2. сӣхана̄давагго

1. чӯл̣асӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

139. евам̣ ме сутанти чӯл̣асӣхана̄дасуттам̣. йасма̄ панасса аттхуппаттико никкхепо, тасма̄ там̣ дассетва̄ часса анупуббападаван̣н̣анам̣ карисса̄ма. катара̄йа панидам̣ аттхуппаттийа̄ никкхиттанти? ла̄бхасакка̄рапаччайа̄ титтхийапаридевите. бхагавато кира дхаммада̄йа̄дасутте вуттанайена маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи. чатуппама̄н̣ико хи айам̣ локасаннива̄со, рӯпаппама̄н̣о рӯпаппасанно, гхосаппама̄н̣о гхосаппасанно, лӯкхаппама̄н̣о лӯкхаппасанно, дхаммаппама̄н̣о дхаммаппасанноти имесам̣ пуггала̄нам̣ васена чатудха̄ т̣хито.

тесам̣ идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ – катамо ча пуггало рӯпаппама̄н̣о рӯпаппасанно? идхекаччо пуггало а̄рохам̣ ва̄ пасситва̄ парин̣а̄хам̣ ва̄ пасситва̄ сан̣т̣ха̄нам̣ ва̄ пасситва̄ па̄рипӯрим̣ ва̄ пасситва̄ таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало рӯпаппама̄н̣о рӯпаппасанно.

катамо ча пуггало гхосаппама̄н̣о гхосаппасанно? идхекаччо пуггало параван̣н̣ана̄йа паратхомана̄йа парапасам̣сана̄йа параван̣н̣аха̄рика̄йа, таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало гхосаппама̄н̣о гхосаппасанно.

катамо ча пуггало лӯкхаппама̄н̣о лӯкхаппасанно? идхекаччо пуггало чӣваралӯкхам̣ ва̄ пасситва̄ патталӯкхам̣ ва̄ пасситва̄, сена̄саналӯкхам̣ ва̄ пасситва̄ вивидхам̣ ва̄ дуккарака̄рикам̣ пасситва̄ таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало лӯкхаппама̄н̣о лӯкхаппасанно.

катамо ча пуггало дхаммаппама̄н̣о дхаммаппасанно? идхекаччо пуггало сӣлам̣ ва̄ пасситва̄ сама̄дхим̣ ва̄ пасситва̄ пан̃н̃ам̣ ва̄ пасситва̄ таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало дхаммаппама̄н̣о дхаммаппасанноти.

имесу чатӯсу пуггалесу рӯпаппама̄н̣опи бхагавато а̄рохапарин̣а̄хасан̣т̣ха̄напа̄рипӯриван̣н̣апоккхаратам̣, асӣтианубйан̃джанаппат̣иман̣д̣итатта̄ на̄на̄ратанавичиттамива суван̣н̣амаха̄пат̣ам̣, дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣асама̄кин̣н̣ата̄йа та̄ра̄ган̣асамуджджалам̣ вийа гаганаталам̣ саббапха̄липхуллам̣ вийа ча йоджанасатуббедхам̣ па̄риччхаттакам̣ ат̣т̣ха̄расаратануббедхам̣ бйа̄маппабха̄париккхепам̣ сассирикам̣ анопамасарӣрам̣ дисва̄ самма̄самбуддхейева пасӣдати.

гхосаппама̄н̣опи, бхагавата̄ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни даса па̄рамийо даса упапа̄рамийо даса параматтхапа̄рамийо пӯрита̄ ан̇гапаричча̄го путтада̄рапаричча̄го, раджджапаричча̄го аттапаричча̄го найанапаричча̄го ча катотиа̄дина̄ найена паваттам̣ гхосам̣ сутва̄ самма̄самбуддхейева пасӣдати.

лӯкхаппама̄н̣опи бхагавато чӣваралӯкхам̣ дисва̄ ‘‘саче бхагава̄ ага̄рам̣ аджджха̄васисса, ка̄сикаваттхамева адха̄райисса. паббаджитва̄ пана̄нена са̄н̣апам̣сукӯлачӣварена сантуссама̄нена бха̄рийам̣ ката’’нти самма̄самбуддхейева пасӣдати. патталӯкхампи дисва̄ – ‘‘имина̄ ага̄рам̣ аджджха̄васантена раттаварасуван̣н̣абха̄джанесу чаккаваттибходжана̄рахам̣ сугандхаса̄либходжанам̣ парибхуттам̣, паббаджитва̄ пана па̄са̄н̣амайам̣ паттам̣ а̄да̄йа уччанӣчакуладва̄ресу сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхапин̣д̣ийа̄лопена сантуссама̄но бха̄рийам̣ каротӣ’’ти самма̄самбуддхейева пасӣдати. сена̄саналӯкхам̣ дисва̄пи – ‘‘айам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васанто тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ ануччхавикесу тӣсу па̄са̄десу тивидхана̄т̣акапарива̄ро диббасампаттим̣ вийа раджджасирим̣ анубхавитва̄ ида̄ни паббаджджӯпагато руккхамӯласена̄сана̄дӣсу да̄рупхалакасила̄пат̣т̣апӣт̣хаман̃чака̄дӣхи сантуссама̄но бха̄рийам̣ каротӣ’’ти самма̄самбуддхейева пасӣдати. дуккарака̄рикамасса дисва̄пи – ‘‘чхаббасса̄ни на̄ма муггайӯсакулаттхайӯсахарен̣уйӯса̄дӣнам̣ пасат̣аматтена йа̄пессати, аппа̄н̣акам̣ джха̄нам̣ джха̄йиссати, сарӣре ча джӣвите ча анапеккхо вихариссати, ахо дуккарака̄рако бхагава̄’’ти самма̄самбуддхейева пасӣдати.

дхаммаппама̄н̣опи бхагавато сӣлагун̣ам̣ сама̄дхигун̣ам̣ пан̃н̃а̄гун̣ам̣ джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттисампадам̣ абхин̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ деворохан̣ам̣ па̄тхикапуттадамана̄дӣни ча анека̄ни аччхарийа̄ни дисва̄ самма̄самбуддхейева пасӣдати, те евам̣ пасанна̄ бхагавато махантам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ абхихаранти. титтхийа̄нам̣ пана ба̄веруджа̄таке ка̄касса вийа ла̄бхасакка̄ро париха̄йиттха. йатха̄ха –

‘‘адассанена морасса, сикхино ман̃джубха̄н̣ино;

ка̄кам̣ таттха апӯджесум̣, мам̣сена ча пхалена ча.

йада̄ ча сарасампанно, моро ба̄верума̄гама̄;

атха ла̄бхо ча сакка̄ро, ва̄йасасса аха̄йатха.

йа̄ва нуппаджджати буддхо, дхаммара̄джа̄ пабхан̇каро;

та̄ва ан̃н̃е апӯджесум̣, путхӯ саман̣абра̄хман̣е.

йада̄ ча сарасампанно, буддхо дхаммамадесайи;

атха ла̄бхо ча сакка̄ро, титтхийа̄нам̣ аха̄йатха̄’’ти. (джа̄. 1.4.153-156);

те евам̣ пахӣнала̄бхасакка̄ра̄ раттим̣ екадван̇гуламаттам̣ обха̄сетва̄пи сӯрийуггамане кхаджджопанака̄ вийа хатаппабха̄ ахесум̣.

йатха̄ хи кхаджджопанака̄, ка̄л̣апаккхамхи раттийа̄;

нидассайанти обха̄сам̣, етесам̣ висайо хи со.

йада̄ ча расмисампанно, аббхудети пабхан̇каро;

атха кхаджджупасан̇гха̄нам̣, пабха̄ антарадха̄йати.

евам̣ кхаджджупасадиса̄, титтхийа̄пи путхӯ идха;

ка̄л̣апаккхӯпаме локе, дӣпайанти сакам̣ гун̣ам̣.

йада̄ ча буддхо локасмим̣, удети амитаппабхо;

ниппабха̄ титтхийа̄ хонти, сӯрийе кхаджджупака̄ йатха̄ти.

те евам̣ ниппабха̄ хутва̄ каччхупил̣ака̄дӣхи кин̣н̣асарӣра̄ парамапа̄риджун̃н̃апатта̄ йена буддхо йена дхаммо йена сан̇гхо йена ча маха̄джанасса саннипа̄то, тена тена гантва̄ антаравӣтхийампи син̇гха̄т̣акепи чатуккепи сабха̄йампи т̣хатва̄ паридеванти –

‘‘ким̣ бхо саман̣ойева готамо саман̣о, майам̣ ассаман̣а̄; саман̣ассева готамасса са̄вака̄ саман̣а̄, амха̄кам̣ са̄вака̄ ассаман̣а̄? саман̣ассева готамасса са̄вака̄нан̃часса диннам̣ махаппхалам̣, на амха̄кам̣, са̄вака̄нан̃ча но диннам̣ махаппхалам̣? нану саман̣опи готамо саман̣о, майампи саман̣а̄. саман̣ассапи готамасса са̄вака̄ саман̣а̄, амха̄кампи са̄вака̄ саман̣а̄. саман̣ассапи готамасса са̄вака̄нан̃часса диннам̣ махаппхалам̣, амха̄кампи са̄вака̄нан̃ча но диннам̣ махаппхалан̃чева? саман̣ассапи готамасса са̄вака̄нан̃часса детха каротха, амха̄кампи са̄вака̄нан̃ча но детха саккаротха? нану саман̣о готамо пурима̄ни диваса̄ни уппанно, майам̣ пана локе уппаджджама̄нейева уппанна̄’’ти.

евам̣ на̄наппака̄рам̣ вираванти. атха бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йоти чатассо париса̄ тесам̣ саддам̣ сутва̄ бхагавато а̄рочесум̣ ‘‘титтхийа̄ бханте идан̃чидан̃ча катхентӣ’’ти. там̣ сутва̄ бхагава̄ – ‘‘ма̄ тумхе, бхиккхаве, титтхийа̄нам̣ вачанена ‘ан̃н̃атра саман̣о аттхӣ’ти сан̃н̃ино ахуваттха̄’’ти ватва̄ ан̃н̃атиттхийесу саман̣абха̄вам̣ пат̣иседхенто идхева ча ануджа̄нанто имисса̄ аттхуппаттийа̄ идхева, бхиккхаве, саман̣оти идам̣ суттам̣ абха̄си.

таттха идхева̄ти имасмим̣йева са̄сане. айам̣ пана нийамо сесападесупи ведитаббо. дутийа̄дайопи хи саман̣а̄ идхева, на ан̃н̃аттха. саман̣оти сота̄панно. тенева̄ха – ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣хамо саман̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о, айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо саман̣о’’ти (а. ни. 4.241).

дутийоти сакада̄га̄мӣ. тенева̄ха – ‘‘катамо ча? бхиккхаве, дутийо саман̣о. идха, бхиккхаве, бхиккху тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ хоти, сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кароти. айам̣, бхиккхаве, дутийо саман̣о’’ти.

татийоти ана̄га̄мӣ. тенева̄ха – ‘‘катамо ча, бхиккхаве, татийо саман̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айам̣, бхиккхаве, татийо саман̣о’’ти.

чатуттхоти араха̄. тенева̄ха – ‘‘катамо ча, бхиккхаве, чатуттхо саман̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо саман̣о’’ти (а. ни. 4.241). ити имасмим̣ т̣ха̄не чатта̄ро пхалат̣т̣хакасаман̣а̄ва адхиппета̄.

сун̃н̃а̄ти ритта̄ туччха̄. параппава̄да̄ти чатта̄ро сассатава̄да̄, чатта̄ро екаччасассатика̄, чатта̄ро анта̄нантика̄, чатта̄ро амара̄виккхепика̄, две адхиччасамуппанника̄, сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, сатта уччхедава̄да̄, пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти име саббепи брахмаджа̄ле а̄гата̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо. ито ба̄хира̄нам̣ паресам̣ ва̄да̄ параппава̄да̄ на̄ма. те саббепи имехи чатӯхи пхалат̣т̣хакасаман̣ехи сун̃н̃а̄, на хи те еттха санти. на кевалан̃ча етехева сун̃н̃а̄, чатӯхи пана маггат̣т̣хакасаман̣ехипи чатуннам̣ магга̄нам̣ аттха̄йа а̄раддхавипассакехипӣти два̄дасахипи саман̣ехи сун̃н̃а̄ ева. имамева аттхам̣ сандха̄йа бхагавата̄ маха̄паринибба̄не вуттам̣ –

‘‘екӯнатим̣со вайаса̄ субхадда,

йам̣ паббаджим̣ ким̣ кусала̄нуесӣ;

васса̄ни пан̃н̃а̄са сама̄дхика̄ни,

йато ахам̣ паббаджито субхадда;

н̃а̄йасса дхаммасса падесаваттӣ,

ито бахиддха̄ саман̣опи наттхи.

