3. маха̄дуккхаккхандхасуттаван̣н̣ана̄

163. евам̣ ме сутанти маха̄дуккхаккхандхасуттам̣. таттха винайапарийа̄йена тайо джана̄ самбахула̄ти вуччанти, тато парам̣ сан̇гхо. суттантапарийа̄йена тайо тайо ева, тато уддхам̣ самбахула̄ти вуччанти. идха суттантапарийа̄йена самбахула̄ти ведитабба̄. пин̣д̣а̄йа па̄висим̣сӯти павит̣т̣ха̄, те пана на та̄ва павит̣т̣ха̄, пависисса̄ма̄ти никкхантатта̄ пана пависим̣сӯти вутта̄. йатха̄ га̄мам̣ гамисса̄мӣти никкхантапурисо там̣ га̄мам̣ аппаттопи ‘‘кухим̣ иттханна̄мо’’ти вутте ‘‘га̄мам̣ гато’’ти вуччати, евам̣. парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄моти джетаванато авидӯре ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парибба̄джака̄нам̣ а̄ра̄мо аттхи, там̣ сандха̄йа евама̄хам̣су. саман̣о, а̄вусоти, а̄вусо, тумха̄кам̣ саттха̄ саман̣о готамо. ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃анти ка̄ма̄нам̣ паха̄нам̣ саматиккамам̣ пан̃н̃апети. рӯпаведана̄супи есева найо.

таттха титтхийа̄ сакасамайам̣ джа̄нанта̄ ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апеййум̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ вадама̄на̄, рӯпа̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апеййум̣ арӯпабхавам̣ вадама̄на̄, ведана̄нам̣ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апеййум̣ асан̃н̃абхавам̣ вадама̄на̄. те пана ‘‘идам̣ на̄ма пат̣хамаджджха̄нам̣ айам̣ рӯпабхаво айам̣ арӯпабхаво’’типи на джа̄нанти. те пан̃н̃апетум̣ асакконта̄пи кевалам̣ ‘‘пан̃н̃апема пан̃н̃апема̄’’ти ваданти. татха̄гато ка̄ма̄нам̣ парин̃н̃ам̣ ана̄га̄мимаггена пан̃н̃апети, рӯпаведана̄нам̣ арахаттамаггена. те евам̣ маханте висесе виджджама̄непи идха но, а̄вусо, ко вивесотиа̄дима̄хам̣су.

таттха идха̄ти имасмим̣ пан̃н̃а̄пане. дхаммадесана̄йа ва̄ дхаммадесананти йадидам̣ саман̣асса ва̄ готамасса дхаммадесана̄йа саддхим̣ амха̄кам̣ дхаммадесанам̣, амха̄кам̣ ва̄ дхаммадесана̄йа саддхим̣ саман̣асса готамасса дхаммадесанам̣ а̄раббха на̄на̄каран̣ам̣ вуччетха, там̣ кинна̄ма̄ти ваданти. дутийападепи есева найо. ити вемаджджхе бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа са̄санена саддхим̣ аттано ладдхивачанаматтена самадхурам̣ т̣хапайим̣су. нева абхинандим̣сӯти еваметанти на сампат̣иччхим̣су. наппат̣иккосим̣сӯти найидам̣ еванти наппат̣иседхесум̣. касма̄? те кира титтхийа̄ на̄ма андхасадиса̄, джа̄нитва̄ ва̄ аджа̄нитва̄ ва̄ катхеййунти на̄бхинандим̣су, парин̃н̃анти вачанена ӣсакам̣ са̄санагандхо аттхӣти наппат̣иккосим̣су. джанападава̄сино ва̄ те сакасамайапарасамайесу на сут̣т̣ху кусала̄типи убхайам̣ на̄кам̣су.

165. на чева сампа̄йиссантӣти сампа̄детва̄ катхетум̣ на саккхиссанти. уттарин̃ча вигха̄танти асампа̄йанато уттаримпи дуккхам̣ а̄паджджиссанти. сампа̄детва̄ катхетум̣ асакконта̄нам̣ на̄ма хи дуккхам̣ уппаджджати. йатха̄ там̣, бхиккхаве, ависайасминти еттха йатха̄ти ка̄ран̣авачанам̣, танти нипа̄таматтам̣. йасма̄ ависайе пан̃хо пуччхито хотӣти аттхо. садевакети саха девехи садеваке. сама̄рака̄дӣсупи есева найо. евам̣ тӣн̣и т̣ха̄на̄ни локе паккхипитва̄ две паджа̄йа̄ти пан̃чахипи сатталокамева парийа̄дийитва̄ етасмим̣ садевака̄дибхеде локе там̣ девам̣ ва̄ мануссам̣ ва̄ на пасса̄мӣти дӣпети. ито ва̄ пана сутва̄ти ито ва̄ пана мама са̄санато сутва̄ ататха̄гатопи ататха̄гатаса̄вакопи а̄ра̄дхеййа паритосеййа. ан̃н̃атха̄ а̄ра̄дханам̣ на̄ма наттхӣти дассети.

