3. ваммикасуттаван̣н̣ана̄
249. евам̣ ме сутанти ваммикасуттам̣. таттха а̄йасма̄ти пийавачанаметам̣. кума̄ракассапоти тасса на̄мам̣. кума̄рака̄ле паббаджитатта̄ пана бхагавата̄, ‘‘кассапам̣ паккосатха, идам̣ пхалам̣ ва̄ кха̄данӣйам̣ ва̄ кассапасса детха̄’’ти вутте, катарасса кассапасса̄ти кума̄ракассапасса̄ти евам̣ гахитана̄матта̄ тато пат̣т̣ха̄йа вуд̣д̣хака̄лепи ‘‘кума̄ракассапо’’ твева вуччати. апича ран̃н̃а̄ поса̄ваникапуттатта̄пи там̣ ‘‘кума̄ракассапо’’ти сан̃джа̄ним̣су. айам̣ панасса пуббайогато пат̣т̣ха̄йа а̄вибха̄вакатха̄ –
тхеро кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле сет̣т̣хипутто ахоси. атхекадивасам̣ бхагавантам̣ читракатхим̣ екам̣ аттано са̄вакам̣ т̣ха̄нантаре т̣хапентам̣ дисва̄ бхагавато сатта̄хам̣ да̄нам̣ датва̄, ‘‘ахампи бхагава̄ ана̄гате екасса буддхасса айам̣ тхеро вийа читракатхӣ са̄вако бхавеййа’’нти паттханам̣ катва̄ пун̃н̃а̄ни каронто кассапасса бхагавато са̄сане паббаджитва̄ висесам̣ ниббаттетум̣ на̄саккхи.
тада̄ кира париниббутасса бхагавато са̄сане осакканте пан̃ча бхиккхӯ ниссен̣им̣ бандхитва̄ паббатам̣ абхируйха саман̣адхаммам̣ акам̣су. сан̇гхаттхеро татийадивасе арахаттам̣ патто. анутхеро чатуттхадивасе ана̄га̄мӣ ахоси. итаре тайо висесам̣ ниббаттетум̣ асакконта̄ девалоке ниббаттим̣су. тесам̣ екам̣ буддхантарам̣ девесу ча мануссесу ча сампаттим̣ анубхонта̄нам̣ еко таккасила̄йам̣ ра̄джакуле ниббаттитва̄ пуккуса̄ти на̄ма ра̄джа̄ хутва̄ бхагавантам̣ уддисса паббаджитва̄ ра̄джагахам̣ гаччханто кумбхака̄раса̄ла̄йам̣ бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ ана̄га̄мипхалам̣ патто. еко екасмим̣ самуддапат̣т̣ане кулагхаре ниббаттитва̄ на̄вам̣ а̄руйха бхиннана̄во да̄ручӣра̄ни нива̄сетва̄ ла̄бхасампаттим̣ патто, ‘‘ахам̣ араха̄’’ти читтам̣ уппа̄детва̄, ‘‘на твам̣ араха̄, гаччха саттха̄рам̣ пан̃хам̣ пуччха̄’’ти аттхака̄ма̄йа девата̄йа чодито татха̄ катва̄ арахаттапхалам̣ патто.
еко ра̄джагахе екисса̄ кулада̄рика̄йа куччхимхи уппанно. са̄ ча пат̣хамам̣ ма̄та̄питаро йа̄читва̄ паббаджджам̣ алабхама̄на̄ кулагхарам̣ гата̄ габбхасан̣т̣хитампи аджа̄нантӣ са̄микам̣ а̄ра̄дхетва̄ тена анун̃н̃а̄та̄ бхиккхунӣсу паббаджита̄. тасса̄ габбхининимиттам̣ дисва̄ бхиккхунийо девадаттам̣ пуччхим̣су, со ‘‘ассаман̣ӣ’’ти а̄ха. дасабалам̣ пуччхим̣су, саттха̄ упа̄литтхерам̣ пат̣иччха̄песи. тхеро са̄ваттхинагарава̄сӣни кула̄ни виса̄кхан̃ча упа̄сикам̣ паккоса̄петва̄ содхенто, – ‘‘пуре ладдхо габбхо, паббаджджа̄ арога̄’’ти а̄ха. саттха̄ ‘‘сувиниччхитам̣ адхикаран̣а’’нти тхерасса са̄дхука̄рам̣ ада̄си. са̄ бхиккхунӣ суван̣н̣абимбасадисам̣ путтам̣ виджа̄йи, там̣ гахетва̄ ра̄джа̄ пасенади косало поса̄песи. ‘‘кассапо’’ти часса на̄мам̣ катва̄ апарабха̄ге алан̇каритва̄ саттху сантикам̣ нетва̄ пабба̄джеси. ити ран̃н̃о поса̄ваникапуттатта̄пи там̣ ‘‘кума̄ракассапо’’ти сан̃джа̄ним̣сӯти.
андхаванети евам̣на̄маке ване. там̣ кира ванам̣ двиннам̣ буддха̄нам̣ ка̄ле авиджахитана̄мам̣ андхаванам̣твева пан̃н̃а̄йати. татра̄йам̣ пан̃н̃аттивибха̄вана̄ – аппа̄йукабуддха̄нан̃хи сарӣрадха̄ту на екаггхана̄ хоти. адхит̣т̣ха̄на̄нубха̄вена виппакирийати. тенева амха̄кампи бхагава̄, – ‘‘ахам̣ на чират̣т̣хитико, аппакехи саттехи ахам̣ дит̣т̣хо, йехи на дит̣т̣хо, тева бахутара̄, те ме дха̄туйо а̄да̄йа таттха таттха пӯджента̄ саггапара̄йан̣а̄ бхависсантӣ’’ти паринибба̄нака̄ле, ‘‘аттано сарӣрам̣ виппакирийатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. дӣгха̄йукабуддха̄нам̣ пана суван̣н̣аккхандхо вийа екаггханам̣ дха̄тусарӣрам̣ тит̣т̣хати.
