2. алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄
234. евам̣ ме сутанти алагаддӯпамасуттам̣. таттха гаддхе ба̄дхайим̣сӯти гаддхаба̄дхино, гаддхаба̄дхино пуббапуриса̄ асса̄ти гаддхаба̄дхипуббо, тасса гаддхаба̄дхипуббасса, гиджджхагха̄такакулаппасутасса̄ти аттхо. саггамоккха̄нам̣ антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄. те каммакилесавипа̄каупава̄даа̄н̣а̄вӣтиккамавасена пан̃чавидха̄. таттха пан̃ча̄нантарийадхамма̄ каммантара̄йика̄ на̄ма. татха̄ бхиккхунӣдӯсакакаммам̣, там̣ пана моккхассева антара̄йам̣ кароти, на саггасса. нийатамиччха̄дит̣т̣хидхамма̄ килесантара̄йика̄ на̄ма. пан̣д̣акатираччха̄нагатаубхатобйан̃джанака̄нам̣ пат̣исандхидхамма̄ випа̄кантара̄йика̄ на̄ма. арийӯпава̄дадхамма̄ упава̄дантара̄йика̄ на̄ма, те пана йа̄ва арийе на кхама̄пенти, та̄вадева, на тато парам̣. сан̃чичча вӣтикканта̄ сатта а̄паттиккхандха̄ а̄н̣а̄вӣтиккамантара̄йика̄ на̄ма. тепи йа̄ва бхиккхубха̄вам̣ ва̄ пат̣иджа̄на̄ти, на вут̣т̣ха̄ти ва̄, на десети ва̄, та̄вадева, на тато парам̣.
татра̄йам̣ бхиккху бахуссуто дхаммакатхико сесантара̄йике джа̄на̄ти, винайе пана аковидатта̄ пан̣н̣аттивӣтиккамантара̄йике на джа̄на̄ти, тасма̄ рахогато евам̣ чинтеси – име а̄га̄рика̄ пан̃ча ка̄магун̣е парибхун̃джанта̄ сота̄панна̄пи сакада̄га̄минопи ана̄га̄минопи хонти. бхиккхӯпи мана̄пика̄ни чаккхувин̃н̃еййа̄ни рӯпа̄ни пассанти…пе… ка̄йавин̃н̃еййе пхот̣т̣хаббе пхусанти, мудука̄ни аттхаран̣апа̄вуран̣а̄дӣни парибхун̃джанти, етам̣ саббам̣ ват̣т̣ати. касма̄ иттхӣнам̣йева рӯпасаддагандхарасапхот̣т̣хабба̄ на ват̣т̣анти? етепи ват̣т̣антӣти. евам̣ расена расам̣ сам̣сандетва̄ саччхандара̄гапарибхоган̃ча ниччхандара̄гапарибхоган̃ча екам̣ катва̄ тхӯлава̄кехи саддхим̣ атисукхумасуттам̣ упаненто вийа, са̄сапена саддхим̣ синерум̣ упасам̣харанто вийа, па̄пакам̣ дит̣т̣хигатам̣ уппа̄детва̄, ‘‘ким̣ бхагавата̄ маха̄самуддам̣ бандхантена вийа махата̄ усса̄хена пат̣хамапа̄ра̄джикам̣ пан̃н̃аттам̣, наттхи еттха досо’’ти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена саддхим̣ пат̣ивируджджханто веса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ пат̣иба̄ханто арийамагге кха̄н̣укан̣т̣ака̄дӣни паккхипанто метхунадхамме досо наттхӣти джинасса а̄н̣а̄чакке паха̄рам̣ ада̄си. тена̄ха – ‘‘татха̄хам̣ бхагавата̄ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄мӣ’’тиа̄ди.
евам̣ бйа̄ кхоти евам̣ вийа кхо. самануйун̃джантӣтиа̄дӣсу ким̣ ладдхико твам̣, ладдхим̣ вадехӣти пуччхама̄на̄ самануйун̃джанти на̄ма. дит̣т̣хим̣ патит̣т̣ха̄пента̄ саманугга̄ханти на̄ма. кена ка̄ран̣ена евам̣ вадасӣти ка̄ран̣ам̣ пуччханта̄ саманубха̄санти на̄ма. ат̣т̣хикан̇калӯпама̄тиа̄дӣсу (ма. ни. 2.42-48) ат̣т̣хикан̇калӯпама̄ аппасса̄дат̣т̣хена. мам̣сапесӯпама̄ бахуса̄дха̄ран̣ат̣т̣хена. тин̣уккӯпама̄ анудаханат̣т̣хена. ан̇га̄рака̄сӯпама̄ маха̄бхита̄панат̣т̣хена. супинакӯпама̄ иттарапаччупат̣т̣ха̄нат̣т̣хена. йа̄читакӯпама̄ та̄вака̄ликат̣т̣хена. руккхапхалӯпама̄ саббан̇гапаччан̇гапалибхан̃джанат̣т̣хена. асисӯнӯпама̄ адхикут̣т̣анат̣т̣хена. саттисӯлӯпама̄ винивиджджханат̣т̣хена. саппасирӯпама̄ са̄сан̇касаппат̣ибхайат̣т̣хена. тха̄маса̄ти дит̣т̣хитха̄мена. пара̄ма̄са̄ти дит̣т̣хипара̄ма̄сена. абхинивисса вохаратӣти адхит̣т̣хахитва̄ вохарати дӣпети ва̄.
235. йато кхо те бхиккхӯти йада̄ те бхиккхӯ. евам̣ бйа̄ кхо ахам̣, бханте, бхагавата̄ти идам̣ еса аттано аджджха̄сайена наттхӣти ваттука̄мопи бхагавато а̄нубха̄вена сампат̣иччхати, буддха̄нам̣ кира саммукха̄ две катха̄ катхетум̣ саматтхо на̄ма наттхи.
236. касса кхо на̄ма твам̣ могхапуриса̄ти твам̣ могхапуриса касса кхаттийасса ва̄ бра̄хман̣асса ва̄ вессасса ва̄ суддасса ва̄ гахат̣т̣хасса ва̄ паббаджитасса ва̄ девасса ва̄ мануссасса ва̄ майа̄ евам̣ дхаммам̣ деситам̣ а̄джа̄на̄си. атха кхо бхагава̄ бхиккхӯ а̄мантесӣти айам̣ па̄т̣ийекко анусандхи. арит̣т̣хо кира чинтеси – ‘‘бхагава̄ мам̣ могхапурисоти вадати, на кхо пана могхапуриса̄ти вуттаматтакена маггапхала̄нам̣ упаниссайо на хоти. упасенампи хи ван̇гантапуттам̣, ‘атилахум̣ кхо твам̣, могхапуриса, ба̄хулла̄йа а̄ватто’ти (маха̄ва. 75) бхагава̄ могхапурисава̄дена овади. тхеро апарабха̄ге гхат̣енто ва̄йаманто чха абхин̃н̃а̄ саччха̄ка̄си. ахампи татха̄рӯпам̣ вӣрийам̣ пагган̣хитва̄ маггапхала̄ни ниббаттесса̄мӣ’’ти. атхасса бхагава̄ бандхана̄ павуттасса пан̣д̣упала̄сасса вийа авирул̣хибха̄вам̣ дассенто имам̣ десанам̣ а̄рабхи.