‘‘дутийопи саман̣о наттхи, татийопи саман̣о наттхи, чатуттхопи саман̣о наттхи. сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214).

еттха хи падесаваттӣти а̄раддхавипассако адхиппето. тасма̄ сота̄паттимаггасса а̄раддхавипассакам̣ маггат̣т̣хам̣ пхалат̣т̣ханти тайопи екато катва̄ саман̣опи наттхӣти а̄ха. сакада̄га̄мимаггасса а̄раддхавипассакам̣ маггат̣т̣хам̣ пхалат̣т̣ханти тайопи екато катва̄ дутийопи саман̣о наттхӣти а̄ха. итаресупи двӣсу есева найо.

касма̄ панете ан̃н̃аттха наттхӣти? акхеттата̄йа. йатха̄ хи на а̄рагге са̄сапо тит̣т̣хати, на удакапит̣т̣хе агги джалати, на пит̣т̣хипа̄са̄н̣е бӣджа̄ни руханти, евамева ба̄хиресу титтха̄йатанесу на име саман̣а̄ уппаджджанти, имасмим̣йева пана са̄сане уппаджджанти. касма̄? кхеттата̄йа. тесам̣ акхеттата̄ ча кхеттата̄ ча арийамаггасса абха̄вато ча бха̄вато ча ведитабба̄. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘йасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго на упалаббхати, саман̣опи таттха на упалаббхати, дутийопи таттха саман̣о на упалаббхати, татийопи таттха саман̣о на упалаббхати, чатуттхопи таттха саман̣о на упалаббхати. йасмин̃ча кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхати, саман̣опи таттха упалаббхати, дутийопи таттха…пе…. чатуттхопи таттха саман̣о упалаббхати. имасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхати, идхева, субхадда, саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о, сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214).

евам̣ йасма̄ титтха̄йатанам̣ акхеттам̣, са̄санам̣ кхеттам̣, тасма̄ йатха̄ сураттахаттхапа̄до сӯракесарако сӣхо мигара̄джа̄ на суса̄не ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣е ва̄ пат̣ивасати, тийоджанасахассавиттхатам̣ пана химавантам̣ аджджхога̄хетва̄ ман̣игуха̄йам̣йева пат̣ивасати. йатха̄ ча чхадданто на̄гара̄джа̄ на гочарийахаттхикула̄дӣсу навасу на̄гакулесу уппаджджати, чхаддантакулейева уппаджджати. йатха̄ ча вала̄хако ассара̄джа̄ на гадрабхакуле ва̄ гхот̣акакуле ва̄ уппаджджати, синдхуйа̄ тӣре пана синдхавакулейева уппаджджати. йатха̄ ча саббака̄мададам̣ манохарам̣ ман̣иратанам̣ на сан̇ка̄ракӯт̣е ва̄ пам̣супаббата̄дӣсу ва̄ уппаджджати, вепуллапаббатаббхантарейева уппаджджати. йатха̄ ча тимирапин̇гало маччхара̄джа̄ на кхуддакапоккхаран̣ӣсу уппаджджати, чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣре маха̄самуддейева уппаджджати. йатха̄ ча дийад̣д̣хайоджанасатико супан̣н̣ара̄джа̄ на га̄мадва̄ре еран̣д̣авана̄дӣсу пат̣ивасати, маха̄самуддам̣ пана аджджхога̄хетва̄ симбалидахаванейева пат̣ивасати. йатха̄ ча дхатарат̣т̣хо суван̣н̣ахам̣со на га̄мадва̄ре а̄ва̄т̣ака̄дӣсу пат̣ивасати, навутихам̣сасахассапарива̄ро хутва̄ читтакӯт̣апаббатейева пат̣ивасати. йатха̄ ча чатуддӣписсаро чаккаваттира̄джа̄ на нӣчакуле уппаджджати, асамбхиннаджа̄тикхаттийакулейева пана уппаджджати. евамева имесу саман̣есу екасаман̣опи на ан̃н̃атиттха̄йатане уппаджджати, арийамаггапариккхитте пана буддхаса̄санейева уппаджджати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ехи саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти.

самма̄ сӣхана̄дам̣ надатха̄ти еттха самма̄ти хетуна̄ найена ка̄ран̣ена. сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄дам̣ абхӣтана̄дам̣ аппат̣ина̄дам̣. имесан̃хи чатуннам̣ саман̣а̄нам̣ идхева аттхита̄йа айам̣ на̄до сет̣т̣хана̄до на̄ма хоти уттамана̄до. ‘‘име саман̣а̄ идхева аттхӣ’’ти вадантасса ан̃н̃ато бхайам̣ ва̄ а̄сан̇ка̄ ва̄ наттхӣти абхӣтана̄до на̄ма хоти. ‘‘амха̄кампи са̄сане име саман̣а̄ аттхӣ’’ти пӯран̣а̄дӣсу екасса̄пи ут̣т̣хахитва̄ ваттум̣ асаматтхата̄йа айам̣ на̄до аппат̣ина̄до на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄дам̣ абхӣтана̄дам̣ аппат̣ина̄да’’нти.

140. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджатӣти идам̣ кхо пана ка̄ран̣ам̣ виджджати. йам̣ ан̃н̃атиттхийа̄ти йена ка̄ран̣ена ан̃н̃атиттхийа̄. еттха ча титтхам̣ джа̄нитаббам̣, титтхакаро джа̄нитаббо титтхийа̄ джа̄нитабба̄, титтхийаса̄вака̄ джа̄нитабба̄. титтхам̣на̄ма два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо. еттха хи сатта̄ таранти уппалаванти уммуджджанимуджджам̣ каронти, тасма̄ титтханти вуччанти. та̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ уппа̄дета̄ титтхакаро на̄ма. тасса ладдхим̣ гахетва̄ паббаджита̄ титтхийа̄ на̄ма. тесам̣ паччайада̄йака̄ титтхийаса̄вака̄ти ведитабба̄. парибба̄джака̄ти гихибандханам̣ паха̄йа паббаджджӯпагата̄. асса̄соти авассайо патит̣т̣ха̄ упаттхамбхо. баланти тха̄мо. йена тумхети йена асса̄сена ва̄ балена ва̄ евам̣ вадетха.

аттхи кхо но, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена̄ти еттха айам̣ сан̇кхепаттхо – йо со бхагава̄ саматим̣са па̄рамийо пӯретва̄ саббакилесе бхан̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо, тена бхагавата̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ а̄сайа̄нусайам̣ джа̄ната̄, хаттхатале т̣хапитам̣ а̄малакам̣ вийа саббам̣ н̃еййадхаммам̣ пассата̄. апича пуббенива̄са̄дӣхи джа̄ната̄, диббена чаккхуна̄ пассата̄. тӣхи виджджа̄хи чхахи ва̄ пана абхин̃н̃а̄хи джа̄ната̄, саббаттха аппат̣ихатена самантачаккхуна̄ пассата̄. саббадхаммаджа̄нанасаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, саббасатта̄нам̣ чаккхувисайа̄тӣта̄ни тирокут̣т̣а̄дигата̄ни ва̄пи рӯпа̄ни ативисуддхена мам̣сачаккхуна̄ пассата̄. аттахитаса̄дхика̄йа сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄йа пат̣иведхапан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, парахитаса̄дхика̄йа карун̣а̄падат̣т̣ха̄на̄йа десана̄пан̃н̃а̄йа пассата̄. арӣнам̣ хататта̄ паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄ ча арахата̄, самма̄ са̄ман̃ча сачча̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена. антара̄йикадхамме ва̄ джа̄ната̄, ниййа̄никадхамме пассата̄. килеса̄рӣнам̣ хататта̄ арахата̄, самма̄ са̄мам̣ саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена̄ти, евам̣ чатувеса̄раджджавасена чатӯхи а̄ка̄рехи тхомитена чатта̄ро дхамма̄ аккха̄та̄, йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема, на ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ упаттхамбхам̣ ка̄йабаланти.

саттхари паса̄доти ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ найена буддхагун̣е ануссаранта̄нам̣ уппаннаппаса̄до. дхамме паса̄доти ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’тиа̄дина̄ найена дхаммагун̣е ануссаранта̄нам̣ уппаннаппаса̄до. сӣлесу парипӯрака̄рита̄ти арийакантесу сӣлесу парипӯрака̄рита̄. арийакантасӣла̄ни на̄ма пан̃часӣла̄ни. та̄ни хи бхавантарагатопи арийаса̄вако аттано арийаса̄вакабха̄вам̣ аджа̄нантопи на вӣтиккамати. сачепи хи нам̣ кочи вадеййа – ‘‘имам̣ сакалам̣ чаккаваттираджджам̣ сампат̣иччхитва̄ кхуддакамаккхикам̣ джӣвита̄ воропехӣ’’ти, ат̣т̣ха̄наметам̣, йам̣ со тасса вачанам̣ кареййа. евам̣ арийа̄нам̣ сӣла̄ни канта̄ни пийа̄ни мана̄па̄ни. та̄ни сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сӣлесу парипӯрака̄рита̄’’ти.

сахадхаммика̄ кхо пана̄ти бхиккху бхиккхунӣ сиккхама̄на̄ са̄ман̣еро са̄ман̣ерӣ упа̄сако упа̄сика̄ти ете сатта сахадхаммача̄рино. етесу хи бхиккху бхиккхӯхи саддхим̣ сахадхаммам̣ чарати сама̄насиккхата̄йа. татха̄ бхиккхунӣ бхиккхунӣхи…пе… упа̄сика̄ упа̄сика̄хи, сота̄панно сота̄паннехи, сакада̄га̄мӣ…пе… ана̄га̄мӣхи сахадхаммам̣ чарати. тасма̄ саббепете сахадхаммика̄ти вуччанти. апичеттха арийаса̄вака̄йева адхиппета̄. тесан̃хи бхавантарепи маггадассанамхи вива̄до наттхи, тасма̄ те аччантам̣ екадхаммача̄рита̄йа сахадхаммика̄. имина̄, ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ найена сан̇гхам̣ ануссаранта̄нам̣ уппаннаппаса̄до катхито. етта̄вата̄ чатта̄ри сота̄паннасса ан̇га̄ни катхита̄ни хонти.

име кхо но, а̄вусоти, а̄вусо, име чатта̄ро дхамма̄ тена бхагавата̄ амха̄кам̣ асса̄со чева балан̃ча̄ти аккха̄та̄, йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема.

141. йо амха̄кам̣ саттха̄ти имина̄ пӯран̣акассапа̄дике чха саттха̄ро ападиссанти. йатха̄ пана ида̄ни са̄сане а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣсу ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийо, амха̄кам̣ упаджджха̄йо’’ти гехаситапемам̣ хоти. еварӯпам̣ пемам̣ сандха̄йа ‘‘саттхари паса̄до’’ти ваданти. тхеро пана̄ха – ‘‘йасма̄ саттха̄ на̄ма на екасса, на двиннам̣ хоти, садевакасса локасса екова саттха̄, тасма̄ титтхийа̄ ‘амха̄кам̣ саттха̄’ ти екападенева саттха̄рам̣ висум̣ катва̄ имина̄ва падена вируддха̄ пара̄джита̄’’ти. дхамме паса̄доти идам̣ пана йатха̄ ида̄ни са̄сане ‘‘амха̄кам̣ дӣгханика̄йо амха̄кам̣ маджджхиманика̄йо’’ти мама̄йанти, евам̣ аттано аттано парийаттидхамме гехаситапемам̣ сандха̄йа ваданти. сӣлесӯти аджасӣлагосӣламен̣д̣акасӣлакуккурасӣла̄дӣсу. идха но а̄вусоти еттха идха̄ти паса̄дам̣ сандха̄йа ваданти. ко адхиппайа̄соти ко адхикаппайого. йадиданти йамидам̣ тумха̄кан̃чева амха̄кан̃ча на̄на̄каран̣ам̣ вадеййа̄тха. там̣ ким̣ на̄ма? тумха̄кампи хи чатӯсу т̣ха̄несу паса̄до, амха̄кампи. нану етасмим̣ паса̄де тумхе ча амхе ча дведха̄ бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа екасадиса̄ти ва̄ча̄йа самадхура̄ хутва̄ ат̣т̣хам̣су.