кассапасса̄пи бхагавато татхева ат̣т̣ха̄си. тато маха̄джана̄ саннипатитва̄, ‘‘дха̄туйо екаггхана̄ на сакка̄ вийоджетум̣, ким̣ карисса̄ма̄’’ти саммантайитва̄ екаггханамева четийам̣ карисса̄ма, киттакам̣ пана хоту танти а̄хам̣су. еке саттайоджанийанти а̄хам̣су. етам̣ атимахантам̣, ана̄гате джаггитум̣ на сакка̄, чхайоджанам̣ хоту, пан̃чайоджанам̣… чатуйоджанам̣… тийоджанам̣… двийоджанам̣… екайоджанам̣ хотӯти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ ит̣т̣хака̄ кӣдиса̄ хонтӯти ба̄хиранте ит̣т̣хака̄ раттасуван̣н̣амайа̄ екаггхана̄ сатасахассаггханика̄ хонту, аббхантариманте пан̃н̃а̄сасахассаггханика̄. харита̄ламаносила̄хи маттика̄киччам̣ кайирату, телена удакакиччанти нит̣т̣хам̣ гантва̄ чатта̄ри мукха̄ни чатудха̄ вибхаджим̣су. ра̄джа̄ екам̣ мукхам̣ ган̣хи, ра̄джапутто патхавиндаракума̄ро екам̣, амачча̄нам̣ джет̣т̣хако хутва̄ сена̄пати екам̣, джанапада̄нам̣ джет̣т̣хако хутва̄ сет̣т̣хи екам̣.
таттха дханасампанната̄йа ра̄джа̄пи суван̣н̣ам̣ нӣхара̄петва̄ аттана̄ гахитамукхе каммам̣ а̄рабхи, упара̄джа̄пи, сена̄патипи. сет̣т̣хина̄ гахитамукхе пана каммам̣ олӣйати. тато йасорато на̄ма еко упа̄сако тепит̣ако бха̄н̣ако ана̄га̄мӣ арийаса̄вако, со каммам̣ олӣйатӣти н̃атва̄ пан̃ча сакат̣асата̄ни йоджа̄петва̄ джанападам̣ гантва̄ ‘‘кассапасамма̄самбуддхо вӣсативассасахасса̄ни т̣хатва̄ париниббуто. тасса йоджаникам̣ ратаначетийам̣ кайирати, йо йам̣ да̄тум̣ уссахати суван̣н̣ам̣ ва̄ хиран̃н̃ам̣ ва̄ саттаратанам̣ ва̄ харита̄лам̣ ва̄ маносилам̣ ва̄, со там̣ детӯ’’ти сама̄дапеси. манусса̄ аттано аттано тха̄мена хиран̃н̃асуван̣н̣а̄дӣни адам̣су. асакконта̄ телатан̣д̣ула̄дӣни дентийева. упа̄сако телатан̣д̣ула̄дӣни каммака̄ра̄нам̣ бхаттаветанаттхам̣ пахин̣а̄ти, авасесехи суван̣н̣ам̣ чета̄петва̄ пахин̣а̄ти, евам̣ сакаладжамбудӣпам̣ ачари.
четийе каммам̣ нит̣т̣хитанти четийат̣т̣ха̄нато пан̣н̣ам̣ пахин̣им̣су – ‘‘нит̣т̣хитам̣ каммам̣ а̄чарийо а̄гантва̄ четийам̣ вандатӯ’’ти. сопи пан̣н̣ам̣ пахин̣и – ‘‘майа̄ сакаладжамбудӣпо сама̄дапито, йам̣ аттхи, там̣ гахетва̄ каммам̣ нит̣т̣ха̄пентӯ’’ти. двепи пан̣н̣а̄ни антара̄магге сама̄гамим̣су. а̄чарийасса пан̣н̣ато пана четийат̣т̣ха̄нато пан̣н̣ам̣ пат̣хаматарам̣ а̄чарийасса хаттхам̣ агама̄си. со пан̣н̣ам̣ ва̄четва̄ четийам̣ вандисса̄мӣти екакова никкхами. антара̄магге ат̣авийам̣ пан̃ча чорасата̄ни ут̣т̣хахим̣су. татрекачче там̣ дисва̄ имина̄ сакаладжамбудӣпато хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ сампин̣д̣итам̣, нидхикумбхӣ но пават̣т̣ама̄на̄ а̄гата̄ти авасеса̄нам̣ а̄рочетва̄ там̣ аггахесум̣. касма̄ та̄та̄, мам̣ ган̣хатха̄ти? тайа̄ сакаладжамбудӣпато саббам̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ сампин̣д̣итам̣, амха̄кампи тхокам̣ тхокам̣ дехӣти. ким̣ тумхе на джа̄на̄тха, кассапо бхагава̄ париниббуто, тасса йоджаникам̣ ратаначетийам̣ кайирати, тадаттха̄йа майа̄ сама̄дапитам̣, но аттано аттха̄йа. там̣ там̣ ладдхаладдхат̣т̣ха̄нато таттхева песитам̣, майхам̣ пана ниваттхаса̄т̣акаматтам̣ т̣хапетва̄ ан̃н̃ам̣ виттам̣ ка̄кан̣икампи наттхӣти.
еке, ‘‘еваметам̣ виссаджетха а̄чарийа’’нти а̄хам̣су. еке, ‘‘айам̣ ра̄джапӯджито амаччапӯджито, амхесу кан̃чидева нагаравӣтхийам̣ дисва̄ ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ а̄рочетва̄ анайавйасанам̣ па̄пун̣а̄пеййа̄’’ти а̄хам̣су. упа̄сако, ‘‘та̄та̄, на̄хам̣ евам̣ карисса̄мӣ’’ти а̄ха. тан̃ча кхо тесу ка̄рун̃н̃ена, на аттано джӣвитаникантийа̄. атха тесу гахетаббо виссаджджетабботи вивадантесу гахетабботи ладдхика̄ ева бахутара̄ хутва̄ джӣвита̄ воропайим̣су.
