8. мадхупин̣д̣икасуттаван̣н̣ана̄

199. евам̣ ме сутанти мадхупин̣д̣икасуттам̣. таттха маха̄вананти химавантена саддхим̣ ека̄баддхам̣ аропимам̣ джа̄тиванам̣, на йатха̄ веса̄лийам̣ ропита̄ропитамиссакам̣. дива̄виха̄ра̄йа̄ти дива̄ пат̣исалла̄наттха̄йа. белувалат̣т̣хика̄йа̄ти тарун̣абелуваруккхасса. дан̣д̣апа̄н̣ӣти на джара̄дуббалата̄йа дан̣д̣ахаттхо. айан̃хи тарун̣о пат̣хамавайе т̣хито, дан̣д̣ачиттата̄йа пана суван̣н̣адан̣д̣ам̣ гахетва̄ вичарати, тасма̄ дан̣д̣апа̄н̣ӣти вутто. джан̇гха̄виха̄ранти джан̇гха̄киламатхавиноданаттхам̣ джан̇гха̄ча̄рам̣. анучан̇камама̄но анувичарама̄ноти а̄ра̄мадассана-ванадассана-паббатадассана̄дӣнам̣ аттха̄йа ито чито ча вичарама̄но. адхиччаниккхамано киреса када̄чи дева никкхамитва̄ евам̣ вичарати. дан̣д̣амолуббха̄ти дан̣д̣ам̣ олумбхитва̄ гопа̄лакада̄рако вийа дан̣д̣ам̣ пурато т̣хапетва̄ дан̣д̣аматтхаке две хаттхе патит̣т̣ха̄петва̄ пит̣т̣хипа̄н̣им̣ ханукена уппӣл̣етва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си.

200. ким̣ва̄дӣти ким̣дит̣т̣хико. кимаккха̄йӣти ким̣ катхети. айам̣ ра̄джа̄ бхагавантам̣ авандитва̄ пат̣исантха̄раматтакамева катва̄ пан̃хам̣ пуччхати. тампи на ан̃н̃а̄тука̄мата̄йа, ачиттӣка̄рена пуччхати. касма̄? девадаттасса паккхико киреса. девадатто аттано сантикам̣ а̄гаччхама̄не татха̄гате бхиндати. со кира евам̣ вадети ‘‘саман̣о готамо амха̄кам̣ кулена саддхим̣ верӣ, на но куласса вуддхим̣ иччхати. бхагинӣпи ме чаккаваттипарибхога̄, там̣ паха̄йа ‘нассатеса̄’ти никкхамитва̄ паббаджи. бха̄гинеййопи ме чаккаваттибӣджанти н̃атва̄ амха̄кам̣ куласса вад̣д̣хийа̄ атуссанто ‘нассатета’нти тампи дахарака̄лейева пабба̄джеси. ахам̣ пана тена вина̄ ваттитум̣ асакконто анупаббаджито. евам̣ паббаджитампи мам̣ паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа на уджукехи аккхӣхи олокети. парисамаджджхе бха̄сантопи маха̄пхарасуна̄ пахаранто вийа а̄па̄йико девадаттотиа̄дӣни бха̄сатӣ’’ти. евам̣ айампи ра̄джа̄ девадаттена бхинно, тасма̄ евамака̄си.

атха бхагава̄ йатха̄ айам̣ ра̄джа̄ майа̄ пан̃хе пуччхите на катхетӣти ваттум̣ на лабхати, йатха̄ ча бха̄ситасса аттхам̣ на джа̄на̄ти, евамасса катхесса̄мӣти тасса̄нуччхавикам̣ катхенто йатха̄ва̄дӣ кхотиа̄дима̄ха.

