4. ратхавинӣтасуттаван̣н̣ана̄

252. евам̣ ме сутанти ратхавинӣтасуттам̣. таттха ра̄джагахети евам̣на̄маке нагаре, тан̃хи мандха̄тумаха̄говинда̄дӣхи париггахитатта̄ ра̄джагаханти вуччати. ан̃н̃епеттха пака̄ре ван̣н̣айанти. ким̣ техи? на̄маметам̣ тасса нагарасса. там̣ панетам̣ буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти, сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахитам̣, тесам̣ васантаванам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. вел̣уване каландаканива̄пети вел̣увананти тасса уййа̄насса на̄мам̣, там̣ кира вел̣ӯхи париккхиттам̣ ахоси ат̣т̣ха̄расахаттхена ча па̄ка̄рена, гопурат̣т̣а̄лакайуттам̣ нӣлобха̄сам̣ манорамам̣, тена вел̣увананти вуччати. каландака̄нан̃четтха нива̄пам̣ адам̣су, тена каландаканива̄поти вуччати.

пуббе кира ан̃н̃атаро ра̄джа̄ таттха уййа̄накӣл̣анаттхам̣ а̄гато сура̄мадена матто дива̄сеййам̣ упагато супи. париджанописса, ‘‘сутто ра̄джа̄’’ти пуппхапхала̄дӣхи палобхийама̄но ито чито ча пакка̄ми, атха сура̄гандхена ан̃н̃атарасма̄ сусираруккха̄ кан̣хасаппо никкхамитва̄ ран̃н̃а̄бхимукхо а̄гаччхати. там̣ дисва̄ руккхадевата̄, ‘‘ран̃н̃о джӣвитам̣ даммӣ’’ти ка̄л̣акавесена а̄гантва̄ кан̣н̣амӯле саддамака̄си. ра̄джа̄ пат̣ибуджджхи, кан̣хасаппо ниватто. со там̣ дисва̄, ‘‘има̄йа мама джӣвитам̣ динна’’нти ка̄л̣ака̄нам̣ таттха нива̄пам̣ пат̣т̣хапеси, абхайагхосанан̃ча гхоса̄песи. тасма̄ там̣ тато пабхути каландаканива̄панти сан̇кхйам̣ гатам̣. каландака̄ти ка̄л̣ака̄нам̣ на̄мам̣.

джа̄тибхӯмика̄ти джа̄тибхӯмива̄сино. таттха джа̄тибхӯмӣти джа̄тат̣т̣ха̄нам̣. там̣ кхо панетам̣ нева косаламаха̄ра̄джа̄дӣнам̣ на чан̇кӣбра̄хаман̣а̄дӣнам̣ на саккасуйа̄масантусита̄дӣнам̣ на асӣтимаха̄са̄вака̄дӣнам̣ на ан̃н̃есам̣ сатта̄нам̣ джа̄тат̣т̣ха̄нам̣ ‘‘джа̄тибхӯмӣ’’ти вуччати. йасса пана джа̄тадивасе дасасахассилокадха̄ту екаддхаджама̄ла̄виппакин̣н̣акусумава̄сачун̣н̣агандхасугандха̄ саббапа̄липхулламива нанданаванам̣ вирочама̄на̄ падуминипан̣н̣е удакабинду вийа акампиттха, джаччандха̄дӣнан̃ча рӯпадассана̄дӣни анека̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни паваттим̣су, тасса саббан̃н̃убодхисаттасса джа̄тат̣т̣ха̄наса̄кийаджанападо капилаваттха̄ха̄ро, са̄ ‘‘джа̄тибхӯмӣ’’ти вуччати.

дхаммагарубха̄ваван̣н̣ана̄

вассам̣вут̣т̣ха̄ти тема̄сам̣ вассам̣вут̣т̣ха̄ пава̄ритапава̄ран̣а̄ хутва̄. бхагава̄ етадавоча̄ти ‘‘каччи, бхиккхаве, кхаманӣйа’’нтиа̄дӣхи вачанехи а̄гантукапат̣исантха̄рам̣ катва̄ етам̣, ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве’’тиа̄дивачанамавоча. те кира бхиккху, – ‘‘каччи, бхиккхаве, кхаманӣйам̣ каччи йа̄панӣйам̣, каччиттха аппакиламатхена аддха̄нам̣ а̄гата̄, на ча пин̣д̣акена киламиттха, куто ча тумхе, бхиккхаве, а̄гаччхатха̄’’ти пат̣исантха̄равасена пуччхита̄ – ‘‘бхагава̄ са̄кийаджанападе капилаваттха̄ха̄рато джа̄тибхӯмито а̄гаччха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. атха бхагава̄ нева суддходанамаха̄ра̄джасса, на саккоданасса, на суккоданасса, на дхотоданасса, на амитоданасса, на амитта̄йа девийа̄, на маха̄паджа̄патийа̄, на сакаласса са̄кийаман̣д̣аласса а̄рогйам̣ пуччхи. атха кхо аттана̄ ча дасакатха̄ваттхула̄бхим̣ паран̃ча таттха сама̄дапета̄рам̣ пат̣ипаттисампаннам̣ бхиккхум̣ пуччханто идам̣ – ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

касма̄ пана бхагава̄ суддходана̄дӣнам̣ а̄рогйам̣ апуччхитва̄ еварӯпам̣ бхиккхумева пуччхати? пийата̄йа. буддха̄нан̃хи пат̣ипаннака̄ бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йо ча пийа̄ хонти мана̄па̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? дхаммагарута̄йа. дхаммагаруно хи татха̄гата̄, со ча несам̣ дхаммагарубха̄во, ‘‘дуккхам̣ кхо ага̄раво вихарати, аппатиссо’’ти (а. ни. 4.21) имина̄ аджапа̄ланигродхамӯле уппаннаджджха̄сайена ведитаббо. дхаммагарута̄йева хи бхагава̄ маха̄кассапаттхерасса абхиниккхаманадивасе паччуггаманам̣ каронто тига̄вутам̣ маггам̣ агама̄си. атирекатийоджанасатам̣ маггам̣ гантва̄ ган̇га̄тӣре дхаммам̣ десетва̄ маха̄каппинам̣ сапарисам̣ арахатте патит̣т̣хапеси. екасмим̣ паччха̄бхатте пан̃чачатта̄лӣсайоджанам̣ маггам̣ гантва̄ кумбхака̄расса нивесане тийа̄мараттим̣ дхаммакатхам̣ катва̄ пуккуса̄тикулапуттам̣ ана̄га̄мипхале патит̣т̣хапеси. вӣсайоджанасатам̣ гантва̄ ванава̄сиса̄ман̣ерасса ануггахам̣ ака̄си. сат̣т̣хийоджанамаггам̣ гантва̄ кхадираванийаттхерасса дхаммам̣ десеси. ануруддхаттхеро па̄чӣнавам̣сада̄йе нисинно маха̄пурисавитаккам̣ витаккетӣти н̃атва̄ таттха а̄ка̄сена гантва̄ тхерасса пурато оруйха са̄дхука̄рамада̄си. кот̣икан̣н̣асон̣аттхерасса екагандхакут̣ийам̣ сена̄санам̣ пан̃н̃апа̄петва̄ паччӯсака̄ле дхаммадесанам̣ аджджхеситва̄ сарабхан̃н̃апарийоса̄не са̄дхука̄рамада̄си. тига̄вутам̣ маггам̣ гантва̄ тин̣н̣ам̣ кулапутта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄не госин̇гаса̄лаване са̄маггираса̄нисам̣сам̣ катхеси. кассапопи бхагава̄ – ‘‘ана̄га̄мипхале патит̣т̣хито арийаса̄вако айа’’нти висса̄сам̣ уппа̄детва̄ гхат̣ика̄расса кумбхака̄расса нивесанам̣ гантва̄ сахаттха̄ а̄мисам̣ гахетва̄ парибхун̃джи.

амха̄кам̣йева бхагава̄ упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа джетаванато бхиккхусан̇гхапаривуто ча̄рикам̣ никкхами. косаламаха̄ра̄джаана̄тхапин̣д̣ика̄дайо ниваттетум̣ на̄саккхим̣су. ана̄тхапин̣д̣ико гхарам̣ а̄гантва̄ доманассаппатто нисӣди. атха нам̣ пун̣н̣а̄ на̄ма да̄сӣ доманассаппаттоси са̄мӣти а̄ха. ‘‘а̄ма дже, саттха̄рам̣ ниваттетум̣ на̄саккхим̣, атха ме имам̣ тема̄сам̣ дхаммам̣ ва̄ сотум̣, йатха̄дхиппа̄йам̣ ва̄ да̄нам̣ да̄тум̣ на лабхисса̄мӣ’’ти чинта̄ уппанна̄ти. ахампи са̄ми саттха̄рам̣ ниваттесса̄мӣти. саче ниваттетум̣ саккоси, бхуджисса̄йева тванти. са̄ гантва̄ дасабаласса па̄дамӯле нипаджджитва̄ ‘‘ниваттатха бхагава̄’’ти а̄ха. пун̣н̣е твам̣ парапат̣ибаддхаджӣвика̄ ким̣ ме кариссасӣти. бхагава̄ майхам̣ деййадхаммо наттхӣти тумхепи джа̄на̄тха, тумха̄кам̣ ниваттанапаччайа̄ пана̄хам̣ тӣсу саран̣есу пан̃часу сӣлесу патит̣т̣хахисса̄мӣти. бхагава̄ са̄дху са̄дху пун̣н̣ети са̄дхука̄рам̣ катва̄ ниваттетва̄ джетаванамева павит̣т̣хо. айам̣ катха̄ па̄кат̣а̄ ахоси. сет̣т̣хи сутва̄ пун̣н̣а̄йа кира бхагава̄ ниваттитоти там̣ бхуджиссам̣ катва̄ дхӣтут̣т̣ха̄не т̣хапеси. са̄ паббаджджам̣ йа̄читва̄ паббаджи, паббаджитва̄ випассанам̣ а̄рабхи. атхасса̄ саттха̄ а̄раддхавипассакабха̄вам̣ н̃атва̄ имам̣ обха̄сага̄тхам̣ виссаджджеси –

‘‘пун̣н̣е пӯреси саддхаммам̣, чандо паннарасо йатха̄;

парипун̣н̣а̄йа пан̃н̃а̄йа, дуккхассантам̣ кариссасӣ’’ти. (тхерӣга̄. 3);

га̄тха̄парийоса̄не арахаттам̣ патва̄ абхин̃н̃а̄та̄ са̄вика̄ ахосӣти. евам̣ дхаммагаруно татха̄гата̄.