тесам̣ балавагун̣е арийаса̄ваке апара̄дхена ниббутадӣпасикха̄ вийа аккхӣни антарадха̄йим̣су. те, ‘‘кахам̣ бхо чаккху, кахам̣ бхо чаккхӯ’’ти виппалапанта̄ екачче н̃а̄такехи гехам̣ нӣта̄. екачче нон̃а̄така̄ ана̄тха̄ти таттхева ат̣авийам̣ руккхамӯле пан̣н̣аса̄ла̄йам̣ васим̣су. ат̣авим̣ а̄гатаманусса̄ ка̄рун̃н̃ена тесам̣ тан̣д̣улам̣ ва̄ пут̣абхаттам̣ ва̄ париббайам̣ ва̄ денти. да̄рупан̣н̣а̄дӣнам̣ аттха̄йа гантва̄ а̄гата̄ манусса̄ кухим̣ гататтха̄ти вутте андхаванам̣ гатамха̄ти ваданти. евам̣ двиннампи буддха̄нам̣ ка̄ле там̣ ванам̣ андхаванам̣твева пан̃н̃а̄йати. кассапабуддхака̄ле панетам̣ чхад̣д̣итаджанападе ат̣ави ахоси. амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхийа̄ авидӯре джетаванасса пит̣т̣хибха̄ге павивекака̄ма̄нам̣ кулапутта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ падха̄нагхарам̣ ахоси, таттха а̄йасма̄ кума̄ракассапо тена самайена секхапат̣ипадам̣ пӯрайама̄но вихарати. тена вуттам̣ ‘‘андхаване вихаратӣ’’ти.
ан̃н̃атара̄ девата̄ти на̄маготтавасена апа̄кат̣а̄ ека̄ девата̄ти аттхо. ‘‘абхиджа̄на̄ти но, бханте, бхагава̄ ахун̃а̄тан̃н̃атарасса махесаккхасса сам̣кхиттена тан̣ха̄сан̇кхайавимуттим̣ бха̄сита̄’’ти (ма. ни. 1.365) еттха пана абхин̃н̃а̄то саккопи девара̄джа̄ ан̃н̃атароти вутто. девата̄ти ча идам̣ дева̄нампи девадхӣта̄нампи са̄дха̄ран̣авачанам̣. имасмим̣ панаттхе дево адхиппето. абхикканта̄йа раттийа̄ти еттха абхиккантасаддо кхайасундара̄бхирӯпааббханумодана̄дӣсу диссати. таттха – ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти, никкханто пат̣хамо йа̄мо, чиранисинно бхиккхусан̇гхо, уддисату, бханте, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти евама̄дӣсу (а. ни. 8.20) кхайе диссати. ‘‘айам̣ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти (а. ни. 4.100) евама̄дӣсу сундаре.
‘‘ко ме вандати па̄да̄ни, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;
абхиккантена ван̣н̣ена, сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄’’ти. (ви. ва. 857) –
евама̄дӣсу абхирӯпе. ‘‘абхиккантам̣, бхо готама̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 15) аббханумодане. идха пана кхайе. тена абхикканта̄йа раттийа̄ти париккхӣн̣а̄йа раттийа̄ти вуттам̣ хоти. таттха̄йам̣ девапутто маджджхимайа̄масаманантаре а̄гатоти ведитаббо. абхиккантаван̣н̣а̄ти идха абхиккантасаддо абхирӯпе. ван̣н̣асаддо пана чхави-тхути-кулаваггака̄ран̣а-сан̣т̣ха̄напама̄н̣арӯпа̄йатана̄дӣсу диссати. таттха, ‘‘суван̣н̣аван̣н̣оси бхагава̄’’ти евама̄дӣсу чхавийа̄. ‘‘када̄ сан̃н̃ӯл̣ха̄ пана те гахапати саман̣асса готамасса ван̣н̣а̄’’ти (ма. ни. 2.77) евама̄дӣсу тхутийам̣. ‘‘чатта̄роме, бхо готама, ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 3.115) кулавагге. ‘‘атха кена ну ван̣н̣ена, гандхатхеноти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.234) ка̄ран̣е. ‘‘махантам̣ хаттхира̄джаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.138) сан̣т̣ха̄не. ‘‘тайо паттасса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (па̄ра̄. 602) пама̄н̣е. ‘‘ван̣н̣о гандхо расо оджа̄’’ти евама̄дӣсу рӯпа̄йатане. со идха чхавийам̣ дат̣т̣хаббо. тена абхиккантаван̣н̣а̄ти абхирӯпачхавиит̣т̣хаван̣н̣а̄, мана̄паван̣н̣а̄ти вуттам̣ хоти. девата̄ хи мануссалокам̣ а̄гаччхама̄на̄ пакативан̣н̣ам̣ пакатииддхим̣ паджахитва̄ ол̣а̄рикам̣ аттабха̄вам̣ катва̄ атирекаван̣н̣ам̣ атирекаиддхим̣ ма̄петва̄ нат̣асамаджджа̄дӣни гаччханта̄ манусса̄ вийа абхисан̇кхатена ка̄йена а̄гаччханти. айампи девапутто татхева а̄гато. тена вуттам̣ ‘‘абхиккантаван̣н̣а̄’’ти.