атха несам̣ там̣ самадхуратам̣ бхинданто бхагава̄ евам̣ ва̄динотиа̄дима̄ха. таттха ека̄ нит̣т̣ха̄ти йа̄ тасса паса̄дасса парийоса̄набхӯта̄ нит̣т̣ха̄, ким̣ са̄ ека̄, уда̄ху путхӯти евам̣ пуччхатха̄ти вадати. йасма̄ пана тасмим̣ тасмим̣ самайе нит̣т̣хам̣ апан̃н̃апенто на̄ма наттхи, бра̄хман̣а̄нан̃хи брахмалоко нит̣т̣ха̄, маха̄та̄паса̄нам̣ а̄бхассара̄, парибба̄джака̄нам̣ субхакин̣ха̄, а̄джӣвака̄нам̣ ‘‘анантама̄насо’’ти евам̣ парикаппито асан̃н̃ӣбхаво. имасмим̣ са̄сане пана арахаттам̣ нит̣т̣ха̄. саббева чете арахаттамева нит̣т̣ха̄ти ваданти. дит̣т̣хивасена пана брахмалока̄дӣни пан̃н̃апенти. тасма̄ аттано аттано ладдхивасена екамева нит̣т̣хам̣ пан̃н̃апенти, там̣ дассетум̣ бхагава̄ самма̄ бйа̄карама̄на̄тиа̄дима̄ха.

ида̄ни бхиккхӯнампи ека̄ нит̣т̣ха̄, титтхийа̄нампи ека̄ нит̣т̣ха̄ти двӣсу ат̣т̣ака̄ракесу вийа т̣хитесу бхагава̄ ануйогаваттам̣ дассенто са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ сара̄гасса, уда̄ху вӣтара̄гасса̄тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ра̄гаратта̄дӣнам̣ нит̣т̣ха̄ на̄ма наттхи. йади сийа̄, сон̣асин̇га̄ла̄дӣнампи сийа̄ти имам̣ досам̣ пассанта̄нам̣ титтхийа̄нам̣ ‘‘вӣтара̄гасса а̄вусо са̄ нит̣т̣ха̄’’тиа̄дина̄ найена бйа̄каран̣ам̣ дасситам̣.

таттха виддасуноти пан̣д̣итасса. ануруддхапат̣ивируддхасса̄ти ра̄гена ануруддхасса кодхена пат̣ивируддхасса. папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратиноти еттха а̄раманти еттха̄ти а̄ра̄мо. папан̃чо а̄ра̄мо асса̄ти папан̃ча̄ра̄мо. папан̃че рати асса̄ти папан̃чарати. папан̃чоти ча маттапаматта̄ка̄рабха̄вена паватта̄нам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хима̄на̄наметам̣ адхивачанам̣. идха пана тан̣ха̄дит̣т̣хийова адхиппета̄. сара̄гасса̄тиа̄дӣсу пан̃часу т̣ха̄несу екова килесо а̄гато. тасса а̄ка̄рато на̄наттам̣ ведитаббам̣. сара̄гасса̄ти хи вуттат̣т̣ха̄не пан̃чака̄магун̣икара̄гавасена гахито. сатан̣хасса̄ти бхаватан̣ха̄васена. саупа̄да̄насса̄ти гахан̣авасена. ануруддхапат̣ивируддхасса̄ти йугал̣авасена. папан̃ча̄ра̄масса̄ти папан̃чуппаттидассанавасена. сара̄гасса̄ти ва̄ еттха акусаламӯлавасена гахито. сатан̣хасса̄ти еттха тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄надассанавасена. сесам̣ пуримасадисамева. тхеро пана̄ха ‘‘касма̄ евам̣ виддхам̣сетха? екойева хи айам̣ лобхо раджджанавасена ра̄готи вутто. тан̣ха̄каран̣авасена тан̣ха̄. гахан̣ат̣т̣хена упа̄да̄нам̣. йугал̣авасена ануродхапат̣ивиродхо. папан̃чуппаттидассанат̣т̣хена папан̃чо’’ти.

142. ида̄ни имесам̣ килеса̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ дит̣т̣хива̄дам̣ дассенто двема̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийотиа̄дима̄ха.

таттха бхавадит̣т̣хӣти сассатадит̣т̣хи. вибхавадит̣т̣хӣти уччхедадит̣т̣хи. бхавадит̣т̣хим̣ аллӣна̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена сассатадит̣т̣хим̣ аллӣна̄. упагата̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева упагата̄. аджджхосита̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева анупавит̣т̣ха̄. вибхавадит̣т̣хийа̄ те пат̣ивируддха̄ти те саббе уччхедава̄дӣхи саддхим̣ – ‘‘тумхе андхаба̄ла̄ на джа̄на̄тха, сассато айам̣ локо, на̄йам̣ локо уччхиджджатӣ’’ти пат̣ивируддха̄ ниччам̣ калахабхан̣д̣анапасута̄ вихаранти. дутийава̄репи есева найо.

самудайан̃ча̄тиа̄дӣсу две дит̣т̣хӣнам̣ самудайа̄ кхан̣икасамудайо паччайасамудайо ча. кхан̣икасамудайо дит̣т̣хӣнам̣ ниббатти. паччайасамудайо ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни. сеййатхидам̣, кхандха̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, авиджджа̄пи, пхассопи, сан̃н̃а̄пи, витаккопи, айонисоманасика̄ропи, па̄памиттопи, паратогхосопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. ‘‘кхандха̄ хету кхандха̄ паччайо дит̣т̣хӣнам̣ упа̄да̄йа самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена. евам̣ кхандха̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. авиджджа̄… пхассо… сан̃н̃а̄… витакко… айонисоманасика̄ро… па̄памитто… паратогхосо хету, паратогхосо паччайо дит̣т̣хӣнам̣ упа̄да̄йа самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена. евам̣ паратогхосопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣’’ (пат̣и. ма. 1.124). аттхан̇гама̄пи двейева кхан̣икаттхан̇гамо паччайаттхан̇гамо ча. кхан̣икаттхан̇гамо на̄ма кхайо вайо бхедо парибхедо аниччата̄ антарадха̄нам̣. паччайаттхан̇гамо на̄ма сота̄паттимагго. сота̄паттимагго хи дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти вутто.

асса̄данти дит̣т̣химӯлакам̣ а̄нисам̣сам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘йам̣дит̣т̣хико саттха̄ хоти, там̣дит̣т̣хика̄ са̄вака̄ хонти. йам̣дит̣т̣хика̄ саттха̄рам̣ са̄вака̄ саккаронти, гарум̣ каронти, ма̄ненти, пӯдженти, лабханти татонида̄нам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣. айам̣, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хадхаммико а̄нисам̣со’’ти. а̄дӣнаванти дит̣т̣хиггахан̣амӯлакам̣ упаддавам̣. со ваггуливатам̣ уккут̣икаппадха̄нам̣ кан̣т̣ака̄пассайата̄ пан̃ча̄тапатаппанам̣ са̄нупапа̄тапатанам̣ кесамассулун̃чанам̣ аппон̣акам̣ джха̄нантиа̄дӣнам̣ васенам̣ ведитаббо. ниссаран̣анти дит̣т̣хӣнам̣ ниссаран̣ам̣ на̄ма нибба̄нам̣. йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нантӣти йе етам̣ саббам̣ йатха̄сабха̄вам̣ на джа̄нанти. на паримуччанти дуккхасма̄ти сакалават̣т̣адуккхато на паримуччанти. имина̄ етесам̣ нит̣т̣ха̄ на̄ма наттхӣти дассети. паримуччанти дуккхасма̄ти сакалават̣т̣адуккхато паримуччанти. имина̄ етесам̣ нит̣т̣ха̄ на̄ма аттхӣти двиннам̣ ат̣т̣ака̄рака̄нам̣ ат̣т̣ам̣ чхинданто вийа са̄санасмим̣йева нит̣т̣ха̄йа аттхитам̣ патит̣т̣хапети.

143. ида̄ни дит̣т̣хиччхеданам̣ дассенто чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, упа̄да̄на̄нӣтиа̄дима̄ха. тесам̣ виттха̄ракатха̄ висуддхимагге вутта̄йева.

саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄ти майам̣ саббесам̣ упа̄да̄на̄нам̣ парин̃н̃ам̣ саматиккамам̣ вада̄ма̄ти евам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄. на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃анти саббесам̣ упа̄да̄на̄нам̣ саматиккамам̣ самма̄ на пан̃н̃апенти. кечи ка̄мупа̄да̄наматтасса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. кечи дит̣т̣хупа̄да̄наматтасса пан̃н̃апенти, кечи сӣлаббатупа̄да̄насса̄пи. аттава̄дупа̄да̄насса пана парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенто на̄ма наттхи. тесам̣ пана бхедам̣ дассенто ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентӣтиа̄дима̄ха. таттха саббепи ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентийева, чханнавути па̄сан̣д̣а̄пи хи ‘‘ка̄ма̄ кхо паббаджитена на севитабба̄’’ти ваттхупат̣исеванам̣ ка̄мам̣ каппатӣти на пан̃н̃апенти, акаппийамева катва̄ пан̃н̃апенти. йе пана севанти, те тхеййена севанти. тена вуттам̣ ‘‘ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентӣ’’ти.

йасма̄ ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дӣни гахетва̄ чаранти. ‘‘сӣлена суддхи ватена суддхи, бха̄вана̄йа суддхӣ’’ти ган̣ханти, аттупаладдхим̣ на паджаханти, тасма̄ на дит̣т̣хупа̄да̄насса, на сӣлаббатупа̄да̄насса, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хетӯти там̣ апан̃н̃а̄панам̣ етесам̣ кисса хету, ким̣ ка̄ран̣а̄? има̄ни хи те бхонтоти йасма̄ те бхонто има̄ни тӣн̣и ка̄ран̣а̄ни йатха̄сабха̄вато на джа̄нантӣти аттхо. йе панеттха двиннам̣ парин̃н̃а̄нам̣ пан̃н̃а̄панака̄ран̣ам̣ дит̣т̣хин̃чева сӣлаббатан̃ча ‘‘етам̣ паха̄табба’’нти йатха̄сабха̄вато джа̄нанти. те сандха̄йа парато две ва̄ра̄ вутта̄. таттха йе ‘‘аттхи динна’’нтиа̄дӣни ган̣ханти, те дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. йе пана ‘‘на сӣлена суддхи, на ватена суддхи, на бха̄вана̄йа суддхӣ’’ти ган̣ханти, те сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пана екопи пан̃н̃апетум̣ на саккоти. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхинопи хи чандимасӯрийе па̄н̣ина̄ паримаджджитва̄ чарама̄на̄пи ча титтхийа̄ тиссо парин̃н̃а̄ пан̃н̃апенти. аттава̄дам̣ мун̃читум̣ на сакконти. тасма̄ пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева патанти. патхавиджигуччханасасако вийа хи ете.

таттха̄йам̣ аттхасалла̄пика̄ упама̄ – патхавӣ кира сасакам̣ а̄ха – ‘‘бхо сасака̄’’ти. сасако а̄ха – ‘‘ко есо’’ти. ‘‘касма̄ мамева упари саббаирийа̄патхе каппенто учча̄рапасса̄вам̣ каронто мам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти. ‘‘сут̣т̣ху тайа̄ ахам̣ дит̣т̣хо, майа̄ аккантат̣т̣ха̄нампи ан̇гулаггехи пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ вийа хоти, виссат̣т̣хаудакам̣ аппаматтакам̣, карӣсам̣ катакапхаламаттам̣. хаттхиасса̄дӣхи пана аккантат̣т̣ха̄нампи махантам̣, пасса̄вопи несам̣ гхат̣аматто хоти, учча̄ропи паччхиматто хоти, алам̣ майхам̣ тайа̄’’ти уппатитва̄ ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не патито. тато нам̣ патхавӣ а̄ха – ‘‘аре дӯрам̣ гатопи нану майхам̣ упарийева патитосӣ’’ти. со пуна там̣ джигуччханто уппатитва̄ ан̃н̃аттха патито, евам̣ вассасахассампи уппатитва̄ патама̄но сасако патхавим̣ мун̃читум̣ на саккоти. евамевам̣ титтхийа̄ саббӯпа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентопи ка̄мупа̄да̄на̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣йева саматиккамам̣ пан̃н̃апенти. аттава̄дам̣ пана мун̃читум̣ на сакконти, асакконта̄ пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева патантӣти.