усмӣкатопӣти, бхиккхаве, тумхе кинти ман̃н̃атха, айам̣ арит̣т̣хо евам̣ладдхико саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена пат̣ивируджджхитва̄ веса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ пат̣иба̄хитва̄ татха̄гатасса а̄н̣а̄чакке паха̄рам̣ дадама̄но апи ну имасмим̣ дхаммавинайе усмӣкатопи? йатха̄ ниббутепи маханте аггиккхандхе кхаджджупанакаматта̄пи аггипапат̣ика̄ хотийева, йам̣ нисса̄йа пуна маха̄аггиккхандхо бхавеййа. ким̣ ну кхо евам̣ имасса аппаматтика̄пи н̃а̄н̣усма̄ аттхи, йам̣ нисса̄йа ва̄йаманто маггапхала̄ни ниббаттеййа̄ти? но хетам̣, бхантети, бханте, евам̣ладдхикасса куто еварӯпа̄ н̃а̄н̣усма̄ти? маггапхала̄нам̣ паччайасаматтха̄йа н̃а̄н̣усма̄йа усмӣкатабха̄вам̣ пат̣иккхипанта̄ ваданти. ман̇кубхӯтоти ниттеджабхӯто. паттаккхандхоти патитаккхандхо. аппат̣ибха̄ноти кин̃чи пат̣ибха̄нам̣ апассанто бхиннапат̣ибха̄но еварӯпампи на̄ма ниййа̄никаса̄санам̣ лабхитва̄ авирул̣хидхаммо кирамхи самуггха̄титапаччайо джа̄тоти аттано абхаббатам̣ паччавеккханто па̄дан̇гут̣т̣хакена бхӯмим̣ кхан̣ама̄но нисӣди.
пан̃н̃а̄йиссаси кхоти айампи па̄т̣ийекко анусандхи. арит̣т̣хо кира чинтеси – ‘‘бхагава̄ майхам̣ маггапхала̄нам̣ упаниссайо паччхинноти вадати, на кхо пана буддха̄ саупаниссайа̄нам̣йева дхаммам̣ десенти, анупаниссайа̄нампи десенти, ахам̣ саттху сантика̄ сугатова̄дам̣ лабхитва̄ аттано сампаттӯпагам̣ кусалам̣ карисса̄мӣ’’ти. атхасса бхагава̄ ова̄дам̣ пат̣ипассамбхенто ‘‘пан̃н̃а̄йиссасӣ’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо, твам̣йева, могхапуриса, имина̄ па̄пакена дит̣т̣хигатена нирайа̄дӣсу пан̃н̃а̄йиссаси, мама сантика̄ туйхам̣ сугатова̄до на̄ма наттхи, на ме тайа̄ аттхо, идха̄хам̣ бхиккхӯ пат̣ипуччхисса̄мӣти.
237. атха кхо бхагава̄ти айампи па̄т̣ийекко анусандхи. имасмин̃хи т̣ха̄не бхагава̄ парисам̣ содхети, арит̣т̣хам̣ ган̣ато нисса̄рети. саче хи парисагата̄нам̣ кассачи евам̣ бхавеййа – ‘‘айам̣ арит̣т̣хо бхагавата̄ акатхитам̣ катхетум̣ ким̣ саккхиссати, каччи ну кхо парисамаджджхе бхагавата̄ катха̄йа сама̄раддха̄йа сахаса̄ катхита’’нти. евам̣ катхитам̣ пана на арит̣т̣хова сун̣а̄ти, ан̃н̃енапи сутам̣ бхависсати. атха̄писса сийа̄ ‘‘йатха̄ саттха̄ арит̣т̣хам̣ нигган̣ха̄ти, мампи евам̣ нигган̣хеййа̄ти сутва̄пи тун̣хӣбха̄вам̣ а̄паджджеййа̄’’ти. ‘‘там̣ саббам̣ на кариссантӣ’’ти. майа̄пи на катхитам̣, ан̃н̃ена сутампи наттхӣти ‘‘тумхепиме, бхиккхаве’’тиа̄дина̄ париса̄йа ладдхим̣ содхети. париса̄йа пана ладдхисодханенева арит̣т̣хо ган̣ато нисса̄рито на̄ма хоти.
ида̄ни арит̣т̣хасса ладдхим̣ пака̄сенто со вата, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ан̃н̃атрева ка̄мехӣтиа̄дӣсу йо со, бхиккхаве, бхиккху ‘‘те пат̣исевато на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄’’ти евам̣ладдхико, со вата килесака̄мехи чева килесака̄масампайуттехи сан̃н̃а̄витаккехи ча ан̃н̃атра, ете дхамме паха̄йа, вина̄ етехи дхаммехи, ваттхука̄ме пат̣исевиссати, метхунасама̄ча̄рам̣ сама̄чариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. идам̣ ка̄ран̣ам̣ на̄ма наттхи, ат̣т̣ха̄наметам̣ анавака̄соти.
238. евам̣ бхагава̄ айам̣ арит̣т̣хо йатха̄ на̄ма раджако сугандха̄нипи дуггандха̄нипи джин̣н̣а̄нипи нава̄нипи суддха̄нипи асуддха̄нипи ваттха̄ни екато бхан̣д̣икам̣ кароти, евамева бхиккхӯнам̣ ниччхандара̄гапан̣ӣтачӣвара̄дипарибхоган̃ча анибаддхасӣла̄нам̣ гахат̣т̣ха̄нам̣ антара̄йакарам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча нибаддхасӣла̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄варан̣акарам̣ саччхандара̄гапарибхоган̃ча саббам̣ екасадисам̣ каротӣти арит̣т̣хасса ладдхим̣ пака̄сетва̄ ида̄ни дуггахита̄йа парийаттийа̄ досам̣ дассенто идха, бхиккхаве, екаччетиа̄дима̄ха. таттха парийа̄пун̣антӣти угган̣ханти. суттантиа̄дӣсу убхатовибхан̇ганиддесакхандхакапарива̄ра̄, суттанипа̄те ман̇галасуттаратанасуттана̄лакасуа̄туват̣т̣акасутта̄ни, ан̃н̃ампи ча суттана̄макам̣ татха̄гатавачанам̣ суттанти ведитаббам̣. саббампи сага̄тхакам̣ суттам̣ геййанти ведитаббам̣, висесена сам̣йуттаке сакалопи сага̄тха̄вагго. сакалам̣ абхидхаммапит̣акам̣, нигга̄тхакам̣ суттам̣, йан̃ча ан̃н̃ампи ат̣т̣хахи ан̇гехи асан̇гахитам̣ буддхавачанам̣, там̣ веййа̄каран̣анти ведитаббам̣. дхаммападам̣, тхерага̄тха̄, тхерига̄тха̄, суттанипа̄те носуттана̄мика̄ суддхикага̄тха̄ ча га̄тха̄ти ведитабба̄. соманассан̃а̄н̣амайикага̄тха̄пат̣исам̣йутта̄ двеасӣтисуттанта̄ уда̄нанти ведитабба̄. ‘‘вуттан̃хетам̣ бхагавата̄’’тиа̄динайаппаватта̄ (итиву. 1,2) дасуттарасатасуттанта̄ итивуттаканти ведитабба̄. апан̣н̣акаджа̄така̄дӣни пан̣н̣а̄са̄дхика̄ни пан̃чаджа̄такасата̄ни джа̄таканти ведитабба̄ни. ‘‘чатта̄роме, бхиккхаве, аччхарийа̄ аббхута̄ дхамма̄ а̄нанде’’тиа̄динайаппаватта̄ (а. ни. 4.129) саббепи аччхарийааббхутадхаммаппат̣исам̣йутта̄ суттанта̄ аббхутадхамманти ведитабба̄. чӯл̣аведалламаха̄ведалласамма̄дит̣т̣хисаккапан̃хасан̇кха̄рабха̄джанийамаха̄пун̣н̣амасутта̄дайо саббепи ведан̃ча тут̣т̣хин̃ча ладдха̄ ладдха̄ пуччхитасуттанта̄ ведалланти ведитабба̄.