кевалакаппанти еттха кеваласаддо анавасеса-йебхӯййа-абйа̄мисса̄натирекадал̣хаттха-висам̣йога̄дианекаттхо. татха̄ хисса, ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийа’’нти (па̄ра̄. 1) евама̄дӣсу анавасесаттаматтхо. ‘‘кевалакаппа̄ ча ан̇гамагадха̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа упасан̇камиссантӣ’’ти евама̄дӣсу йебхуййата̄. ‘‘кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти (вибха. 225) евама̄дӣсу абйа̄миссата̄. ‘‘кевалам̣ саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄’’ти (маха̄ва. 244) евама̄дӣсу анатиреката̄. ‘‘а̄йасмато ануруддхасса ба̄хийо на̄ма саддхивиха̄рико кевалакаппам̣ сан̇гхабхеда̄йа т̣хито’’ти (а. ни. 4.243) евама̄дӣсу дал̣хаттхата̄. ‘‘кевалӣ вуситава̄ уттамапурисоти вуччатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.57) евама̄дӣсу висам̣його. идха панасса анавасесаттаматтхоти адхиппето.
каппасаддо пана̄йам̣ абхисаддахана-воха̄ра-ка̄ла-пан̃н̃атти- чхедана-викаппа-леса-самантабха̄ва̄ди-анекаттхо. татха̄ хисса, ‘‘окаппанийаметам̣ бхото готамасса, йатха̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (ма. ни. 1.387) евама̄дӣсу абхисаддаханаматтхо. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джиту’’нти (чӯл̣ава. 250) евама̄дӣсу воха̄ро. ‘‘йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) ка̄ло. ‘‘ичча̄йасма̄ каппо’’ти (сам̣. ни. 3.124) евама̄дӣсу пан̃н̃атти. ‘‘алан̇ката̄ каппитакесамассӯ’’ти (сам̣. ни. 4.365) евама̄дӣсу чхеданам̣. ‘‘каппати дван̇гулакаппо’’ти (чӯл̣ава. 446) евама̄дӣсу викаппо. ‘‘аттхи каппо нипаджджиту’’нти (а. ни. 8.80) евама̄дӣсу лесо. ‘‘кевалакаппам̣ вел̣уванам̣ обха̄сетва̄’’ти (сам̣. ни. 1.94) евама̄дӣсу самантабха̄во. идха панасса самантабха̄во аттхо адхиппето. тасма̄ кевалакаппам̣ андхавананти еттха анавасесам̣ самантато андхавананти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
обха̄сетва̄ти ваттха̄лан̇ка̄расарӣрасамут̣т̣хита̄йа а̄бха̄йа пхаритва̄, чандима̄ вийа ча сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ екападжджотам̣ каритва̄ти аттхо. екамантам̣ ат̣т̣ха̄сӣти екасмим̣ анте, екасмим̣ ока̄се ат̣т̣ха̄си. етадавоча̄ти етам̣ ‘‘бхиккху бхиккхӯ’’тиа̄дивачанамавоча. касма̄ пана̄йам̣ авандитва̄ саман̣авоха̄ренева катхетӣти? саман̣асан̃н̃а̄самуда̄ча̄ренева. евам̣ кирасса ахоси – ‘‘айам̣ антара̄ ка̄ма̄вачаре васи. ахам̣ пана асми тато ка̄лато пат̣т̣ха̄йа брахмача̄рӣ’’ти саман̣асан̃н̃а̄васса самуда̄чарати, тасма̄ авандитва̄ саман̣авоха̄ренева катхети. пуббасаха̄йо киресо девапутто тхерасса. куто пат̣т̣ха̄йа̄ти? кассапасамма̄самбуддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа. йо хи пуббайоге а̄гатесу пан̃часу саха̄йесу анутхеро чатуттхадивасе ана̄га̄мӣ ахосӣти вутто, айам̣ со. тада̄ кира тесу сан̇гхаттхерасса арахаттенева саддхим̣ абхин̃н̃а̄ а̄гамим̣су. со, ‘‘майхам̣ киччам̣ маттхакам̣ патта’’нти веха̄сам̣ уппатитва̄ анотаттадахе мукхам̣ дховитва̄ уттаракуруто пин̣д̣апа̄там̣ а̄да̄йа а̄гантва̄, ‘‘имам̣, а̄вусо, пин̣д̣апа̄там̣ бхун̃джитва̄ аппаматта̄ саман̣адхаммам̣ каротха̄’’ти а̄ха. итаре а̄хам̣су – ‘‘на, а̄вусо, амха̄кам̣ евам̣ катика̄ аттхи – ‘йо пат̣хамам̣ висесам̣ ниббаттетва̄ пин̣д̣апа̄там̣ а̄харати, тена̄бхатам̣ бхун̃джитва̄ сесехи саман̣адхаммо ка̄таббо’ти. тумхе аттано упаниссайена киччам̣ маттхакам̣ па̄пайиттха. майампи саче но упаниссайо бхависсати, киччам̣ маттхакам̣ па̄песса̄ма. папан̃чо еса амха̄кам̣, гаччхатха тумхе’’ти. со йатха̄пха̄сукам̣ гантва̄ а̄йупарийоса̄не паринибба̄йи.
пунадивасе анутхеро ана̄га̄мипхалам̣ саччхака̄си, тасса абхин̃н̃а̄йо а̄гамим̣су. сопи татхева пин̣д̣апа̄там̣ а̄харитва̄ техи пат̣иккхитто йатха̄пха̄сукам̣ гантва̄ а̄йупарийоса̄не суддха̄ва̄се ниббатти. со суддха̄ва̄се т̣хатва̄ те саха̄йе олокенто, еко тада̄ва париниббуто, еко адхуна̄ бхагавато сантике арийабхӯмим̣ патто, еко ла̄бхасакка̄рам̣ нисса̄йа, ‘‘ахам̣ араха̄’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ суппа̄ракапат̣т̣ане васатӣти дисва̄ там̣ упасан̇камитва̄, ‘‘на твам̣ араха̄, на арахаттамаггам̣ пат̣ипанно, гаччха бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сун̣а̄хӣ’’ти уййоджеси. сопи антарагхаре бхагавантам̣ ова̄дам̣ йа̄читва̄, ‘‘тасма̄ тиха те ба̄хийа евам̣ сиккхитаббам̣ дит̣т̣хе дит̣т̣хаматтам̣ хотӯ’’ти (уда̄. 10) бхагавата̄ сам̣кхиттена овадито арийабхӯмим̣ сампа̄пун̣и.