нандакаттхере упат̣т̣ха̄наса̄ла̄йам̣ дхаммам̣ десентепи бхагава̄ анаха̄това гантва̄ тийа̄мараттим̣ т̣хитакова дхаммакатхам̣ сутва̄ десана̄парийоса̄не са̄дхука̄рамада̄си. тхеро а̄гантва̄ вандитва̄, ‘‘ка̄йа вела̄йа, бханте, а̄гататтха̄’’ти пуччхи. тайа̄ суттанте а̄раддхаматтети. дуккарам̣ кариттха, бханте, буддхасукхума̄ла̄ тумхети. саче твам̣, нанда, каппам̣ десетум̣ саккун̣еййа̄си, каппаматтампа̄хам̣ т̣хитакова сун̣еййанти бхагава̄ авоча. евам̣ дхаммагаруно татха̄гата̄. тесам̣ дхаммагарута̄йа пат̣ипаннака̄ пийа̄ хонти, тасма̄ пат̣ипаннаке пуччхи. пат̣ипаннако ча на̄ма аттахита̄йа пат̣ипанно но парахита̄йа, парахита̄йа пат̣ипанно но аттахита̄йа, но аттахита̄йа ча пат̣ипанно но парахита̄йа ча, аттахита̄йа ча пат̣ипанно парахита̄йа ча̄ти чатуббидхо хоти.

таттха йо сайам̣ дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ла̄бхӣ хоти, парам̣ таттха на овадати на ануса̄сати а̄йасма̄ ба̄куло вийа. айам̣ аттахита̄йа пат̣ипанно на̄ма но парахита̄йа пат̣ипанно, еварӯпам̣ бхиккхум̣ бхагава̄ на пуччхати. касма̄? на майхам̣ са̄санасса вад̣д̣хипаккхе т̣хитоти.

йо пана дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ала̄бхӣ, парам̣ техи овадати тена катаваттаса̄дийанаттхам̣ упанандо сакйапутто вийа, айам̣ парахита̄йа пат̣ипанно на̄ма но аттахита̄йа, еварӯпампи на пуччхати. касма̄? асса тан̣ха̄ маха̄паччхи вийа аппахӣна̄ти.

йо аттана̄пи дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ала̄бхӣ, парампи техи на овадати, ла̄л̣уда̄йӣ вийа, айам̣ нева аттахита̄йа пат̣ипанно на парахита̄йа, еварӯпампи на пуччхати. касма̄? асса анто килеса̄ пхарасучхеджджа̄ вийа маханта̄ти.

йо пана сайам̣ дасаннам̣ катха̄ваттхӯнам̣ ла̄бхӣ, парампи техи овадати, айам̣ аттахита̄йа чева парахита̄йа ча пат̣ипанно на̄ма са̄рипуттамоггалла̄намаха̄кассапа̄дайо асӣтимаха̄тхера̄ вийа, еварӯпам̣ бхиккхум̣ пуччхати. касма̄? майхам̣ са̄санасса вуд̣д̣хипаккхе т̣хитоти. идха̄пи еварӯпамева пуччханто – ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве’’тиа̄дима̄ха.

евам̣ бхагавата̄ пут̣т̣ха̄нам̣ пана тесам̣ бхиккхӯнам̣ бхагава̄ аттано джа̄тибхӯмийам̣ убхайахита̄йа пат̣ипаннам̣ дасакатха̄ваттхула̄бхим̣ бхиккхум̣ пуччхати, ко ну кхо таттха еварӯпоти на ан̃н̃аман̃н̃ам̣ чинтана̄ ва̄ самантана̄ ва̄ ахоси. касма̄? а̄йасма̄ хи манта̄н̣ипутто тасмим̣ джанападе а̄ка̄самаджджхе т̣хито чандо вийа сӯрийо вийа ча па̄кат̣о пан̃н̃а̄то. тасма̄ те бхиккхӯ мегхасаддам̣ сутва̄ екаджджхам̣ саннипатитаморагхат̣а̄ вийа гханасаджджха̄йам̣ ка̄тум̣, а̄раддхабхиккхӯ вийа ча аттано а̄чарийам̣ пун̣н̣аттхерам̣ бхагавато а̄рочента̄ тхерасса ча гун̣ам̣ бха̄ситум̣ аппахонтехи мукхехи екаппаха̄ренева пун̣н̣о на̄ма, бханте, а̄йасма̄тиа̄дима̄хам̣су. таттха пун̣н̣оти тасса тхерасса на̄мам̣. манта̄н̣ийа̄ пана со путто, тасма̄ манта̄н̣ипуттоти вуччати. самбха̄витоти гун̣асамбха̄вана̄йа самбха̄вито.

аппиччхата̄диван̣н̣ана̄

аппиччхоти иччха̄вирахито нииччхо ниттан̣хо. еттха хи бйан̃джанам̣ са̄васесам̣ вийа, аттхо пана ниравасесо. на хи тасса анто ан̣уматта̄пи па̄пика̄ иччха̄ на̄ма аттхи. кхӣн̣а̄саво хеса саббасо пахӣнатан̣хо. апичеттха атриччхата̄ па̄пиччхата̄ махиччхата̄ аппиччхата̄ти айам̣ бхедо ведитаббо.

таттха сакала̄бхе атиттасса парала̄бхе паттхана̄ атриччхата̄ на̄ма. та̄йа саманна̄гатасса екабха̄джена паккапӯвопи аттано патте патито на супакко вийа кхуддако вийа ча кха̄йати. свева парасса патте паккхитто супакко вийа маханто вийа ча кха̄йати. асантагун̣асамбха̄ваната̄ пана пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄ па̄пиччхата̄ на̄ма, са̄, ‘‘идхекаччо ассаддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме а̄гата̄йева, та̄йа саманна̄гато пуггало кохан̃н̃е патит̣т̣ха̄ти. сантагун̣асамбха̄вана̄ пана пат̣иггахан̣е ча аматтан̃н̃ута̄ махиччхата̄ на̄ма. са̄пи, ‘‘идхекаччо саддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯти иччхати, сӣлава̄ сама̄но сӣлава̄ти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти (вибха. 851) имина̄ найена а̄гата̄йева, та̄йа саманна̄гато пуггало дуссантаппайо хоти, виджа̄тама̄та̄писса читтам̣ гахетум̣ на саккоти. тенетам̣ вуччати –

‘‘аггиккхандхо самуддо ча, махиччхо ча̄пи пуггало;

сакат̣ена паччайам̣ дету, тайопете атаппайа̄’’ти.

сантагун̣анигӯханата̄ пана пат̣иггахан̣е ча маттан̃н̃ута̄ аппиччхата̄ на̄ма, та̄йа саманна̄гато пуггало аттани виджджама̄нампи гун̣ам̣ пат̣иччха̄детука̄мата̄йа, ‘‘саддхо сама̄но саддхоти мам̣ джано джа̄на̄тӯти на иччхати. сӣлава̄, павивитто, бахуссуто, а̄раддхавӣрийо, сама̄дхисампанно, пан̃н̃ава̄, кхӣн̣а̄саво сама̄но кхӣн̣а̄савоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати, сеййатха̄пи маджджхантикаттхеро.

тхеро кира маха̄кхӣн̣а̄саво ахоси, паттачӣварам̣ панасса па̄даматтамева аггхати, со асокасса дхаммаран̃н̃о виха̄рамахадивасе сан̇гхаттхеро ахоси. атхасса атилӯкхабха̄вам̣ дисва̄ манусса̄, ‘‘бханте, тхокам̣ бахи хотха̄’’ти а̄хам̣су. тхеро, ‘‘ма̄дисе кхӣн̣а̄саве ран̃н̃о сан̇гахам̣ акаронте ан̃н̃о ко кариссатӣ’’ти патхавийам̣ нимуджджитва̄ сан̇гхаттхерасса уккхиттапин̣д̣ам̣ ган̣хантойева уммуджджи. евам̣ кхӣн̣а̄саво сама̄но, ‘‘кхӣн̣а̄савоти мам̣ джано джа̄на̄тӯ’’ти на иччхати. евам̣ аппиччхо пана бхиккху ануппаннам̣ ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннам̣ ла̄бхам̣ тха̄варам̣ кароти, да̄йака̄нам̣ читтам̣ а̄ра̄дхети, йатха̄ йатха̄ хи со аттано аппиччхата̄йа аппам̣ ган̣ха̄ти, татха̄ татха̄ тасса ватте пасанна̄ манусса̄ бахӯ денти.

апаропи чатуббидхо аппиччхо – паччайааппиччхо дхутан̇гааппиччхо парийаттиаппиччхо адхигамааппиччхоти. таттха чатӯсу паччайесу аппиччхо паччайааппиччхо на̄ма, со да̄йакасса васам̣ джа̄на̄ти, деййадхаммасса васам̣ джа̄на̄ти, аттано тха̄мам̣ джа̄на̄ти. йади хи деййадхаммо баху хоти, да̄йако аппам̣ да̄тука̄мо, да̄йакасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммо аппо, да̄йако бахум̣ да̄тука̄мо, деййадхаммасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммопи баху, да̄йакопи бахум̣ да̄тука̄мо, аттано тха̄мам̣ н̃атва̄ пама̄н̣енева ган̣ха̄ти.

дхутан̇гасама̄да̄насса аттани аттхибха̄вам̣ наджа̄на̄петука̄мо дхутан̇гааппиччхо на̄ма. тасса вибха̄ванаттхам̣ има̄ни ваттхӯни – соса̄никамаха̄суманаттхеро кира сат̣т̣хи васса̄ни суса̄не васи, ан̃н̃о екабхиккхупи на ан̃н̃а̄си, тенева̄ха –

‘‘суса̄не сат̣т̣хи васса̄ни, аббокин̣н̣ам̣ васа̄махам̣;

дутийо мам̣ на джа̄неййа, ахо соса̄никуттамо’’ти.

четийапаббате двебха̄тийаттхера̄ васим̣су. тесу канит̣т̣хо упат̣т̣ха̄кена песита̄ уччхукхан̣д̣ика̄ гахетва̄ джет̣т̣хасса сантикам̣ агама̄си. парибхогам̣, бханте, каротха̄ти. тхерасса ча бхаттакиччам̣ катва̄ мукхам̣ виккха̄ланака̄ло ахоси. со алам̣, а̄вусоти а̄ха. каччи, бханте, ека̄саникаттха̄ти. а̄хара̄вусо, уччхукхан̣д̣ика̄ти пан̃н̃а̄са васса̄ни ека̄санико сама̄нопи дхутан̇гам̣ нигӯхама̄но парибхогам̣ катва̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ пуна дхутан̇гам̣ адхит̣т̣ха̄йа гато.

йо пана са̄кетакатиссаттхеро вийа бахуссутабха̄вам̣ джа̄на̄петум̣ на иччхати, айам̣ парийаттиаппиччхо на̄ма. тхеро кира кхан̣о наттхӣти уддесапарипуччха̄су ока̄сам̣ акаронто маран̣аккхайам̣, бханте, лабхиссатха̄ти чодито ган̣ам̣ виссаджджетва̄ кан̣ика̄рава̄ликасамуддавиха̄рам̣ гато. таттха антовассам̣ тхеранавамаджджхима̄нам̣ упака̄ро хутва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йа упосатхадивасе дхаммакатха̄йа джанатам̣ кхобхетва̄ гато.

йо пана сота̄панна̄дӣсу ан̃н̃атаро хутва̄ сота̄панна̄дибха̄вам̣ джа̄на̄петум̣ на иччхати, айам̣ адхигамааппиччхо на̄ма, тайо кулапутта̄ вийа гхат̣ика̄ракумбхака̄ро вийа ча.