евам̣ йам̣ титтхийа̄ саматиккамитум̣ на сакконти, тасса васена дит̣т̣хиччхедава̄дам̣ ватва̄ ида̄ни паса̄дапаччхедава̄дам̣ дассенто еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайетиа̄дима̄ха. таттха дхаммавинайети дхамме чева винайе ча, убхайенапи аниййа̄никаса̄санам̣ дассети. ‘‘йо саттхари паса̄до со на саммаггато’’ти аниййа̄никаса̄санамхи хи саттха̄ ка̄лам̣ катва̄ сӣхопи хоти, бйаггхопи хоти, дӣпипи аччхопи тараччхопи. са̄вака̄ панасса мига̄пи сӯкара̄пи пасада̄пи хонти, со ‘‘име майхам̣ пуббе упат̣т̣ха̄ка̄ паччайада̄йака̄’’ти кхантим̣ ва̄ меттам̣ ва̄ ануддайам̣ ва̄ акатва̄ тесам̣ упари патитва̄ лохитам̣ пивати, тхӯлатхӯламам̣са̄нипи кха̄дати. саттха̄ ва̄ пана бил̣а̄ро хоти, са̄вака̄ куккут̣а̄ ва̄ мӯсика̄ ва̄. атха не вуттанайенева анукампам̣ акатва̄ кха̄дати. атха ва̄ саттха̄ нирайапа̄ло хоти, са̄вака̄ нерайикасатта̄. со ‘‘име майхам̣ пуббе упат̣т̣ха̄ка̄ паччайада̄йака̄’’ти анукампам̣ акатва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ кароти, а̄диттепи ратхе йоджети, ан̇га̄рапаббатампи а̄ропети, лохакумбхийампи кхипати, анекехипи дуккхадхаммехи сампайоджети. са̄вака̄ ва̄ пана ка̄лам̣ катва̄ сӣха̄дайо хонти, саттха̄ мига̄дӣсу ан̃н̃атаро. те ‘‘имам̣ майам̣ пуббе чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахимха̄, саттха̄ но айа’’нти тасмим̣ кхантим̣ ва̄ меттам̣ ва̄ ануддайам̣ ва̄ акатва̄ вуттанайенева анайабйасанам̣ па̄пенти. евам̣ аниййа̄никаса̄сане йо саттхари паса̄до, со на саммаггато хоти, кан̃чи ка̄лам̣ гантва̄пи паччха̄ винассатийева.

йо дхамме паса̄доти аниййа̄никаса̄санасмин̃хи дхамме паса̄до на̄ма, уггахитапарийа̄пут̣а – дха̄ритава̄читтаматтаке тантидхамме паса̄до хоти, ват̣т̣амоккхо панеттха наттхи. тасма̄ йо еттха паса̄до, со пунаппунам̣ ват̣т̣амева гамбхӣрам̣ каротӣти са̄санасмим̣ асаммаггато асабха̄вато аккха̄йати.

йа̄ сӣлесу парипӯрака̄рита̄ти йа̄пи ча аниййа̄никаса̄сане аджасӣла̄дӣнам̣ васена парипӯрака̄рита̄, са̄пи йасма̄ ват̣т̣амоккхам̣ бхаваниссаран̣ам̣ на сампа̄пети, сампаджджама̄на̄ пана тираччха̄найоним̣ а̄вахати, випаччама̄на̄ нирайам̣, тасма̄ са̄ на саммаггата̄ аккха̄йати. йа̄ сахадхаммикесӯти аниййа̄никаса̄санасмин̃хи йе сахадхаммика̄, тесу йасма̄ екачче ка̄лам̣ катва̄ сӣха̄дайопи хонти, екачче мига̄дайо, таттха сӣха̄дибхӯта̄ ‘‘име амха̄кам̣ сахадхаммика̄ ахесу’’нти мига̄дибхӯтесу кхантиа̄дӣни акатва̄ пуббе вуттанайенева несам̣ маха̄дуккхам̣ уппа̄денти. тасма̄ еттха сахадхаммикесу пийамана̄пата̄пи асаммаггата̄ аккха̄йати.

идам̣ пана саббампи ка̄ран̣абхедам̣ екато катва̄ дассенто бхагава̄ там̣ кисса хету? еван̃хетам̣, бхиккхаве, хотӣтиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сам̣кхепаттхо – еван̃хетам̣, бхиккхаве, хоти, йам̣ майа̄ вуттам̣ ‘‘йо саттхари паса̄до со на саммаггато аккха̄йатӣ’’тиа̄ди, там̣ евамева хоти. касма̄? йасма̄ те паса̄да̄дайо дураккха̄те дхаммавинайе …пе… асамма̄самбуддхаппаведитети, еттха хи йатха̄ танти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. таттха дураккха̄тети дуккатхите, дуккхатхитатта̄йева дуппаведите. со панеса йасма̄ маггапхалаттха̄йа на ниййа̄ти, тасма̄ аниййа̄нико. ра̄га̄дӣнам̣ упасама̄йа асам̣ваттанато анупасамасам̣ваттанико. на самма̄самбуддхена саббан̃н̃уна̄ паведитоти асамма̄самбуддхаппаведито. тасмим̣ аниййа̄нике анупасамасам̣ваттанике асамма̄самбуддхаппаведите. етта̄вата̄ бхагава̄ титтхийесу паса̄до сура̄пӣтасин̇га̄ле паса̄до вийа нираттхакоти дассети.

еко кира ка̄л̣асин̇га̄ло раттим̣ нагарам̣ павит̣т̣хо сура̄джалликам̣ кха̄дитва̄ пунна̄гаване нипаджджитва̄ нидда̄йанто сӯрийуггамане пабуджджхитва̄ чинтеси ‘‘имасмим̣ ка̄ле на сакка̄ гантум̣, бахӯ амха̄кам̣ верино, екам̣ ван̃четум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со екам̣ бра̄хман̣ам̣ гаччхантам̣ дисва̄ имам̣ ван̃чесса̄мӣти ‘‘аййа бра̄хман̣а̄’’ти а̄ха. ко есо бра̄хман̣ам̣ паккосатӣти. ‘‘ахам̣, са̄мӣ, ито та̄ва ехӣти. ким̣ бхоти? мам̣ бахига̄мам̣ нехи, ахам̣ те две каха̄пан̣асата̄ни дасса̄мӣти. сопи найисса̄мӣти там̣ па̄десу ган̣хи. аре ба̄ла бра̄хман̣а, на майхам̣ каха̄пан̣а̄ чхад̣д̣итака̄ аттхи, дуллабха̄ каха̄пан̣а̄, са̄дхукам̣ мам̣ ган̣ха̄хӣти. катхам̣ бхо ган̣ха̄мӣти? уттара̄сан̇гена ган̣т̣хикам̣ катва̄ ам̣се лаггетва̄ ган̣ха̄хӣти. бра̄хман̣о там̣ татха̄ гахетва̄ даккхин̣адва̄расамӣпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ еттха ота̄ремӣти пуччхи. катарат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма етанти? маха̄два̄рам̣ етанти. аре ба̄ла, бра̄хман̣а, ким̣ тава н̃а̄така̄ антарадва̄ре каха̄пан̣ам̣ т̣хапенти, парато мам̣ хара̄’’ти. со пунаппунам̣ тхокам̣ тхокам̣ гантва̄ ‘‘еттха ота̄реми еттха ота̄ремӣ’’ти пуччхитва̄ тена таджджито кхемат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ таттха ота̄рехӣти вутто ота̄ретва̄ са̄т̣акам̣ ган̣хи. ка̄л̣асин̇га̄ло а̄ха ‘‘ахам̣ те две каха̄пан̣асата̄ни дасса̄мӣти авочам̣. майхам̣ пана каха̄пан̣а̄ бахӯ, на две каха̄пан̣асата̄нева, йа̄ва ахам̣ каха̄пан̣е а̄хара̄ми, та̄ва твам̣ сӯрийам̣ олокенто тит̣т̣ха̄’’ти ватва̄ тхокам̣ гантва̄ ниваттетва̄ пуна бра̄хман̣ам̣ а̄ха ‘‘аййа бра̄хман̣а ма̄ ито олокехи, сӯрийамева олокенто тит̣т̣ха̄’’ти. еван̃ча пана ватва̄ кетакаванам̣ пависитва̄ йатха̄ручим̣ пакканто. бра̄хман̣ассапи сӯрийам̣ олокентассева нала̄т̣ато чева каччхехи ча седа̄ муччим̣су. атха нам̣ руккхадевата̄ а̄ха –

‘‘саддаха̄си син̇га̄ласса, сура̄пӣтасса бра̄хман̣а;

сиппика̄нам̣ сатам̣ наттхи, куто кам̣сасата̄ дуве’’ти. (джа̄. 1.1.113);

евам̣ йатха̄ ка̄л̣асин̇га̄ле паса̄до нираттхако, евам̣ титтхийесупӣти.

144. аниййа̄никаса̄сане паса̄дасса нираттхакабха̄вам̣ дассетва̄ ниййа̄никаса̄сане тасса са̄ттхакатам̣ дассетум̣ татха̄гато ча кхо, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апетӣти арахаттамаггена ка̄мупа̄да̄насса паха̄напарин̃н̃ам̣ саматиккамам̣ пан̃н̃апети, итаресам̣ тин̣н̣ам̣ упа̄да̄на̄нам̣ сота̄паттимаггена парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети. еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайети, бхиккхаве, еварӯпе дхамме ча винайе ча. убхайенапи ниййа̄никаса̄санам̣ дассети. саттхари паса̄доти еварӯпе са̄сане йо саттхари паса̄до, со саммаггато аккха̄йати, бхавадуккханиссаран̣а̄йа сам̣ваттати.

татрима̄ни ваттхӯни – бхагава̄ кира ведийакапаббате индаса̄лагуха̄йам̣ пат̣ивасати. атхеко улӯкасакун̣о бхагавати га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанте упад̣д̣хамаггам̣ анугаччхати, никкхаманте упад̣д̣хамаггам̣ паччуггаманам̣ кароти. со екадивасам̣ самма̄самбуддхам̣ са̄йанхасамайе бхиккхусан̇гхапаривутам̣ нисиннам̣ паббата̄ оруйха вандитва̄ паккхе пан̣а̄метва̄ ан̃джалим̣ паггайха сӣсам̣ хет̣т̣ха̄ катва̄ дасабалам̣ намассама̄но ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ там̣ олокетва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. а̄нандаттхеро ‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо ситасса па̄тукамма̄йа̄’’ти пуччхи. ‘‘пасса̄нанда, имам̣ улӯкасакун̣ам̣, айам̣ майи ча бхиккхусан̇гхе ча читтам̣ паса̄детва̄ сатасахассакаппе девесу ча мануссесу ча сам̣саритва̄ соманассо на̄ма паччекабуддхо бхависсатӣ’’ти а̄ха –

улӯкаман̣д̣алаккхика, ведийаке чирадӣгхава̄сика;

сукхитоси твам̣ аййа косийа, ка̄лут̣т̣хитам̣ пассаси буддхаварам̣.

майи читтам̣ паса̄детва̄, бхиккхусан̇гхе ануттаре;

каппа̄нам̣ сатасахасса̄ни, дуггатесо на гаччхати.

девалока̄ чавитва̄на, кусаламӯлена чодито;

бхависсати анантан̃а̄н̣о, соманассоти виссутоти.

ан̃н̃а̄нипи четтха ра̄джагаханагаре суманама̄ла̄ка̄раваттху маха̄бхерива̄дакаваттху мораджикаваттху вӣн̣а̄ва̄дакаваттху сан̇кхадхамакаваттхӯти евама̄дӣни ваттхӯни виттха̄ретабба̄ни. евам̣ ниййа̄никаса̄сане саттхари паса̄до саммаггато хоти.

дхамме паса̄доти ниййа̄никаса̄санамхи дхамме паса̄до саммаггато хоти. сараматте нимиттам̣ гахетва̄ сун̣анта̄нам̣ тираччха̄нагата̄нампи сампаттида̄йако хоти, параматтхе ким̣ пана ваттаббам̣. айаматтхо ман̣д̣ӯкадевапутта̄дӣнам̣ ваттхувасена ведитаббо.

сӣлесу парипӯрака̄рита̄ти ниййа̄никаса̄санамхи сӣлесу парипӯрака̄рита̄пи саммаггата̄ хоти, саггамоккхасампаттим̣ а̄вахати. таттха чхаттама̄н̣авакаваттхуса̄ман̣ераваттхуа̄дӣни дӣпетабба̄ни.