аттхам̣ на упапариккхантӣти аттхаттхам̣ ка̄ран̣аттхам̣ на пассанти на паригган̣ханти. анупапариккхатанти анупапариккханта̄нам̣. на ниджджха̄нам̣ кхамантӣти на упат̣т̣хаханти на а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти, имасмим̣ т̣ха̄не сӣлам̣ сама̄дхи випассана̄ магго пхалам̣ ват̣т̣ам̣ виват̣т̣ам̣ катхитанти евам̣ джа̄нитум̣ на сакка̄ хонтӣти аттхо. те упа̄рамбха̄нисам̣са̄ чева̄ти те паресам̣ ва̄де доса̄ропана̄нисам̣са̄ хутва̄ парийа̄пун̣антӣти аттхо. итива̄даппамоккха̄нисам̣са̄ ча̄ти евам̣ ва̄дапамоккха̄нисам̣са̄, парехи сакава̄де досе а̄ропите там̣ досам̣ евам̣ мочесса̄ма̄ти имина̄ва ка̄ран̣ена парийа̄пун̣антӣти аттхо. тан̃часса аттхам̣ на̄нубхонтӣти йасса ча маггасса ва̄ пхаласса ва̄ аттха̄йа кулапутта̄ дхаммам̣ парийа̄пун̣анти, тан̃часса дхаммасса аттхам̣ ете дуггахитагга̄хино на̄нубхонти. апича парасса ва̄де упа̄рамбхам̣ а̄ропетум̣ аттано ва̄дам̣ мочетум̣ асакконта̄пи тан̃ча аттхам̣ на̄нубхонтийева.
239. алагаддаттхикоти а̄сивисааттхико. гадоти хи висасса на̄мам̣, там̣ тасса алам̣ парипун̣н̣ам̣ аттхӣти алагаддо. бхогети сарӣре. идха пана, бхиккхаве, екачче кулапутта̄ дхаммам̣ парийа̄пун̣антӣти ниттхаран̣апарийаттивасена угган̣ханти. тиссо хи парийаттийо алагаддапарийатти ниттхаран̣апарийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийаттӣти.
таттха йо буддхавачанам̣ уггахетва̄ евам̣ чӣвара̄дӣни ва̄ лабхисса̄ми, чатупарисамаджджхе ва̄ мам̣ джа̄ниссантӣти ла̄бхасакка̄рахету парийа̄пун̣а̄ти, тасса са̄ парийатти алагаддапарийатти на̄ма. евам̣ парийа̄пун̣ато хи буддхавачанам̣ апарийа̄пун̣итва̄ ниддоккаманам̣ варатарам̣.
йо пана буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ сӣласса а̄гатат̣т̣ха̄не сӣлам̣ пӯретва̄ сама̄дхисса а̄гатат̣т̣ха̄не сама̄дхигаббхам̣ ган̣ха̄петва̄ випассана̄йа а̄гатат̣т̣ха̄не випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ маггапхала̄нам̣ а̄гатат̣т̣ха̄не маггам̣ бха̄весса̄ми пхалам̣ саччхикарисса̄мӣти угган̣ха̄ти, тасса са̄ парийатти ниттхаран̣апарийатти на̄ма хоти.
кхӣн̣а̄савасса пана парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти на̄ма. тасса хи апарин̃н̃а̄там̣ аппахӣнам̣ абха̄витам̣ асаччхикатам̣ ва̄ наттхи. со хи парин̃н̃а̄таккхандхо пахӣнакилесо бха̄витамагго саччхикатапхало, тасма̄ буддхавачанам̣ парийа̄пун̣анто тантидха̄рако павен̣ипа̄лако вам̣са̄нураккхакова хутва̄ угган̣ха̄ти. итисса са̄ парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти на̄ма хоти.
йо пана путхуджджано чха̄табхайа̄дӣсу гантхадхаресу екасмим̣ т̣ха̄не васитум̣ асакконтесу сайам̣ бхиккха̄ча̄рена акиламама̄но атимадхурам̣ буддхавачанам̣ ма̄ нассату, тантим̣ дха̄ресса̄ми, вам̣сам̣ т̣хапесса̄ми, павен̣им̣ па̄лесса̄мӣти парийа̄пун̣а̄ти, тасса парийатти бхан̣д̣а̄га̄рикапарийатти хоти, на хотӣти? на хоти. касма̄? на аттано т̣ха̄не т̣хатва̄ парийа̄путатта̄. путхуджджанасса хи парийатти на̄ма алагадда̄ ва̄ хоти ниттхаран̣а̄ ва̄, саттаннам̣ секкха̄нам̣ ниттхаран̣а̄ва, кхӣн̣а̄савасса бхан̣д̣а̄га̄рикапарийаттийева. имасмим̣ пана т̣ха̄не ниттхаран̣апарийатти адхиппета̄.
ниджджха̄нам̣ кхамантӣти сӣла̄дӣнам̣ а̄гатат̣т̣ха̄несу идха сӣлам̣ катхитам̣, идха сама̄дхи, идха випассана̄, идха магго, идха пхалам̣, идха ват̣т̣ам̣, идха виват̣т̣анти а̄па̄тхам̣ а̄гаччханти. тан̃часса аттхам̣ анубхонтӣти йесам̣ маггапхала̄нам̣ аттха̄йа парийа̄пун̣анти. суггахитапарийаттим̣ нисса̄йа маггам̣ бха̄ветва̄ пхалам̣ саччхикаронта̄ тан̃часса дхаммасса аттхам̣ анубхаванти. парава̄де упа̄рамбхам̣ а̄ропетум̣ сакконта̄пи сакава̄де а̄ропитам̣ досам̣ иччхитиччхитат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ мочетум̣ сакконта̄пи анубхонтийева. дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттантӣти сӣла̄дӣнам̣ а̄гатат̣т̣ха̄не сӣла̄дӣни пӯрента̄нампи, паресам̣ ва̄де сахадхаммена упа̄рамбхам̣ а̄ропента̄нампи, сакава̄дато досам̣ харанта̄нампи, арахаттам̣ патва̄ парисамаджджхе дхаммам̣ десетва̄ дхаммадесана̄йа пасаннехи упанӣте чатта̄ро паччайе парибхун̃джанта̄нампи дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттанти.
евам̣ суггахите буддхавачане а̄нисам̣сам̣ дассетва̄ ида̄ни таттхева нийодженто тасма̄ тиха, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха тасма̄ти йасма̄ дуггахитапарийатти дуггахитаалагаддо вийа дӣгхараттам̣ ахита̄йа дуккха̄йа сам̣ваттати, суггахитапарийатти суггахитаалагаддо вийа дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати, тасма̄ти аттхо. татха̄ нам̣ дха̄реййа̄тха̄ти татхева нам̣ дха̄реййа̄тха, тенева аттхена ган̣хеййа̄тха. йе ва̄ пана̄ссу вийатта̄ бхиккхӯти йе ва̄ пана ан̃н̃е са̄рипуттамоггалла̄намаха̄кассапамаха̄качча̄на̄дика̄ бйатта̄ пан̣д̣ита̄ бхиккхӯ ассу, те пуччхитабба̄. арит̣т̣хена вийа пана мама са̄сане на калалам̣ ва̄ качаварам̣ ва̄ паккхипитаббам̣.
