̃а̄та̄ро бхависсантӣти дассети.

па̄турахосӣти па̄тубхави. самалехи чинтитоти самалехи чхахи саттха̄рехи чинтито. те хи пуретарам̣ уппаджджитва̄ сакаладжамбудӣпе кан̣т̣аке паттхарама̄на̄ вийа, висам̣ син̃чама̄на̄ вийа ча самалам̣ миччха̄дит̣т̣хидхаммам̣ десайим̣су. апа̄пуретанти вивара етам̣. аматасса два̄ранти аматасса нибба̄насса два̄рабхӯтам̣ арийамаггам̣. сун̣анту дхаммам̣ вималена̄нубуддханти име сатта̄ ра̄га̄димала̄нам̣ абха̄вато вималена самма̄самбуддхена анубуддхам̣ чатусаччадхаммам̣ сун̣анту та̄ва бхагава̄ти йа̄чати.

селе йатха̄ паббатамуддханит̣т̣хитоти селамайе екаггхане паббатамуддхани йатха̄ т̣хитова. на хи тасса т̣хитасса дассанаттхам̣ гӣвуккхипанапаса̄ран̣а̄дикиччам̣ аттхи. татхӯпаманти таппат̣ибха̄гам̣ селапаббатӯпамам̣. айам̣ панеттха сан̇кхепаттхо – йатха̄ селапаббатамуддхани т̣хитова чаккхума̄ пурисо самантато джанатам̣ пассеййа, татха̄ твампи, сумедха, сундарапан̃н̃а-саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена самантачаккху бхагава̄ дхаммамайам̣ па̄са̄дама̄руйха сайам̣ апетасоко сока̄ватин̣н̣ам̣ джа̄тиджара̄бхибхӯтам̣ джанатам̣ авеккхассу упадха̄райа упапариккха. айам̣ панеттха адхиппа̄йо – йатха̄ хи паббатапа̄де саманта̄ махантам̣ кхеттам̣ катва̄ таттха кеда̄рапа̄л̣ӣсу кут̣ика̄йо катва̄ раттим̣ аггим̣ джа̄леййум̣. чатуран̇гасаманна̄гатан̃ча андхака̄рам̣ асса, атха тасса паббатасса маттхаке т̣хатва̄ чаккхумато пурисасса бхӯмим̣ олокайато нева кхеттам̣, на кеда̄рапа̄л̣ийо, на кут̣ийо, на таттха сайитаманусса̄ пан̃н̃а̄йеййум̣. кут̣ика̄су пана аггиджа̄ла̄маттакамева пан̃н̃а̄йеййа. евам̣ дхаммапа̄са̄дам̣ а̄руйха саттаника̄йам̣ олокайато татха̄гатасса, йе те акатакалйа̄н̣а̄ сатта̄, те екавиха̄ре даккхин̣аджа̄н̣упассе нисинна̄пи буддхачаккхусса а̄па̄тхам̣ на̄гаччханти, раттим̣ кхитта̄ сара̄ вийа хонти. йе пана катакалйа̄н̣а̄ венеййапуггала̄, те евасса дӯрепи т̣хита̄ а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, со агги вийа химавантапаббато вийа ча. вуттампи четам̣ –

‘‘дӯре санто пака̄сенти, химавантова паббато;

асантеттха на диссанти, раттим̣ кхитта̄ йатха̄ сара̄’’ти. (дха. па. 304);

ут̣т̣хехӣти бхагавато дхаммадесанаттхам̣ ча̄рикачаран̣ам̣ йа̄чанто бхан̣ати. вӣра̄тиа̄дӣсу бхагава̄ вӣрийавантата̄йа вӣро. девапуттамаччукилесама̄ра̄нам̣ виджитатта̄ виджитасан̇га̄мо. джа̄тиканта̄ра̄диниттхаран̣аттха̄йа венеййасаттхава̄ханасаматтхата̄йа саттхава̄хо. ка̄маччхандаин̣асса абха̄вато ан̣ан̣оти ведитаббо.

283. аджджхесананти йа̄чанам̣. буддхачаккхуна̄ти индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена ча а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ена ча. имесан̃хи двиннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ буддхачаккхӯти на̄мам̣, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса самантачаккхӯти, тин̣н̣ам̣ магган̃а̄н̣а̄нам̣ дхаммачаккхӯти. аппараджаккхетиа̄дӣсу йесам̣ вуттанайенева пан̃н̃а̄чаккхумхи ра̄га̄дираджам̣ аппам̣, те аппараджаккха̄. йесам̣ там̣ махантам̣, те маха̄раджаккха̄. йесам̣ саддха̄дӣни индрийа̄ни тиккха̄ни, те тиккхиндрийа̄. йесам̣ та̄ни мудӯни, те мудиндрийа̄. йесам̣ тейева саддха̄дайо а̄ка̄ра̄ сундара̄, те сва̄ка̄ра̄. йе катхитака̄ран̣ам̣ саллаккхенти, сукхена сакка̄ хонти вин̃н̃а̄петум̣, те сувин̃н̃а̄пайа̄. йе паралокан̃чева ваджджан̃ча бхайато пассанти, те паралокаваджджабхайадасса̄вино на̄ма.

айам̣ панеттха па̄л̣и – ‘‘саддхо пуггало аппараджаккхо, ассаддхо пуггало маха̄раджаккхо. а̄раддхавӣрийо…, кусито…, упат̣т̣хитассати…, мут̣т̣хассати…, сама̄хито…, асама̄хито…, пан̃н̃ава̄…, дуппан̃н̃о пуггало маха̄раджаккхо. татха̄ саддхо пуггало тиккхиндрийо…пе… пан̃н̃ава̄ пуггало паралокаваджджабхайадасса̄вӣ, дуппан̃н̃о пуггало на паралокаваджджабхайадасса̄вӣ. локоти кхандхалоко, а̄йатаналоко, дха̄тулоко, сампаттибхавалоко, сампаттисамбхавалоко, випаттибхавалоко, випаттисамбхавалоко, еко локо саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. две лока̄ – на̄ман̃ча рӯпан̃ча. тайо лока̄ – тиссо ведана̄. чатта̄ро лока̄ – чатта̄ро а̄ха̄ра̄. пан̃ча лока̄ – пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. чха лока̄ – чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни. сатта лока̄ – сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. ат̣т̣ха лока̄ – ат̣т̣ха локадхамма̄. нава лока̄ – нава сатта̄ва̄са̄. даса лока̄ – даса̄йатана̄ни. два̄даса лока̄ – два̄даса̄йатана̄ни. ат̣т̣ха̄раса лока̄ – ат̣т̣ха̄расса дха̄туйо. ваджджанти саббе килеса̄ ваджджа̄, саббе дуччарита̄ ваджджа̄, саббе абхисан̇кха̄ра̄ ваджджа̄, саббе бхавага̄микамма̄ ваджджа̄. ити имасмин̃ча локе имасмин̃ча вадждже тибба̄ бхайасан̃н̃а̄ паччупат̣т̣хита̄ хоти, сеййатха̄пи уккхитта̄сике вадхаке. имехи пан̃н̃а̄са̄йа а̄ка̄рехи има̄ни пан̃чиндрийа̄ни джа̄на̄ти пассати ан̃н̃а̄си пат̣ивиджджхи. идам̣ татха̄гатасса индрийапаропарийатте н̃а̄н̣а’’нти (пат̣и. ма. 1.112).