сахадхаммикесӯти ниййа̄никаса̄сане сахадхаммикесу пийамана̄пата̄пи саммаггата̄ хоти, маха̄сампаттим̣ а̄вахати. айаматтхо вима̄напетаваттхӯхи дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘кхӣроданамахамада̄сим̣, бхиккхуно пин̣д̣а̄йа чарантасса…пе…

пха̄н̣итам̣…пе… уччхукхан̣д̣икам̣… тимбарусакам̣… какка̄рикам̣…

ел̣а̄лукам̣… валлипаккам̣… пха̄русакам̣… хаттхапата̄кам̣…

са̄камут̣т̣хим̣ … пуппхакамут̣т̣хим̣… мӯлакам̣… нимбамут̣т̣хим̣…

амбикан̃джикам̣… дон̣иниммаджджаним̣… ка̄йабандханам̣…

ам̣сабаддхакам̣… а̄йогапат̣т̣ам̣… видхӯпанам̣… та̄лаван̣т̣ам̣…

морахаттхам̣… чхаттам̣… упа̄ханам̣… пӯвам̣ модакам̣…

саккхаликам̣ ахамада̄сим̣, бхиккхуно пин̣д̣а̄йа чарантасса…пе…

тасса̄ ме пасса вима̄нам̣, аччхара̄ ка̄маван̣н̣инӣхамасмӣ’’ти (ви. ва. 406).

там̣ кисса хетӯтиа̄ди вуттанайа̄нуса̄ренева йоджетва̄ ведитаббам̣.

145. ида̄ни йесам̣ упа̄да̄на̄нам̣ титтхийа̄ на самма̄ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, татха̄гато пан̃н̃апети, тесам̣ паччайам̣ дассетум̣ име ча, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ким̣нида̄на̄тиа̄дӣсу нида̄на̄дӣни сабба̄нева ка̄ран̣авевачана̄ни. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ пхалам̣ нидети ханда, нам̣ ган̣хатха̄ти аппети вийа, тасма̄ нида̄нанти вуччати. йасма̄ там̣ тато джа̄йати самудети пабхавати, тасма̄ самудайо, джа̄ти, пабхавоти вуччати. айам̣ панеттха падаттхо – ким̣ нида̄нам̣ етесанти ким̣нида̄на̄. ко самудайо етесанти ким̣самудайа̄. ка̄ джа̄ти етесанти ким̣джа̄тика̄. ко пабхаво етесанти ким̣пабхава̄. йасма̄ пана тесам̣ тан̣ха̄ йатха̄вуттена аттхена нида̄нан̃чева самудайо ча джа̄ти ча пабхаво ча, тасма̄ ‘‘тан̣ха̄нида̄на̄’’тиа̄дима̄ха. евам̣ саббападесу аттхо ведитаббо. йасма̄ пана бхагава̄ на кевалам̣ упа̄да̄нассева паччайам̣ джа̄на̄ти, упа̄да̄насса паччайабхӯта̄йа тан̣ха̄йапи, тан̣ха̄дипаччайа̄нам̣ ведана̄дӣнампи паччайам̣ джа̄на̄тийева, тасма̄ тан̣ха̄ ча̄йам̣, бхиккхаветиа̄дима̄ха.

йато ча кхоти йасмим̣ ка̄ле. авиджджа̄ пахӣна̄ хотӣти ват̣т̣амӯлика̄ авиджджа̄ ануппа̄даниродхена пахӣна̄ хоти. виджджа̄ уппанна̄ти арахаттамаггавиджджа̄ уппанна̄. со авиджджа̄вира̄га̄ виджджуппа̄да̄ти. со бхиккху авиджджа̄йа ча пахӣнатта̄ виджджа̄йа ча уппаннатта̄. нева ка̄мупа̄да̄нам̣ упа̄дийатӣти нева ка̄мупа̄да̄нам̣ ган̣ха̄ти на упети, на сеса̄ни упа̄да̄на̄ни. анупа̄дийам̣ на паритассатӣти евам̣ кин̃чи упа̄да̄нам̣ агган̣ханто тан̣ха̄паритассана̄йа на паритассати. апаритассанти апаритассанто тан̣хам̣ ануппа̄денто. паччаттам̣йева паринибба̄йатӣти сайамева килесапаринибба̄нена паринибба̄йати. евамасса а̄саваккхайам̣ дассетва̄ ида̄ни кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно паччавеккхан̣ам̣ дассенто кхӣн̣а̄ джа̄тӣтиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣асӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. маха̄сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

веса̄линагараван̣н̣ана̄

146. евам̣ ме сутанти маха̄сӣхана̄дасуттам̣. таттха веса̄лийанти евам̣на̄маке нагаре. там̣ кира апара̄парам̣ виса̄лӣбхӯтата̄йа ‘‘веса̄лӣ’’ти сан̇кхам̣ гатам̣. татра̄йам̣ анупуббакатха̄ – ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о кира аггамахесийа̄ куччхимхи габбхо сан̣т̣ха̄си. са̄ н̃атва̄ ран̃н̃о ниведеси. ра̄джа̄ габбхапариха̄рам̣ ада̄си. са̄ самма̄ парихарӣйама̄на̄ габбхапарипа̄кака̄ле виджа̄йанагхарам̣ па̄виси. пун̃н̃авантӣнам̣ паччӯсасамайе габбхавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, са̄ ча та̄сам̣ ан̃н̃атара̄, тена паччӯсасамайе алаттакапат̣алабандхуджӣвакапуппхасадисам̣ мам̣сапесим̣ виджа̄йи. тато ‘‘ан̃н̃а̄ девийо суван̣н̣абимбасадисе путте виджа̄йанти, аггамахесӣ мам̣сапесинти ран̃н̃о пурато мама аван̣н̣о уппаджджеййа̄’’ти чинтетва̄ тена аван̣н̣абхайена там̣ мам̣сапесим̣ екасмим̣ бха̄джане паккхипитва̄ пат̣икуджджитва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃чхетва̄ ган̇га̄йа соте паккхипа̄песи. мануссехи чхад̣д̣итаматте девата̄ а̄раккхам̣ сам̣видахим̣су. суван̣н̣апат̣т̣акан̃четтха джа̄тихин̇гулакена ‘‘ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о аггамахесийа̄ паджа̄’’ти ликхитва̄ бандхим̣су. тато там̣ бха̄джанам̣ ӯмибхайа̄дӣхи анупаддутам̣ ган̇га̄сотена па̄йа̄си.

тена ча самайена ан̃н̃атаро та̄пасо гопа̄лакакулам̣ нисса̄йа ган̇га̄тӣре вихарати. со па̄това ган̇гам̣ отин̣н̣о там̣ бха̄джанам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ пам̣сукӯласан̃н̃а̄йа аггахеси. атхеттха там̣ аккхарапат̣т̣икам̣ ра̄джамуддика̄лан̃чханам̣ ча дисва̄ мун̃читва̄ там̣ мам̣сапесим̣ аддаса, дисва̄насса етадахоси ‘‘сийа̄ габбхо, татха̄ хисса дуггандхапӯтикабха̄во наттхӣ’’ти. ассамам̣ нетва̄ суддхе ока̄се т̣хапеси. атха ад̣д̣хама̄саччайена две мам̣сапесийо ахесум̣. та̄пасо дисва̄ са̄дхутарам̣ т̣хапеси. тато пуна ад̣д̣хама̄саччайена екамекисса̄ мам̣сапесийа̄ хаттхапа̄дасӣса̄наматтха̄йа пан̃ча пан̃ча пил̣ака̄ ут̣т̣хахим̣су. атха тато ад̣д̣хама̄саччайена ека̄ мам̣сапеси суван̣н̣абимбасадисо да̄рако, ека̄ да̄рика̄ ахоси.

тесу та̄пасасса путтасинехо уппаджджи, ан̇гут̣т̣хакато часса кхӣрам̣ ниббатти. тато пабхути ча кхӣрабхаттам̣ алабхиттха, со бхаттам̣ бхун̃джитва̄ кхӣрам̣ да̄рака̄нам̣ мукхе а̄син̃чати. тесам̣ ударам̣ йам̣ йам̣ пависати, там̣ там̣ саббам̣ ман̣ибха̄джанагатам̣ вийа диссати, евам̣ ниччхавӣ ахесум̣. апаре а̄ху ‘‘сиббетва̄ т̣хапита̄ вийа несам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ лӣна̄ чхави ахосӣ’’ти. евам̣ те ниччхавита̄йа ва̄ лӣначчхавита̄йа ва̄ личчхавӣти пан̃н̃а̄йим̣су.

та̄пасо да̄раке посенто уссӯре га̄мам̣ сиккха̄йа пависати, атидива̄ пат̣иккамати. тасса там̣ бйа̄па̄рам̣ н̃атва̄ гопа̄лака̄ а̄хам̣су – ‘‘бханте, паббаджита̄нам̣ да̄ракапосанам̣ палибодхо, амха̄кам̣ да̄раке детха, майам̣ посесса̄ма, тумхе аттано каммам̣ каротха̄’’ти. та̄пасо са̄дхӯти пат̣иссун̣и. гопа̄лака̄ дутийадивасе маггам̣ самам̣ катва̄ пуппхехи окиритва̄ дхаджапат̣а̄ка̄ усса̄петва̄ тӯрийехи ваджджама̄нехи ассамам̣ а̄гата̄. та̄пасо – ‘‘маха̄пун̃н̃а̄ да̄рака̄ аппама̄дена вад̣д̣хетха, вад̣д̣хетва̄ ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хавива̄хам̣ каротха, пан̃чагорасена ра̄джа̄нам̣ тосетва̄ бхӯмибха̄гам̣ гахетва̄ нагарам̣ ма̄петха, таттха кума̄рам̣ абхисин̃чатха̄’’ти ватва̄ да̄раке ада̄си. те са̄дхӯти пат̣иссун̣итва̄ да̄раке нетва̄ посесум̣.

да̄рака̄ вуддхиманва̄йа кӣл̣анта̄ вива̄дат̣т̣ха̄несу ан̃н̃е гопа̄лакада̄раке хаттхенапи па̄денапи пахаранти. те роданти. ‘‘кисса родатха̄’’ти ча ма̄та̄питӯхи вутта̄ ‘‘име нимма̄та̄питика̄ та̄пасапосита̄ амхе атипахарантӣ’’ти ваданти. тато тесам̣ ма̄та̄питаро ‘‘име да̄рака̄ ан̃н̃е да̄раке вина̄сенти дуккха̄пенти, на име сан̇гахетабба̄, ваджджетабба̄ име’’ти а̄хам̣су. тато пабхути кира со падесо ваджджӣти вуччати йоджанасатико парима̄н̣ена. атха там̣ падесам̣ гопа̄лака̄ ра̄джа̄нам̣ тосетва̄ аггахесум̣. таттха ча нагарам̣ ма̄петва̄ сол̣асавассуддесикам̣ кума̄рам̣ абхисин̃читва̄ ра̄джа̄нам̣ акам̣су. та̄йа часса да̄рика̄йа саддхим̣ вива̄хам̣ катва̄ катикам̣ акам̣су ‘‘ба̄хиракада̄рика̄ на а̄нетабба̄, ито да̄рика̄ на кассачи да̄табба̄’’ти. тесам̣ пат̣хамасам̣ва̄сена две да̄рака̄ джа̄та̄ дхӣта̄ ча путто ча. евам̣ сол̣асаккхаттум̣ две две джа̄та̄. тато тесам̣ да̄рака̄нам̣ йатха̄ккамам̣ вад̣д̣ханта̄нам̣ а̄ра̄муййа̄нанива̄сат̣т̣ха̄напарива̄расампаттим̣ гахетум̣ аппахонта̄ нагарам̣ тиккхаттум̣ га̄вутантарена га̄вутантарена париккхипим̣су. тасса пунаппунам̣ виса̄лӣкататта̄ веса̄лӣтвева на̄мам̣ джа̄там̣. тена вуттам̣ ‘‘веса̄лийанти евам̣ на̄маке нагаре’’ти.