240. куллӯпаманти кулласадисам̣. ниттхаран̣аттха̄йа̄ти чатурогханиттхаран̣аттха̄йа. удакан̣н̣аванти йан̃хи удакам̣ гамбхӣрам̣ на путхулам̣. путхулам̣ ва̄ пана на гамбхӣрам̣, на там̣ ан̣н̣авоти вуччати. йам̣ пана гамбхӣран̃чева путхулан̃ча, там̣ ан̣н̣авоти вуччати. тасма̄ махантам̣ удакан̣н̣аванти махантам̣ путхулам̣ гамбхӣрам̣ удаканти айаметтха аттхо. са̄сан̇кам̣ на̄ма йаттха чора̄нам̣ нивуттхока̄со диссати. т̣хитока̄со, нисиннока̄со, нипаннока̄со диссати. саппат̣ибхайам̣ на̄ма йаттха чорехи манусса̄ хата̄ диссанти, вилутта̄ диссанти, а̄кот̣ита̄ диссанти. уттарасетӯти удакан̣н̣авасса упари баддхо сету. куллам̣ бандхитва̄ти кулло на̄ма таран̣аттха̄йа кала̄пам̣ катва̄ баддхо. паттхаритва̄ баддха̄ пана падарача̄т̣иа̄дайо ул̣умпоти вуччанти. учча̄ретва̄ти т̣хапетва̄. киччака̄рӣти паттака̄рӣ йуттака̄рӣ, патирӯпака̄рӣти аттхо. дхамма̄пи во паха̄табба̄ти еттха дхамма̄ти саматхавипассана̄. бхагава̄ хи саматхепи чхандара̄гам̣ паджаха̄песи, випассана̄йапи. саматхе чхандара̄гам̣ каттха паджаха̄песи? ‘‘ити кхо, уда̄йи, невасан̃н̃а̄на̄сан̃н̃а̄йатанассапи паха̄нам̣ вада̄ми, пассаси но твам̣, уда̄йи, там̣ сам̣йоджанам̣ ан̣ум̣ ва̄ тхӯлам̣ ва̄, йасса̄хам̣ но паха̄нам̣ вада̄мӣ’’ти (ма. ни. 2.156) еттха саматхе чхандара̄гам̣ паджаха̄песи. ‘‘имам̣ че тумхе, бхиккхаве, дит̣т̣хим̣ евам̣ парисуддхам̣ евам̣ парийода̄там̣ на аллӣйетха на кела̄йетха на дхана̄йетха̄’’ти (ма. ни. 1.401) еттха випассана̄йа чхандара̄гам̣ паджаха̄песи. идха пана убхайаттха паджаха̄пенто ‘‘дхамма̄пи во паха̄табба̄, пагева адхамма̄’’ти а̄ха.
татра̄йам̣ адхиппа̄йо – бхиккхаве, ахам̣ еварӯпесу сантаппан̣ӣтесу дхаммесу чхандара̄гаппаха̄нам̣ вада̄ми, ким̣ пана имасмим̣ асаддхамме га̄мадхамме васаладхамме дут̣т̣хулле одакантике, йаттха айам̣ арит̣т̣хо могхапурисо ниддосасан̃н̃ӣ пан̃часу ка̄магун̣есу чхандара̄гам̣ на̄лам̣ антара̄йа̄йа̄ти вадати. арит̣т̣хена вийа на тумхехи майхам̣ са̄сане калалам̣ ва̄ качаварам̣ ва̄ паккхипитаббанти евам̣ бхагава̄ имина̄пи ова̄дена арит̣т̣хам̣йева нигган̣ха̄ти.
241. ида̄ни йо пан̃часу кхандхесу тивидхагга̄хавасена ахам̣ маманти ган̣ха̄ти, со майхам̣ са̄сане айам̣ арит̣т̣хо вийа калалам̣ качаварам̣ паккхипатӣти дассенто чхайима̄ни, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нӣти дит̣т̣хипи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, дит̣т̣хийа̄ а̄рамман̣ампи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, дит̣т̣хийа̄ паччайопи. рӯпам̣ етам̣ мама̄тиа̄дӣсу етам̣ мама̄ти тан̣ха̄гга̄хо. есохамасмӣти ма̄нагга̄хо. есо ме атта̄ти дит̣т̣хигга̄хо. евам̣ рӯпа̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄ хонти. рӯпам̣ пана атта̄ти на ваттаббам̣. ведана̄дӣсупи есева найо. дит̣т̣хам̣ рӯпа̄йатанам̣, сутам̣ садда̄йатанам̣, мутам̣ гандха̄йатанам̣ раса̄йатанам̣ пхот̣т̣хабба̄йатанам̣, тан̃хи патва̄ гахетаббато мутанти вуттам̣. авасеса̄ни сатта̄йатана̄ни вин̃н̃а̄там̣ на̄ма. паттанти парийеситва̄ ва̄ апарийеситва̄ ва̄ паттам̣. парийеситанти паттам̣ ва̄ аппаттам̣ ва̄ парийеситам̣. анувичаритам̣ манаса̄ти читтена анусан̃чаритам̣. локасмин̃хи парийеситва̄ паттампи аттхи, парийеситва̄ нопаттампи. апарийеситва̄ паттампи аттхи, апарийеситва̄ нопаттампи. таттха парийеситва̄ паттам̣ паттам̣ на̄ма. парийеситва̄ нопаттам̣ парийеситам̣ на̄ма. апарийеситва̄ паттан̃ча, апарийеситва̄ нопаттан̃ча манаса̄нувичаритам̣ на̄ма.
атха ва̄ парийеситва̄ паттампи апарийеситва̄ паттампи паттат̣т̣хена паттам̣ на̄ма. парийеситва̄ нопаттам̣ парийеситам̣ на̄ма. апарийеситва̄ нопаттам̣ манаса̄нувичаритам̣ на̄ма. саббам̣ ва̄ етам̣ манаса̄ анувичаритатта̄ манаса̄нувичаритам̣ на̄ма. имина̄ вин̃н̃а̄н̣а̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄, десана̄вила̄сена хет̣т̣ха̄ дит̣т̣ха̄диа̄рамман̣авасена вин̃н̃а̄н̣ам̣ дасситам̣. йампи там̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄нанти йампи етам̣ со локотиа̄дина̄ найена паваттам̣ дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣.
со локо со атта̄ти йа̄ еса̄ ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄дина̄ найена паватта̄ дит̣т̣хи локо ча атта̄ ча̄ти ган̣ха̄ти, там̣ сандха̄йа вуттам̣. со печча бхависса̄мӣти со ахам̣ паралокам̣ гантва̄ ниччо бхависса̄ми, дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо бхависса̄ми, синерумаха̄патхавӣмаха̄самудда̄дӣхи сассатӣхи самам̣ татхева т̣хасса̄ми. тампи етам̣ мама̄ти тампи дассанам̣ етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти саманупассати. имина̄ дит̣т̣ха̄рамман̣а̄ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хийо катхита̄. випассана̄йа пат̣ивипассана̄ка̄ле вийа паччхимадит̣т̣хийа̄ пуримадит̣т̣хиггахан̣ака̄ле евам̣ хоти.
суккапаккхе рӯпам̣ нетам̣ мама̄ти рӯпе тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄ха̄ пат̣иккхитта̄. ведана̄дӣсупи есева найо. саманупассатӣти имасса пана падасса тан̣ха̄саманупассана̄ ма̄насаманупассана̄ дит̣т̣хисаманупассана̄ н̃а̄н̣асаманупассана̄ти чатассо саманупассана̄ти аттхо. та̄ кан̣хапаккхе тиссаннам̣ саманупассана̄нам̣, суккапаккхе н̃а̄н̣асаманупассана̄йа васена ведитабба̄. асати на паритассатӣти авиджджама̄не бхайапаритассана̄йа тан̣ха̄паритассана̄йа ва̄ на паритассати. имина̄ бхагава̄ аджджхаттаккхандхавина̄се апаритассама̄нам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассенто десанам̣ маттхакам̣ па̄песи.