тато ан̃н̃о еко аттхи, со кухинти олокенто андхаване секкхапат̣ипадам̣ пӯрайама̄но вихаратӣти дисва̄ чинтеси – ‘‘саха̄йакасса сантике гамисса̄мӣти, гаччхантена пана туччхахаттхена агантва̄ кин̃чи пан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гантум̣ ват̣т̣ати, саха̄йо кхо пана ме нира̄мисо паббатаматтхаке васанто майа̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ диннам̣ пин̣д̣апа̄тампи апарибхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ ака̄си, ида̄ни а̄мисапан̣н̣а̄ка̄рам̣ ким̣ ган̣хиссати? дхаммапан̣н̣а̄ка̄рам̣ гахетва̄ гамисса̄мӣ’’ти брахмалоке т̣хитова ратана̄вал̣им̣ гантхенто вийа паннараса пан̃хе вибхаджитва̄ там̣ дхаммапан̣н̣а̄ка̄рам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ саха̄йасса авидӯре т̣хатва̄ аттано саман̣асан̃н̃а̄самуда̄ча̄равасена там̣ анабхива̄детва̄ва, ‘‘бхиккху бхиккхӯ’’ти а̄лапитва̄ айам̣ ваммикотиа̄дима̄ха. таттха турита̄лапанавасена бхиккху бхиккхӯти а̄мед̣итам̣ ведитаббам̣. йатха̄ ва̄ еканева тилакена нала̄т̣ам̣ на собхати, там̣ парива̄ретва̄ ан̃н̃есупи диннесу пхуллитаман̣д̣итам̣ вийа собхати, евам̣ екенева падена вачанам̣ на собхати, парива̄рикападена саддхим̣ пхуллитаман̣д̣итам̣ вийа собхатӣти там̣ парива̄рикападавасена вачанам̣ пхуллитаман̣д̣итам̣ вийа каронтопи евама̄ха.
айам̣ ваммикоти пурато т̣хито ваммико на̄ма наттхи, десана̄васена пана пурато т̣хитам̣ дассенто вийа айанти а̄ха. лан̇гинти саттхам̣ а̄да̄йа кхан̣анто палигхам̣ аддаса. уккхипа лан̇гим̣ абхиккхан̣а сумедха̄ти та̄та, пан̣д̣ита, лан̇гӣ на̄ма раттим̣ дхӯма̄йати дива̄ паджджалати. уккхипета парам̣ парато кхан̣а̄ти. евам̣ саббападесу аттхо дат̣т̣хаббо. уддхума̄йиканти ман̣д̣ӯкам̣. чан̇кава̄ранти кха̄рапарисса̄ванам̣. кумманти каччхапам̣. асисӯнанти мам̣саччхедакам̣ асин̃чева адхикут̣т̣анан̃ча. мам̣сапесинти нисадапотаппама̄н̣ам̣ алламам̣сапин̣д̣ам̣. на̄ганти суманапуппхакала̄пасадисам̣ маха̄пхан̣ам̣ тивидхасоваттхикапариккхиттам̣ ахина̄гам̣ аддаса. ма̄ на̄гам̣ гхат̣т̣есӣти дан̣д̣акакот̣ийа̄ ва̄ валликот̣ийа̄ ва̄ пам̣сучун̣н̣ам̣ ва̄ пана кхипама̄но ма̄ на̄гам̣ гхат̣т̣айи. намо карохи на̄гасса̄ти упарива̄тато апагамма суддхаваттхам̣ нива̄сетва̄ на̄гасса намакка̄рам̣ карохи. на̄гена адхисайитам̣ дханам̣ на̄ма йа̄ва саттама̄ кулапариват̣т̣а̄ кха̄дато на кхӣйати, на̄го те адхисайитам̣ дханам̣ дассати, тасма̄ намо карохи на̄гасса̄ти. ито ва̄ пана сутва̄ти йатха̄ дуккхаккхандхе итоти са̄сане ниссакам̣, на татха̄ идха. идха пана девапутте ниссаккам̣, тасма̄ ито ва̄ пана̄ти мама ва̄ пана сантика̄ сутва̄ти айаметтха аттхо.