таттха на кеначи локе виггайха тит̣т̣хатӣти локе кеначи саддхим̣ вигга̄хикакатхам̣ на кароти на вивадати. татха̄гато хи локена саддхим̣ на вивадати; локо пана татха̄гатена саддхим̣ аниччанти вутте ниччанти вадама̄но, дуккхам̣, анатта̄, асубханти вутте субханти вадама̄но вивадати. тенева̄ха ‘‘на̄хам̣, бхиккхаве, локена вивада̄ми, локова кхо, бхиккхаве, майа̄ вивадати, татха̄ на, бхиккхаве, дхаммава̄дӣ кеначи локасмим̣ вивадати, адхаммава̄дӣва кхо, бхиккхаве, вивадатӣ’’ти (сам̣. ни. 3.94). йатха̄ти йена ка̄ран̣ена. ка̄мехӣти ваттхука̄мехипи килесака̄мехипи. там̣ бра̄хман̣анти там̣ кхӣн̣а̄савам̣ бра̄хман̣ам̣. акатхам̣катхинти ниббичикиччхам̣. чхиннакуккуччанти виппат̣иса̄ракуккуччасса чева хаттхапа̄дакуккуччасса ча чхиннатта̄ чхиннакуккуччам̣. бхава̄бхавети пунаппунаббхаве, хӣнапан̣ӣте ва̄ бхаве, пан̣ӣто хи бхаво вуддхиппатто абхавоти вуччати. сан̃н̃а̄ти килесасан̃н̃а̄. килеса̄йева ва̄ идха сан̃н̃а̄на̄мена вутта̄, тасма̄ йена ка̄ран̣ена ка̄мехи висам̣йуттам̣ вихарантам̣ там̣ локе нинна̄ва̄дим̣ кхӣн̣а̄савабра̄хман̣ам̣ килесасан̃н̃а̄ на̄нусенти, тан̃ча ка̄ран̣ам̣ ахам̣ вада̄мӣти айаметтха аттхо. ити бхагава̄ аттано кхӣн̣а̄савабха̄вам̣ дӣпети. нилла̄л̣етва̄ти нӣхаритва̄ кӣл̣а̄петва̄. тивиса̄кханти тиса̄кхам̣. нала̄т̣иканти валибхан̇гам̣ нала̄т̣е тиссо ра̄джийо дассенто валибхан̇гам̣ вут̣т̣ха̄петва̄ти аттхо. дан̣д̣амолуббха̄ти дан̣д̣ам̣ уппӣл̣етва̄. ‘‘дан̣д̣ама̄луббха̄’’типи па̄т̣хо, гахетва̄ пакка̄мӣти аттхо.

201. ан̃н̃атароти на̄мена апа̄кат̣о еко бхиккху. со кира анусандхикусало, бхагавата̄ йатха̄ дан̣д̣апа̄н̣ӣ на джа̄на̄ти, татха̄ майа̄ катхитанти вутте кинти ну кхо бхагавата̄ авин̃н̃еййам̣ катва̄ пан̃хо катхитоти анусандхим̣ гахетва̄ дасабалам̣ йа̄читва̄ имам̣ пан̃хам̣ бхиккхусан̇гхасса па̄кат̣ам̣ карисса̄мӣти ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ екам̣сам̣ уттара̄сан̇гам̣ каритва̄ дасанакхасамуджджалам̣ ан̃джалим̣ паггайха ким̣ва̄дӣ пана, бханте бхагава̄тиа̄дима̄ха.

йатонида̄нанти бха̄ванапум̣сакам̣ етам̣, йена ка̄ран̣ена йасмим̣ ка̄ран̣е сатӣти аттхо. папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ти еттха сан̇кха̄ти кот̣т̣ха̄со. папан̃часан̃н̃а̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хипапан̃часампайутта̄ сан̃н̃а̄, сан̃н̃а̄на̄мена ва̄ папан̃ча̄йева вутта̄. тасма̄ папан̃чакот̣т̣ха̄са̄ти айаметтха аттхо. самуда̄чарантӣти паваттанти. еттха че наттхи абхинандитаббанти йасмим̣ два̄даса̄йатанасан̇кха̄те ка̄ран̣е сати папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ самуда̄чаранти, еттха ека̄йатанампи че абхинандитаббам̣ абхивадитаббам̣ аджджхоситаббам̣ наттхӣти аттхо. таттха абхининдитаббанти ахам̣ маманти абхинандитаббам̣. абхивадитаббанти ахам̣ мама̄ти ваттаббам̣. аджджхоситаббанти аджджхоситва̄ гилитва̄ паринит̣т̣хапетва̄ гахетаббайуттам̣. етенеттха тан̣ха̄дӣнам̣йева аппаваттим̣ катхети. есевантоти айам̣ абхинандана̄дӣнам̣ наттхибха̄вова ра̄га̄нусайа̄дӣнам̣ анто. есева найо саббаттха.