242. евам̣ вутте ан̃н̃атаро бхиккхӯти евам̣ бхагавата̄ вутте ан̃н̃атаро анусандхикусало бхиккху – ‘‘бхагавата̄ аджджхаттаккхандхавина̄се апаритассантам̣ кхӣн̣а̄савам̣ дассетва̄ десана̄ нит̣т̣ха̄пита̄, аджджхаттам̣ апаритассанте кхо пана сати аджджхаттам̣ паритассакена бахиддха̄ париккха̄равина̄се паритассакена апаритассакена ча̄пи бхавитаббам̣. ити имехи чатӯхи ка̄ран̣ехи айам̣ пан̃хо пуччхитаббо’’ти чинтетва̄ екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ ан̃джалим̣ паггайха бхагавантам̣ етадавоча. бахиддха̄ асатӣти бахиддха̄ париккха̄равина̄се. аху вата мети ахоси вата ме бхаддакам̣ йа̄нам̣ ва̄ханам̣ хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣анти аттхо. там̣ вата ме наттхӣти там̣ вата ида̄ни майхам̣ наттхи, ра̄джӯхи ва̄ чорехи ва̄ хат̣ам̣, аггина̄ ва̄ дад̣д̣хам̣, удакена ва̄ вул̣хам̣, парибхогена ва̄ джин̣н̣ам̣. сийа̄ вата мети бхавеййа вата майхам̣ йа̄нам̣ ва̄ханам̣ хиран̃н̃ам̣ суван̣н̣ам̣ са̄ли вӣхи йаво годхумо. там̣ вата̄хам̣ на лабха̄мӣти тамахам̣ алабхама̄но тадануччхавикам̣ каммам̣ акатва̄ нисиннатта̄ ида̄ни на лабха̄мӣти сочати, айам̣ ага̄рийасочана̄, анага̄рийасса паттачӣвара̄дӣнам̣ васена ведитабба̄.
апаритассана̄ва̄ре на евам̣ хотӣти йехи килесехи евам̣ бхавеййа, тесам̣ пахӣнатта̄ на евам̣ хоти. дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄дхит̣т̣ха̄напарийут̣т̣ха̄на̄бхинивеса̄нусайа̄нанти дит̣т̣хӣнан̃ча дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄нан̃ча дит̣т̣ха̄дхит̣т̣ха̄на̄нан̃ча дит̣т̣хипарийут̣т̣ха̄на̄нан̃ча абхинивеса̄нусайа̄нан̃ча. саббасан̇кха̄расаматха̄йа̄ти нибба̄наттха̄йа. нибба̄нан̃хи а̄гамма саббасан̇кха̄ра̄ин̃джита̄ни, саббасан̇кха̄рачалана̄ни саббасан̇кха̄равиппхандита̄ни самманти вӯпасамманти, тасма̄ там̣, ‘‘саббасан̇кха̄расаматхо’’ти вуччати. тадева ча а̄гамма кхандхӯпадхи килесӯпадхи абхисан̇кха̄рӯпадхи, пан̃чака̄магун̣ӯпадхӣти име упадхайо пат̣иниссаджджийанти, тан̣ха̄ кхӣйати вираджджати нируджджхати, тасма̄ там̣, ‘‘саббӯпадхипат̣иниссагго тан̣ха̄ккхайо вира̄го ниродхо’’ти вуччати. нибба̄на̄йа̄ти айам̣ панасса сарӯпаниддесо, ити саббехева имехи падехи нибба̄насса саччхикирийаттха̄йа дхаммам̣ десентасса̄ти айаматтхо дӣпито. тассевам̣ хотӣти тасса дит̣т̣хигатикасса уччхиджджисса̄ми на̄массу, винассисса̄ми на̄массу, на̄ссу на̄ма бхависса̄мӣти евам̣ хоти. дит̣т̣хигатикасса хи тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сун̃н̃ата̄пат̣исам̣йуттам̣ катва̄ десийама̄нам̣ дхаммам̣ сун̣антасса та̄со уппаджджати. вуттан̃хетам̣ – ‘‘та̄со хесо, бхиккхаве, асутавато путхуджджанасса но чассам̣, но ча ме сийа̄’’ти (сам̣. ни. 3.55).
243. етта̄вата̄ бахиддха̄париккха̄равина̄се тассанакасса ча нотассанакасса ча аджджхаттаккхандхавина̄се тассанакасса ча нотассанакасса ча̄ти имесам̣ васена чатуккот̣ика̄ сун̃н̃ата̄ катхита̄. ида̄ни бахиддха̄ париккха̄рам̣ париггахам̣ на̄ма катва̄, вӣсативаттхукам̣ сакка̄йадит̣т̣хим̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣ на̄ма катва̄, сакка̄йадит̣т̣хипамукха̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо дит̣т̣хиниссайам̣ на̄ма катва̄ тикот̣икам̣ сун̃н̃атам̣ дассетум̣ там̣, бхиккхаве, париггахантиа̄дима̄ха. таттха париггаханти бахиддха̄ париккха̄рам̣. паригган̣хеййа̄тха̄ти йатха̄ вин̃н̃ӯ мануссо паригган̣хеййа. ахампи кхо там̣, бхиккхавети, бхиккхаве, тумхепи на пассатха, ахампи на пасса̄ми, ити еварӯпо париггахо наттхӣти дассети. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо.
244. евам̣ тикот̣икам̣ сун̃н̃атам̣ дассетва̄ ида̄ни аджджхаттаккхандхе атта̄ти бахиддха̄ париккха̄ре аттанийанти катва̄ двикот̣икам̣ дассенто аттани ва̄, бхиккхаве, сатӣтиа̄дима̄ха. таттха айам̣ сан̇кхепаттхо, бхиккхаве, аттани ва̄ сати идам̣ ме париккха̄раджа̄там̣ аттанийанти асса, аттанийева ва̄ париккха̄ре сати айам̣ ме атта̄ имасса париккха̄расса са̄мӣти, евам̣ аханти. сати мама̄ти, мама̄ти сати аханти йуттам̣ бхавеййа. саччатоти бхӯтато, тхетатоти татхато тхирато ва̄.
ида̄ни име пан̃чаккхандхе аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти евам̣ типариват̣т̣авасена агган̣ханто айам̣ арит̣т̣хо вийа майхам̣ са̄сане калалам̣ качаварам̣ паккхипатӣти дассенто там̣ ким̣ ман̃н̃атха, бхиккхаве, рӯпам̣ ниччам̣ ва̄тиа̄дима̄ха. таттха аниччам̣, бхантети, бханте, йасма̄ хутва̄ на хоти, тасма̄ аниччам̣. уппа̄давайаваттито випарин̣а̄мата̄вака̄ликаниччапат̣иккхепат̣т̣хена ва̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи аниччам̣. дуккхам̣, бхантети, бханте, пат̣ипӣл̣ана̄ка̄рена дуккхам̣, санта̄падуккхамадуккхаваттхукасукхапат̣иккхепат̣т̣хена ва̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи дуккхам̣. випарин̣а̄мадхамманти бхавасан̇кантиупагаманасабха̄вам̣ пакатибха̄вавиджаханасабха̄вам̣. каллам̣ ну там̣ саманупасситум̣ етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄ти йуттам̣ ну кхо там̣ имесам̣ тин̣н̣ам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄ха̄нам̣ васена ахам̣ мама̄ти евам̣ гахетум̣. но хетам̣, бхантети имина̄ те бхиккхӯ авасаваттана̄ка̄рена рӯпам̣, бханте, анатта̄ти пат̣иджа̄нанти. сун̃н̃аасса̄микааниссарааттапат̣иккхепат̣т̣хена ва̄ти чатӯхи ка̄ран̣ехи анатта̄.