уппалинийанти уппалаване. итаресупи есева найо. антонимуггапосӣнӣти йа̄ни анто нимугга̄нева посийанти. удакам̣ аччуггамма т̣хита̄нӣти удакам̣ атиккамитва̄ т̣хита̄ни. таттха йа̄ни аччуггамма т̣хита̄ни, та̄ни сӯрийарасмисампхассам̣ а̄гамайама̄на̄ни т̣хита̄ни аджджа пуппханака̄ни. йа̄ни самодакам̣ т̣хита̄ни, та̄ни све пуппханака̄ни. йа̄ни удака̄нуггата̄ни антонимуггапосӣни, та̄ни татийадивасе пуппханака̄ни. удака̄ пана ануггата̄ни ан̃н̃а̄нипи сарогауппала̄дӣни на̄ма аттхи, йа̄ни нева пуппхиссанти, маччхакаччхапабхаккха̄нева бхависсанти. та̄ни па̄л̣им̣ на̄рул̣ха̄ни. а̄харитва̄ пана дӣпетабба̄нӣти дӣпита̄ни.

йатхева хи та̄ни чатуббидха̄ни пуппха̄ни, евамева уггхат̣итан̃н̃ӯ випан̃читан̃н̃ӯ неййо падапарамоти чатта̄ро пуггала̄. таттха ‘‘йасса пуггаласса саха уда̄хат̣авела̄йа дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало уггхат̣итан̃н̃ӯ. йасса пуггаласса сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхе вибхаджийама̄не дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало випан̃читан̃н̃ӯ. йасса пуггаласса уддесато парипуччхато йонисо манасикарото калйа̄н̣амитте севато бхаджато пайирупа̄сато анупуббена дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало неййо. йасса пуггаласса бахумпи сун̣ато бахумпи бхан̣ато бахумпи дха̄райато бахумпи ва̄чайато на та̄йа джа̄тийа̄ дхамма̄бхисамайо хоти, айам̣ вуччати пуггало падапарамо’’ (пу. па. 151). таттха бхагава̄ уппалавана̄дисадисам̣ дасасахассилокадха̄тум̣ олокенто ‘‘аджджа пуппханака̄ни вийа уггхат̣итан̃н̃ӯ, све пуппханака̄ни вийа випан̃читан̃н̃ӯ, татийадивасе пуппханака̄ни вийа неййо, маччхакаччхапабхаккха̄ни пуппха̄ни вийа падапарамо’’ти аддаса. пассанто ча ‘‘еттака̄ аппараджаккха̄, еттака̄ маха̄раджаккха̄, татра̄пи еттака̄ уггхат̣итан̃н̃ӯ’’ти евам̣ сабба̄ка̄ратова аддаса.

таттха тин̣н̣ам̣ пуггала̄нам̣ имасмим̣йева аттабха̄ве бхагавато дхаммадесана̄ аттхам̣ са̄дхети. падапарама̄нам̣ ана̄гате ва̄санаттха̄йа хоти. атха бхагава̄ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ аттха̄вахам̣ дхаммадесанам̣ видитва̄ десетукамйатам̣ уппа̄детва̄ пуна саббепи тӣсу бхавесу сатте бхабба̄бхаббавасена две кот̣т̣ха̄се ака̄си. йе сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘катаме те сатта̄ абхабба̄, йе те сатта̄ камма̄варан̣ена саманна̄гата̄ килеса̄варан̣ена саманна̄гата̄ випа̄ка̄варан̣ена саманна̄гата̄ ассаддха̄ аччхандика̄ дуппан̃н̃а̄ абхабба̄ нийа̄мам̣ оккамитум̣ кусалесу дхаммесу самматтам̣, име те сатта̄ абхабба̄. катаме те сатта̄ бхабба̄? йе те сатта̄ на камма̄варан̣ена…пе… име те сатта̄ бхабба̄’’ти (вибха. 827; пат̣и. ма. 1.115). таттха саббепи абхаббапуггале паха̄йа бхаббапуггалейева н̃а̄н̣ена париггахетва̄ ‘‘еттака̄ ра̄гачарита̄, еттака̄ досамохачарита̄ витаккасаддха̄буддхичарита̄’’ти чха кот̣т̣ха̄се ака̄си; евам̣ катва̄ дхаммам̣ десисса̄мӣти чинтеси.

паччабха̄синти патиабха̄сим̣. апа̄рута̄ти виват̣а̄. аматасса два̄ра̄ти арийамагго. со хи аматасан̇кха̄тасса нибба̄насса два̄рам̣, со майа̄ виваритва̄ т̣хапитоти дассети. памун̃чанту саддханти саббе аттано саддхам̣ памун̃чанту, виссадждженту. паччхимапададвайе айаматтхо, ахан̃хи аттано пагун̣ам̣ суппаваттитампи имам̣ пан̣ӣтам̣ уттамам̣ дхаммам̣ ка̄йава̄ча̄киламатхасан̃н̃ӣ хутва̄ на бха̄сим̣. ида̄ни пана саббо джано саддха̄бха̄джанам̣ упанету, пӯресса̄ми несам̣ сан̇каппанти.

284. тасса майхам̣, бхиккхаве, етадахосӣти етам̣ ахоси – касса ну кхо ахам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ десеййанти айам̣ дхаммадесана̄пат̣исам̣йутто витакко удапа̄дӣти аттхо. када̄ панеса удапа̄дӣти? буддхабхӯтасса ат̣т̣хаме сатта̄хе.

татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – бодхисатто кира маха̄бхиниккхаманадивасе виват̣ам̣ иттха̄га̄рам̣ дисва̄ сам̣виггахадайо, ‘‘кан̣д̣акам̣ а̄хара̄’’ти чханнам̣ а̄мантетва̄ чханнасаха̄йо ассара̄джапит̣т̣хигато нагарато никкхамитва̄ кан̣д̣аканиваттаначетийат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма дассетва̄ тӣн̣и раджджа̄ни атиккамма анома̄надӣтӣре паббаджитва̄ анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чаритва̄ пан̣д̣авапаббате нисинно магадхиссарена ран̃н̃а̄ на̄маготтам̣ пуччхитва̄, ‘‘имам̣ раджджам̣ сампат̣иччха̄хӣ’’ти вутто, ‘‘алам̣ маха̄ра̄джа, на майхам̣ раджджена аттхо, ахам̣ раджджам̣ паха̄йа локахитаттха̄йа падха̄нам̣ ануйун̃джитва̄ локе виват̣аччхадо бхависса̄мӣти никкханто’’ти ватва̄, ‘‘тена хи буддхо хутва̄ пат̣хамам̣ майхам̣ виджитам̣ осареййа̄сӣ’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ гахито ка̄ла̄ман̃ча удакан̃ча упасан̇камитва̄ тесам̣ дхаммадесана̄йа са̄рам̣ авинданто тато паккамитва̄ урувел̣а̄йа чхаббасса̄ни дуккарака̄рикам̣ каронтопи аматам̣ пат̣ивиджджхитум̣ асакконто ол̣а̄рика̄ха̄рапат̣исеванена ка̄йам̣ сантаппеси.

тада̄ ча урувелага̄ме суджа̄та̄ на̄ма кут̣умбийадхӣта̄ екасмим̣ нигродхаруккхе паттханамака̄си – ‘‘сача̄хам̣ сама̄наджа̄тикам̣ кулагхарам̣ гантва̄ пат̣хамагаббхе путтам̣ лабхисса̄ми, баликаммам̣ карисса̄мӣ’’ти. тасса̄ са̄ паттхана̄ самиджджхи. са̄ виса̄кхапун̣н̣амадивасе па̄това баликаммам̣ карисса̄мӣти раттийа̄ паччӯсасамайе ева па̄йасам̣ пат̣ийа̄деси. тасмим̣ па̄йасе паччама̄не махантамаханта̄ пуппхул̣а̄ ут̣т̣хахитва̄ даккхин̣а̄ват̣т̣а̄ хутва̄ сан̃чаранти. екапхуситампи бахи на гаччхати. маха̄брахма̄ чхаттам̣ дха̄реси. чатта̄ро локапа̄ла̄ кхаггахаттха̄ а̄раккхам̣ ган̣хим̣су. сакко ала̄та̄ни сама̄ненто аггим̣ джа̄леси. девата̄ чатӯсу дӣпесу оджам̣ сам̣харитва̄ таттха паккхипим̣су. бодхисатто бхиккха̄ча̄рака̄лам̣ а̄гамайама̄но па̄това гантва̄ руккхамӯле нисӣди. руккхамӯле содханаттха̄йа гата̄ дха̄тӣ а̄гантва̄ суджа̄та̄йа а̄рочеси – ‘‘девата̄ руккхамӯле нисинна̄’’ти. суджа̄та̄, саббам̣ паса̄дханам̣ паса̄дхетва̄ сатасахассаггханике суван̣н̣атха̄ле па̄йасам̣ вад̣д̣хетва̄ апара̄йа суван̣н̣апа̄тийа̄ пидахитва̄ уккхипитва̄ гата̄ маха̄пурисам̣ дисва̄ сахева па̄тийа̄ хаттхе т̣хапетва̄ вандитва̄ ‘‘йатха̄ майхам̣ маноратхо ниппханно, евам̣ тумха̄кампи ниппхаджджатӯ’’ти ватва̄ пакка̄ми.

бодхисатто неран̃джара̄йа тӣрам̣ гантва̄ суван̣н̣атха̄лам̣ тӣре т̣хапетва̄ нхатва̄ паччуттаритва̄ екӯнапан̣н̣а̄сапин̣д̣е каронто па̄йасам̣ парибхун̃джитва̄ ‘‘сача̄хам̣ аджджа буддхо бхава̄ми, тха̄лам̣ пат̣исотам̣ гаччхатӯ’’ти кхипи. тха̄лам̣ пат̣исотам̣ гантва̄ тхокам̣ т̣хатва̄ ка̄лана̄гара̄джасса бхаванам̣ пависитва̄ тин̣н̣ам̣ буддха̄нам̣ тха̄ла̄ни уккхипитва̄ ат̣т̣ха̄си.

маха̄сатто ванасан̣д̣е дива̄виха̄рам̣ катва̄ са̄йанхасамайе соттийена динна̄ ат̣т̣ха тин̣амут̣т̣хийо гахетва̄ бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха даккхин̣адиса̄бха̄ге ат̣т̣ха̄си. со падесо падуминипатте удакабинду вийа акампиттха. маха̄сатто, ‘‘айам̣ мама гун̣ам̣ дха̄ретум̣ на саккотӣ’’ти паччхимадиса̄бха̄гам̣ агама̄си, сопи татхева акампиттха. уттарадиса̄бха̄гам̣ агама̄си, сопи татхева акампиттха. пураттхимадиса̄бха̄гам̣ агама̄си, таттха паллан̇каппама̄н̣ам̣ т̣ха̄нам̣ суникха̄таиндакхило вийа ниччаламахоси. маха̄сатто ‘‘идам̣ т̣ха̄нам̣ саббабуддха̄нам̣ килесабхан̃джанавиддхам̣санат̣т̣ха̄на’’нти та̄ни тин̣а̄ни агге гахетва̄ ча̄леси. та̄ни читтака̄рена тӯликаггена париччхинна̄ни вийа ахесум̣. бодхисатто, ‘‘бодхим̣ аппатва̄ имам̣ паллан̇кам̣ на бхиндисса̄мӣ’’ти чатуран̇гавӣрийам̣ адхит̣т̣хахитва̄ паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣди.

тан̇кхан̣ан̃н̃ева ма̄ро ба̄хусахассам̣ ма̄петва̄ дийад̣д̣хайоджанасатикам̣ гиримекхалам̣ на̄ма хаттхим̣ а̄руйха навайоджанам̣ ма̄рабалам̣ гахетва̄ аддхаккхикена олокайама̄но паббато вийа аджджхоттхаранто упасан̇ками. маха̄сатто, ‘‘майхам̣ даса па̄рамийо пӯрентасса ан̃н̃о саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ дево ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ саккхи наттхи, вессантараттабха̄ве пана майхам̣ саттасу ва̄ресу маха̄патхавӣ саккхи ахоси; ида̄нипи ме айамева ачетана̄ кат̣т̣хакалин̇гарӯпама̄ маха̄патхавӣ саккхӣ’’ти хаттхам̣ паса̄рети. маха̄патхавӣ та̄вадева айадан̣д̣ена пахатам̣ кам̣сатха̄лам̣ вийа равасатам̣ равасахассам̣ мун̃чама̄на̄ виравитва̄ париваттама̄на̄ ма̄рабалам̣ чаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ мун̃чанамака̄си. маха̄сатто сӯрийе дхарама̄нейева ма̄рабалам̣ видхамитва̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сан̃а̄н̣ам̣, маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччхимайа̄ме пат̣иччасамуппа̄де н̃а̄н̣ам̣ ота̄ретва̄ ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ саммаситва̄ арун̣одайе буддхо хутва̄, ‘‘майа̄ анекакаппакот̣исатасахассам̣ аддха̄нам̣ имасса паллан̇касса аттха̄йа ва̄йа̄мо като’’ти сатта̄хам̣ екапаллан̇кена нисӣди. атхекачча̄нам̣ девата̄нам̣, ‘‘ким̣ ну кхо ан̃н̃епи буддхаттакара̄ дхамма̄ аттхӣ’’ти кан̇кха̄ удапа̄ди.