01. бахинагарети нагарасса бахи, на амбапа̄ливанам̣ вийа антонагарасмим̣. айам̣ пана джӣвакамбаванам̣ вийа нагарасса бахиддха̄ ванасан̣д̣о. тена вуттам̣ ‘‘бахинагаре’’ти. апарапурети пурасса апаре, паччхимадиса̄йанти аттхо. ванасан̣д̣ети со кира ванасан̣д̣о нагарасса паччхимадиса̄йам̣ га̄вутаматте т̣ха̄не. таттха манусса̄ бхагавато гандхакут̣им̣ катва̄ там̣ парива̄ретва̄ бхиккхӯнам̣ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄начан̇камален̣акут̣иман̣д̣апа̄дӣни патит̣т̣хапесум̣, бхагава̄ таттха вихарати. тена вуттам̣ ‘‘апарапуре ванасан̣д̣е’’ти. сунаккхаттоти тасса на̄мам̣. личчхавӣнам̣ пана путтатта̄ личчхавипуттоти вутто. ачирапаккантоти виббхамитва̄ гихибха̄вӯпагаманена адхуна̄пакканто. парисатӣти парисамаджджхе. уттаримануссадхамма̄ти еттха мануссадхамма̄ на̄ма дасакусалакаммапатха̄. те пат̣иседхетум̣ на саккоти. касма̄? упа̄рамбхабхайа̄. веса̄лийан̃хи бахӯ манусса̄ ратанаттайе пасанна̄ буддхама̄мака̄ дхаммама̄мака̄ сан̇гхама̄мака̄. те дасакусалакаммапатхаматтампи наттхи саман̣асса готамасса̄ти вутте твам̣ каттха бхагавантам̣ па̄н̣ам̣ ханантам̣ аддаса, каттха адиннам̣ а̄дийантантиа̄дӣни ватва̄ аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄си? ким̣ данта̄ ме аттхӣти па̄са̄н̣асаккхара̄ кха̄даси, ахинан̇гут̣т̣хе ган̣хитум̣ ва̄йамаси, какачадантесу пуппха̄вал̣икам̣ кӣл̣итум̣ иччхаси? мукхато те данте па̄тесса̄ма̄ти вадеййум̣. со тесам̣ упа̄рамбхабхайа̄ евам̣ ваттум̣ на саккоти.

веса̄линагараван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

уттаримануссадхамма̄диван̣н̣ана̄

тато уттарим̣ пана висеса̄дхигамам̣ пат̣иседхенто уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесоти а̄ха.

таттха аламарийам̣ н̃а̄тунти аламарийо, арийабха̄ва̄йа саматтхоти вуттам̣ хоти. н̃а̄н̣адассанамева н̃а̄н̣адассанависесо. аламарийо ча со н̃а̄н̣адассанависесо ча̄ти аламарийан̃а̄н̣адассанависесо. н̃а̄н̣адассананти диббачаккхупи випассана̄пи маггопи пхалампи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ампи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ампи вуччати. ‘‘аппаматто сама̄но н̃а̄н̣адассанам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти (ма. ни. 1.311) хи еттха диббачаккху н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма. ‘‘н̃а̄н̣адассана̄йа читтам̣ абхинӣхарати абхининна̄метӣ’’ти (дӣ. ни. 1.235) еттха випассана̄н̃а̄н̣ам̣. ‘‘абхабба̄ те н̃а̄н̣адассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа̄’’ти (а. ни. 4.196) еттха магго. ‘‘айаман̃н̃о уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄су виха̄ро’’ти (ма. ни. 1.328) еттха пхалам̣. ‘‘н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди, акуппа̄ ме четовимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти (маха̄ва. 16) еттха паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. ‘‘н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди сатта̄хака̄лан̇като а̄л̣а̄ро ка̄л̣а̄мо’’ти (ма. ни. 2.340) еттха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. идха пана локуттарамагго адхиппето. тан̃хи со бхагавато пат̣иседхети.

таккапарийа̄хатанти имина̄ а̄чарийам̣ пат̣иба̄хати. евам̣ кирасса ахоси – саман̣ена готамена а̄чарийе упасан̇камитва̄ сукхумам̣ дхаммантарам̣ гахитам̣ на̄ма наттхи, таккапарийа̄хатам̣ пана таккетва̄ евам̣ бхависсати евам̣ бхависсатӣти таккапарийа̄хатам̣ дхаммам̣ десетӣти. вӣмам̣са̄нучаританти имина̄ часса локийапан̃н̃ам̣ ануджа̄на̄ти. саман̣о готамо пан̃н̃ава̄, со там̣ пан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ индаваджирӯпамам̣ вӣмам̣сам̣ евам̣ ват̣т̣иссати, евам̣ ват̣т̣иссатӣти ито чито ча анучара̄петва̄ вӣмам̣са̄йа анучаритам̣ дхаммам̣ десети. сайам̣пат̣ибха̄нанти имина̄сса дхаммесу паччаккхабха̄вам̣ пат̣иба̄хати. евам̣ хисса ахоси – саман̣асса готамасса сукхумам̣ дхаммантарам̣ випассана̄ ва̄ магго ва̄ пхалам̣ ва̄ паччавеккхан̣а̄ ва̄ наттхи, айам̣ пана ладдхапарисо, ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ вийа нам̣ чатта̄ро ван̣н̣а̄ парива̄ренти, супхуситам̣ панасса данта̄варан̣ам̣, мудука̄ дживха̄, мадхуро саро, анелагал̣а̄ ва̄ча̄, со йам̣ йадевасса упат̣т̣ха̄ти, там̣ там̣ гахетва̄ сайам̣пат̣ибха̄нам̣ катхенто маха̄джанам̣ ран̃джетӣти.

йасса ча кхва̄сса аттха̄йа дхаммо деситоти йасса ча кхо аттха̄йа асса дхаммо десито. сеййатхидам̣, ра̄гапат̣игха̄таттха̄йа асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣, досаппат̣игха̄таттха̄йа метта̄бха̄вана̄, мохапат̣игха̄таттха̄йа пан̃ча дхамма̄, витаккӯпаччхеда̄йа а̄на̄па̄нассати.

со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти со дхаммо йо там̣ йатха̄деситам̣ кароти, тасса таккарасса самма̄ хетуна̄ найена ка̄ран̣ена ват̣т̣адуккхаккхайа̄йа ниййа̄ти гаччхати таматтхам̣ са̄дхетӣти дӣпети. идам̣ панеса на аттано аджджха̄сайена вадати. буддха̄нан̃хи дхаммо аниййа̄никоти евамевам̣ паведеййа, на пана саккоти ваттум̣. касма̄? упа̄рамбхабхайа̄. веса̄лийан̃хи бахӯ сота̄панна-сакада̄га̄ми-ана̄га̄миупа̄сака̄. те евам̣ вадеййум̣ ‘‘сунаккхатта твам̣ бхагавата̄ деситадхаммо аниййа̄никоти вадаси, йади айам̣ дхаммо аниййа̄нико, имасмим̣ нагаре име касма̄ еттака̄ сота̄панна̄ джа̄та̄, еттака̄ сакада̄га̄мӣ, еттака̄ ана̄га̄мӣти пуббе вуттанайена упа̄рамбхам̣ кареййу’’нти. со имина̄ упа̄рамбхабхайена аниййа̄никоти ваттум̣ асакконто аджджунена виссат̣т̣хакан̣д̣ам̣ вийа асса дхаммо амогхо ниййа̄ти, аббхантаре панасса кин̃чи наттхӣти вадати.

ассоси кхоти веса̄лийам̣ бра̄хман̣акуласет̣т̣хикула̄дӣсу таттха таттха парисамаджджхе евам̣ бха̄сама̄насса там̣ вачанам̣ сун̣и, на пана пат̣иседхеси. касма̄? ка̄рун̃н̃ата̄йа. евам̣ кирасса ахоси айам̣ куддхо джха̄йама̄нам̣ вел̣уванам̣ вийа паккхитталон̣ам̣ уддханам̣ вийа ча кодхавасена пат̣апат̣а̄йати, майа̄ пат̣иба̄хито пана майипи а̄гха̄там̣ бандхиссати, евамасса татха̄гате ча майи ча̄ти двӣсу джанесу а̄гха̄то атибха̄рийо бхависсатӣти ка̄рун̃н̃ата̄йа на пат̣иседхеси. апи часса евам̣ ахоси, буддха̄нам̣ аван̣н̣акатханам̣ на̄ма пун̣н̣ачанде доса̄ропанасадисам̣, ко имасса катхам̣ ган̣хиссати? сайамева кхел̣е паччхинне мукхе суккхе орамиссатӣти имина̄ ка̄ран̣ена на пат̣иседхеси. пин̣д̣апа̄тапат̣иккантоти пин̣д̣апа̄тапарийесанато апагато.

147. кодханоти чан̣д̣о пхарусо. могхапурисоти туччхапурисо. йасса хи тасмим̣ аттабха̄ве маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхи, там̣ буддха̄ ‘‘могхапурисо’’ти ваданти. упаниссайе сатипи тасмим̣ кхан̣е магге ва̄ пхале ва̄ асати ‘‘могхапурисо’’ти вадантийева. имасса пана тасмим̣ аттабха̄ве маггапхала̄нам̣ упаниссайо самуччхиннойева, тена там̣ ‘‘могхапурисо’’ти а̄ха. кодха̄ ча панасса еса̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄ти еса̄ ча панасса ва̄ча̄ кодхена бха̄сита̄.

касма̄ панеса бхагавато куддхоти? айан̃хи пуббе бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ диббачаккхупарикаммам̣ пуччхи. атхасса бхагава̄ катхеси. со диббачаккхум̣ ниббаттетва̄ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ девалоке олокенто нанданаваначитталата̄ванапха̄русакаванамиссакаванесу диббасампаттим̣ анубхавама̄не девапутте ча девадхӣтаро ча дисва̄ етесам̣ еварӯпа̄йа аттабха̄васампаттийа̄ т̣хита̄нам̣ кӣвамадхуро ну кхо саддо бхависсатӣти саддам̣ сотука̄мо хутва̄ дасабалам̣ упасан̇камитва̄ диббасотадха̄тупарикаммам̣ пуччхи. бхагава̄ панасса диббасотадха̄туйа̄ упаниссайо наттхӣти н̃атва̄ парикаммам̣ на катхеси. на хи буддха̄ упаниссайавирахита тасса парикаммам̣ катхенти. со бхагавати а̄гха̄там̣ бандхитва̄ чинтеси ‘‘ахам̣ саман̣ам̣ готамам̣ пат̣хамам̣ диббачаккхупарикаммам̣ пуччхим̣, со ‘майхам̣ там̣ сампаджджату ва̄ ма̄ ва̄ сампаджджатӯ’ти катхеси. ахам̣ пана паччаттапурисака̄рена там̣ ниббаттетва̄ диббасотадха̄тупарикаммам̣ пуччхим̣, там̣ ме на катхеси. аддха̄сса евам̣ хоти ‘айам̣ ра̄джапаббаджито диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ диббасотадха̄тун̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ четопарийан̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ майа̄ самасамо бхависсатӣ’ти исса̄маччхарийавасена майхам̣ на катхетӣ’’ти. бхиййосо а̄гха̄там̣ бандхитва̄ ка̄са̄йа̄ни чхад̣д̣етва̄ гихибха̄вам̣ патва̄пи на тун̣хӣбхӯто вичарати. дасабалам̣ пана асата̄ туччхена аббха̄чиккханто вичарати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘кодха̄ ча панасса еса̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄’’ти.

ван̣н̣о хесо, са̄рипутта̄ти, са̄рипутта, татха̄гатена сатасахассакаппа̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯрентена етадаттхамева ва̄йа̄мо като ‘‘десана̄дхаммо ме ниййа̄нико бхависсатӣ’’ти. тасма̄ йо евам̣ вадеййа, со ван̣н̣ам̣йева татха̄гатасса бха̄сати. ван̣н̣о хесо, са̄рипутта, татха̄гатасса гун̣о есо татха̄гатасса, на агун̣оти дассети.

айампи хи на̄ма са̄рипутта̄тиа̄дина̄ ким̣ дассети? сунаккхаттена пат̣исиддхасса уттаримануссадхаммасса аттани аттхитам̣ дассети. бхагава̄ кира айам̣, са̄рипутта, сунаккхатто могхапурисо наттхи татха̄гатасса уттаримануссадхаммоти вадати. майхан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, диббасотадха̄тун̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, четопарийан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, саббепи чете уттаримануссадхамма̄йева. еварӯпесу уттаримануссадхаммесу екасса̄пи виджа̄нанасаматтхам̣ дхамманвайаматтампи на̄ма етасса могхапурисасса на бхависсатӣти етаматтхам̣ дассетум̣ айампи хи на̄ма са̄рипутта̄тиа̄дина̄ найена имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха анветӣти анвайо, джа̄на̄ти, анубуджджхатӣти аттхо. дхаммасса анвайо дхамманвайо, там̣ там̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дидхаммам̣ джа̄нанапан̃н̃а̄йетам̣ адхивачанам̣. ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дӣхи еварӯпампи на̄ма майхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ уттаримануссадхаммам̣ виджджама̄намева аттхӣти джа̄нитум̣ тасса могхапурисасса дхамманвайопи на бхависсатӣти дассети. иддхивидхан̃а̄н̣а̄дӣсупи евам̣ йоджана̄ ведитабба̄.