бхагава̄ хи каттхачи аниччавасена анаттаттам̣ дассети, каттхачи дуккхавасена, каттхачи убхайавасена. ‘‘чаккху атта̄ти йо вадеййа, там̣ на упападжджати, чаккхусса уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати. йасса кхо пана уппа̄допи вайопи пан̃н̃а̄йати, атта̄ ме уппаджджати ча вети ча̄ти иччасса евама̄гатам̣ хоти, тасма̄ там̣ на упападжджати чаккху атта̄ти йо вадеййа, ити чаккху анатта̄’’ти (ма. ни. 3.422) имасмин̃хи чхачхаккасутте аниччавасена анаттатам̣ дассети. ‘‘рӯпан̃ча хидам̣, бхиккхаве, атта̄ абхависса, найидам̣ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттеййа, лаббхетха ча рӯпе ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’ти. йасма̄ ча кхо, бхиккхаве, рӯпам̣ анатта̄, тасма̄ рӯпам̣ а̄ба̄дха̄йа сам̣ваттати, на ча лаббхати рӯпе ‘евам̣ ме рӯпам̣ хоту, евам̣ ме рӯпам̣ ма̄ ахосӣ’’’ти (маха̄ва. 20; сам̣. ни. 3.59) имасмим̣ анатталаккхан̣асутте дуккхавасена анаттатам̣ дассети. ‘‘рӯпам̣, бхиккхаве, аниччам̣, йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄, йаданатта̄ там̣ ‘нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄’ти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа дат̣т̣хабба’’нти (сам̣. ни. 3.76) имасмим̣ арахаттасутте убхайавасена анаттатам̣ дассети. касма̄? аниччам̣ дуккхан̃ча па̄кат̣ам̣. анатта̄ти на па̄кат̣ам̣.
парибхогабха̄джана̄дӣсу хи бхиннесу ахо аниччанти ваданти, ахо анатта̄ти ватта̄ на̄ма наттхи. сарӣре ган̣д̣апил̣ака̄дӣсу ва̄ ут̣т̣хита̄су кан̣т̣акена ва̄ виддха̄ ахо дуккханти ваданти, ахо анатта̄ти пана ватта̄ на̄ма наттхи. касма̄? идан̃хи анатталаккхан̣ам̣ на̄ма авибхӯтам̣ дуддасам̣ дуппан̃н̃а̄панам̣. тена там̣ бхагава̄ аниччавасена ва̄ дуккхавасена ва̄ убхайавасена ва̄ дассети. тайидам̣ имасмимпи тепариват̣т̣е аниччадуккхавасенева дасситам̣. ведана̄дӣсупи есева найо.
тасма̄ тиха, бхиккхавети, бхиккхаве, йасма̄ етарахи ан̃н̃ада̄пи рӯпам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, тасма̄ти аттхо. йам̣кин̃чи рӯпантиа̄дӣни висуддхимагге кхандханиддесе виттха̄рита̄нева.
245. ниббиндатӣти уккан̣т̣хати. еттха ча ниббида̄ти вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄ адхиппета̄. вут̣т̣ха̄нага̄минӣвипассана̄йа хи бахӯни на̄ма̄ни. еса̄ хи каттхачи сан̃н̃агганти вутта̄. каттхачи дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти. каттхачи па̄рисуддхипадха̄нийан̇ганти. каттхачи пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣти. каттхачи таммайата̄парийа̄да̄нанти. каттхачи тӣхи на̄мехи. каттхачи двӣхӣти.
таттха пот̣т̣хапа̄дасутте та̄ва ‘‘сан̃н̃а̄ кхо, пот̣т̣хапа̄да, пат̣хамам̣ уппаджджати, паччха̄ н̃а̄н̣а’’нти (дӣ. ни. 1.416) евам̣ сан̃н̃агганти вутта̄. сусимасутте ‘‘пуббе кхо, сусима, дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣ам̣, паччха̄ нибба̄не н̃а̄н̣а’’нти (сам̣. ни. 2.70) евам̣ дхаммат̣т̣хитин̃а̄н̣анти вутта̄. дасуттарасутте ‘‘пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхипадха̄нийан̇га’’нти (дӣ. ни. 3.359) евам̣ па̄рисуддхипада̄нийан̇ганти вутта̄. ратхавинӣте ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхаттхам̣ бхагавати брахмачарийам̣ вуссатӣ’’ти (ма. ни. 1.257) евам̣ пат̣ипада̄н̃а̄н̣адассанависуддхӣти вутта̄. сал̣а̄йатанавибхан̇ге ‘‘атаммайатам̣, бхиккхаве, нисса̄йа атаммайатам̣ а̄гамма йа̄йам̣ упеккха̄ на̄натта̄ на̄наттасита̄, там̣ абхиниваджджетва̄ йа̄йам̣ упеккха̄ екатта̄ екаттасита̄, там̣ нисса̄йа там̣ а̄гамма еваметисса̄ паха̄нам̣ хоти, еваметисса̄ саматиккамо хотӣ’’ти (дӣ. ни. 3.310) евам̣ таммайата̄парийа̄да̄нанти вутта̄. пат̣исамбхида̄магге ‘‘йа̄ ча мун̃читукамйата̄, йа̄ ча пат̣исан̇кха̄нупассана̄, йа̄ ча сан̇кха̄рупеккха̄, име дхамма̄ екаттха̄ бйан̃джанамева на̄на’’нти (пат̣и. ма. 1.54) евам̣ тӣхи на̄мехи вутта̄. пат̣т̣ха̄не ‘‘ануломам̣ готрабхусса анантарапаччайена паччайо, ануломам̣ вода̄насса анантарапаччайена паччайо’’ти (пат̣т̣ха̄. 1.1.417) евам̣ двӣхи на̄мехи вутта̄. имасмим̣ пана алагаддасутте ниббиндатӣти ниббида̄на̄мена а̄гата̄.
ниббида̄ вираджджатӣти еттха вира̄готи магго вира̄га̄ вимуччатӣти еттха вира̄гена маггена вимуччатӣти пхалам̣ катхитам̣. вимуттасмим̣ вимуттамити н̃а̄н̣ам̣ хотӣти идха паччавеккхан̣а̄ катхита̄.
евам̣ вимуттачиттам̣ маха̄кхӣн̣а̄савам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса йатха̄бхӯтехи пан̃чахи ка̄ран̣ехи на̄мам̣ ган̣ханто айам̣ вуччати, бхиккхаветиа̄дима̄ха. авиджджа̄ти ват̣т̣амӯлика̄ авиджджа̄. айан̃хи дуруккхипанат̣т̣хена палигхоти вуччати. тенеса тасса уккхиттатта̄ уккхиттапалигхоти вутто. та̄ла̄ваттхуката̄ти сӣсаччхинната̄ло вийа ката̄, самӯлам̣ ва̄ та̄лам̣ уддхаритва̄ та̄ласса ваттху вийа ката̄, йатха̄ тасмим̣ ваттхусмим̣ пуна со та̄ло на пан̃н̃а̄йати, евам̣ пуна апан̃н̃аттибха̄вам̣ нӣта̄ти аттхо. поноббхавикоти пунаббхавада̄йако. джа̄тисам̣са̄ротиа̄дӣсу джа̄йанавасена чева сам̣саран̣авасена ча евам̣ ладдхана̄ма̄нам̣ пунаббхавакхандха̄нам̣ паччайо камма̄бхисан̇кха̄ро. со хи пунаппунам̣ уппаттикаран̣авасена париккхипитва̄ т̣хитатта̄ париккха̄ти вуччати, тенеса тасса̄ сам̣кин̣н̣атта̄ викин̣н̣атта̄ сам̣кин̣н̣апариккхоти вутто. тан̣ха̄ти ват̣т̣амӯлика̄ тан̣ха̄. айан̃хи гамбхӣра̄нугатат̣т̣хена есика̄ти вуччати. тенеса тасса̄ аббӯл̣хатта̄ лун̃читва̄ чхад̣д̣итатта̄ аббӯл̣хесикоти вутто. орамбха̄гийа̄нӣти орам̣ бхаджанака̄ни ка̄мабхаве упапаттипаччайа̄ни. ета̄ни хи кава̄т̣ам̣ вийа нагарадва̄рам̣ читтам̣ пидахитва̄ т̣хитатта̄ аггал̣а̄ти вуччанти. тенеса тесам̣ нира̄кататта̄ бхиннатта̄ нираггал̣оти вутто. арийоти никкилесо парисуддхо. паннаддхаджоти патитама̄наддхаджо. паннабха̄роти кхандхабха̄ракилесабха̄раабхисан̇кха̄рабха̄рапан̃чака̄магун̣абха̄ра̄ панна̄ орохита̄ асса̄ти паннабха̄ро. апича идха ма̄набха̄рассева оропитатта̄ паннабха̄роти адхиппето. висам̣йуттоти чатӯхи йогехи саббакилесехи ча висам̣йутто. идха пана ма̄насам̣йогенева висам̣йуттатта̄ висам̣йуттоти адхиппето. асмима̄ноти рӯпе асмӣти ма̄но, ведана̄йа… сан̃н̃а̄йа… сан̇кха̄ресу… вин̃н̃а̄н̣е асмӣти ма̄но.