атха бхагава̄ ат̣т̣хаме дивасе сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа девата̄нам̣ кан̇кхам̣ н̃атва̄ кан̇кха̄видхаманаттхам̣ а̄ка̄се уппатитва̄ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄ та̄сам̣ кан̇кхам̣ видхамитва̄ паллан̇като ӣсакам̣ па̄чӣнаниссите уттарадиса̄бха̄ге т̣хатва̄ чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча пӯрита̄нам̣ па̄рамӣнам̣ пхала̄дхигамат̣т̣ха̄нам̣ паллан̇кан̃чева бодхируккхан̃ча анимисехи аккхӣхи олокайама̄но сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ анимисачетийам̣ на̄ма джа̄там̣.

атха паллан̇касса ча т̣хитат̣т̣ха̄насса ча антара̄ пураттхимапаччхимато а̄йате ратаначан̇каме чан̇каманто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ ратаначан̇камачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. тато паччхимадиса̄бха̄ге девата̄ ратанагхарам̣ ма̄пайим̣су, таттха паллан̇кена нисӣдитва̄ абхидхаммапит̣акам̣ висесато четтха анантанайасамантапат̣т̣ха̄нам̣ вичинанто сатта̄хам̣ вӣтина̄меси, там̣ т̣ха̄нам̣ ратанагхарачетийам̣ на̄ма джа̄там̣. евам̣ бодхисамӣпейева чатта̄ри сатта̄ха̄ни вӣтина̄метва̄ пан̃чаме сатта̄хе бодхируккхамӯла̄ йена аджапа̄ланигродхо тенупасан̇ками, татра̄пи дхаммам̣ вичинантойева вимуттисукхан̃ча пат̣исам̣веденто нисӣди, дхаммам̣ вичинанто четтха евам̣ абхидхамме найамаггам̣ саммаси – пат̣хамам̣ дхаммасан̇ган̣ӣпакаран̣ам̣ на̄ма, тато вибхан̇гапакаран̣ам̣, дха̄тукатха̄пакаран̣ам̣, пуггалапан̃н̃аттипакаран̣ам̣, катха̄ваттху на̄ма пакаран̣ам̣, йамакам̣ на̄ма пакаран̣ам̣, тато маха̄пакаран̣ам̣ пат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма̄ти.

таттхасса сан̣хасукхумапат̣т̣ха̄намхи читте отин̣н̣е пӣти уппаджджи; пӣтийа̄ уппанна̄йа лохитам̣ пасӣди, лохите пасанне чхави пасӣди. чхавийа̄ пасанна̄йа пураттхимака̄йато кӯт̣а̄га̄ра̄диппама̄н̣а̄ расмийо ут̣т̣хахитва̄ а̄ка̄се паккхандачхаддантана̄гакулам̣ вийа па̄чӣнадиса̄йа ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни паккханда̄, паччхимака̄йато ут̣т̣хахитва̄ паччхимадиса̄йа, даккхин̣ам̣сакӯт̣ато ут̣т̣хахитва̄ даккхин̣адиса̄йа, ва̄мам̣сакӯт̣ато ут̣т̣хахитва̄ уттарадиса̄йа ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни паккханда̄, па̄даталехи пава̄л̣ан̇кураван̣н̣а̄ расмийо никкхамитва̄ маха̄патхавим̣ винивиджджхитва̄ удакам̣ двидха̄ бхиндитва̄ ва̄таккхандхам̣ пада̄летва̄ аджат̣а̄ка̄сам̣ паккханда̄, сӣсато сампариваттийама̄нам̣ ман̣ида̄мам̣ вийа нӣлаван̣н̣а̄ расмиват̣т̣и ут̣т̣хахитва̄ чха девалоке винивиджджхитва̄ нава брахмалоке вехаппхале пан̃ча суддха̄ва̄се ча винивиджджхитва̄ чатта̄ро а̄руппе атиккамма аджат̣а̄ка̄сам̣ паккханда̄. тасмим̣ дивасе апарима̄н̣есу чаккава̄л̣есу апарима̄н̣а̄ сатта̄ саббе суван̣н̣аван̣н̣а̄ва ахесум̣. там̣ дивасан̃ча пана бхагавато сарӣра̄ никкханта̄ йа̄ваджджадиваса̄пи та̄ расмийо ананта̄ локадха̄туйо гаччхантийева.

евам̣ бхагава̄ аджапа̄ланигродхе сатта̄хам̣ вӣтина̄метва̄ тато апарам̣ сатта̄хам̣ мучалинде нисӣди, нисиннаматтассева часса сакалам̣ чаккава̄л̣агаббхам̣ пӯренто маха̄ака̄ламегхо удапа̄ди. еварӯпо кира маха̄мегхо двӣсуйева ка̄лесу вассати чаккаваттимхи ва̄ уппанне буддхе ва̄. идха буддхака̄ле удапа̄ди. тасмим̣ пана уппанне мучалиндо на̄гара̄джа̄ чинтеси – ‘‘айам̣ мегхо саттхари майхам̣ бхаванам̣ павит̣т̣хаматтева уппанно, ва̄са̄га̄рамасса ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со саттаратанамайам̣ па̄са̄дам̣ нимминитум̣ сакконтопи евам̣ кате майхам̣ махаппхалам̣ на бхависсати, дасабаласса ка̄йавеййа̄ваччам̣ карисса̄мӣти махантам̣ аттабха̄вам̣ катва̄ саттха̄рам̣ саттаккхаттум̣ бхогехи париккхипитва̄ упари пхан̣ам̣ дха̄реси. париккхепасса анто ока̄со хет̣т̣ха̄ лохапа̄са̄даппама̄н̣о ахоси. иччхитиччхитена ирийа̄патхена саттха̄ вихариссатӣти на̄гара̄джасса аджджха̄сайо ахоси. тасма̄ евам̣ махантам̣ ока̄сам̣ париккхипи. маджджхе ратанапаллан̇ко пан̃н̃атто хоти, упари суван̣н̣ата̄ракавичиттам̣ самосаритагандхада̄макусумада̄мачелавита̄нам̣ ахоси. чатӯсу кон̣есу гандхателена дӣпа̄ джалита̄, чатӯсу диса̄су виваритва̄ чанданакаран̣д̣ака̄ т̣хапита̄. евам̣ бхагава̄ там̣ сатта̄хам̣ таттха вӣтина̄метва̄ тато апарам̣ сатта̄хам̣ ра̄джа̄йатане нисӣди.