а̄йасма̄ пана пун̣н̣о атриччхатам̣ па̄пиччхатам̣ махиччхатан̃ча паха̄йа саббасо иччха̄пат̣ипаккхабхӯта̄йа алобхасан̇кха̄та̄йа парисуддха̄йа аппиччхата̄йа саманна̄гататта̄ аппиччхо на̄ма ахоси. бхиккхӯнампи, ‘‘а̄вусо, атриччхата̄ па̄пиччхата̄ махиччхата̄ти име дхамма̄ паха̄табба̄’’ти тесу а̄дӣнавам̣ дассетва̄ еварӯпам̣ аппиччхатам̣ сама̄да̄йа ваттитаббанти аппиччхакатхам̣ катхеси. тена вуттам̣ ‘‘аттана̄ ча аппиччхо аппиччхакатхан̃ча бхиккхӯнам̣ катта̄’’ти.

два̄дасавидхасантосаван̣н̣ана̄

ида̄ни аттана̄ ча сантут̣т̣хотиа̄дӣсу висесаттхамева дӣпайисса̄ма. йоджана̄ пана вуттанайенева ведитабба̄. сантут̣т̣хоти итарӣтарапаччайасантосена саманна̄гато. со панеса сантосо два̄дасавидхо хоти. сеййатхидам̣, чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо йатха̄баласантосо йатхаса̄руппасантосоти тивидхо, евам̣ пин̣д̣апа̄та̄дӣсу. тасса̄йам̣ пабхедасам̣ван̣н̣ана̄.

идха бхиккху чӣварам̣ лабхати сундарам̣ ва̄ асундарам̣ ва̄. со тенева йа̄пети ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти, айамасса чӣваре йатха̄ла̄бхасантосо. атха йо пакатидуббало ва̄ хоти а̄ба̄дхаджара̄бхибхӯто ва̄, гаручӣварам̣ па̄рупанто киламати, со сабха̄гена бхиккхуна̄ саддхим̣ там̣ париваттетва̄ лахукена йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса чӣваре йатха̄баласантосо. апаро пан̣ӣтапаччайала̄бхӣ хоти, со пат̣т̣ачӣвара̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣ махаггхачӣварам̣ бахӯни ва̄ пана чӣвара̄ни лабхитва̄ идам̣ тхера̄нам̣ чирапаббаджита̄нам̣ идам̣ бахуссута̄нам̣ анурӯпам̣, идам̣ гила̄на̄нам̣ идам̣ аппала̄бха̄нам̣ хотӯти датва̄ тесам̣ пура̄н̣ачӣварам̣ ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣а̄дито ва̄ нантака̄ни уччинитва̄ техи сан̇гха̄т̣им̣ катва̄ дха̄рентопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса чӣваре йатха̄са̄руппасантосо.

идха пана бхиккху пин̣д̣апа̄там̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со тенева йа̄пети, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти, айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, йенасса парибхуттена апха̄су хоти, со сабха̄гасса бхиккхуно там̣ датва̄ тасса хаттхато саппа̄йабходжанам̣ бхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄баласантосо. апаро бахум̣ пан̣ӣтам̣ пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, со там̣ чӣварам̣ вийа чирапаббаджитабахуссутааппала̄бхигила̄на̄нам̣ датва̄ тесам̣ ва̄ сесакам̣ пин̣д̣а̄йа ва̄ чаритва̄ миссака̄ха̄рам̣ бхун̃джантопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса пин̣д̣апа̄те йатха̄са̄руппасантосо.

идха пана бхиккху сена̄санам̣ лабхати мана̄пам̣ ва̄ амана̄пам̣ ва̄, со тена нева соманассам̣ на пат̣игхам̣ уппа̄дети, антамасо тин̣асантха̄ракена̄пи йатха̄ладдхенева туссати, айамасса сена̄сане йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана аттано пакативируддхам̣ ва̄ бйа̄дхивируддхам̣ ва̄ сена̄санам̣ лабхати, йаттхасса васато апха̄су хоти, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса сантаке саппа̄йасена̄сане васантопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса сена̄сане йатха̄баласантосо. апаро маха̄пун̃н̃о лен̣аман̣д̣апакӯт̣а̄га̄ра̄дӣни бахӯни пан̣ӣтасена̄сана̄ни лабхати, со та̄ни чӣвара̄дӣни вийа чирапаббаджитабахуссутааппала̄бхигила̄на̄нам̣ датва̄ йаттха каттхачи васантопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо. йопи, ‘‘уттамасена̄санам̣ на̄ма пама̄дат̣т̣ха̄нам̣, таттха нисиннасса тхинамиддхам̣ оккамати, нидда̄бхибхӯтасса пуна пат̣ибуджджхато па̄павитакка̄ па̄тубхавантӣ’’ти пат̣исан̃чиккхитва̄ та̄дисам̣ сена̄санам̣ паттампи на сампат̣иччхати, со там̣ пат̣иккхипитва̄ аббхока̄саруккхамӯла̄дӣсу васантопи сантут̣т̣хова хоти, айамписса сена̄сане йатха̄са̄руппасантосо.

идха пана бхиккху бхесаджджам̣ лабхати лӯкхам̣ ва̄ пан̣ӣтам̣ ва̄, со йам̣ лабхати, тенева сантуссати, ан̃н̃ам̣ на паттхети, лабхантопи на ган̣ха̄ти, айамасса гила̄напаччайе йатха̄ла̄бхасантосо. йо пана телена аттхико пха̄н̣итам̣ лабхати, со там̣ сабха̄гасса бхиккхуно датва̄ тасса хаттхато телам̣ гахетва̄ ан̃н̃адева ва̄ парийеситва̄ техи бхесаджджам̣ каронтопи сантут̣т̣хова хоти, айамасса гила̄напаччайе йатха̄баласантосо. апаро маха̄пун̃н̃о бахум̣ теламадхупха̄н̣ита̄дипан̣ӣтабхесаджджам̣ лабхати, со там̣ чӣварам̣ вийа чирапаббаджитабахуссутааппала̄бхигила̄на̄нам̣ датва̄ тесам̣ а̄бхатакена йена кеначи йа̄пентопи сантут̣т̣хова хоти. йо пана екасмим̣ бха̄джане муттахарӣтакам̣ т̣хапетва̄ екасмим̣ чатумадхурам̣, ‘‘ган̣ха, бханте, йадиччхасӣ’’ти вуччама̄но сачасса тесу ан̃н̃атаренапи рого вӯпасаммати, атха муттахарӣтакам̣ на̄ма буддха̄дӣхи ван̣н̣итанти чатумадхурам̣ пат̣иккхипитва̄ муттахарӣтакенева бхесаджджам̣ каронто парамасантут̣т̣хова хоти, айамасса гила̄напаччайе йатха̄са̄руппасантосо.

имесам̣ пана паччекам̣ паччайесу тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ сантоса̄нам̣ йатха̄са̄руппасантосова агго. а̄йасма̄ пун̣н̣о екекасмим̣ паччайе имехи тӣхи сантосехи сантут̣т̣хо ахоси. сантут̣т̣хикатхан̃ча̄ти бхиккхӯнампи ча имам̣ сантут̣т̣хикатхам̣ катта̄ва ахоси.

тивидхапавивекаван̣н̣ана̄

павивиттоти ка̄йапавивеко читтапавивеко упадхипавивекоти имехи тӣхи павивекехи саманна̄гато. таттха еко гаччхати, еко тит̣т̣хати, еко нисӣдати, еко сеййам̣ каппети, еко га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати, еко пат̣иккамати, еко чан̇камамадхит̣т̣ха̄ти, еко чарати, еко вихаратӣти айам̣ ка̄йапавивеко на̄ма. ат̣т̣ха сама̄паттийо пана читтапавивеко на̄ма. нибба̄нам̣ упадхипавивеко на̄ма. вуттампи хетам̣ – ‘‘ка̄йапавивеко ча вивекат̣т̣хака̄йа̄нам̣ неккхамма̄бхирата̄нам̣. читтапавивеко ча парисуддхачитта̄нам̣ парамавода̄наппатта̄нам̣. упадхививеко ча нирупадхӣнам̣ пуггала̄нам̣ висан̇кха̄рагата̄на’’нти (маха̄ни. 57). павивекакатханти бхиккхӯнампи ча имам̣ павивекакатхам̣ катта̄.

пан̃чавидхасам̣саггаван̣н̣ана̄

асам̣сат̣т̣хоти пан̃чавидхена сам̣саггена вирахито. саванасам̣сагго дассанасам̣сагго самуллапанасам̣сагго самбхогасам̣сагго ка̄йасам̣сагготи пан̃чавидхо сам̣сагго. тесу идха бхиккху сун̣а̄ти, ‘‘асукасмим̣ га̄ме ва̄ нигаме ва̄ иттхӣ ва̄ кума̄рика̄ ва̄ абхирӯпа̄ дассанӣйа̄ па̄са̄дика̄ парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гата̄’’ти. со там̣ сутва̄ сам̣сӣдати висӣдати на саккоти брахмачарийам̣ сандха̄ретум̣, сиккха̄дуббалйам̣ ана̄викатва̄ хӣна̄йа̄ваттатӣти евам̣ парехи ва̄ катхӣйама̄нам̣ рӯпа̄дисампаттим̣ аттана̄ ва̄ хаситалапитагӣтасаддам̣ сун̣антасса сотавин̃н̃а̄н̣авӣтхивасена уппанно ра̄го саванасам̣сагго на̄ма. со аниттхигандхапаччекабодхисаттасса ча пан̃чаггал̣ален̣ава̄сӣтиссадахарасса ча васена ведитаббо –

дахаро кира а̄ка̄сена гаччханто гирига̄мава̄сикамма̄радхӣта̄йа пан̃чахи кума̄рӣхи саддхим̣ падумасарам̣ гантва̄ нхатва̄ падума̄ни ча пиландхитва̄ мадхурассарена га̄йантийа̄ саддам̣ сутва̄ ка̄мара̄гена виддхо висеса̄ париха̄йитва̄ анайабйасанам̣ па̄пун̣и. идха бхиккху на хева кхо сун̣а̄ти, апича кхо са̄мам̣ пассати иттхим̣ ва̄ кума̄рим̣ ва̄ абхирӯпам̣ дассанӣйам̣ па̄са̄дикам̣ парама̄йа ван̣н̣апоккхарата̄йа саманна̄гатам̣. со там̣ дисва̄ сам̣сӣдати висӣдати на саккоти брахмачарийам̣ сандха̄ретум̣, сиккха̄дуббалйам̣ ана̄викатва̄ хӣна̄йа̄ваттатӣти евам̣ висабха̄гарӯпам̣ олокентасса пана чаккхувин̃н̃а̄н̣авӣтхивасена уппаннара̄го дассанасам̣сагго на̄ма. со евам̣ ведитаббо –