251. ча̄туммаха̄бхӯтикасса̄ти чатумаха̄бхӯтамайасса. ка̄йассетам̣ адхивачананти сарӣрасса на̄мам̣. йатхева хи ба̄хирако ваммико, ваматӣти вантакоти вантуссайоти вантасинехасамбандхоти чатӯхи ка̄ран̣ехи ваммикоти вуччати. со хи ахиман̇гусаундӯрагхарагол̣ика̄дайо на̄наппака̄ре па̄н̣аке ваматӣти ваммико. упачика̄хи вантакоти ваммико. упачика̄хи вамитва̄ мукхатун̣д̣акена уккхиттапам̣сучун̣н̣ена кат̣иппама̄н̣енапи порисаппама̄н̣енапи усситоти ваммико. упачика̄хи вантакхел̣асинехена а̄баддхата̄йа саттасатта̄хам̣ деве вассантепи на виппакирийати, нида̄гхепи тато пам̣сумут̣т̣хим̣ гахетва̄ тасмим̣ мут̣т̣хина̄ пӣл̣ийама̄не синехо никкхамати, евам̣ вантасинехена самбаддхоти ваммико. евамайам̣ ка̄йопи, ‘‘аккхимха̄ аккхигӯтхако’’тиа̄дина̄ найена на̄наппака̄ракам̣ асучикалималам̣ ваматӣти ваммико. буддхапаччекабуддхакхӣн̣а̄сава̄ имасмим̣ аттабха̄ве никантипарийа̄да̄нена аттабха̄вам̣ чхад̣д̣етва̄ гата̄ти арийехи вантакотипи ваммико. йехи ча̄йам̣ тӣхи ат̣т̣хисатехи уссито нха̄русамбаддхо мам̣са̄валепано аллачаммапарийонаддхо чхавиран̃джито сатте ван̃чети, там̣ саббам̣ арийехи вантамева̄ти вантуссайотипи ваммико. ‘‘тан̣ха̄ джанети пурисам̣, читтамасса видха̄ватӣ’’ти (сам̣. ни. 1.55) евам̣ тан̣ха̄йа джанитатта̄ арийехи вантенева тан̣ха̄синехена самбаддхо айанти вантасинехена самбаддхотипи ваммико. йатха̄ ча ваммикасса анто на̄наппака̄ра̄ па̄н̣ака̄ таттхева джа̄йанти, учча̄рапасса̄вам̣ каронти, гила̄на̄ сайанти, мата̄ патанти. ити со тесам̣ сӯтигхарам̣ ваччакут̣и гила̄наса̄ла̄ суса̄нан̃ча хоти. евам̣ кхаттийамаха̄са̄ла̄дӣнампи ка̄йо айам̣ гопитараккхито ман̣д̣итаппаса̄дхито маха̄нубха̄ва̄нам̣ ка̄йоти ачинтетва̄ чхавиниссита̄ па̄н̣а̄ чамманиссита̄ па̄н̣а̄ мам̣саниссита̄ па̄н̣а̄ нха̄руниссита̄ па̄н̣а̄ ат̣т̣хиниссита̄ па̄н̣а̄ ат̣т̣химин̃джаниссита̄ па̄н̣а̄ти евам̣ кулаган̣ана̄йа асӣтиматта̄ни кимикуласахасса̄ни антока̄йасмим̣йева джа̄йанти, учча̄рапасса̄вам̣ каронти, гелан̃н̃ена а̄турита̄ни сайанти, мата̄ни патанти, ити айампи тесам̣ па̄н̣а̄нам̣ сӯтигхарам̣ ваччакут̣и гила̄наса̄ла̄ суса̄нан̃ча хотӣти ‘‘ваммико’’ твева сан̇кхам̣ гато. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ваммикоти кхо, бхиккху, имасса ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йассетам̣ адхивачана’’нти.
ма̄та̄петтикасамбхавасса̄ти ма̄тито ча питито ча ниббаттена ма̄та̄петтикена суккасон̣итена самбхӯтасса. оданакумма̄сӯпачайасса̄ти оданена чева кумма̄сена ча упачитасса вад̣д̣хитасса. аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммасса̄ти еттха айам̣ ка̄йо хутва̄ абха̄ват̣т̣хена аниччадхаммо. дуггандхавигха̄таттха̄йа танувилепанена уччха̄данадхаммо. ан̇гапаччан̇га̄ба̄дхавиноданаттха̄йа кхуддакасамба̄ханена паримадданадхаммо. дахарака̄ле ва̄ ӯрӯсу сайа̄петва̄ габбхава̄сена дуссан̣т̣хита̄нам̣ тесам̣ тесам̣ ан̇га̄нам̣ сан̣т̣ха̄насампа̄данаттхам̣ ан̃чханапӣл̣ана̄дивасена паримадданадхаммо. евам̣ парихаратопи ча бхеданавиддхам̣санадхаммо бхиджджати чева викирати ча, евам̣ сабха̄воти аттхо. таттха ма̄та̄петтикасамбхаваоданакумма̄сӯпачайауччха̄данапаримадданападехи самудайо катхито, аниччабхедавиддхам̣санападехи аттхан̇гамо. евам̣ саттахипи падехи ча̄тумаха̄бхӯтикасса ка̄йасса учча̄вачабха̄во вад̣д̣хипариха̄ни самудайаттхан̇гамо катхитоти ведитаббо.
дива̄ каммантети дива̄ каттаббакамманте. дхӯма̄йана̄ти еттха айам̣ дхӯмасаддо кодхе тан̣ха̄йа витакке пан̃часу ка̄магун̣есу дхаммадесана̄йа пакатидхӯмети имесу аттхесу ваттати. ‘‘кодхо дхӯмо бхасманимосаваджджа’’нти (сам̣. ни. 1.165) еттха хи кодхе ваттати. ‘‘иччха̄дхӯма̄йита̄ сатта̄’’ти еттха тан̣ха̄йа. ‘‘тена кхо пана самайена ан̃н̃атаро бхиккху бхагавато авидӯре дхӯма̄йанто нисинно хотӣ’’ти еттха витакке.
‘‘пан̇ко ча ка̄ма̄ палипо ча ка̄ма̄,
бхайан̃ча метам̣ тимӯлам̣ павуттам̣;
раджо ча дхӯмо ча майа̄ пака̄сита̄;
хитва̄ тувам̣ паббаджа брахмадатта̄’’ти. (джа̄. 1.6.14) –
еттха пан̃чака̄магун̣есу. ‘‘дхӯмам̣ катта̄ хотӣ’’ти (ма. ни. 1.349) еттха дхаммадесана̄йа. ‘‘дхаджо ратхасса пан̃н̃а̄н̣ам̣, дхӯмо пан̃н̃а̄н̣амаггино’’ти (сам̣. ни. 1.72) еттха пакатидхӯме. идха пана̄йам̣ витакке адхиппето. тена̄ха ‘‘айам̣ раттим̣ дхӯма̄йана̄’’ти.
татха̄гатассетам̣ адхивачананти татха̄гато хи саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о на̄ма. йатха̄ха – ‘‘саттаннам̣ кхо, бхиккху, дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о. катамесам̣ саттаннам̣? ра̄го ба̄хито хоти, досо… мохо… ма̄но… сакка̄йадит̣т̣хи… вичикиччха̄… сӣлаббатапара̄ма̄со ба̄хито хоти. имесам̣ бхиккху саттаннам̣ дхамма̄нам̣ ба̄хитатта̄ бра̄хман̣о’’ти (чӯл̣ани. меттагӯма̄н̣авапуччха̄ниддеса 28). сумедхоти сундарапан̃н̃о. секкхасса̄ти еттха сиккхатӣти секкхо. йатха̄ха – ‘‘сиккхатӣти кхо, бхиккху, тасма̄ секкхоти вуччати. кин̃ча сиккхати? адхисӣлампи сиккхати, адхичиттампи сиккхати, адхипан̃н̃ампи сиккхатӣ’’ти (а. ни. 3.86).