ат̣т̣хаме сатта̄хе саккена дева̄наминдена а̄бхатам̣ дантакат̣т̣хан̃ча осадхахарӣтакан̃ча кха̄дитва̄ мукхам̣ дховитва̄ чатӯхи локапа̄лехи упанӣте паччаггхе селамайе патте тапуссабхаллика̄нам̣ пин̣д̣апа̄там̣ парибхун̃джитва̄ пуна пачча̄гантва̄ аджапа̄ланигродхе нисиннасса саббабуддха̄нам̣ а̄чин̣н̣о айам̣ витакко удапа̄ди.

таттха пан̣д̣итоти пан̣д̣иччена саманна̄гато. вийаттоти веййаттийена саманна̄гато. медха̄вӣти т̣ха̄нуппаттийа̄ пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. аппараджаккхаджа̄тикоти сама̄паттийа̄ виккхамбхитатта̄ никкилесаджа̄тико висуддхасатто. а̄джа̄ниссатӣти саллаккхессати пат̣ивиджджхиссати. н̃а̄н̣ан̃ча пана мети майхампи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ уппаджджи. бхагава̄ кира девата̄йа катхитенева нит̣т̣хам̣ агантва̄ сайампи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена олокенто ито саттамадивасаматтхаке ка̄лам̣ катва̄ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане ниббаттоти аддаса. там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄дӣ’’ти. маха̄джа̄нийоти саттадивасаббхантаре паттаббамаггапхалато парихӣнатта̄ махатӣ джа̄ни асса̄ти маха̄джа̄нийо. аккхан̣е ниббаттатта̄ гантва̄ десийама̄нам̣ дхаммамписса сотум̣ сотаппаса̄до наттхи, идха дхаммадесанат̣т̣ха̄нам̣ а̄гаманапа̄да̄пи наттхи, евам̣ маха̄джа̄нийо джа̄тоти дассети. абхидосака̄лан̇катоти ад̣д̣харатте ка̄лан̇като. н̃а̄н̣ан̃ча пана мети майхампи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ удапа̄ди. идха̄пи кира бхагава̄ девата̄йа вачанена саннит̣т̣ха̄нам̣ акатва̄ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена олокенто ‘‘хиййо ад̣д̣харатте ка̄лан̇катва̄ удако ра̄мапутто невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатане ниббатто’’ти аддаса. тасма̄ евама̄ха. сесам̣ пуриманайасадисамева. бахука̄ра̄ти бахӯпака̄ра̄. падха̄напахитаттам̣ упат̣т̣хахим̣сӯти падха̄наттха̄йа песитаттабха̄вам̣ васанат̣т̣ха̄не паривен̣асаммаджджанена паттачӣварам̣ гахетва̄ анубандханена мукходакадантакат̣т̣хада̄на̄дина̄ ча упат̣т̣хахим̣су. ке пана те пан̃чаваггийа̄ на̄ма? йете –

ра̄мо дхаджо лаккхан̣о джотиманти,

йан̃н̃о субходжо суйа̄мо судатто;

ете тада̄ ат̣т̣ха ахесум̣ бра̄хман̣а̄,

чхал̣ан̇гава̄ мантам̣ вийа̄карим̣сӯти.

бодхисаттасса джа̄така̄ле супинапат̣игга̄хака̄ чева лаккхан̣апат̣игга̄хака̄ ча ат̣т̣ха бра̄хман̣а̄. тесу тайо дведха̄ бйа̄карим̣су – ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато ага̄рам̣ аджджха̄васама̄но ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣ, паббаджама̄но буддхо’’ти. пан̃ча бра̄хман̣а̄ екам̣сабйа̄каран̣а̄ ахесум̣ – ‘‘имехи лаккхан̣ехи саманна̄гато ага̄ре на тит̣т̣хати, буддхова хотӣ’’ти. тесу пурима̄ тайо йатха̄мантападам̣ гата̄, име пана пан̃ча мантападам̣ атикканта̄. те аттана̄ ладдхам̣ пун̣н̣апаттам̣ н̃а̄така̄нам̣ виссаджджетва̄ ‘‘айам̣ маха̄пурисо ага̄рам̣ на аджджха̄васиссати, екантена буддхо бхависсатӣ’’ти ниббитакка̄ бодхисаттам̣ уддисса саман̣апаббаджджам̣ паббаджита̄. тесам̣ путта̄типи ваданти. там̣ ат̣т̣хакатха̄йа пат̣иккхиттам̣.

ете кира дахарака̄лейева бахӯ манте джа̄ним̣су, тасма̄ те бра̄хман̣а̄ а̄чарийат̣т̣ха̄не т̣хапайим̣су. те паччха̄ амхехи путтада̄раджат̣ам̣ чхад̣д̣етва̄ на сакка̄ бхависсати паббаджитунти дахарака̄лейева паббаджитва̄ раман̣ӣйа̄ни сена̄сана̄ни парибхун̃джанта̄ вичарим̣су. ка̄лена ка̄лам̣ пана ‘‘ким̣, бхо, маха̄пурисо маха̄бхиниккхаманам̣ никкханто’’ти пуччханти. манусса̄, ‘‘кухим̣ тумхе маха̄пурисам̣ пассиссатха, тӣсу па̄са̄десу тивидхана̄т̣акамаджджхе дево вийа сампаттим̣ анубхотӣ’’ти ваданти. те сутва̄, ‘‘на та̄ва маха̄пурисасса н̃а̄н̣ам̣ парипа̄кам̣ гаччхатӣ’’ти аппоссукка̄ вихарим̣суйева. касма̄ панеттха бхагава̄, ‘‘бахука̄ра̄ кхо име пан̃чаваггийа̄’’ти а̄ха? ким̣ упака̄рака̄нам̣йева еса дхаммам̣ десети, анупака̄рака̄нам̣ на десетӣти? но на десети. паричайавасена хеса а̄л̣а̄ран̃чева ка̄ла̄мам̣ удакан̃ча ра̄мапуттам̣ олокеси. етасмим̣ пана буддхаккхетте т̣хапетва̄ ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃ам̣ пат̣хамам̣ дхаммам̣ саччхика̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. касма̄? татха̄видхаупаниссайатта̄.