еко кира дахаро ка̄ладӣгхава̄пидва̄равиха̄рам̣ уддесаттха̄йа гато. а̄чарийо тасса антара̄йам̣ дисва̄ ока̄сам̣ на кароти. со пунаппуннам̣ анубандхати. а̄чарийо саче антога̄ме на чариссаси. дасса̄ми те уддесанти а̄ха. со са̄дхӯти сампат̣иччхитва̄ уддесе нит̣т̣хите а̄чарийам̣ вандитва̄ гаччханто а̄чарийо ме имасмим̣ га̄ме чаритум̣ на дети, ким̣ ну кхо ка̄ран̣анти чӣварам̣ па̄рупитва̄ га̄мам̣ па̄виси, ека̄ куладхӣта̄ пӣтакаваттхам̣ нива̄сетва̄ гехе т̣хита̄ дахарам̣ дисва̄ сан̃джа̄тара̄га̄ ул̣ун̇кена йа̄гум̣ а̄харитва̄ тасса патте паккхипитва̄ ниваттитва̄ ман̃чаке нипаджджи. атха нам̣ ма̄та̄питаро ким̣ амма̄ти пуччхим̣су, два̄рена гатам̣ дахарам̣ лабхама̄на̄ джӣвисса̄ми, алабхама̄на̄ марисса̄мӣти. ма̄та̄питаро вегена гантва̄ га̄мадва̄ре дахарам̣ патва̄ вандитва̄, ‘‘ниваттатха, бханте, бхиккхам̣ ган̣ха̄хӣ’’ти а̄хам̣су. дахаро алам̣ гаччха̄мӣти. те, ‘‘идам̣ на̄ма, бханте, ка̄ран̣а’’нти йа̄читва̄ – ‘‘амха̄кам̣, бханте, гехе еттакам̣ на̄ма дханам̣ аттхи, ека̄йева но дхӣта̄, твам̣ но джет̣т̣хапуттат̣т̣ха̄не т̣хассаси, сукхена сакка̄ джӣвиту’’нти а̄хам̣су. дахаро, ‘‘на майхам̣ имина̄ палибодхена аттхо’’ти ана̄дийитва̄ва пакканто.

ма̄та̄питаро гантва̄, ‘‘амма, на̄саккхимха̄ дахарам̣ ниваттетум̣, йам̣ ан̃н̃ам̣ са̄микам̣ иччхаси, там̣ лабхиссаси, ут̣т̣хехи кха̄да ча пива ча̄’’ти а̄хам̣су. са̄ аниччхантӣ сатта̄хам̣ нира̄ха̄ра̄ хутва̄ ка̄ламака̄си. ма̄та̄питаро тасса̄ сарӣракиччам̣ катва̄ там̣ пӣтакаваттхам̣ дхуравиха̄ре бхиккхусан̇гхасса адам̣су, бхиккхӯ ваттхам̣ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ катва̄ бха̄джайим̣су. еко махаллако аттано кот̣т̣ха̄сам̣ гахетва̄ калйа̄н̣ӣвиха̄рам̣ а̄гато. сопи дахаро четийам̣ вандисса̄мӣти таттхева гантва̄ дива̄т̣т̣ха̄не нисӣди. махаллако там̣ ваттхакхан̣д̣ам̣ гахетва̄, ‘‘имина̄ ме парисса̄ванам̣ вича̄ретха̄’’ти дахарам̣ авоча. дахаро маха̄тхера ‘‘кухим̣ ладдха’’нти а̄ха. со саббам̣ паваттим̣ катхеси. со там̣ сутва̄ва, ‘‘еварӯпа̄йа на̄ма саддхим̣ сам̣ва̄сам̣ на̄латтха’’нти ра̄гаггина̄ дад̣д̣хо таттхева ка̄ламака̄си.

ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ла̄пасалла̄павасена уппаннара̄го пана самуллапанасам̣сагго на̄ма. бхиккхуно бхиккхунийа̄ сантакам̣, бхиккхунийа̄ ва̄ бхиккхусса сантакам̣ гахетва̄ парибхогакаран̣авасена уппаннара̄го самбхогасам̣сагго на̄ма. со евам̣ ведитаббо – маричават̣т̣ивиха̄рамахе кира бхиккхӯнам̣ сатасахассам̣ бхиккхунӣнам̣ навутисахасса̄ни ева ахесум̣. еко са̄ман̣еро ун̣хайа̄гум̣ гахетва̄ гаччханто саким̣ чӣваракан̣н̣е т̣хапеси, саким̣ бхӯмийам̣. ека̄ са̄ман̣ерӣ дисва̄ еттха паттам̣ т̣хапетва̄ йа̄хӣти тха̄лакам̣ ада̄си. те апарабха̄ге екасмим̣ бхайе уппанне парасамуддам̣ агамам̣су. тесу бхиккхунӣ пуретарам̣ агама̄си. са̄, ‘‘еко кира сӣхал̣абхиккху а̄гато’’ти сутва̄ тхерасса сантикам̣ гантва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ нисинна̄, – ‘‘бханте, маричават̣т̣ивиха̄рамахака̄ле тумхе кативасса̄’’ти пуччхи. тада̄хам̣ саттавассикаса̄ман̣еро. твам̣ пана кативасса̄ти? ахам̣ саттавассикаса̄ман̣ерӣйева екасса са̄ман̣ерасса ун̣хайа̄гум̣ гахетва̄ гаччхантасса паттат̣хапанаттхам̣ тха̄лакамада̄синти. тхеро, ‘‘ахам̣ со’’ти ватва̄ тха̄лакам̣ нӣхаритва̄ дассеси. те еттакенева сам̣саггена брахмачарийам̣ сандха̄ретум̣ асакконта̄ двепи сат̣т̣хивассака̄ле виббхамим̣су.

хаттхага̄ха̄дивасена пана уппаннара̄го ка̄йасам̣сагго на̄ма. татридам̣ ваттху – маха̄четийан̇ган̣е кира дахарабхиккхӯ саджджха̄йам̣ ган̣ханти. тесам̣ пит̣т̣хипассе дахарабхиккхунийо дхаммам̣ сун̣анти. татреко дахаро хаттхам̣ паса̄ренто екисса̄ дахарабхиккхунийа̄ ка̄йам̣ чхупи. са̄ там̣ хаттхам̣ гахетва̄ аттано урасмим̣ т̣хапеси, еттакена сам̣саггена двепи виббхамитва̄ гихибха̄вам̣ патта̄.

га̄хага̄хака̄диван̣н̣ана̄

имесу пана пан̃часу сам̣саггесу бхиккхуно бхиккхӯхи саддхим̣ саванадассанасамуллапанасамбхогака̄йапара̄ма̄са̄ ниччампи хонтийева, бхиккхунӣхи саддхим̣ т̣хапетва̄ ка̄йасам̣саггам̣ сеса̄ ка̄лена ка̄лам̣ хонти; татха̄ упа̄сакаупа̄сика̄хи саддхим̣ саббепи ка̄лена ка̄лам̣ хонти. тесу хи килесуппаттито читтам̣ раккхитаббам̣. еко хи бхиккху га̄хага̄хако хоти, еко га̄хамуттако, еко муттага̄хако, еко муттамуттако.

таттха йам̣ бхиккхум̣ манусса̄пи а̄мисена упала̄петва̄ гахан̣авасена упасан̇каманти, бхиккхупи пуппхапхала̄дӣхи упала̄петва̄ гахан̣авасена упасан̇камати, айам̣ га̄хага̄хако на̄ма. йам̣ пана манусса̄ вуттанайена упасан̇каманти, бхиккху даккхин̣еййавасена упасан̇камати, айам̣ га̄хамуттако на̄ма. йасса манусса̄ даккхин̣еййавасена чатта̄ро паччайе денти, бхиккху пуппхапхала̄дӣхи упала̄петва̄ гахан̣авасена упасан̇камати, айам̣ муттага̄хако на̄ма. йасса манусса̄пи даккхин̣еййавасена чатта̄ро паччайе денти, бхиккхупи чӯл̣апин̣д̣апа̄тийатиссаттхеро вийа даккхин̣еййавасена парибхун̃джати, айам̣ муттамуттако на̄ма.

тхерам̣ кира ека̄ упа̄сика̄ два̄даса васса̄ни упат̣т̣хахи. екадивасам̣ тасмим̣ га̄ме агги ут̣т̣хахитва̄ геха̄ни джха̄песи. ан̃н̃есам̣ кулӯпакабхиккхӯ а̄гантва̄ – ‘‘ким̣ упа̄сике, апи кин̃чи бхан̣д̣акам̣ арогам̣ ка̄тум̣ асаккхиттха̄’’ти пат̣исантха̄рам̣ акам̣су. манусса̄, ‘‘амха̄кам̣ ма̄ту кулӯпакаттхеро бхун̃джанавела̄йамева а̄гамиссатӣ’’ти а̄хам̣су. тхеропи пунадивасе бхиккха̄ча̄равелам̣ саллаккхетва̄ва а̄гато. упа̄сика̄ кот̣т̣хаччха̄йа̄йа нисӣда̄петва̄ бхиккхам̣ сампа̄детва̄ ада̄си. тхере бхаттакиччам̣ катва̄ пакканте манусса̄ а̄хам̣су – ‘‘амха̄кам̣ ма̄ту кулӯпакаттхеро бхун̃джанавела̄йамева а̄гато’’ти. упа̄сика̄, ‘‘тумха̄кам̣ кулӯпака̄ тумха̄кам̣йева ануччхавика̄, майхам̣ тхеро майхева ануччхавико’’ти а̄ха. а̄йасма̄ пана манта̄н̣ипутто имехи пан̃чахи сам̣саггехи чатӯхипи париса̄хи саддхим̣ асам̣сат̣т̣хо га̄хамуттако чева муттамуттако ча ахоси. йатха̄ ча сайам̣ асам̣сат̣т̣хо, евам̣ бхиккхӯнампи там̣ асам̣саггакатхам̣ катта̄ ахоси.

а̄раддхавӣрийоти паггахитавӣрийо, парипун̣н̣ака̄йикачетасикавӣрийоти аттхо. йо хи бхиккху гамане уппаннакилесам̣ т̣ха̄нам̣ па̄пун̣итум̣ на дети, т̣ха̄не уппаннакилесам̣ нисаджджам̣, нисаджджа̄йа уппаннакилесам̣ сайанам̣ па̄пун̣итум̣ на дети, мантена кан̣хасаппам̣ уппӣл̣етва̄ ган̣ханто вийа, амиттам̣ гӣва̄йа аккаманто вийа ча вичарати, айам̣ а̄раддхавӣрийо на̄ма. тхеро ча та̄дисо ахоси. бхиккхӯнампи татхева вӣрийа̄рамбхакатхам̣ катта̄ ахоси.