етта̄вата̄ бхагавата̄ маггена килесе кхепетва̄ ниродхасайанаварагатасса нибба̄на̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ вихарато кхӣн̣а̄савасса ка̄ло дассито. йатха̄ хи две нагара̄ни екам̣ чоранагарам̣, екам̣ кхеманагарам̣. атха екасса маха̄йодхасса евам̣ бхавеййа – ‘‘йа̄вимам̣ чоранагарам̣ тит̣т̣хати, та̄ва кхеманагарам̣ бхайато на муччати, чоранагарам̣ анагарам̣ карисса̄мӣ’’ти санна̄хам̣ катва̄ кхаггам̣ гахетва̄ чоранагарам̣ упасан̇камитва̄ нагарадва̄ре усса̄пите есикаттхамбхе кхаггена чхиндитва̄ садва̄раба̄хакам̣ кава̄т̣ам̣ чхиндитва̄ палигхам̣ уккхипитва̄ па̄ка̄рам̣ бхинданто париккхам̣ сам̣киритва̄ нагарасобханаттха̄йа уссите дхадже па̄тетва̄ нагарам̣ аггина̄ джха̄петва̄ кхеманагарам̣ пависитва̄ па̄са̄дам̣ абхируйха н̃а̄тиган̣апаривуто сурасабходжанам̣ бхун̃джеййа, евам̣ чоранагарам̣ вийа сакка̄йо, кхеманагарам̣ вийа нибба̄нам̣, маха̄йодхо вийа йога̄вачаро. тассевам̣ хоти, ‘‘йа̄ва сакка̄йават̣т̣ам̣ ваттати, та̄ва дваттим̣сакаммака̄ран̣аат̣т̣ханавутирогапан̃чавӣсатимаха̄бхайехи паримуччанам̣ наттхӣ’’ти. со маха̄йодхо вийа санна̄хам̣ сӣласанна̄хам̣ катва̄, пан̃н̃а̄кхаггам̣ гахетва̄ кхаггена есикаттхамбхе вийа арахаттамаггена тан̣хесикам̣ лун̃читва̄, со йодхо садва̄раба̄хакам̣ нагаракава̄т̣ам̣ вийа пан̃чорамбха̄гийасам̣йоджанаггал̣ам̣ уггха̄т̣етва̄, со йодхо палигхам̣ вийа, авиджджа̄палигхам̣ уккхипитва̄, со йодхо па̄ка̄рам̣ бхинданто париккхам̣ вийа камма̄бхисан̇кха̄рам̣ бхинданто джа̄тисам̣са̄рапариккхам̣ сам̣киритва̄, со йодхо нагарасобханаттха̄йа усса̄пите дхадже вийа ма̄наддхадже па̄тетва̄ сакка̄йанагарам̣ джха̄петва̄, со йодхо кхеманагаре упарипа̄са̄де сурасабходжанам̣ вийа килесанибба̄нам̣ нагарам̣ пависитва̄ аматаниродха̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттисукхам̣ анубхавама̄но ка̄лам̣ вӣтина̄мети.
246. ида̄ни евам̣ вимуттачиттасса кхӣн̣а̄савасса парехи анадхигаманӣйавин̃н̃а̄н̣атам̣ дассенто евам̣ вимуттачиттам̣ кхотиа̄дима̄ха. таттха анвесанти анвесанта̄ гавесанта̄. идам̣ нисситанти идам̣ на̄ма нисситам̣. татха̄гатасса̄ти еттха саттопи татха̄гатоти адхиппето, уттамапуггало кхӣн̣а̄савопи. ананувиджджоти асам̣виджджама̄но ва̄ авиндеййо ва̄. татха̄гатоти хи сатте гахите асам̣виджджама̄ноти аттхо ват̣т̣ати, кхӣн̣а̄саве гахите авиндеййоти аттхо ват̣т̣ати.
таттха пуриманайе айамадхиппа̄йо – бхиккхаве, ахам̣ дит̣т̣хева дхамме дхарама̄накам̣йева кхӣн̣а̄савам̣ татха̄гато сатто пуггалоти на пан̃н̃апеми. аппат̣исандхикам̣ пана париниббутам̣ кхӣн̣а̄савам̣ саттоти ва̄ пуггалоти ва̄ ким̣ пан̃н̃апесса̄ми? ананувиджджо татха̄гато. на хи параматтхато сатто на̄ма кочи аттхи, тасса авиджджама̄насса идам̣ нисситам̣ вин̃н̃а̄н̣анти анвесанта̄пи ким̣ адхигаччхиссанти? катхам̣ пат̣илабхиссантӣти аттхо. дутийанайе айамадхиппа̄йо – бхиккхаве, ахам̣ дит̣т̣хева дхамме дхарама̄накам̣йева кхӣн̣а̄савам̣ вин̃н̃а̄н̣авасена инда̄дӣхи авиндийам̣ вада̄ми. на хи саинда̄ дева̄ сабрахмака̄ сападжа̄патика̄ анвесанта̄пи кхӣн̣а̄савасса випассана̄читтам̣ ва̄ маггачиттам̣ ва̄ пхалачиттам̣ ва̄, идам̣ на̄ма а̄рамман̣ам̣ нисса̄йа ваттатӣти джа̄нитум̣ сакконти. те аппат̣исандхикасса париниббутасса ким̣ джа̄ниссантӣти?
асата̄ти асантена. туччха̄ти туччхакена. муса̄ти муса̄ва̄дена. абхӯтена̄ти йам̣ наттхи, тена. аббха̄чиккхантӣти абхиа̄чиккханти, абхибхавитва̄ ваданти. венайикоти винайати вина̄сетӣти винайо, со ева венайико, саттавина̄сакоти адхиппа̄йо. йатха̄ ча̄хам̣ на, бхиккхавети, бхиккхаве, йена ва̄ка̄рена ахам̣ на саттавина̄сако. йатха̄ ча̄хам̣ на вада̄мӣти йена ва̄ ка̄ран̣ена ахам̣ саттавина̄сам̣ на пан̃н̃апеми. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄хам̣ на саттавина̄сако, йатха̄ ча на саттавина̄сам̣ пан̃н̃апеми, татха̄ мам̣ те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘венайико саман̣о готамо’’ти ваданта̄ саттавина̄сако саман̣о готамоти ча, ‘‘сато саттасса уччхедам̣ вина̄сам̣ вибхавам̣ пан̃н̃апетӣ’’ти ваданта̄ саттавина̄сам̣ пан̃н̃апетӣти ча асата̄ туччха̄ муса̄ абхӯтена аббха̄чиккхантӣти.