пуббе кира пун̃н̃акаран̣ака̄ле две бха̄таро ахесум̣. те екатова сассам̣ акам̣су. таттха джет̣т̣хакасса ‘‘екасмим̣ сассе навава̄ре аггасассада̄нам̣ майа̄ да̄табба’’нти ахоси. со ваппака̄ле бӣджаггам̣ на̄ма датва̄ габбхака̄ле канит̣т̣хена саддхим̣ мантеси – ‘‘габбхака̄ле габбхам̣ пха̄летва̄ дасса̄ма̄’’ти. канит̣т̣хо ‘‘тарун̣асассам̣ на̄сетука̄мосӣ’’ти а̄ха. джет̣т̣хо канит̣т̣хасса анануваттанабха̄вам̣ н̃атва̄ кхеттам̣ вибхаджитва̄ аттано кот̣т̣ха̄сато габбхам̣ пха̄летва̄ кхӣрам̣ нӣхаритва̄ саппипха̄н̣итехи йоджетва̄ ада̄си, путхукака̄ле путхукам̣ ка̄ретва̄ ада̄си, ла̄йане ла̄йанаггам̣ вен̣икаран̣е вен̣аггам̣ кала̄па̄дӣсу кала̄паггам̣ кхал̣аггам̣ бхан̣д̣аггам̣ кот̣т̣хагганти евам̣ екасассе навава̄ре аггада̄нам̣ ада̄си. канит̣т̣хо панасса уддхаритва̄ ада̄си, тесу джет̣т̣хо ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхеро джа̄то, канит̣т̣хо субхаддапарибба̄джако. ити екасмим̣ сассе наваннам̣ аггада̄на̄нам̣ диннатта̄ т̣хапетва̄ тхерам̣ ан̃н̃о пат̣хамам̣ дхаммам̣ саччхика̄тум̣ саматтхо на̄ма наттхи. ‘‘бахука̄ра̄ кхо име пан̃чаваггийа̄’’ти идам̣ пана упака̄ра̄нуссаран̣аматтакенева вуттам̣.

исипатане мигада̄йети тасмим̣ кира падесе ануппанне буддхе паччекасамбуддха̄ гандхама̄данапаббате сатта̄хам̣ ниродхасама̄паттийа̄ вӣтина̄метва̄ ниродха̄ вут̣т̣ха̄йа на̄галата̄дантакат̣т̣хам̣ кха̄дитва̄ анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ паттачӣварама̄да̄йа а̄ка̄сена а̄гантва̄ нипатанти. таттха чӣварам̣ па̄рупитва̄ нагаре пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакичча̄ гаманака̄лепи татойева уппатитва̄ гаччханти. ити исайо еттха нипатанти уппатанти ча̄ти там̣ т̣ха̄нам̣ исипатананти сан̇кхам̣ гатам̣. мига̄нам̣ пана абхайаттха̄йа диннатта̄ мигада̄йоти вуччати. тена вуттам̣ ‘‘исипатане мигада̄йе’’ти.

285. антара̄ ча гайам̣ антара̄ ча бодхинти гайа̄йа ча бодхисса ча виваре тига̄вутантаре т̣ха̄не. бодхиман̣д̣ато хи гайа̄ тӣн̣и га̄вута̄ни. ба̄ра̄н̣асӣ ат̣т̣ха̄раса йоджана̄ни. упако бодхиман̣д̣асса ча гайа̄йа ча антаре бхагавантам̣ аддаса. антара̄саддена пана йуттатта̄ упайогавачанам̣ катам̣. ӣдисесу ча т̣ха̄несу аккхарачинтака̄ ‘‘антара̄ га̄ман̃ча надин̃ча йа̄тӣ’’ти евам̣ екамева антара̄саддам̣ пайуджджанти. со дутийападенапи йоджетаббо хоти. айоджийама̄не упайогавачанам̣ на па̄пун̣а̄ти. идха пана йоджетва̄ ева вуттоти. аддха̄намаггапат̣ипаннанти аддха̄насан̇кха̄там̣ маггам̣ пат̣ипаннам̣, дӣгхамаггапат̣ипаннанти аттхо. аддха̄намаггагаманасамайасса хи вибхан̇ге ‘‘аддхайоджанам̣ гаччхисса̄мӣти бхун̃джитабба’’нтиа̄дивачанато (па̄чи. 218) аддхайоджанампи аддха̄намагго хоти. бодхиман̣д̣ато пана гайа̄ тига̄вутам̣.

сабба̄бхибхӯти саббам̣ тебхӯмакадхаммам̣ абхибхавитва̄ т̣хито. саббавидӯти саббам̣ чатубхӯмакадхаммам̣ аведим̣ ан̃н̃а̄сим̣. саббесу дхаммесу анупалиттоти саббесу тебхӯмакадхаммесу килесалепанена анупалитто. саббам̣ джахоти саббам̣ тебхӯмакадхаммам̣ джахитва̄ т̣хито. тан̣ха̄ккхайе вимуттоти тан̣ха̄ккхайе нибба̄не а̄рамман̣ато вимутто. сайам̣ абхин̃н̃а̄йа̄ти саббам̣ чатубхӯмакадхаммам̣ аттана̄ва джа̄нитва̄. камуддисеййанти кам̣ ан̃н̃ам̣ ‘‘айам̣ ме а̄чарийо’’ти уддисеййам̣.

на ме а̄чарийо аттхӣти локуттарадхамме майхам̣ а̄чарийо на̄ма наттхи. наттхи ме пат̣ипуггалоти майхам̣ пат̣ибха̄гапуггало на̄ма наттхи. самма̄самбуддхоти сахетуна̄ найена чатта̄ри сачча̄ни сайам̣ буддхо. сӣтибхӯтоти саббакилесаггинибба̄панена сӣтибхӯто. килеса̄нам̣йева ниббутатта̄ ниббуто. ка̄синам̣ пуранти ка̄сират̣т̣хе нагарам̣. а̄хан̃чхам̣ аматадундубхинти дхаммачаккапат̣ила̄бха̄йа аматабхерим̣ пахарисса̄мӣти гаччха̄ми. арахаси анантаджиноти анантаджиноти бхавитум̣ йутто. хупеййа па̄вусоти, а̄вусо, евампи на̄ма бхавеййа. пакка̄мӣти ван̇каха̄раджанападам̣ на̄ма агама̄си.