сӣласампаннотиа̄дӣсу сӣланти чатупа̄рисуддхисӣлам̣. сама̄дхӣти випассана̄па̄дака̄ ат̣т̣ха сама̄паттийо. пан̃н̃а̄ти локийалокуттаран̃а̄н̣ам̣. вимуттӣти арийапхалам̣. вимуттин̃а̄н̣адассананти екӯнавӣсативидхам̣ паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. тхеро сайампи сӣла̄дӣхи сампанно ахоси бхиккхӯнампи сӣла̄дикатхам̣ катта̄. сва̄йам̣ дасахи катха̄ваттхӯхи овадатӣти ова̄дако. йатха̄ пана еко овадатийева, сукхумам̣ аттхам̣ париваттетва̄ джа̄на̄петум̣ на саккоти. на евам̣ тхеро. тхеро пана та̄ни даса катха̄ваттхӯни вин̃н̃а̄петӣти вин̃н̃а̄пако. еко вин̃н̃а̄петум̣ саккоти, ка̄ран̣ам̣ дассетум̣ на саккоти. тхеро ка̄ран̣ампи сандассетӣти сандассако. еко виджджама̄нам̣ ка̄ран̣ам̣ дассети, га̄хетум̣ пана на саккоти. тхеро га̄хетумпи саккотӣти сама̄дапако. евам̣ сама̄дапетва̄ пана тесу катха̄ваттхӯсу усса̄хаджананавасена бхиккхӯ самуттеджетӣти самуттеджако. усса̄хаджа̄те ван̣н̣ам̣ ватва̄ сампахам̣сетӣти сампахам̣сако.

пан̃чала̄бхаван̣н̣ана̄

253. суладдхала̄бха̄ти ан̃н̃есампи мануссаттабха̄вапаббаджджа̄дигун̣ала̄бха̄ на̄ма хонти. а̄йасмато пана пун̣н̣асса суладдхала̄бха̄ ете, йасса саттху саммукха̄ евам̣ ван̣н̣о аббхуггатоти аттхо. апича апан̣д̣итехи ван̣н̣акатханам̣ на̄ма на татха̄ ла̄бхо, пан̣д̣итехи ван̣н̣акатханам̣ пана ла̄бхо. гихӣ хи ва̄ ван̣н̣акатханам̣ на татха̄ ла̄бхо, гихӣ хи ‘‘ван̣н̣ам̣ катхесса̄мӣ’’ти, ‘‘амха̄кам̣ аййо сан̣хо сакхило сукхасамбха̄со, виха̄рам̣ а̄гата̄нам̣ йа̄губхаттапха̄н̣ита̄дӣхи сан̇гахам̣ каротӣ’’ти катхенто аван̣н̣амева катхети. ‘‘аван̣н̣ам̣ катхесса̄мӣ’’ти ‘‘айам̣ тхеро мандамандо вийа абалабало вийа бха̄кут̣икабха̄кут̣ико вийа наттхи имина̄ саддхим̣ висса̄со’’ти катхенто ван̣н̣амева катхети. сабрахмача̄рӣхипи саттху параммукха̄ ван̣н̣акатханам̣ на татха̄ ла̄бхо, саттху саммукха̄ пана атила̄бхоти имампи аттхавасам̣ пат̣ичча ‘‘суладдхала̄бха̄’’ти а̄ха. анумасса анумасса̄ти даса катха̄ваттхӯни анупависитва̄ анупависитва̄. тан̃ча саттха̄ аббханумодатӣти тан̃часса ван̣н̣ам̣ еваметам̣ аппиччхо ча со бхиккху сантут̣т̣хо ча со бхиккхӯти анумодати. ити вин̃н̃ӯхи ван̣н̣абха̄санам̣ еко ла̄бхо, сабрахмача̄рӣхи еко, саттху саммукха̄ еко, анумасса анумасса еко, саттха̄ра̄ аббханумоданам̣ екоти име пан̃ча ла̄бхе сандха̄йа ‘‘суладдхала̄бха̄’’ти а̄ха. када̄чӣти кисмин̃чидева ка̄ле. карахачӣти тассева вевачанам̣. аппева на̄ма сийа̄ кочидева катха̄салла̄поти апи на̄ма кочи катха̄самуда̄ча̄ропи бхавеййа. тхерена кира а̄йасма̄ пун̣н̣о нева дит̣т̣хапуббо, насса дхаммакатха̄ сутапубба̄. ити со тасса дассанампи дхаммакатхампи паттхайама̄но евама̄ха.

ча̄рика̄диван̣н̣ана̄

254. йатха̄бхирантанти йатха̄аджджха̄сайам̣ вихаритва̄. буддха̄нан̃хи екасмим̣ т̣ха̄не васанта̄нам̣ чха̄йӯдака̄дивипаттим̣ ва̄ аппха̄сукасена̄санам̣ ва̄, манусса̄нам̣ ассаддха̄дибха̄вам̣ ва̄ а̄гамма анабхирати на̄ма наттхи. тесам̣ сампаттийа̄ ‘‘идха пха̄су вихара̄ма̄’’ти абхирамитва̄ чиравиха̄ропи наттхи. йаттха пана татха̄гате вихаранте сатта̄ саран̣есу ва̄ патит̣т̣хаханти, сӣла̄ни ва̄ сама̄дийанти, паббаджанти ва̄, тато сота̄паттимагга̄дӣнам̣ ва̄ пана тесам̣ упаниссайо хоти. таттха буддха̄ сатте та̄су сампаттӣсу патит̣т̣ха̄панааджджха̄сайена васанти; та̄сам̣ абха̄ве паккаманти. тена вуттам̣ – ‘‘йатха̄аджджха̄сайам̣ вихаритва̄’’ти. ча̄рикам̣ чарама̄ноти аддха̄нагаманам̣ гаччханто. ча̄рика̄ ча на̄меса̄ бхагавато дувидха̄ хоти туритача̄рика̄ ча, атуритача̄рика̄ ча.

таттха дӯрепи бодханеййапуггалам̣ дисва̄ тасса бодханаттха̄йа сахаса̄ гаманам̣ туритача̄рика̄ на̄ма. са̄ маха̄кассапапаччуггамана̄дӣсу дат̣т̣хабба̄. бхагава̄ хи маха̄кассапам̣ паччуггаччханто мухуттена тига̄вутам̣ маггам̣ агама̄си, а̄л̣авакассаттха̄йа тим̣сайоджанам̣, татха̄ ан̇гулима̄ласса. пуккуса̄тисса пана пан̃чачатта̄лӣсайоджанам̣, маха̄каппинасса вӣсайоджанасатам̣, кхадираванийассаттха̄йа сатта йоджанасата̄ни агама̄си; дхаммасена̄патино саддхивиха̄рикасса ванава̄сӣтиссаса̄ман̣ерасса тига̄вута̄дхикам̣ вӣсайоджанасатам̣.

екадивасам̣ кира тхеро, ‘‘тиссаса̄ман̣ерасса сантикам̣, бханте, гаччха̄мӣ’’ти а̄ха. бхагава̄, ‘‘ахампи гамисса̄мӣ’’ти ватва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси – ‘‘а̄нанда, вӣсатисахасса̄нам̣ чхал̣абхин̃н̃а̄нам̣ а̄рочехи – ‘бхагава̄ ванава̄сӣтиссаса̄ман̣ерасса сантикам̣ гамиссатӣ’’’ти. тато дутийадивасе вӣсатисахассакхӣн̣а̄савапаривуто а̄ка̄се уппатитва̄ вӣсайоджанасатаматтхаке тасса гочарага̄мадва̄ре отаритва̄ чӣварам̣ па̄рупи. каммантам̣ гаччхама̄на̄ манусса̄ дисва̄, ‘‘саттха̄, бхо, а̄гато, ма̄ каммантам̣ агамиттха̄’’ти ватва̄ а̄сана̄ни пан̃н̃апетва̄ йа̄гум̣ датва̄ па̄наваттам̣ каронта̄, ‘‘кухим̣, бханте, бхагава̄ гаччхатӣ’’ти дахарабхиккхӯ пуччхим̣су. упа̄сака̄, на бхагава̄ ан̃н̃аттха гаччхати, идхева тиссаса̄ман̣ерасса дассанаттха̄йа а̄гатоти. те ‘‘амха̄кам̣ кира кулӯпакаттхерасса дассанаттха̄йа саттха̄ а̄гато, но вата но тхеро ораматтако’’ти соманассаджа̄та̄ ахесум̣.

атха бхагавато бхаттакиччапарийоса̄не са̄ман̣еро га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ‘‘упа̄сака̄ маха̄ бхиккхусан̇гхо’’ти пуччхи. атхасса те, ‘‘саттха̄, бханте, а̄гато’’ти а̄рочесум̣, со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пин̣д̣апа̄тена а̄пуччхи. саттха̄ тасса паттам̣ хаттхена гахетва̄, ‘‘алам̣, тисса, нит̣т̣хитам̣ бхаттакичча’’нти а̄ха. тато упаджджха̄йам̣ а̄пуччхитва̄ аттано патта̄сане нисӣдитва̄ бхаттакиччамака̄си. атхасса бхаттакиччапарийоса̄не саттха̄ ман̇галам̣ ватва̄ никкхамитва̄ га̄мадва̄ре т̣хатва̄, ‘‘катаро те, тисса, васанат̣т̣ха̄нам̣ гаманамагго’’ти а̄ха. ‘‘айам̣ бхагава̄’’ти. маггам̣ десайама̄но пурато йа̄хи тисса̄ти. бхагава̄ кира садевакасса локасса маггадесако сама̄нопи ‘‘сакалатига̄вуте магге са̄ман̣ерам̣ дат̣т̣хум̣ лаччха̄мӣ’’ти там̣ маггадесакамака̄си.

со аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ бхагавато ваттамака̄си. атха нам̣ бхагава̄, ‘‘катаро те, тисса, чан̇камо’’ти пуччхитва̄ таттха гантва̄ са̄ман̣ерасса нисӣданапа̄са̄н̣е нисӣдитва̄, ‘‘тисса, имасмим̣ т̣ха̄не сукхам̣ васасӣ’’ти пуччхи. со а̄ха – ‘‘а̄ма, бханте, имасмим̣ ме т̣ха̄не васантасса сӣхабйаггхахаттхимигамора̄дӣнам̣ саддам̣ сун̣ато аран̃н̃асан̃н̃а̄ уппаджджати, та̄йа сукхам̣ васа̄мӣ’’ти. атха нам̣ бхагава̄, ‘‘тисса, бхиккхусан̇гхам̣ саннипа̄техи, буддхада̄йаджджам̣ те дасса̄мӣ’’ти ватва̄ саннипатите бхиккхусан̇гхе упасампа̄детва̄ аттано васанат̣т̣ха̄намева агама̄сӣти. айам̣ туритача̄рика̄ на̄ма.

йам̣ пана га̄манигамапат̣ипа̄т̣ийа̄ девасикам̣ йоджанад̣д̣хайоджанавасена пин̣д̣апа̄тачарийа̄дӣхи локам̣ анугган̣хантасса гаманам̣, айам̣ атуритача̄рика̄ на̄ма. имам̣ пана ча̄рикам̣ чаранто бхагава̄ маха̄ман̣д̣алам̣ маджджхимаман̣д̣алам̣ антимаман̣д̣аланти имесам̣ тин̣н̣ам̣ ман̣д̣ала̄нам̣ ан̃н̃атарасмим̣ чарати. таттха маха̄ман̣д̣алам̣ навайоджанасатикам̣, маджджхимаман̣д̣алам̣ чхайоджанасатикам̣, антимаман̣д̣алам̣ тийоджанасатикам̣. йада̄ маха̄ман̣д̣але ча̄рикам̣ чаритука̄мо хоти, маха̄пава̄ран̣а̄йа пава̄ретва̄ па̄т̣ипададивасе маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро никкхамати. саманта̄ йоджанасатам̣ екакола̄халам̣ ахоси, пуримам̣ пуримам̣ а̄гата̄ нимантетум̣ лабханти; итаресу двӣсу ман̣д̣алесу сакка̄ро маха̄ман̣д̣але осарати. татра бхагава̄ тесу тесу га̄манигамесу ека̄хам̣ двӣхам̣ васанто маха̄джанам̣ а̄мисапат̣иггахена анугган̣ханто дхаммада̄нена часса виват̣т̣ӯпанисситам̣ кусалам̣ вад̣д̣хенто навахи ма̄сехи ча̄рикам̣ парийоса̄пети.