дан̣д̣а̄да̄на̄дӣсу пана йа̄йа четана̄йа дан̣д̣ам̣ а̄дийати, са̄ дан̣д̣а̄да̄нам̣. йа̄йа саттхам̣ а̄дийати пара̄масати, са̄ саттха̄да̄нам̣. маттхакаппаттам̣ калахам̣. на̄на̄га̄хаматтам̣ виггахам̣. на̄на̄ва̄даматтам̣ вива̄дам̣. тувам̣ туванти евам̣ паваттам̣ тувам̣ тувам̣. пийасун̃н̃акаран̣ам̣ песун̃н̃ам̣. айатха̄сабха̄вам̣ муса̄ва̄дам̣ кароти, са̄ муса̄ва̄доти ведитабба̄. еттхетети еттха два̄дасасу а̄йатанесу ете килеса̄. килеса̄ хи уппаджджама̄на̄пи два̄даса̄йатана̄ни нисса̄йа уппаджджанти, нируджджхама̄на̄пи два̄дасасу а̄йатанесуйева нируджджханти. евам̣ йаттхуппанна̄, таттхева нируддха̄ хонти. сва̄йаматтхо самудайасаччапан̃хена дӣпетаббо –

‘‘са̄ кхо панеса̄ тан̣ха̄ каттха уппаджджама̄на̄ уппаджджати, каттха нивисама̄на̄ нивисатӣ’’ти ватва̄ – ‘‘йам̣ локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣, еттхеса̄ тан̣ха̄ уппаджджама̄на̄ уппаджджати, еттха нивисама̄на̄ нивисати. кин̃ча локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпам̣? чаккху локе пийарӯпам̣ са̄тарӯпа’’нтиа̄дина̄ (вибха. 203) найена два̄дасасуйева а̄йатанесу тасса̄ уппатти ча ниродхо ча вутто. йатхева ча тан̣ха̄ два̄дасасу а̄йатанесу уппаджджитва̄ нибба̄нам̣ а̄гамма нируддха̄пи а̄йатанесу пуна самуда̄ча̄расса абха̄вато а̄йатанесуйева нируддха̄ти вутта̄, евамимепи па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ а̄йатанесу нируджджхантӣти ведитабба̄. атха ва̄ йва̄йам̣ абхинандана̄дӣнам̣ абха̄вова ра̄га̄нусайа̄дӣнам̣ антоти вутто. еттхете ра̄га̄нусайа̄дӣнам̣ антоти ладдхавоха̄ре нибба̄не па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ апарисеса̄ нируджджханти. йан̃хи йаттха наттхи, там̣ таттха нируддхам̣ на̄ма хоти, сва̄йаматтхо ниродхапан̃хена дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ ‘‘дутийам̣ джха̄нам̣ сама̄паннасса витаккавича̄ра̄ вачӣсан̇кха̄ра̄ пат̣иппассаддха̄ хонтӣ’’тиа̄ди (пат̣и. ма. 1.83).

202. саттху чева сам̣ван̣н̣итоти саттха̄ра̄ ча пасам̣сито. вин̃н̃ӯнанти идампи каран̣аттхе са̄мивачанам̣, пан̣д̣итехи сабрахмача̄рӣхи ча самбха̄витоти аттхо. пахотӣти саккоти.