уттаримануссадхамма̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дасабалан̃а̄н̣а̄диван̣н̣ана̄

148. еттха ча кин̃ча̄пи четопарийан̃а̄н̣а̄нантарам̣ тиссо виджджа̄ ваттабба̄ сийум̣, йасма̄ пана та̄су вутта̄су упари дасабалан̃а̄н̣ам̣ на парипӯрати, тасма̄ та̄ аватва̄ татха̄гатасса дасабалан̃а̄н̣ам̣ парипӯрам̣ катва̄ дассенто даса кхо панима̄ни са̄рипутта̄тиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатабала̄нӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄ни татха̄гатассева бала̄ни. йатха̄ ва̄ пуббабуддха̄нам̣ бала̄ни пун̃н̃уссайасампаттийа̄ а̄гата̄ни, татха̄ а̄гатабала̄нӣтипи аттхо. таттха дувидхам̣ татха̄гатабалам̣ ка̄йабалан̃ча н̃а̄н̣абалан̃ча. тесу ка̄йабалам̣ хаттхикула̄нуса̄рена ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –

‘‘ка̄ла̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти.

има̄ни хи даса хаттхикула̄ни. таттха ка̄ла̄ваканти пакатихаттхикулам̣ дат̣т̣хаббам̣. йам̣ дасаннам̣ пуриса̄нам̣ ка̄йабалам̣, там̣ екасса ка̄ла̄вакахаттхино. йам̣ дасаннам̣ ка̄ла̄вака̄нам̣ балам̣, там̣ екасса ган̇геййасса. йам̣ дасаннам̣ ган̇геййа̄нам̣, там̣ екасса пан̣д̣арасса. йам̣ дасаннам̣ пан̣д̣ара̄нам̣, там̣ екасса тамбасса. йам̣ дасаннам̣ тамба̄нам̣, там̣ екасса пин̇галасса. йам̣ дасаннам̣ пин̇гала̄нам̣, там̣ екасса гандхахаттхино. йам̣ дасаннам̣ гандхахаттхӣнам̣, там̣ екасса ман̇галасса. йам̣ дасаннам̣ ман̇гала̄нам̣, там̣ екасса хемаватасса. йам̣ дасаннам̣ хемавата̄нам̣, там̣ екасса упосатхасса. йам̣ дасаннам̣ упосатха̄нам̣, там̣ екасса чхаддантасса. йам̣ дасаннам̣ чхадданта̄нам̣ там̣ екасса татха̄гатасса. на̄ра̄йанасан̇гха̄табалантипи идамева вуччати. тадетам̣ пакатихаттхиган̣ана̄йа хаттхӣнам̣ кот̣исахасса̄нам̣ пурисаган̣ана̄йа дасаннам̣ пурисакот̣исахасса̄нам̣ балам̣ хоти. идам̣ та̄ва татха̄гатасса ка̄йабалам̣.

н̃а̄н̣абалам̣ пана па̄л̣ийам̣ та̄ва а̄гатамева. дасабалан̃а̄н̣ам̣, чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣, чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣. сам̣йуттаке (сам̣. ни. 2.34) а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣти евам̣ ан̃н̃а̄нипи анека̄ни н̃а̄н̣асахасса̄ни, етам̣ н̃а̄н̣абалам̣ на̄ма. идха̄пи н̃а̄н̣абаламева адхиппетам̣. н̃а̄н̣ан̃хи акампийат̣т̣хена упаттхамбханат̣т̣хена ча баланти вуттам̣.

йехи балехи саманна̄гатоти йехи дасахи н̃а̄н̣абалехи упето самупето. а̄сабхам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ уттамат̣т̣ха̄нам̣. а̄сабха̄ ва̄ пуббабуддха̄, тесам̣ т̣ха̄нанти аттхо. апича гавасатаджет̣т̣хако усабхо, гавасахассаджет̣т̣хако васабхо. ваджасатаджет̣т̣хако ва̄ усабхо, ваджасахассаджет̣т̣хако васабхо. саббагавасет̣т̣хо саббапариссайасахо сето па̄са̄дико маха̄бха̄равахо асанисатасаддехипи акампанийо нисабхо, со идха усабхоти адхиппето. идампи хи тасса парийа̄йавачанам̣. усабхасса иданти а̄сабхам̣. т̣ха̄нанти чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нам̣. идам̣ пана а̄сабхам̣ вийа̄ти а̄сабхам̣. йатхева хи нисабхасан̇кха̄то усабхо усабхабалена саманна̄гато чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати, евам̣ татха̄гатопи дасахи татха̄гатабалехи саманна̄гато чатӯхи веса̄раджджапа̄дехи ат̣т̣хапарисапатхавим̣ уппӣл̣етва̄ садеваке локе кеначи паччаттхикена пачча̄миттена акампийо ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати. евам̣ тит̣т̣хама̄нова там̣ а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, упагаччхати на паччаккха̄ти аттани а̄ропети. тена вуттам̣ ‘‘а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти.

париса̄сӯти ат̣т̣хасу париса̄су. сӣхана̄дам̣ надатӣти сет̣т̣хана̄дам̣ абхӣтана̄дам̣ надати, сӣхана̄дасадисам̣ ва̄ на̄дам̣ надати. айаматтхо сӣхана̄дасуттена дӣпетаббо. йатха̄ ва̄ сӣхо саханато хананато ча сӣхоти вуччати, евам̣ татха̄гато локадхамма̄нам̣ саханато параппава̄да̄нан̃ча хананато сӣхоти вуччати. евам̣ вуттасса сӣхасса на̄дам̣ сӣхана̄дам̣. таттха йатха̄ сӣхо сӣхабалена саманна̄гато саббаттха виса̄радо вигаталомахам̣со сӣхана̄дам̣ надати, евам̣ татха̄гатасӣхопи татха̄гатабалехи саманна̄гато ат̣т̣хасу париса̄су виса̄радо вигаталомахам̣со ити рӯпантиа̄дина̄ найена на̄на̄видхадесана̄вила̄сасампаннам̣ сӣхана̄дам̣ надати. тена вуттам̣ ‘‘париса̄су сӣхана̄дам̣ надатӣ’’ти. брахмачаккам̣ паваттетӣти еттха брахманти сет̣т̣хам̣ уттамам̣ висит̣т̣хам̣. чакка-саддо пана̄йам̣ –

сампаттийам̣ лаккхан̣е ча, ратхан̇ге ирийа̄патхе;

да̄не ратанадхаммӯра-чакка̄дӣсу ча диссати;

дхаммачакке идха мато, тан̃ча дведха̄ вибха̄вайе.

‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄на’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 4.31) хи айам̣ сампаттийам̣ диссати. ‘‘па̄даталесу чакка̄ни джа̄та̄нӣ’’ти (дӣ. ни. 2.35) еттха лаккхан̣е. ‘‘чаккам̣ва вахато пада’’нти (дха. па. 1) еттха ратхан̇ге. ‘‘чатучаккам̣ навадва̄ра’’нти (сам̣. ни. 1.29) еттха ирийа̄патхе. ‘‘дадам̣ бхун̃джа ма̄ ча пама̄до, чаккам̣ паваттайа саббапа̄н̣ина’’нти (джа̄. 1.7.149) еттха да̄не. ‘‘диббам̣ чаккаратанам̣ па̄турахосӣ’’ти (дӣ. ни. 2.243) еттха ратаначакке. ‘‘майа̄ паваттитам̣ чакка’’нти (су. ни. 562) еттха дхаммачакке. ‘‘иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке’’ти (джа̄. 1.1.104; 1.5.103) еттха урачакке. ‘‘кхурапарийантена чепи чаккена̄’’ти (дӣ. ни. 1.166) еттха пахаран̣ачакке. ‘‘асанивичакка’’нти (дӣ. ни. 3.61; сам̣. ни. 2.162) еттха асаниман̣д̣але. идха пана̄йам̣ дхаммачакке адхиппето.

там̣ пана дхаммачаккам̣ дувидхам̣ хоти пат̣иведхан̃а̄н̣ан̃чева десана̄н̃а̄н̣ан̃ча. таттха пан̃н̃а̄пабха̄витам̣ аттано арийабала̄вахам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣. карун̣а̄пабха̄витам̣ са̄вака̄нам̣ арийабала̄вахам̣ десана̄н̃а̄н̣ам̣. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ уппаннанти дувидхам̣. тан̃хи абхиниккхаманато йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. туситабхаванато ва̄ йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ке арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. дӣпан̇карадасабалато пат̣т̣ха̄йа ва̄ йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. десана̄н̃а̄н̣ампи паваттама̄нам̣ паваттанти дувидхам̣. тан̃хи йа̄ва ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃асса сота̄паттимагга̄ паваттама̄нам̣, пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма. тесу пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ локуттарам̣, десана̄н̃а̄н̣ам̣ локийам̣. убхайампи панетам̣ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣, буддха̄нам̣йева орасан̃а̄н̣ам̣.

ида̄ни йехи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, йа̄ни а̄дитова ‘‘даса кхо панима̄ни, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабала̄нӣ’’ти никкхитта̄ни, та̄ни виттха̄рато дассетум̣ катама̄ни даса? идха, са̄рипутта, татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натотиа̄дима̄ха. таттха т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натоти ка̄ран̣ан̃ча ка̄ран̣ато. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ таттха пхалам̣ тит̣т̣хати тада̄йаттавуттийа̄йа уппаджджати чева паваттати ча, тасма̄ т̣ха̄нанти вуччати. там̣ бхагава̄ ‘‘йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ хетӯ паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ т̣ха̄нам̣. йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ на хетӯ на паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ ат̣т̣ха̄на’’нти паджа̄нанто т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. абхидхамме панетам̣, ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (вибха. 809) найена виттха̄ритамева. йампӣти йена н̃а̄н̣ена. идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса̄ти идампи т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ на̄ма хотӣти аттхо. евам̣ саббападесу йоджана̄ ведитабба̄.

каммасама̄да̄на̄нанти сама̄дийитва̄ ката̄нам̣ кусала̄кусалакамма̄нам̣, каммамева ва̄ каммасама̄да̄нам̣. т̣ха̄насо хетусоти паччайато чева хетуто ча. таттха гатиупадхика̄лапайога̄ випа̄касса т̣ха̄нам̣. каммам̣ хету. имасса пана н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччантӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 810) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

саббаттхага̄мининти саббагатига̄миним̣ агатига̄минин̃ча. пат̣ипаданти маггам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти бахӯсупи мануссесу екамева па̄н̣ам̣ гха̄тентесу имасса четана̄ нирайага̄минӣ бхависсати, имасса четана̄ тираччха̄найонига̄минӣти имина̄ найена екаваттхусмимпи кусала̄кусалачетана̄сан̇кха̄та̄нам̣ пат̣ипаттӣнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ джа̄на̄ти. имасса ча н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса саббаттхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато айам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ нирайага̄мӣти паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 811) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

анекадха̄тунти чаккхудха̄туа̄дӣхи ка̄мадха̄туа̄дӣхи ва̄ дха̄тӯхи бахудха̄тум̣. на̄на̄дха̄тунти та̄сам̣йева дха̄тӯнам̣ вилаккхан̣ата̄йа на̄наппака̄радха̄тум̣. локанти кхандха̄йатанадха̄тулокам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти та̄сам̣ та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ пат̣ивиджджхати. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса анекадха̄туна̄на̄дха̄тулокам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, идха татха̄гато кхандхана̄наттам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

на̄на̄дхимуттикатанти хӣна̄дӣхи адхимуттӣхи на̄на̄дхимуттикабха̄вам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣, ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттикатам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, идха татха̄гато паджа̄на̄ти санти сатта̄ хӣна̄дхимуттика̄’’ти а̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

парасатта̄нанти падха̄насатта̄нам̣. парапуггала̄нанти тато паресам̣ хӣнасатта̄нам̣. екаттхамева ва̄ етам̣ пададвайам̣. венеййавасена пана дведха̄ вуттам̣. индрийапаропарийаттанти саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ парабха̄вам̣ апарабха̄ван̃ча, вуддхин̃ча ха̄нин̃ча̄ти аттхо. имассапи н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ – ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийапаропарийаттам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, идха татха̄гато сатта̄нам̣ а̄сайам̣ паджа̄на̄ти анусайам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 814) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнанти пат̣хама̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣтиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣ савитаккасавича̄ра̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄дхӣнам̣ пат̣хамаджджха̄насама̄паттиа̄дӣнан̃ча наваннам̣ анупуббасама̄паттӣнам̣. сам̣килесанти ха̄набха̄гийадхаммам̣. вода̄нанти висесабха̄гийадхаммам̣. вут̣т̣ха̄нанти ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄нам̣. тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти (вибха. 828) евам̣ вуттапагун̣аджджха̄нан̃чева бхаван̇гапхаласама̄паттийо ча. хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химан̃хи пагун̣аджджха̄нам̣ упаримасса упаримасса падат̣т̣ха̄нам̣ хоти. тасма̄ ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. бхаван̇гена пана саббаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. пхаласама̄паттийа̄ ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. там̣ сандха̄йа ‘‘тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесам̣ вода̄нам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, джха̄йӣти чатта̄ро джха̄йӣ, аттхекаччо джха̄йӣ сампаттим̣йева сама̄нам̣ випаттӣти паччетӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 828) найена абхидхамме виттха̄ритам̣. саттаннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ виттха̄ракатха̄виниччхайо саммохавиноданийам̣ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто. пуббенива̄са̄нуссатидиббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ висуддхимагге виттха̄рита̄. а̄саваккхайакатха̄ бхайабхераве.