саче пана антовассе бхиккхӯнам̣ саматхавипассана̄ тарун̣а̄ хоти, маха̄пава̄ран̣а̄йа апава̄ретва̄ пава̄ран̣а̄сан̇гахам̣ датва̄ каттикапун̣н̣ама̄йа пава̄ретва̄ мигасирасса пат̣хамадивасе маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро никкхамитва̄ маджджхимаман̣д̣алам̣ осарати. ан̃н̃енапи ка̄ран̣ена маджджхимаман̣д̣але ча̄рикам̣ чаритука̄мо чатума̄сам̣ васитва̄ва никкхамати. вуттанайенева итаресу двӣсу ман̣д̣алесу сакка̄ро маджджхимаман̣д̣але осарати. бхагава̄ пуриманайенева локам̣ анугган̣ханто ат̣т̣хахи ма̄сехи ча̄рикам̣ парийоса̄пети.

саче пана чатума̄сам̣ вут̣т̣хавассасса̄пи бхагавато венеййасатта̄ апарипаккиндрийа̄ хонти, тесам̣ индрийапарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но апарампи екам̣ ма̄сам̣ ва̄ двитичатума̄сам̣ ва̄ таттхева васитва̄ маха̄бхиккхусан̇гхапарива̄ро никкхамати. вуттанайенева итаресу двӣсу ман̣д̣алесу сакка̄ро антоман̣д̣але осарати. бхагава̄ пуриманайенева локам̣ анугган̣ханто саттахи ва̄ чхахи ва̄ пан̃чахи ва̄ чатӯхи ва̄ ма̄сехи ча̄рикам̣ парийоса̄пети. ити имесу тӣсу ман̣д̣алесу йаттха каттхачи ча̄рикам̣ чаранто на чӣвара̄дихету чарати. атха кхо йе дуггата̄ ба̄ла̄ джин̣н̣а̄ бйа̄дхита̄, те када̄ татха̄гатам̣ а̄гантва̄ пассиссанти? майи пана ча̄рикам̣ чаранте маха̄джано татха̄гатадассанам̣ лабхиссати, таттха кечи читта̄ни паса̄дессанти, кечи ма̄ла̄дӣхи пӯджессанти, кечи кат̣аччхубхиккхам̣ дассанти, кечи миччха̄дассанам̣ паха̄йа самма̄дит̣т̣хика̄ бхависсанти, там̣ тесам̣ бхависсати дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄ти евам̣ лока̄нукампа̄йа ча̄рикам̣ чарати.

апича чатӯхи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти – джан̇гха̄виха̄равасена сарӣрапха̄сукаттха̄йа, аттхуппаттика̄лам̣ абхикан̇кханаттха̄йа, бхикхӯнам̣ сиккха̄падам̣ пан̃н̃а̄панаттха̄йа, таттха таттха парипа̄кагатиндрийе бодханеййасатте бодханаттха̄йа̄ти. апарехипи чатӯхи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти – буддхам̣ саран̣ам̣ гаччхиссантӣти ва̄, дхаммам̣ саран̣ам̣ гаччхиссантӣти ва̄, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гаччхиссантӣти ва̄, махата̄ дхаммавассена чатассо париса̄ сантаппесса̄мӣти ва̄ти. апарехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти – па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамиссантӣти ва̄, адинна̄да̄на̄… ка̄месумиччха̄ча̄ра̄… муса̄ва̄да̄… сура̄мерайамаджджапама̄дат̣т̣ха̄на̄ вирамиссантӣти ва̄ти. апарехи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти – пат̣хамаджджха̄нам̣ пат̣илабхиссантӣти ва̄, дутийам̣…пе… невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ пат̣илабхиссантӣти ва̄ти. апарехи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи буддха̄ бхагаванто ча̄рикам̣ чаранти – сота̄паттимаггам̣ адхигамиссантӣти ва̄, сота̄паттипхалам̣…пе… арахаттапхалам̣ саччхикариссантӣти ва̄ти. айам̣ атуритача̄рика̄, са̄ идха адхиппета̄. са̄ панеса̄ дувидха̄ хоти нибаддхача̄рика̄, анибаддхача̄рика̄ ча. таттха йам̣ екассева бодханеййасаттасса аттха̄йа гаччхати, айам̣ нибаддхача̄рика̄ на̄ма. йам̣ пана га̄манигаманагарапат̣ипа̄т̣ивасена чарати, айам̣ анибаддхача̄рика̄ на̄ма. еса̄ идха адхиппета̄.

сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ти сена̄санам̣ пат̣иса̄метва̄. там̣ пана пат̣иса̄менто тхеро на чӯл̣апаттамаха̄патта-чӯл̣атха̄лакамаха̄тха̄лака-пат̣т̣ун̣н̣ачӣвара-дукӯлачӣвара̄дӣнам̣ бхан̣д̣икам̣ катва̄ саппитела̄дӣнам̣ ва̄ пана гхат̣е пӯра̄петва̄ габбхе нидахитва̄ два̄рам̣ пидха̄йа кун̃чикамуддика̄дӣни йоджа̄песи. ‘‘саче на хоти бхиккху ва̄ са̄ман̣еро ва̄ а̄ра̄мико ва̄ упа̄сако ва̄, чатӯсу па̄са̄н̣есу ман̃че ман̃чам̣ а̄ропетва̄ пӣт̣хе пӣт̣хам̣ а̄ропетва̄ чӣваравам̣се ва̄ чӣварараджджуйа̄ ва̄ упари пун̃джам̣ катва̄ два̄рава̄тапа̄нам̣ тхакетва̄ паккамитабба’’нти (чӯл̣ава. 361) вачанато пана нева̄сикам̣ бхиккхум̣ а̄пуччханаматтакенева пат̣иса̄меси.

йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ пакка̄мӣти саттху дассанака̄мо хутва̄ йена диса̄бха̄гена са̄ваттхи тена пакка̄ми. паккаманто ча на суддходанамаха̄ра̄джасса а̄роча̄петва̄ саппителамадхупха̄н̣ита̄дӣни га̄ха̄петва̄ пакканто. йӯтхам̣ паха̄йа никкханто пана маттахаттхӣ вийа, асаха̄йакиччо сӣхо вийа, паттачӣвараматтам̣ а̄да̄йа екакова пакка̄ми. касма̄ панеса пан̃часатехи аттано антева̄сикехи саддхим̣ ра̄джагахам̣ агантва̄ ида̄ни никкхантоти? ра̄джагахам̣ капилаваттхуто дӯрам̣ сат̣т̣хийоджана̄ни, са̄ваттхи пана пан̃чадаса. саттха̄ ра̄джагахато пан̃чачатта̄лӣсайоджанам̣ а̄гантва̄ са̄ваттхийам̣ вихарати, ида̄ни а̄санно джа̄тоти сутва̄ никкхамӣти ака̄ран̣аметам̣. буддха̄нам̣ сантикам̣ гаччханто хи еса йоджанасахассампи гаччхеййа, тада̄ пана ка̄йавивеко на сакка̄ ладдхунти. бахӯхи саддхим̣ гаманака̄ле хи екасмим̣ гаччха̄ма̄ти ваданте еко идхева васа̄ма̄ти вадати. екасмим̣ васа̄ма̄ти ваданте еко гаччха̄ма̄ти вадати. тасма̄ иччхитиччхитаккхан̣е сама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдитум̣ ва̄ пха̄сукасена̄сане ка̄йавивекам̣ ладдхум̣ ва̄ на сакка̄ хоти, екакасса пана там̣ саббам̣ сулабхам̣ хотӣти тада̄ агантва̄ ида̄ни пакка̄ми.

ча̄рикам̣ чарама̄ноти еттха кин̃ча̄пи айам̣ ча̄рика̄ на̄ма маха̄джанасан̇гахаттхам̣ буддха̄нам̣йева лаббхати, буддхе упа̄да̄йа пана рул̣хӣсаддена са̄вака̄нампи вуччати килан̃джа̄дӣхи катам̣ бӣджанампи та̄лаван̣т̣ам̣ вийа. йена бхагава̄ти са̄ваттхийа̄ авидӯре екасмим̣ га̄маке пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо джетаванам̣ пависитва̄ са̄рипуттаттхерасса ва̄ маха̄моггалла̄наттхерасса ва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ па̄де дховитва̄ маккхетва̄ па̄нӣйам̣ ва̄ па̄накам̣ ва̄ пивитва̄ тхокам̣ виссамитва̄ саттха̄рам̣ пассисса̄мӣти читтампи ануппа̄детва̄ уджукам̣ гандхакут̣ипаривен̣амева агама̄си. тхерасса хи саттха̄рам̣ дат̣т̣хука̄масса ан̃н̃ена бхиккхуна̄ киччам̣ наттхи. тасма̄ ра̄хулам̣ ва̄ а̄нандам̣ ва̄ гахетва̄ ока̄сам̣ ка̄ретва̄ саттха̄рам̣ пассисса̄мӣти евампи читтам̣ на уппа̄деси.

тхеро хи сайамева буддхаса̄сане валлабхо ран̃н̃о сан̇га̄мавиджайамаха̄йодхо вийа. йатха̄ хи та̄дисасса йодхасса ра̄джа̄нам̣ дат̣т̣хука̄масса ан̃н̃ам̣ севитва̄ дассанакаммам̣ на̄ма наттхи; валлабхата̄йа сайамева пассати. евам̣ тхеропи буддхаса̄сане валлабхо, тасса ан̃н̃ам̣ севитва̄ саттхудассанакиччам̣ наттхӣти па̄де дховитва̄ па̄дапун̃чханамхи пун̃чхитва̄ йена бхагава̄ тенупасан̇ками. бхагава̄пи ‘‘паччӯсака̄лейева манта̄н̣ипутто а̄гамиссатӣ’’ти аддаса. тасма̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ сӯчигхат̣икам̣ адатва̄ва даратхам̣ пат̣иппассамбхетва̄ ут̣т̣ха̄йа нисӣди. тхеро кава̄т̣ам̣ пан̣а̄метва̄ гандхакут̣им̣ пависитва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ нисӣди. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти бхагава̄ дхаммим̣ катхам̣ катхенто чӯл̣агосин̇гасутте (ма. ни. 1.325 а̄дайо) тин̣н̣ам̣ кулапутта̄нам̣ са̄маггираса̄нисам̣сам̣ катхеси; секкхасутте (ма. ни. 2.22 а̄дайо) а̄васатха̄нисам̣сам̣, гхат̣ика̄расутте (ма. ни. 2.282 а̄дайо) сатипат̣ила̄бхикам̣ пуббенива̄саппат̣исам̣йуттакатхам̣; рат̣т̣хапа̄ласутте (ма. ни. 2.304) чатта̄ро дхаммуддесе, селасутте (ма. ни. 2.396 а̄дайо) па̄нака̄нисам̣сакатхам̣, упаккилесасутте (ма. ни. 3.236 а̄дайо) бхагуттхерасса дхаммакатхам̣ катхенто екӣбха̄ве а̄нисам̣сам̣ катхеси. имасмим̣ пана ратхавинӣте а̄йасмато пун̣н̣асса катхенто дасакатха̄ваттхуниссайам̣ анантанайам̣ на̄ма дассеси пун̣н̣а, айампи аппиччхакатха̄йева сантосакатха̄йева̄ти. пат̣исамбхида̄паттасса са̄вакасса веланте т̣хатва̄ маха̄самудде хаттхаппаса̄ран̣ам̣ вийа ахоси.