203. атиккаммева мӯлам̣ атиккамма кхандханти са̄ро на̄ма мӯле ва̄ кхандхе ва̄ бхавеййа, тампи атиккамитва̄ти аттхо. евам̣сампаданти евам̣сампаттикам̣, ӣдисанти аттхо. атиситва̄ти атиккамитва̄. джа̄нам̣ джа̄на̄тӣти джа̄нитаббамева джа̄на̄ти. пассам̣ пассатӣти пасситаббамева пассати. йатха̄ ва̄ екаччо випарӣтам̣ ган̣ханто джа̄нантопи на джа̄на̄ти, пассантопи на пассати, на евам̣ бхагава̄. бхагава̄ пана джа̄нанто джа̄на̄тийева, пассанто пассатийева. сва̄йам̣ дассанапарин̣а̄йакат̣т̣хена чаккхубхӯто. видитакаран̣ат̣т̣хена н̃а̄н̣абхӯто. авипарӣтасабха̄ват̣т̣хена парийаттидхаммаппаваттанато ва̄ хадайена чинтетва̄ ва̄ча̄йа ниччха̄ритадхаммамайоти дхаммабхӯто. сет̣т̣хат̣т̣хена брахмабхӯто. атха ва̄ чаккху вийа бхӯтоти чаккхубхӯтоти еваметесу падесу аттхо ведитаббо. сва̄йам̣ дхаммасса ваттанато ватта̄. паватта̄панато паватта̄. аттхам̣ нӣхаритва̄ дассанасаматтхата̄йа аттхасса ниннета̄. амата̄дхигама̄йа пат̣ипаттим̣ дада̄тӣти аматасса да̄та̄. агарум̣ катва̄ти пунаппунам̣ а̄йа̄ча̄пентопи хи гарум̣ кароти на̄ма, аттано са̄вакапа̄рамӣн̃а̄н̣е т̣хатва̄ синерӯпа̄дато ва̄лукам̣ уддхарама̄но вийа дуббин̃н̃еййам̣ катва̄ катхентопи гарум̣ каротийева на̄ма. евам̣ акатва̄ амхе пунаппунам̣ айа̄ча̄петва̄ сувин̃н̃еййампи но катва̄ катхехӣти вуттам̣ хоти.

204. йам̣ кхо но а̄вусоти еттха кин̃ча̄пи ‘‘йам̣ кхо во’’ти ваттаббам̣ сийа̄, те пана бхиккхӯ аттана̄ саддхим̣ сан̇ган̣ханто ‘‘йам̣ кхо но’’ти а̄ха. йасма̄ ва̄ уддесова тесам̣ уддит̣т̣хова. бхагава̄ пана тхерасса̄пи тесампи бхагава̄ва. тасма̄ бхагава̄ти падам̣ сандха̄йапи евама̄ха, йам̣ кхо амха̄кам̣ бхагава̄ тумха̄кам̣ сам̣кхиттена уддесам̣ уддиситва̄ти аттхо.

чаккхун̃ча̄вусотиа̄дӣсу айаматтхо, а̄вусо, ниссайабха̄вена чаккхупаса̄дан̃ча а̄рамман̣абха̄вена чатусамут̣т̣ха̄никарӯпе ча пат̣ичча чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма уппаджджати. тин̣н̣ам̣ сан̇гати пхассоти тесам̣ тин̣н̣ам̣ сан̇гатийа̄ пхассо на̄ма уппаджджати. там̣ пхассам̣ пат̣ичча сахаджа̄та̄дивасена пхассапаччайа̄ ведана̄ уппаджджати. та̄йа ведана̄йа йам̣ а̄рамман̣ам̣ ведети, тадева сан̃н̃а̄ сан̃джа̄на̄ти, йам̣ сан̃н̃а̄ сан̃джа̄на̄ти, тадева а̄рамман̣ам̣ витакко витаккети. йам̣ витакко витаккети, тадева̄рамман̣ам̣ папан̃чо папан̃чети. татонида̄нанти етехи чаккхурӯпа̄дӣхи ка̄ран̣ехи. пурисам̣ папан̃часан̃н̃а̄сан̇кха̄ самуда̄чарантӣти там̣ апарин̃н̃а̄така̄ран̣ам̣ пурисам̣ папан̃чакот̣т̣ха̄са̄ абхибхаванти, тасса паваттантӣти аттхо. таттха пхассаведана̄сан̃н̃а̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ена сахаджа̄та̄ хонти. витакко чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄нантара̄дӣсу савитаккачиттесу дат̣т̣хаббо. папан̃часан̇кха̄ джаванена сахаджа̄та̄ хонти. йади евам̣ касма̄ атӣта̄на̄гатаггахан̣ам̣ катанти? татха̄ уппаджджанато. йатхева хи етарахи чаккхудва̄рико папан̃чо чаккхун̃ча рӯпе ча пхассаведана̄сан̃н̃а̄витакке ча пат̣ичча уппанно, евамевам̣ атӣта̄на̄гатесупи чаккхувин̃н̃еййесу рӯпесу тассуппаттим̣ дассенто евама̄ха.