пан̃н̃а̄йа адхивачананти локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа етам̣ адхивачанам̣, на а̄вудхасаттхасса. вӣрийа̄рамбхасса̄ти ка̄йикачетасикавӣрийасса. там̣ пан̃н̃а̄гатикамева хоти. локийа̄йа пан̃н̃а̄йа локийам̣, локуттара̄йа пан̃н̃а̄йа локуттарам̣. еттха пана̄йам̣ аттхадӣпана̄ –
еко кира джа̄нападо бра̄хман̣о па̄това ма̄н̣авакехи саддхим̣ га̄мато никкхамма дивасам̣ аран̃н̃е манте ва̄четва̄ са̄йам̣ га̄мам̣ а̄гаччхати. антара̄магге ча еко ваммико аттхи. со раттим̣ дхӯма̄йати, дива̄ паджджалати. бра̄хман̣о антева̄сим̣ сумедхам̣ ма̄н̣авам̣ а̄ха – ‘‘та̄та, айам̣ ваммико раттим̣ дхӯма̄йати, дива̄ паджджалати, вика̄рамасса пассисса̄ма, бхиндитва̄ нам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ кхипа̄хӣ’’ти. со са̄дхӯти куда̄лам̣ гахетва̄ самехи па̄дехи патхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа татха̄ ака̄си. татра а̄чарийабра̄хман̣о вийа бхагава̄. сумедхама̄н̣авако вийа секкхо бхиккху. ваммико вийа ка̄йо. ‘‘та̄та, айам̣ ваммико раттим̣ дхӯма̄йати, дива̄ паджджалати, вика̄рамасса пассисса̄ма, бхиндитва̄ нам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ кхипа̄хӣ’’ти бра̄хман̣ена вуттака̄ло вийа, ‘‘бхиккху ча̄тумаха̄бхӯтикам̣ ка̄йам̣ чатта̄ро кот̣т̣ха̄се катва̄ паригган̣ха̄хӣ’’ти бхагавата̄ вуттака̄ло. тасса са̄дхӯти куда̄лам̣ гахетва̄ татха̄каран̣ам̣ вийа секкхасса бхиккхуно, ‘‘йо вӣсатийа̄ кот̣т̣ха̄сесу тхаддхабха̄во, айам̣ патхавӣдха̄ту. йо два̄дасасу кот̣т̣ха̄сесу а̄бандханабха̄во, айам̣ а̄подха̄ту. йо чатӯсу кот̣т̣ха̄сесу парипа̄чанабха̄во, айам̣ теджодха̄ту. йо чхасу кот̣т̣ха̄сесу виттхамбханабха̄во, айам̣ ва̄йодха̄тӯ’’ти евам̣ чатудха̄туваваттха̄навасена ка̄йапариггахо ведитаббо.
лан̇гӣти кхо, бхиккхӯти касма̄ бхагава̄ авиджджам̣ лан̇гӣти катва̄ дассесӣти? йатха̄ хи нагарасса два̄рам̣ пидха̄йа палигхе йоджите маха̄джанасса гаманам̣ паччхиджджати, йе нагарасса анто, те антойева хонти. йе бахи, те бахийева. евамева йасса н̃а̄н̣амукхе авиджджа̄лан̇гӣ патати, тасса нибба̄насампа̄пакам̣ н̃а̄н̣агаманам̣ паччхиджджати, тасма̄ авиджджам̣ лан̇гӣти катва̄ дассеси. паджаха авиджджанти еттха каммат̣т̣ха̄науггахапарипуччха̄васена авиджджа̄паха̄нам̣ катхитам̣.
уддхума̄йика̄ти кхо, бхиккхӯти еттха уддхума̄йикаман̣д̣ӯко на̄ма но маханто, накхапит̣т̣хиппама̄н̣о хоти, пура̄н̣апан̣н̣антаре ва̄ гаччхантаре ва̄ валлиантаре ва̄ васати. со дан̣д̣акот̣ийа̄ ва̄ валликот̣ийа̄ ва̄ пам̣сучун̣н̣акена ва̄ гхат̣т̣ито а̄йамитва̄ маханто париман̣д̣ало белувапаккаппама̄н̣о хутва̄ чатта̄ро па̄де а̄ка̄сагате катва̄ паччхиннагамано хутва̄ амиттавасам̣ йа̄ти, ка̄какулала̄дибхаттамева хоти. евамева айам̣ кодхо пат̣хамам̣ уппаджджанто читта̄виламаттакова хоти. тасмим̣ кхан̣е аниггахито вад̣д̣хитва̄ мукхавикуланам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито ханусан̃чопанам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито пхарусава̄ча̄ниччха̄ран̣ам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито диса̄вилоканам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито а̄кад̣д̣ханапарикад̣д̣ханам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито па̄н̣ина̄ лед̣д̣удан̣д̣асаттхапара̄масанам̣ па̄пети. тада̄ аниггахито дан̣д̣асаттха̄бхинипа̄там̣ па̄пети. тада̄ аниггахито парагха̄танампи аттагха̄танампи па̄пети. вуттампи хетам̣ – ‘‘йато айам̣ кодхо парам̣ гха̄тетва̄ атта̄нам̣ гха̄тети, етта̄вата̄йам̣ кодхо парамуссадагато хоти парамавепуллаппатто’’ти. таттха йатха̄ уддхума̄йика̄йа чатӯсу па̄десу а̄ка̄сагатесу гаманам̣ паччхиджджати, уддхума̄йика̄ амиттавасам̣ гантва̄ ка̄ка̄дибхаттам̣ хоти, евамева кодхасаман̇гӣпуггало каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ вад̣д̣хетум̣ на саккоти, амиттавасам̣ йа̄ти, саббесам̣ ма̄ра̄нам̣ йатха̄ка̄макаран̣ӣйо хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘уддхума̄йика̄ти кхо, бхиккху, кодхӯпа̄йа̄сассетам̣ адхивачана’’нти. таттха балаваппатто кодхова кодхӯпа̄йа̄со. паджаха кодхӯпа̄йа̄санти еттха пат̣исан̇кха̄наппаха̄нам̣ катхитам̣.