пуббе ча̄ти пуббе маха̄бодхиман̣д̣амхийева ча. етарахи ча̄ти етарахи дхаммадесана̄йан̃ча. дуккхан̃чева пан̃н̃апеми, дуккхасса ча ниродханти дхаммачаккам̣ аппаваттетва̄ бодхиман̣д̣е вихарантопи дхаммачаккаппаваттанато пат̣т̣ха̄йа дхаммам̣ десентопи чатусаччамева пан̃н̃апемӣти аттхо. еттха хи дуккхаггахан̣ена тасса мӯлабхӯто самудайо, ниродхаггахан̣ена там̣сампа̄пако магго гахитова хотӣти ведитаббо. татра чети тасмим̣ чатусаччаппака̄сане. парети сачча̄ни а̄джа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ асаматтхапуггала̄. аккосантӣти дасахи аккосаваттхӯхи аккосанти. парибха̄сантӣти ва̄ча̄йа парибха̄санти. росенти вихесентӣти росесса̄ма вихесесса̄ма̄ти адхиппа̄йена гхат̣т̣енти дуккха̄пенти. татра̄ти тесу аккоса̄дӣсу, тесу ва̄ парапуггалесу. а̄гха̄тоти копо. аппаччайоти доманассам̣. анабхираддхӣти атут̣т̣хи.
татра чети чатусаччаппака̄санейева. парети чатусаччаппака̄санам̣ а̄джа̄нитум̣ пат̣ивиджджхитум̣ саматтхапуггала̄. а̄нандоти а̄нандапӣти. уппила̄витаттанти уппила̄панапӣти. татра чети чатусаччаппака̄санамхийева. татра̄ти сакка̄ра̄дӣсу. йам̣ кхо идам̣ пуббе парин̃н̃а̄танти идам̣ кхандхапан̃чакам̣ пуббе бодхиман̣д̣е тӣхи парин̃н̃а̄хи парин̃н̃а̄там̣. таттхамети тасмим̣ кхандхапан̃чаке име. ким̣ вуттам̣ хоти? татра̄пи татха̄гатасса име сакка̄ра̄ майи карӣйантӣти ва̄ ахам̣ ете анубхава̄мӣти ва̄ на хоти. пуббе парин̃н̃а̄таккхандхапан̃чакам̣йева ете сакка̄ре анубхотӣти еттакамева хотӣти. тасма̄ти йасма̄ сачча̄ни пат̣ивиджджхитум̣ асаматтха̄ татха̄гатампи аккосанти, тасма̄. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.
247. тасма̄ тиха, бхиккхаве, йам̣ на тумха̄канти йасма̄ аттанийепи чхандара̄гаппаха̄нам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа сам̣ваттати, тасма̄ йам̣ на тумха̄кам̣, там̣ паджахатха̄ти аттхо. йатха̄паччайам̣ ва̄ кареййа̄ти йатха̄ йатха̄ иччхеййа татха̄ татха̄ кареййа. на хи но етам̣, бханте, атта̄ ва̄ти, бханте, етам̣ тин̣акат̣т̣хаса̄кха̄пала̄сам̣ амха̄кам̣ нева атта̄ на амха̄кам̣ рӯпам̣ на вин̃н̃а̄н̣анти ваданти. аттанийам̣ ва̄ти амха̄кам̣ чӣвара̄дипариккха̄ропи на хотӣти аттхо. евамева кхо, бхиккхаве, йам̣ на тумха̄кам̣ там̣ паджахатха̄ти бхагава̄, кхандхапан̃чакам̣йева на тумха̄канти дассетва̄ паджаха̄пети, тан̃ча кхо на уппа̄т̣етва̄, лун̃читва̄ ва̄. чхандара̄гавинайена панетам̣ паджаха̄пети.
248. евам̣ сва̄ккха̄тоти еттха типариват̣т̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄харитумпи ват̣т̣ати, пат̣иломена пемаматтакена саггапара̄йан̣ато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва имам̣ т̣ха̄нам̣ а̄харитумпи ват̣т̣ати. сва̄ккха̄тоти сукатхито. сукатхитатта̄ ева утта̄но виват̣о пака̄сито. чхиннапилотикоти пилотика̄ вуччати чхиннам̣ бхиннам̣ таттха таттха сиббитам̣ ган̣т̣хикатам̣ джин̣н̣ам̣ ваттхам̣, там̣ йасса наттхи, ат̣т̣хахаттхам̣ ва̄ навахаттхам̣ ва̄ ахатаса̄т̣акам̣ ниваттхо, со чхиннапилотико на̄ма. айампи дхаммо та̄дисо, на хеттха кохан̃н̃а̄дивасена чхиннабхиннасиббитаган̣т̣хикатабха̄во аттхи. апича качаваро пилотикоти вуччати. имасмин̃ча са̄сане саман̣акачаварам̣ на̄ма патит̣т̣ха̄тум̣ на лабхати. тенева̄ха –
‘‘ка̄ран̣д̣авам̣ ниддхаматха, касамбун̃ча̄пакассатха;
тато пала̄пе ва̄хетха, ассаман̣е саман̣ама̄нине.
ниддхамитва̄на па̄пиччхе, па̄паа̄ча̄рагочаре;
суддха̄ суддхехи сам̣ва̄сам̣, каппайавхо патиссата̄;
тато самагга̄ нипака̄, дуккхассантам̣ кариссатха̄’’ти. (су. ни. 283-285);
ити саман̣акачаварасса чхиннатта̄пи айам̣ дхаммо чхиннапилотико на̄ма хоти. ват̣т̣ам̣ тесам̣ наттхи пан̃н̃а̄пана̄йа̄ти тесам̣ ват̣т̣ам̣ апан̃н̃аттибха̄вам̣ гатам̣ ниппан̃н̃аттикам̣ джа̄там̣. еварӯпо маха̄кхӣн̣а̄саво евам̣ сва̄ккха̄те са̄санейева уппаджджати. йатха̄ ча кхӣн̣а̄саво, евам̣ ана̄га̄миа̄дайопи.
таттха дхамма̄нуса̄рино саддха̄нуса̄риноти име две сота̄паттимаггат̣т̣ха̄ хонти. йатха̄ха – ‘‘катамо ча пуггало дхамма̄нуса̄рӣ? йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса пан̃н̃индрийам̣ адхиматтам̣ хоти, пан̃н̃а̄ва̄хим̣ пан̃н̃а̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало дхамма̄нуса̄рӣ. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно пуггало дхамма̄нуса̄рӣ, пхале т̣хито дит̣т̣хиппатто. катамо ча пуггало саддха̄нуса̄рӣ? йасса пуггаласса сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипаннасса саддхиндрийам̣ адхиматтам̣ хоти, саддха̄ва̄хим̣ саддха̄пуббан̇гамам̣ арийамаггам̣ бха̄вети. айам̣ вуччати пуггало саддха̄нуса̄рӣ. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно пуггало саддха̄нуса̄рӣ, пхале т̣хито саддха̄вимутто’’ти (пу. па. 30). йесам̣ майи саддха̄маттам̣ пемаматтанти имина̄ йесам̣ ан̃н̃о арийадхаммо наттхи, татха̄гате пана саддха̄маттам̣ пемаматтамева хоти. те випассакапуггала̄ адхиппета̄. випассакабхиккхӯнан̃хи евам̣ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ нисинна̄нам̣ дасабале ека̄ саддха̄ екам̣ пемам̣ уппаджджати. та̄йа саддха̄йа тена пемена хаттхе гахетва̄ сагге т̣хапита̄ вийа хонти, нийатагатика̄ кира ете. пора̄н̣акаттхера̄ пана еварӯпам̣ бхиккхум̣ чӯл̣асота̄панноти ваданти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
алагаддӯпамасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.