таттхекам̣ мигалуддакага̄макам̣ нисса̄йа ва̄сам̣ каппеси. джет̣т̣хакалуддако там̣ упат̣т̣ха̄си. тасмин̃ча джанападе чан̣д̣а̄ маккхика̄ хонти. атха нам̣ ека̄йа ча̄т̣ийа̄ васа̄песум̣, мигалуддако дӯре мигавам̣ гаччханто ‘‘амха̄кам̣ араханте ма̄ памаджджӣ’’ти чха̄вам̣ на̄ма дхӣтарам̣ а̄н̣а̄петва̄ агама̄си саддхим̣ путтабха̄тукехи. са̄ часса дхӣта̄ дассанӣйа̄ хоти кот̣т̣ха̄сасампанна̄. дутийадивасе упако гхарам̣ а̄гато там̣ да̄рикам̣ саббам̣ упача̄рам̣ катва̄ паривиситум̣ упагатам̣ дисва̄ ра̄гена абхибхӯто бхун̃джитумпи асакконто бха̄джанена бхаттам̣ а̄да̄йа васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ бхаттам̣ екаманте никкхипитва̄ саче чха̄вам̣ лабха̄ми, джӣва̄ми, но че, мара̄мӣти нира̄ха̄ро сайи. саттаме дивасе ма̄гавико а̄гантва̄ дхӣтарам̣ упакасса паваттим̣ пуччхи. са̄ ‘‘екадивасамева а̄гантва̄ пуна на̄гатапуббо’’ти а̄ха. ма̄гавико а̄гатавесенева нам̣ упасан̇камитва̄ пуччхисса̄мӣти там̣кхан̣ам̣йева гантва̄ ‘‘ким̣, бханте, аппха̄сука’’нти па̄де пара̄масанто пуччхи. упако ниттхунанто париваттатийева. со ‘‘вадатха бханте, йам̣ майа̄ сакка̄ ка̄тум̣, там̣ саббам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. упако, ‘‘саче чха̄вам̣ лабха̄ми, джӣва̄ми, но че, идхева маран̣ам̣ сеййо’’ти а̄ха. джа̄на̄си пана, бханте, кин̃чи сиппанти. на джа̄на̄мӣти. на, бханте, кин̃чи сиппам̣ аджа̄нантена сакка̄ гхара̄ва̄сам̣ адхит̣т̣ха̄тунти.

со а̄ха – ‘‘на̄хам̣ кин̃чи сиппам̣ джа̄на̄ми, апича тумха̄кам̣ мам̣саха̄рако бхависса̄ми, мам̣сан̃ча виккӣн̣исса̄мӣ’’ти. ма̄гавико, ‘‘амха̄кампи етадева руччатӣ’’ти уттараса̄т̣акам̣ датва̄ гхарам̣ а̄нетва̄ дхӣтарам̣ ада̄си. тесам̣ сам̣ва̄саманва̄йа путто виджа̄йи. субхаддотисса на̄мам̣ акам̣су. чха̄ва̄ тасса роданака̄ле ‘‘мам̣саха̄ракасса путта, мигалуддакасса путта ма̄ родӣ’’тиа̄дӣни вадама̄на̄ путтатосанагӣтена упакам̣ уппан̣д̣еси. бхадде твам̣ мам̣ ана̄тхоти ман̃н̃аси. аттхи ме анантаджино на̄ма саха̄йо. тасса̄хам̣ сантике гамисса̄мӣти а̄ха. чха̄ва̄ евамайам̣ ат̣т̣ӣйатӣти н̃атва̄ пунаппунам̣ катхети. со екадивасам̣ ана̄рочетва̄ва маджджхимадеса̄бхимукхо пакка̄ми.

бхагава̄ ча тена самайена са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване маха̄виха̄ре. атха кхо бхагава̄ пат̣икаччева бхиккхӯ а̄н̣а̄песи – ‘‘йо, бхиккхаве, ‘анантаджино’ти пуччхама̄но а̄гаччхати, тасса мам̣ дассеййа̄тха̄’’ти. упакопи кхо ‘‘кухим̣ анантаджино васатӣ’’ти пуччханто анупуббена са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ виха̄рамаджджхе т̣хатва̄ кухим̣ анантаджиноти пуччхи. там̣ бхиккхӯ бхагавато сантикам̣ найим̣су. со бхагавантам̣ дисва̄ – ‘‘сан̃джа̄на̄тха мам̣ бхагава̄’’ти а̄ха. а̄ма, упака, сан̃джа̄на̄ми, кухим̣ пана твам̣ васиттха̄ти. ван̇каха̄раджанападе, бхантети. упака, махаллакоси джа̄то паббаджитум̣ саккхиссасӣти. паббаджисса̄ми, бхантети. бхагава̄ пабба̄джетва̄ тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. со каммат̣т̣ха̄не каммам̣ каронто ана̄га̄мипхале патит̣т̣ха̄йа ка̄лам̣ катва̄ авихесу ниббатто. ниббаттаккхан̣ейева арахаттам̣ па̄пун̣ӣти. авихесу ниббаттаматта̄ хи сатта джана̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су, тесам̣ со ан̃н̃атаро.

вуттан̃хетам̣ –

‘‘авихам̣ упапанна̄се, вимутта̄ сатта бхиккхаво;

ра̄гадосапариккхӣн̣а̄, тин̣н̣а̄ локе висаттикам̣.

упако палаган̣д̣о ча, пуккуса̄ти ча те тайо;

бхаддийо кхан̣д̣адево ча, бахурагги ча сан̇гийо;

те хитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, диббайогам̣ упаджджхагу’’нти. (сам̣. ни. 1.105);