йена андхавананти тада̄ кира паччха̄бхатте джетаванам̣ а̄кин̣н̣ам̣ хоти, бахӯ кхаттийабра̄хман̣а̄дайо джетаванам̣ осаранти; ран̃н̃о чаккаваттисса кхандха̄ва̄рат̣т̣ха̄нам̣ вийа хоти, на сакка̄ павивекам̣ лабхитум̣. андхаванам̣ пана падха̄нагхарасадисам̣ павивиттам̣, тасма̄ йенандхаванам̣ тенупасан̇ками. касма̄ пана маха̄тхере на аддаса? евам̣ кирасса ахоси – ‘‘са̄йанхасамайе а̄гантва̄ маха̄тхере дисва̄ пуна дасабалам̣ пассисса̄ми, евам̣ маха̄тхера̄нам̣ екам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ бхависсати, саттху две бхависсанти, тато саттха̄рам̣ вандитва̄ мама васанат̣т̣ха̄намева гамисса̄мӣ’’ти.

саттависуддхипан̃хаван̣н̣ана̄

256. абхин̣хам̣ киттайама̄но ахосӣти пунаппунам̣ ван̣н̣ам̣ киттайама̄но виха̄си. тхеро кира тато пат̣т̣ха̄йа дивасе дивасе сан̇гхамаджджхе ‘‘пун̣н̣о кира на̄ма манта̄н̣ипутто чатӯхи париса̄хи саддхим̣ асам̣сат̣т̣хо, со дасабаласса дассанаттха̄йа а̄гамиссати; каччи ну кхо мам̣ адисва̄ва гамиссатӣ’’ти тхеранавамаджджхима̄нам̣ сатикаран̣аттхам̣ а̄йасмато пун̣н̣асса гун̣ам̣ бха̄сати. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘махаллакабхиккхӯ на̄ма на саббака̄лам̣ антовиха̄ре хонти; гун̣акатха̄йа панасса катхита̄йа йо ча нам̣ бхиккхум̣ пассиссати; со а̄гантва̄ а̄рочессатӣ’’ти. атха̄йам̣ тхерассева саддхивиха̄рико там̣ а̄йасмантам̣ манта̄н̣ипуттам̣ паттачӣварама̄да̄йа гандхакут̣им̣ пависантам̣ аддаса. катхам̣ пана нам̣ еса ан̃н̃а̄сӣти? пун̣н̣а, пун̣н̣а̄ти ватва̄ катхентасса бхагавато дхаммакатха̄йа ан̃н̃а̄си – ‘‘айам̣ со тхеро, йасса ме упаджджха̄йо абхин̣хам̣ киттайама̄но хотӣ’’ти. ити со а̄гантва̄ тхерасса а̄рочеси. нисӣданам̣ а̄да̄йа̄ти нисӣданам̣ на̄ма садасам̣ вуччати ава̄йимам̣. тхеро пана чаммакхан̣д̣ам̣ гахетва̄ агама̄си. пит̣т̣хито пит̣т̣хитоти паччхато паччхато. сӣса̄нулокӣти йо уннатат̣т̣ха̄не пит̣т̣хим̣ пассанто ниннат̣т̣ха̄не сӣсам̣ пассанто гаччхати, айампи сӣса̄нулокӣти вуччати. та̄дисо хутва̄ анубандхи. тхеро хи кин̃ча̄пи сам̣йатападасаддата̄йа ачча̄санно хутва̄ гаччхантопи падасаддена на ба̄дхати, ‘‘на̄йам̣ саммоданака̄ло’’ти н̃атва̄ пана на ачча̄санно, андхаванам̣ на̄ма махантам̣, екасмим̣ т̣ха̄не нилӣнам̣ апассантена, а̄вусо пун̣н̣а, пун̣н̣а̄ти апха̄сукасаддо ка̄таббо хотӣти нисиннат̣т̣ха̄наджа̄нанаттхам̣ на̄тидӯре хутва̄ сӣса̄нулокӣ агама̄си. дива̄виха̄рам̣ нисӣдӣти дива̄виха̄раттха̄йа нисӣди.

таттха а̄йасма̄пи пун̣н̣о удиччабра̄хман̣аджаччо, са̄рипуттаттхеропи. пун̣н̣аттхеропи суван̣н̣аван̣н̣о, са̄рипуттаттхеропи. пун̣н̣аттхеропи арахаттапхаласама̄паттисама̄панно, са̄рипуттаттхеропи. пун̣н̣аттхеропи каппасатасахассам̣ абхинӣха̄расампанно, са̄рипуттаттхеропи каппасатасахасса̄дхикам̣ екамасан̇кхйеййам̣. пун̣н̣аттхеропи пат̣исамбхида̄патто маха̄кхӣн̣а̄саво, са̄рипуттаттхеропи. ити екам̣ канакагухам̣ павит̣т̣ха̄ две сӣха̄ вийа, екам̣ виджамбханабхӯмим̣ отин̣н̣а̄ две бйаггха̄ вийа, екам̣ супуппхитаса̄лаванам̣ павит̣т̣ха̄ две чхаддантана̄гара̄джа̄но вийа, екам̣ симбаливанам̣ павит̣т̣ха̄ две супан̣н̣ара̄джа̄но вийа, екам̣ нарава̄ханайа̄нам̣ абхирул̣ха̄ две вессаван̣а̄ вийа, екам̣ пан̣д̣укамбаласилам̣ абхинисинна̄ две сакка̄ вийа, екавима̄наббхантарагата̄ две ха̄ритамаха̄брахма̄но вийа ча те двепи бра̄хман̣аджачча̄ двепи суван̣н̣аван̣н̣а̄ двепи сама̄паттила̄бхино двепи абхинӣха̄расампанна̄ двепи пат̣исамбхида̄патта̄ маха̄кхӣн̣а̄сава̄ екам̣ ванасан̣д̣ам̣ анупавит̣т̣ха̄ там̣ ванат̣т̣ха̄нам̣ собхайим̣су.

бхагавати но, а̄вусо, брахмачарийам̣ вуссатӣти, а̄вусо, ким̣ амха̄кам̣ бхагавато сантике а̄йасмата̄ брахмачарийам̣ вуссатӣти? идам̣ а̄йасма̄ са̄рипутто тасса бхагавати брахмачарийава̄сам̣ джа̄нантопи катха̄самут̣т̣ха̄панаттхам̣ пуччхи. пуримакатха̄йа хи аппатит̣т̣хита̄йа паччхимакатха̄ на джа̄йати, тасма̄ евам̣ пуччхи. тхеро ануджа̄нанто ‘‘евама̄вусо’’ти а̄ха. атхасса пан̃хависсаджджанам̣ сотука̄мо а̄йасма̄ са̄рипутто ‘‘ким̣ ну кхо а̄вусо сӣлависуддхаттхам̣ бхагавати брахмачарийам̣ вуссатӣ’’ти пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта висуддхийо пуччхи. та̄сам̣ виттха̄ракатха̄ висуддхимагге вутта̄. а̄йасма̄ пана пун̣н̣о йасма̄ чатупа̄рисуддхисӣла̄дӣсу т̣хитасса̄пи брахмачарийава̄со маттхакам̣ на па̄пун̣а̄ти, тасма̄, ‘‘но хидам̣, а̄вусо’’ти саббам̣ пат̣иккхипи.

киматтхам̣ чараха̄вусоти йади сӣлависуддхиа̄дӣнам̣ аттха̄йа брахмачарийам̣ на вуссати, атха киматтхам̣ вуссатӣти пуччхи. анупа̄да̄паринибба̄наттхам̣ кхо, а̄вусоти еттха анупа̄да̄паринибба̄нам̣ на̄ма аппаччайапаринибба̄нам̣. дведха̄ упа̄да̄на̄ни гахан̣ӯпа̄да̄нан̃ча паччайӯпа̄да̄нан̃ча. гахан̣ӯпа̄да̄нам̣ на̄ма ка̄мупа̄да̄на̄дикам̣ чатуббидхам̣, паччайӯпа̄да̄нам̣ на̄ма авиджджа̄паччайа̄ сан̇кха̄ра̄ти евам̣ вуттапаччайа̄. таттха гахан̣ӯпа̄да̄нава̄дино а̄чарийа̄ анупа̄да̄паринибба̄нанти чатӯсу упа̄да̄несу ан̃н̃атарена̄пи кан̃чи дхаммам̣ аггахетва̄ паваттам̣ арахаттапхалам̣ анупа̄да̄паринибба̄нанти катхенти. тан̃хи на ча упа̄да̄насампайуттам̣ хутва̄ кан̃чи дхаммам̣ упа̄дийати, килеса̄нан̃ча париниббутанте джа̄татта̄ паринибба̄нанти вуччати. паччайӯпа̄да̄нава̄дино пана анупа̄да̄паринибба̄нанти аппаччайапаринибба̄нам̣. паччайавасена ануппаннам̣ асан̇кхатам̣ аматадха̄тумева анупа̄да̄паринибба̄нанти катхенти. айам̣ анто, айам̣ кот̣и, айам̣ нит̣т̣ха̄. аппаччайапаринибба̄нам̣ паттасса хи брахмачарийава̄со маттхакам̣ патто на̄ма хоти, тасма̄ тхеро ‘‘анупа̄да̄паринибба̄наттха’’нти а̄ха. атха нам̣ ануйун̃джанто а̄йасма̄ са̄рипутто ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, сӣлависуддхи анупа̄да̄паринибба̄на’’нти пуна пуччхам̣ а̄рабхи.