двидха̄патхоти еттха, йатха̄ пурисо садхано сабхого канта̄раддха̄намаггаппат̣ипанно дведха̄патхам̣ патва̄, ‘‘имина̄ ну кхо гантаббам̣, имина̄ гантабба’’нти ниччхетум̣ асакконто таттхева тит̣т̣хати, атха нам̣ чора̄ ут̣т̣хахитва̄ анайабйасанам̣ па̄пенти, евамева кхо мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ нисинно бхиккху буддха̄дӣсу кан̇кха̄йа уппанна̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетум̣ на саккоти, атха нам̣ килесама̄ра̄дайо саббе ма̄ра̄ анайабйасанам̣ па̄пенти, ити вичикиччха̄ дведха̄патхасама̄ хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘двидха̄патхоти кхо, бхиккху, вичикиччха̄йетам̣ адхивачана’’нти. паджаха вичикиччханти еттха каммат̣т̣ха̄науггахапарипуччха̄васена вичикиччха̄паха̄нам̣ катхитам̣.
чан̇гава̄ранти еттха, йатха̄ раджакехи кха̄рапарисса̄ванамхи удаке паккхитте еко удакагхат̣о двепи дасапи вӣсатипи гхат̣асатампи паггхаратийева, пасат̣аматтампи удакам̣ на тит̣т̣хати, евамева нӣваран̣асаман̇гино пуггаласса аббхантаре кусаладхаммо на тит̣т̣хати. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘чан̇гава̄ранти кхо, бхиккху, пан̃чаннетам̣ нӣваран̣а̄нам̣ адхивачана’’нти. паджаха пан̃чанӣваран̣ети еттха виккхамбханатадан̇гавасена нӣваран̣аппаха̄нам̣ катхитам̣.
куммоти еттха, йатха̄ каччхапасса чатта̄ро па̄да̄ сӣсанти пан̃чева ан̇га̄ни хонти, евамева саббепи сан̇кхата̄ дхамма̄ гайхама̄на̄ пан̃чева кхандха̄ бхаванти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘куммоти кхо, бхиккху, пан̃чаннетам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ адхивачана’’нти. паджаха пан̃чупа̄да̄наккхандхети еттха пан̃часу кхандхесу чхандара̄гаппаха̄нам̣ катхитам̣.
асисӯна̄ти еттха, йатха̄ сӯна̄йа упари мам̣сам̣ т̣хапетва̄ асина̄ кот̣т̣енти, евамиме сатта̄ ваттхука̄маттха̄йа килесака̄мехи гха̄тайама̄на̄ ваттхука̄ма̄нам̣ упари катва̄ килесака̄мехи кантита̄ кот̣т̣ита̄ ча хонти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘асисӯна̄ти кхо, бхиккху, пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачана’’нти. паджаха пан̃ча ка̄магун̣ети еттха пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄гаппаха̄нам̣ катхитам̣.
мам̣сапесӣти кхо, бхиккхӯти еттха айам̣ мам̣сапеси на̄ма бахуджанапаттхита̄ кхаттийа̄дайо манусса̄пи нам̣ паттхенти ка̄ка̄дайо тираччха̄на̄пи. име хи сатта̄ авиджджа̄йа самматта̄ нандира̄гам̣ упагамма ват̣т̣ам̣ вад̣д̣хенти. йатха̄ ва̄ мам̣сапеси т̣хапитат̣хапитат̣т̣ха̄не лаггати, евамиме сатта̄ нандира̄габаддха̄ ват̣т̣е лагганти, дуккхам̣ патва̄пи на уккан̣т̣ханти, ити нандира̄го мам̣сапесисадисо хоти. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘мам̣сапесӣти кхо, бхиккху, нандира̄гассетам̣ адхивачана’’нти. паджаха нандӣра̄ганти еттха чатуттхамаггена нандӣра̄гаппаха̄нам̣ катхитам̣.
на̄готи кхо, бхиккху, кхӣн̣а̄савассетам̣ бхиккхуно адхивачананти еттха йенаттхена кхӣн̣а̄саво на̄готи вуччати, со анан̇ган̣асутте (ма. ни. ат̣т̣ха. 1.63) пака̄сито ева. намо карохи на̄гасса̄ти кхӣн̣а̄савасса буддхана̄гасса, ‘‘буддхо со бхагава̄ бодха̄йа дхаммам̣ десети, данто со бхагава̄ даматха̄йа дхаммам̣ десети, санто со бхагава̄ саматха̄йа дхаммам̣ десети, тин̣н̣о со бхагава̄ таран̣а̄йа дхаммам̣ десети, париниббуто со бхагава̄ паринибба̄на̄йа дхаммам̣ десетӣ’’ти (ма. ни. 1.361) евам̣ намакка̄рам̣ карохӣти айаметтха аттхо. ити идам̣ суттам̣ тхерасса каммат̣т̣ха̄нам̣ ахоси. тхеропи идамева суттам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ патто. айаметасса аттхоти айам̣ етасса пан̃хасса аттхо. ити бхагава̄ ратанара̄симхи ман̣икӯт̣ам̣ ган̣ханто вийа йатха̄нусандхина̄ва десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
ваммикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.