286. сан̣т̣хапесунти катикам̣ акам̣су. ба̄хулликоти чӣвараба̄хулла̄дӣнам̣ аттха̄йа пат̣ипанно. падха̄навиббхантоти падха̄нато виббханто бхат̣т̣хо парихӣно. а̄ватто ба̄хулла̄йа̄ти чӣвара̄дӣнам̣ бахулабха̄ваттха̄йа а̄ватто. апича кхо а̄санам̣ т̣хапетаббанти апича кхо панасса уччакуле ниббаттасса а̄санаматтам̣ т̣хапетаббанти вадим̣су. на̄саккхим̣сӯти буддха̄нубха̄вена буддхатеджаса̄ абхибхӯта̄ аттано катика̄йа т̣ха̄тум̣ на̄саккхим̣су. на̄мена ча а̄вусова̄дена ча самуда̄чарантӣти готама̄ти, а̄вусоти ча ваданти. а̄вусо готама, майам̣ урувела̄йам̣ падха̄нака̄ле туйхам̣ паттачӣварам̣ гахетва̄ вичаримха̄, мукходакам̣ дантакат̣т̣хам̣ адамха̄, вуттхапаривен̣ам̣ саммаджджимха̄, паччха̄ ко те ваттаппат̣ипаттимака̄си, каччи амхесу паккантесу на чинтайиттха̄ти еварӯпим̣ катхам̣ катхентӣти аттхо. ирийа̄йа̄ти дуккараирийа̄йа. пат̣ипада̄йа̄ти дуккарапат̣ипаттийа̄. дуккарака̄рика̄йа̄ти пасатапасата-муггайӯса̄диа̄харакаран̣а̄дина̄ дуккаракаран̣ена. абхиджа̄на̄тха ме ноти абхиджа̄на̄тха ну мама. еварӯпам̣ пабха̄витаметанти етам̣ еварӯпам̣ ва̄кйабхеданти аттхо. апи ну ахам̣ урувела̄йа падха̄не тумха̄кам̣ сан̇ган̣ханаттхам̣ ануккан̣т̣ханаттхам̣ раттим̣ ва̄ дива̄ ва̄ а̄гантва̄, – ‘‘а̄вусо, ма̄ витаккайиттха, майхам̣ обха̄со ва̄ нимиттам̣ ва̄ пан̃н̃а̄йатӣ’’ти еварӯпам̣ кан̃чи вачанабхедам̣ ака̄синти адхиппа̄йо. те екападенева сатим̣ лабхитва̄ уппаннага̄рава̄, ‘‘ханда аддха̄ еса буддхо джа̄то’’ти саддахитва̄ но хетам̣, бхантети а̄хам̣су. асаккхим̣ кхо ахам̣, бхиккхаве, пан̃чаваггийе бхиккхӯ сан̃н̃а̄петунти ахам̣, бхиккхаве, пан̃чаваггийе бхиккхӯ буддхо аханти джа̄на̄петум̣ асаккхим̣. тада̄ пана бхагава̄ упосатхадивасейева а̄гаччхи. аттано буддхабха̄вам̣ джа̄на̄петва̄ кон̣д̣ан̃н̃аттхерам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ дхаммачаккаппаваттанасуттам̣ катхеси. суттапарийоса̄не тхеро ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄си. сӯрийе дхарама̄нейева десана̄ нит̣т̣ха̄си. бхагава̄ таттхева вассам̣ упагаччхи.

двепи судам̣, бхиккхаве, бхиккхӯ овада̄мӣтиа̄ди па̄т̣ипададивасато пат̣т̣ха̄йа пин̣д̣апа̄таттха̄йапи га̄мам̣ аппависанадӣпанаттхам̣ вуттам̣. тесан̃хи бхиккхӯнам̣ каммат̣т̣ха̄несу уппаннамалависодханаттхам̣ бхагава̄ антовиха̄рейева ахоси. уппанне уппанне каммат̣т̣ха̄намале тепи бхиккхӯ бхагавато сантикам̣ гантва̄ пуччханти. бхагава̄пи тесам̣ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ малам̣ винодети. атха несам̣ бхагавата̄ евам̣ нӣхат̣абхаттена овадийама̄на̄нам̣ ваппаттхеро па̄т̣ипададивасе сота̄панно ахоси. бхаддийаттхеро дутийа̄йам̣, маха̄на̄маттхеро татийа̄йам̣, ассаджиттхеро чатуттхийам̣. паккхасса пана пан̃чамийам̣ саббева те екато саннипа̄тетва̄ анатталаккхан̣асуттам̣ катхеси, суттапарийоса̄не саббепи арахаттапхале патит̣т̣хахим̣су. тена̄ха – ‘‘атха кхо, бхиккхаве, пан̃чаваггийа̄ бхиккхӯ майа̄ евам̣ овадийама̄на̄…пе… ануттарам̣ йогаккхемам̣ нибба̄нам̣ аджджхагамам̣су…пе… наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти. еттакам̣ катха̄маггам̣ бхагава̄ йам̣ пуббе авача – ‘‘тумхепи маман̃чева пан̃чаваггийа̄нан̃ча маггам̣ а̄рул̣ха̄, арийапарийесана̄ тумха̄кам̣ парийесана̄’’ти имам̣ екамева анусандхим̣ дассенто а̄хари.

287. ида̄ни йасма̄ на ага̄рийа̄нам̣йева пан̃чака̄магун̣апарийесана̄ хоти, анага̄рийа̄нампи чатта̄ро паччайе аппаччавеккхитва̄ парибхун̃джанта̄нам̣ пан̃чака̄магун̣авасена анарийапарийесана̄ хоти, тасма̄ там̣ дассетум̣ пан̃чиме, бхиккхаве, ка̄магун̣а̄тиа̄дима̄ха. таттха навараттесу паттачӣвара̄дӣсу чаккхувин̃н̃еййа̄ рӯпа̄тиа̄дайо чатта̄ро ка̄магун̣а̄ лаббханти. расо панеттха парибхогарасо хоти. манун̃н̃е пин̣д̣апа̄те бхесадждже ча пан̃чапи лаббханти. сена̄санамхи чӣваре вийа чатта̄ро. расо пана еттха̄пи парибхогарасова. йе хи кечи, бхиккхавети касма̄ а̄рабхи? евам̣ пан̃ча ка̄магун̣е дассетва̄ ида̄ни йе евам̣ вадеййум̣, ‘‘паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа анарийапарийесана̄ на̄ма куто, арийапарийесана̄ва паббаджита̄на’’нти, тесам̣ пат̣иседханаттха̄йа ‘‘паббаджита̄нампи чатӯсу паччайесу аппаччавеккхан̣апарибхого анарийапарийесана̄ ева̄’’ти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха гадхита̄ти тан̣ха̄гедхена гадхита̄. муччхита̄ти тан̣ха̄муччха̄йа муччхита̄. аджджхопанна̄ти тан̣ха̄йа аджджхога̄л̣ха̄. ана̄дӣнавадасса̄виноти а̄дӣнавам̣ апассанта̄. аниссаран̣апан̃н̃а̄ти ниссаран̣ам̣ вуччати паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. те тена вирахита̄.

ида̄ни тассаттхасса са̄дхакам̣ упамам̣ дассенто сеййатха̄пи, бхиккхаветиа̄дима̄ха. татревам̣ опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣ – а̄ран̃н̃акамаго вийа хи саман̣абра̄хман̣а̄, луддакена аран̃н̃е т̣хапитапа̄со вийа чатта̄ро паччайа̄, тасса луддасса па̄сара̄сим̣ аджджхоттхаритва̄ сайанака̄ло вийа тесам̣ чатта̄ро паччайе аппаччавеккхитва̄ парибхогака̄ло. луддаке а̄гаччханте магасса йена ка̄мам̣ агаманака̄ло вийа саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ма̄расса йатха̄ка̄макаран̣ӣйака̄ло, ма̄равасам̣ упагатабха̄воти аттхо. магасса пана абаддхасса па̄сара̄сим̣ адхисайитака̄ло вийа саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ чатӯсу паччайесу паччавеккхан̣апарибхого, луддаке а̄гаччханте магасса йена ка̄мам̣ гаманам̣ вийа саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ ма̄равасам̣ анупагаманам̣ ведитаббам̣. виссаттхоти ниббхайо нира̄сан̇ко. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

па̄сара̄сисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

арийапарийесана̄типи етассева на̄мам̣.