149. има̄ни кхо са̄рипутта̄ти йа̄ни пуббе ‘‘даса кхо панима̄ни, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабала̄нӣ’’ти авочам̣, има̄ни та̄нӣти аппанам̣ кароти. таттха парава̄дӣкатха̄ хоти – дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма па̄т̣ийеккам̣ наттхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева̄йам̣ пабхедоти. там̣ на татха̄ дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃амева хи дасабалан̃а̄н̣ам̣, ан̃н̃ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. дасабалан̃а̄н̣ан̃хи сакасакакиччамева джа̄на̄ти. саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣ тампи тато авасесампи паджа̄на̄ти. дасабалан̃а̄н̣есу хи пат̣хамам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣амева джа̄на̄ти. дутийам̣ каммантаравипа̄кантарамева. татийам̣ каммапариччхедамева. чатуттхам̣ дха̄туна̄наттака̄ран̣амева. пан̃чамам̣ сатта̄нам̣ аджджха̄сайа̄дхимуттимева. чхат̣т̣хам̣ индрийа̄нам̣ тиккхамудубха̄вамева. саттамам̣ джха̄на̄дӣхи саддхим̣ тесам̣ сам̣килеса̄димева. ат̣т̣хамам̣ пуббенивуттхакхандхасантатимева. навамам̣ сатта̄нам̣ чутипат̣исандхимева. дасамам̣ саччапариччхедамева. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана етехи джа̄нитаббан̃ча тато уттарин̃ча паджа̄на̄ти. етесам̣ пана киччам̣ на саббам̣ кароти. тан̃хи джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣ на саккоти, иддхи хутва̄ викуббитум̣ на саккоти, магго хутва̄ килесе кхепетум̣ на саккоти. апича парава̄дӣ евам̣ пуччхитаббо – ‘‘дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма етам̣ савитаккасавича̄рам̣ авитаккавича̄раматтам̣ авитаккаавича̄рам̣ ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣ локийам̣ локуттара’’нти? джа̄нанто пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта н̃а̄н̣а̄ни савитаккасавича̄ра̄нӣти ваккхати. тато пара̄ни две авитаккаавича̄ра̄нӣти ваккхати. а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ сийа̄ савитаккасавича̄рам̣, сийа̄ авитаккавича̄раматтам̣, сийа̄ авитаккаавича̄ранти ваккхати. татха̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта ка̄ма̄вачара̄ни, тато пара̄ни две рӯпа̄вачара̄ни, аваса̄не екам̣ локуттаранти ваккхати, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана савитаккасавича̄рамева ка̄ма̄вачарамева локийамева̄ти ваккхати.

еваметтха анупадаван̣н̣анам̣ катва̄ ида̄ни йасма̄ татха̄гато пат̣хамам̣йева т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена венеййасатта̄нам̣ а̄саваккхайа̄дхигамасса чева анадхигамасса ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набхӯтам̣ килеса̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати, локийасамма̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄надассанато нийатамиччха̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄бха̄вадассанато ча. атха несам̣ каммавипа̄кан̃а̄н̣ена випа̄ка̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати, тихетукапат̣исандхидассанато. саббаттхага̄минӣпат̣ипада̄н̃а̄н̣ена камма̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати, анантарийакамма̄бха̄вадассанато. евам̣ ана̄варан̣а̄нам̣ анекадха̄туна̄на̄дха̄тун̃а̄н̣ена анукӯладхаммадесанаттхам̣ чарийависесам̣ пассати, дха̄тувематтадассанато. атха несам̣ на̄на̄дхимуттиката̄н̃а̄н̣ена адхимуттим̣ пассати, пайогам̣ ана̄дийитва̄пи адхимуттивасена дхаммадесанаттхам̣. атхевам̣ дит̣т̣ха̄дхимуттӣнам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ дхаммам̣ десетум̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена индрийапаропарийаттам̣ пассати, саддха̄дӣнам̣ тиккхамудубха̄вадассанато. евам̣ парин̃н̃а̄тиндрийапаропарийатта̄ пана те саче дӯре хонти, пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу васӣбхӯтатта̄ иддхивисесена те кхиппам̣ упагаччхати. упагантва̄ ча несам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена пуббаджа̄тибха̄ванам̣, диббачаккхун̃а̄н̣а̄нубха̄вато паттаббена четопарийан̃а̄н̣ена сампати читтависесам̣ пассанто а̄саваккхайан̃а̄н̣а̄нубха̄вена а̄саваккхайага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа вигатасаммохатта̄ а̄саваккхайа̄йа дхаммам̣ десети. тасма̄ имина̄ ануккамена има̄ни дасабала̄ни вутта̄нӣти ведитабба̄ни.

там̣, са̄рипутта, ва̄чам̣ аппаха̄йа̄тиа̄дӣсу пуна еварӯпим̣ ва̄чам̣ на ваккха̄мӣти ваданто там̣ ва̄чам̣ паджахати на̄ма. пуна еварӯпам̣ читтам̣ на уппа̄десса̄мӣти чинтенто читтам̣ паджахати на̄ма. пуна еварӯпам̣ дит̣т̣хим̣ на ган̣хисса̄мӣти паджаханто дит̣т̣хим̣ пат̣иниссаджджати на̄ма, татха̄ акаронто нева паджахати, на пат̣иниссаджджати. со йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайети йатха̄ нирайапа̄лехи а̄харитва̄ нирайе т̣хапито, евам̣ нирайе т̣хапитойева̄ти ведитаббо.

ида̄нисса аттхаса̄дхакам̣ упамам̣ дассенто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха сӣласампаннотиа̄дӣсу локийалокуттара̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ ведитабба̄. локуттаравасенева виниваттетумпи ват̣т̣ати. айан̃хи самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣвехи сӣласампанно, самма̄ва̄йа̄масатисама̄дхӣхи сама̄дхисампанно, самма̄дит̣т̣хисан̇каппехи пан̃н̃а̄сампанно, со евам̣ сӣла̄дисампанно бхиккху йатха̄ дит̣т̣хева дхамме имасмим̣йева аттабха̄ве ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми имампи ка̄ран̣ам̣ еварӯпамева. йатха̄ хи магга̄нантарам̣ авираджджхитва̄ва пхалам̣ ниббаттати, евамева имасса̄пи пуггаласса чутианантарам̣ авираджджхитва̄ва нирайе пат̣исандхи хотӣти дассети. сакаласмин̃хи буддхавачане има̄йа упама̄йа га̄л̣хатарам̣ катва̄ вуттаупама̄ на̄ма наттхи.

150. веса̄раджджа̄нӣти еттха са̄раджджапат̣ипаккхо веса̄раджджам̣, чатӯсу т̣ха̄несу са̄раджджа̄бха̄вам̣ паччавеккхантасса уппаннасоманассамайан̃а̄н̣ассетам̣ на̄мам̣. самма̄самбуддхасса те пат̣иджа̄натоти ахам̣ самма̄самбуддхо, саббе дхамма̄ майа̄ абхисамбуддха̄ти евам̣ пат̣иджа̄нато тава. анабхисамбуддха̄ти име на̄ма дхамма̄ тайа̄ анабхисамбуддха̄. татра вата̄ти тесу вата анабхисамбуддха̄ти евам̣ дасситадхаммесу. сахадхаммена̄ти сахетуна̄ сака̄ран̣ена вачанена сунаккхатто вийа виппалапанто аппама̄н̣ам̣. нимиттаметанти еттха пуггалопи дхаммопи нимиттанти адхиппето. там̣ пуггалам̣ на пасса̄ми, йо мам̣ пат̣ичодессати, там̣ дхаммам̣ на пасса̄ми, йам̣ дассетва̄ айам̣ на̄ма дхаммо тайа̄ анабхисамбуддхоти мам̣ пат̣ичодессатӣти айаметтха аттхо. кхемаппаттоти кхемам̣ патто, сесапададвайам̣ имассева вевачанам̣. саббан̃хетам̣ веса̄раджджан̃а̄н̣амева сандха̄йа вуттам̣. дасабаласса хи айам̣ на̄ма дхаммо тайа̄ анабхисамбуддхоти чодакам̣ пуггалам̣ ва̄ чодана̄ка̄ран̣ам̣ анабхисамбуддхадхаммам̣ ва̄ апассато сабха̄вабуддхойева ва̄ сама̄но ахам̣ буддхосмӣти вада̄мӣти паччавеккхантасса балаватарам̣ соманассам̣ уппаджджати. тена сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ веса̄раджджам̣ на̄ма. там̣ сандха̄йа ‘‘кхемаппатто’’тиа̄дима̄ха. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо.

антара̄йика̄ дхамма̄ти еттха пана антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄, те аттхато сан̃чичча вӣтикканта̄ сатта а̄паттиккхандха̄. сан̃чичча вӣтиккантан̃хи антамасо дуккат̣а-дуббха̄ситампи маггапхала̄нам̣ антара̄йам̣ кароти. идха пана метхунадхаммо адхиппето. метхунам̣ севато хи йасса кассачи ниссам̣сайамева маггапхала̄нам̣ антара̄йо хоти. йасса кхо пана тесу аттха̄йа̄ти ра̄гаккхайа̄дӣсу йасса аттха̄йа. дхаммо деситоти асубхабха̄вана̄дидхаммо катхито. татра вата манти тасмим̣ аниййа̄никадхамме мам̣. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.

дасабалан̃а̄н̣а̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ат̣т̣хапарисаван̣н̣ана̄

151. ‘‘ат̣т̣ха кхо има̄ са̄рипутта̄’’ти идам̣ касма̄ а̄раддхам̣? веса̄раджджан̃а̄н̣асса баладассанаттхам̣. йатха̄ хи бйаттам̣ парисам̣ аджджхога̄хетва̄ вин̃н̃ӯнам̣ читтам̣ а̄ра̄дханасаматтха̄йа катха̄йа дхаммакатхикасса чхекабха̄во пан̃н̃а̄йати, евам̣ има̄ ат̣т̣ха париса̄ патва̄ веса̄раджджан̃а̄н̣асса веса̄раджджабха̄во сакка̄ н̃а̄тунти веса̄раджджан̃а̄н̣асса балам̣ дассенто, ат̣т̣ха кхо има̄ са̄рипутта̄тиа̄дима̄ха.

таттха кхаттийапариса̄ти кхаттийа̄нам̣ саннипатитва̄ нисиннат̣т̣ха̄нам̣, еса найо саббаттха. ма̄рака̄йика̄нам̣ пана саннипатитва̄ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ ма̄рапариса̄ ведитабба̄, на ма̄ра̄нам̣. сабба̄пи чета̄ париса̄ уггат̣т̣ха̄надассанавасена гахита̄. манусса̄ хи ‘‘еттха ра̄джа̄ нисинно’’ти пакативачанампи ваттум̣ на сакконти, каччхехи седа̄ муччанти. евам̣ угга̄ кхаттийапариса̄. бра̄хман̣а̄ тӣсу ведесу кусала̄ хонти, гахапатайо на̄на̄воха̄ресу чева аккхарачинта̄йа ча. саман̣а̄ сакава̄дапарава̄десу кусала̄ хонти. тесам̣ маджджхе дхаммакатха̄катханам̣ на̄ма ативийа бха̄ро. аманусса̄пи угга̄ хонти. амануссоти хи вуттаматтепи манусса̄нам̣ сакаласарӣрам̣ сан̇кампати, тесам̣ рӯпам̣ ва̄ дисва̄ саддам̣ ва̄ сутва̄ сатта̄ висан̃н̃ино хонти. евам̣ амануссапариса̄ угга̄. та̄супи дхаммакатха̄катханам̣ на̄ма ативийа бха̄ро. ити уггат̣т̣ха̄надассанавасена та̄ гахита̄ти ведитабба̄.