258. тхеропи саббапариваттесу татхева пат̣иккхипитва̄ парийоса̄не досам̣ дассенто сӣлависуддхим̣ че, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха пан̃н̃апеййа̄ти йади пан̃н̃апеййа. саупа̄да̄нам̣йева сама̄нам̣ анупа̄да̄паринибба̄нам̣ пан̃н̃апеййа̄ти сан̇гахан̣адхаммамева ниггахан̣адхаммам̣ саппаччайадхаммамева аппаччайадхаммам̣ сан̇кхатадхаммамева асан̇кхатадхамманти пан̃н̃апеййа̄ти аттхо. н̃а̄н̣адассанависуддхийам̣ пана саппаччайадхаммамева аппаччайадхаммам̣ сан̇кхатадхаммамева асан̇кхатадхамманти пан̃н̃апеййа̄ти айамева аттхо гахетаббо. путхуджджано хи, а̄вусоти еттха ват̣т̣а̄нугато локийаба̄лапутхуджджано дат̣т̣хаббо. со хи чатупа̄рисуддхисӣламаттасса̄пи абха̄вато саббасо ан̃н̃атра имехи дхаммехи. тена хӣти йена ка̄ран̣ена екачче пан̣д̣ита̄ упама̄йа аттхам̣ джа̄нанти, тена ка̄ран̣ена упамам̣ те карисса̄мӣти аттхо.

саттаратхавинӣтаван̣н̣ана̄

259. сатта ратхавинӣта̄нӣти винӣтаасса̄джа̄нийайутте сатта ратхе. йа̄вадева, читтависуддхаттха̄ти, а̄вусо, айам̣ сӣлависуддхи на̄ма, йа̄вадева, читтависуддхаттха̄. читтависуддхаттха̄ти ниссаккавачанаметам̣. айам̣ панеттха аттхо, йа̄вадева, читтависуддхисан̇кха̄та̄ аттха̄, та̄ва айам̣ сӣлависуддхи на̄ма иччхитабба̄. йа̄ пана айам̣ читтависуддхи, еса̄ сӣлависуддхийа̄ аттхо, айам̣ кот̣и, идам̣ парийоса̄нам̣, читтависуддхийам̣ т̣хитасса хи сӣлависуддхикиччам̣ катам̣ на̄ма хотӣти. еса найо саббападесу.

идам̣ панеттха опаммасам̣санданам̣ – ра̄джа̄ пасенади косало вийа хи джара̄маран̣абхӣруко йога̄вачаро дат̣т̣хаббо. са̄ваттхинагарам̣ вийа сакка̄йанагарам̣, са̄кетанагарам̣ вийа нибба̄нанагарам̣, ран̃н̃о са̄кете вад̣д̣хиа̄вахасса сӣгхам̣ гантва̄ па̄пун̣итаббасса ачча̄йикасса киччасса уппа̄дака̄ло вийа йогино анабхисамета̄нам̣ чатуннам̣ арийасачча̄нам̣ абхисамайакиччасса уппа̄дака̄ло. сатта ратхавинӣта̄ни вийа сатта висуддхийо, пат̣хамам̣ ратхавинӣтам̣ а̄рул̣хака̄ло вийа сӣлависуддхийам̣ т̣хитака̄ло, пат̣хамаратхавинӣта̄дӣхи дутийа̄дӣни а̄рул̣хака̄ло вийа сӣлависуддхиа̄дӣхи читтависуддхиа̄дӣсу т̣хитака̄ло. саттамена ратхавинӣтена са̄кете антепурадва̄ре оруйха упарипа̄са̄де н̃а̄тимиттаган̣апаривутасса сурасабходжанапарибхогака̄ло вийа йогино н̃а̄н̣адассанависуддхийа̄ саббакилесе кхепетва̄ дхаммаварапа̄са̄дам̣ а̄руйха паропан̣н̣а̄сакусаладхаммапарива̄расса нибба̄на̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ ниродхасайане нисиннасса локуттарасукха̄нубхаванака̄ло дат̣т̣хаббо.

ити а̄йасмантам̣ пун̣н̣ам̣ дасакатха̄ваттхула̄бхим̣ дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхеро сатта висуддхийо пуччхи. а̄йасма̄ пун̣н̣о даса катха̄ваттхӯни виссаджджеси. евам̣ пуччханто пана дхаммасена̄пати ким̣ джа̄нитва̄ пуччхи, уда̄ху аджа̄нитва̄? титтхакусало ва̄ пана хутва̄ висайасмим̣ пуччхи, уда̄ху атиттхакусало хутва̄ ависайасмим̣? пун̣н̣аттхеропи ча ким̣ джа̄нитва̄ виссаджджеси, уда̄ху аджа̄нитва̄? титтхакусало ва̄ пана хутва̄ висайасмим̣ виссаджджеси, уда̄ху атиттхакусало хутва̄ ависайети? джа̄нитва̄ титтхакусало хутва̄ висайе пуччхӣти хи вадама̄но дхаммасена̄патим̣йева вадеййа. джа̄нитва̄ титтхакусало хутва̄ висайе виссаджджесӣти вадама̄но пун̣н̣аттхерам̣йева вадеййа. йан̃хи висуддхӣсу сам̣кхиттам̣, там̣ катха̄ваттхӯсу виттхин̣н̣ам̣. йам̣ катха̄ваттхӯсу сам̣кхиттам̣, там̣ висуддхӣсу виттхин̣н̣ам̣. тадамина̄ найена ведитаббам̣.

висуддхӣсу хи ека̄ сӣлависуддхи чатта̄ри катха̄ваттхӯни хутва̄ а̄гата̄ аппиччхакатха̄ сантут̣т̣хикатха̄ асам̣саггакатха̄, сӣлакатха̄ти. ека̄ читтависуддхи тӣн̣и катха̄ваттхӯни хутва̄ а̄гата̄ – павивекакатха̄, вӣрийа̄рамбхакатха̄, сама̄дхикатха̄ти, евам̣ та̄ва йам̣ висуддхӣсу сам̣кхиттам̣, там̣ катха̄ваттхӯсу виттхин̣н̣ам̣. катха̄ваттхӯсу пана ека̄ пан̃н̃а̄катха̄ пан̃ча висуддхийо хутва̄ а̄гата̄ – дит̣т̣хивисуддхи, кан̇кха̄витаран̣ависуддхи, магга̄магган̃а̄н̣адассанависуддхи, пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхи, н̃а̄н̣адассанависуддхӣти, евам̣ йам̣ катха̄ваттхӯсу сам̣кхиттам̣, там̣ висуддхӣсу виттхин̣н̣ам̣. тасма̄ са̄рипуттаттхеро сатта висуддхийо пуччханто на ан̃н̃ам̣ пуччхи, даса катха̄ваттхӯнийева пуччхи. пун̣н̣аттхеропи сатта висуддхийо виссадждженто на ан̃н̃ам̣ виссаджджеси, даса катха̄ваттхӯнийева виссаджджесӣти. ити убхопете джа̄нитва̄ титтхакусала̄ хутва̄ висайева пан̃хам̣ пуччхим̣су чева виссаджджесум̣ ча̄ти ведитаббо.

260. ко на̄мо а̄йасма̄ти на тхеро тасса на̄мам̣ на джа̄на̄ти. джа̄нантойева пана саммодитум̣ лабхисса̄мӣти пуччхи. катхан̃ча пана̄йасмантанти идам̣ пана тхеро саммодама̄но а̄ха. манта̄н̣ипуттоти манта̄н̣ийа̄ бра̄хман̣ийа̄ путто. йатха̄ танти еттха танти нипа̄таматтам̣, йатха̄ сутавата̄ са̄вакена бйа̄ка̄табба̄, евамева бйа̄ката̄ти айаметтха сан̇кхепаттхо. анумасса анумасса̄ти даса катха̄ваттхӯни ога̄хетва̄ анупависитва̄. челан̣д̣упакена̄ти еттха челам̣ вуччати ваттхам̣, ан̣д̣упакам̣ чумбат̣акам̣. ваттхачумбат̣акам̣ сӣсе катва̄ а̄йасмантам̣ таттха нисӣда̄петва̄ парихаранта̄пи сабрахмача̄рӣ дассана̄йа лабхеййум̣, евам̣ ладдхадассанампи тесам̣ ла̄бха̄йева̄ти ат̣т̣ха̄напарикаппена абхин̣хадассанасса упа̄йам̣ дассеси. евам̣ апарихарантена хи пан̃хам̣ ва̄ пуччхитука̄мена дхаммам̣ ва̄ сотука̄мена ‘‘тхеро каттха т̣хито каттха нисинно’’ти парийесантена чаритаббам̣ хоти. евам̣ парихаранта̄ пана иччхитиччхитаккхан̣ейева сӣсато оропетва̄ маха̄рахе а̄сане нисӣда̄петва̄ сакка̄ хонти пан̃хам̣ ва̄ пуччхитум̣ дхаммам̣ ва̄ сотум̣. ити ат̣т̣ха̄напарикаппена абхин̣хадассанасса упа̄йам̣ дассеси.

са̄рипуттоти ча пана манти са̄рийа̄ бра̄хман̣ийа̄ путтоти ча пана евам̣ мам̣ сабрахмача̄рӣ джа̄нанти. саттхукаппена̄ти саттхусадисена. ити екападенева а̄йасма̄ пун̣н̣о са̄рипуттаттхерам̣ чандаман̣д̣алам̣ а̄хачча т̣хапенто вийа уккхипи. тхерасса хи имасмим̣ т̣ха̄не екантадхаммакатхикабха̄во па̄кат̣о ахоси. амаччан̃хи пурохитам̣ махантоти вадама̄но ра̄джасадисоти вадеййа, гон̣ам̣ хаттхиппама̄н̣оти, ва̄пим̣ самуддаппама̄н̣оти, а̄локам̣ чандимасӯрийа̄локаппама̄н̣оти, ито парам̣ етесам̣ махантабха̄вакатха̄ на̄ма наттхи. са̄вакампи маха̄ти ваданто саттхупат̣ибха̄готи вадеййа, ито парам̣ тасса махантабха̄вакатха̄ на̄ма наттхи. ичча̄йасма̄ пун̣н̣о екападенева тхерам̣ чандаман̣д̣алам̣ а̄хачча т̣хапенто вийа уккхипи.

еттакампи но наппат̣ибха̄сеййа̄ти пат̣исамбхида̄паттасса аппат̣ибха̄нам̣ на̄ма наттхи. йа̄ пана̄йам̣ упама̄ а̄хат̣а̄, там̣ на а̄хареййа̄ма, аттхамева катхеййа̄ма. упама̄ хи аджа̄нанта̄нам̣ а̄харӣйатӣти айаметтха адхиппа̄йо. ат̣т̣хакатха̄йам̣ пана идампи пат̣иккхипитва̄ упама̄ на̄ма буддха̄нампи сантике а̄харӣйати, тхерам̣ панеса апача̄йама̄но евама̄ха̄ти.

анумасса анумасса пуччхита̄ти даса катха̄ваттхӯни ога̄хетва̄ ога̄хетва̄ пуччхита̄. ким̣ пана пан̃хасса пуччханам̣ бха̄рийам̣, уда̄ху виссаджджананти? уггахетва̄ пуччханам̣ но бха̄рийам̣, виссаджджанам̣ пана бха̄рийам̣. сахетукам̣ ва̄ сака̄ран̣ам̣ катва̄ пуччханампи виссаджджанампи бха̄рийамева. саманумодим̣сӯти самачитта̄ хутва̄ анумодим̣су. ити йатха̄нусандхина̄ва десана̄ нит̣т̣хита̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

ратхавинӣтасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.