сотан̃ча̄вусотиа̄дӣсупи есева найо. чхат̣т̣хадва̄ре пана мананти бхаван̇гачиттам̣. дхаммети тебхӯмакадхамма̄рамман̣ам̣. мановин̃н̃а̄н̣анти а̄ваджджанам̣ ва̄ джаванам̣ ва̄. а̄ваджджане гахите пхассаведана̄сан̃н̃а̄витакка̄ а̄ваджджанасахаджа̄та̄ хонти. папан̃чо джаванасахаджа̄то. джаване гахите саха̄ваджджанакам̣ бхаван̇га мано на̄ма хоти, тато пхасса̄дайо саббепи джаванена сахаджа̄та̄ва. манодва̄ре пана йасма̄ атӣта̄дибхедам̣ саббампи а̄рамман̣ам̣ хоти, тасма̄ атӣта̄на̄гатапаччуппаннесӯти идам̣ йуттамева.

ида̄ни ват̣т̣ам̣ дассенто со вата̄вусоти десанам̣ а̄рабхи. пхассапан̃н̃аттим̣ пан̃н̃апессатӣти пхассо на̄ма еко дхаммо уппаджджатӣти евам̣ пхассапан̃н̃аттим̣ пан̃н̃апессати, дассессатӣти аттхо. еса найо саббаттха. евам̣ имасмим̣ сати идам̣ хотӣти два̄даса̄йатанавасена сакалам̣ ват̣т̣ам̣ дассетва̄ ида̄ни два̄даса̄йатанапат̣иккхепавасена виват̣т̣ам̣ дассенто со вата̄вусо чаккхусмим̣ асатӣти десанам̣ а̄рабхи. таттха вуттанайенева аттхо ведитаббо.

евам̣ пан̃хам̣ виссаджджетва̄ ида̄ни са̄вакена пан̃хо катхитоти ма̄ никкан̇кха̄ ахуваттха, айам̣ бхагава̄ саббан̃н̃утан̃а̄н̣атулам̣ гахетва̄ нисинно, иччхама̄на̄ тамева упасан̇камитва̄ никкан̇кха̄ хотха̄ти уййодженто а̄кан̇кхама̄на̄ ча пана̄тиа̄дима̄ха.

205. имехи а̄ка̄рехӣти имехи ка̄ран̣ехи папан̃чуппаттийа̄ па̄т̣ийеккака̄ран̣ехи чева ват̣т̣авиват̣т̣ака̄ран̣ехи ча. имехи падехӣти имехи аккхарасампин̣д̣анехи. бйан̃джанехӣти па̄т̣ийеккааккхарехи. пан̣д̣итоти пан̣д̣иччена саманна̄гато. чатӯхи ва̄ ка̄ран̣ехи пан̣д̣ито дха̄тукусало а̄йатанакусало паччайа̄ка̄ракусало ка̄ран̣а̄ка̄ран̣акусалоти. маха̄пан̃н̃оти маханте аттхе маханте дхамме маханта̄ нируттийо маханта̄ни пат̣ибха̄на̄ни париггахан̣асаматтха̄йа маха̄пан̃н̃а̄йа саманна̄гато. йатха̄ там̣ маха̄качча̄нена̄ти йатха̄ маха̄качча̄нена бйа̄катам̣, там̣ сандха̄йа танти вуттам̣. йатха̄ маха̄качча̄нена бйа̄катам̣, ахампи там̣ евамевам̣ бйа̄кареййенти аттхо.

мадхупин̣д̣иканти махантам̣ гул̣апӯвам̣ баддхасаттугул̣акам̣ ва̄. асечанаканти асечитаббакам̣. саппипха̄н̣итамадхусаккара̄дӣсу идам̣ на̄меттха мандам̣ идам̣ бахуканти на ваттаббам̣ самайоджитарасам̣. четасоти чинтакаджа̄тико. даббаджа̄тикоти пан̣д̣итасабха̄во. ко на̄мо айанти идам̣ тхеро атибхаддако айам̣ дхаммапарийа̄йо, дасабаласса саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣еневасса на̄мам̣ ган̣ха̄песса̄мӣти чинтетва̄ а̄ха. тасма̄ти йасма̄ мадхупин̣д̣ико вийа мадхуро, тасма̄ мадхупин̣д̣икапарийа̄йотвева нам̣ дха̄рехӣти вадати. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

мадхупин̣д̣икасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.