166. ида̄ни аттано тесам̣ пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ена читта̄ра̄дханам̣ дассенто ко ча, бхиккхаветиа̄дима̄ха. ка̄магун̣а̄ти ка̄майитаббат̣т̣хена ка̄ма̄. бандханат̣т̣хена гун̣а̄. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, ахата̄нам̣ ваттха̄нам̣ двигун̣ам̣ сан̇гха̄т̣и’’нти (маха̄ва. 348) еттха хи пат̣алат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘ачченти ка̄ла̄ тарайанти раттийо, вайогун̣а̄ анупуббам̣ джахантӣ’’ти (сам̣. ни. 1.4) еттха ра̄сат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘сатагун̣а̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄’’ти (ма. ни. 3.379) еттха а̄нисам̣сат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. ‘‘антам̣ антагун̣ам̣ (кху. па̄. 3 дваттим̣са̄ка̄ре; дӣ. ни. 2.377) кайира̄ ма̄ла̄гун̣е бахӯ’’ти (дха. па. 53) еттха бандханат̣т̣хо гун̣ат̣т̣хо. идха̄пи есева адхиппето, тена вуттам̣ ‘‘бандханат̣т̣хена гун̣а̄’’ти. чаккхувин̃н̃еййа̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пасситабба̄. етенупа̄йена сотавин̃н̃еййа̄дӣсупи аттхо ведитаббо. ит̣т̣ха̄ти парийит̣т̣ха̄ ва̄ хонту ма̄ ва̄, ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ти аттхо. канта̄ти каманӣйа̄. мана̄па̄ти манавад̣д̣ханака̄. пийарӯпа̄ти пийаджа̄тика̄. ка̄мӯпасам̣хита̄ти а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджама̄нена ка̄мена упасам̣хита̄. раджанӣйа̄ти раджджанийа̄, ра̄гуппаттика̄ран̣абхӯта̄ти аттхо.

167. йади мудда̄йа̄тиа̄дӣсу мудда̄ти ан̇гулипаббесу сан̃н̃ам̣ т̣хапетва̄ хаттхамудда̄. ган̣ана̄ти аччхиддаган̣ана̄. сан̇кха̄нанти пин̣д̣аган̣ана̄. йа̄йа кхеттам̣ олокетва̄ идха еттака̄ вӣхӣ бхависсанти, руккхам̣ олокетва̄ идха еттака̄ни пхала̄ни бхависсанти, а̄ка̄сам̣ олокетва̄ име а̄ка̄се сакун̣а̄ еттака̄ на̄ма бхависсантӣти джа̄нанти.

касӣти касикаммам̣. ван̣иджджа̄ти джан̇гхаван̣иджджатхалаван̣иджджа̄диван̣иппатхо. гораккханти аттано ва̄ паресам̣ ва̄ га̄во раккхитва̄ пан̃чагорасавиккайена джӣванакаммам̣. иссаттхо вуччати а̄вудхам̣ гахетва̄ упат̣т̣ха̄накаммам̣. ра̄джапорисанти а̄вудхена ра̄джакаммам̣ катва̄ упат̣т̣ха̄нам̣. сиппан̃н̃атаранти гахита̄васесам̣ хаттхиассасиппа̄ди. сӣтасса пураккхатоти лаккхам̣ вийа сарасса сӣтасса пурато, сӣтена ба̄дхӣйама̄ноти аттхо. ун̣хепи есева найо. д̣ам̣са̄дӣсу д̣ам̣са̄ти пин̇галамаккхика̄. макаса̄ти саббамаккхика̄, сарӣсапа̄ти йе кечи саритва̄ гаччханти. риссама̄ноти руппама̄но, гхат̣т̣ийама̄но. мӣйама̄ноти марама̄но. айам̣, бхиккхавети, бхиккхаве, айам̣ мудда̄дӣхи джӣвикакаппанам̣ а̄гамма сӣта̄дипаччайо а̄ба̄дхо. ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавоти ка̄месу упаддаво, упассагготи аттхо. сандит̣т̣хикоти паччаккхо са̄мам̣ пасситаббо. дуккхаккхандхоти дуккхара̄си. ка̄махетӯтиа̄дӣсу паччайат̣т̣хена ка̄ма̄ асса хетӯти ка̄махету. мӯлат̣т̣хена ка̄ма̄ нида̄намасса̄ти ка̄манида̄но. лин̇гавипалла̄сена пана ка̄манида̄нанти вутто. ка̄ран̣ат̣т̣хена ка̄ма̄ адхикаран̣ам̣ асса̄ти ка̄ма̄дхикаран̣о. лин̇гавипалла̄сенева пана ка̄ма̄дхикаран̣анти вутто. ка̄ма̄намева хетӯти идам̣ нийамавачанам̣, ка̄мапаччайа̄ уппаджджатийева̄ти аттхо.

ут̣т̣хахатоти а̄джӣвасамут̣т̣ха̄пакавӣрийена ут̣т̣хахантасса. гхат̣атоти там̣ вӣрийам̣ пуббена̄парам̣ гхат̣ентасса. ва̄йаматоти ва̄йа̄мам̣ параккамам̣ пайогам̣ каронтасса. на̄бхиниппхаджджантӣти на ниппхаджджанти, хаттхам̣ на̄бхируханти. сочатӣти читте уппаннабалавасокена сочати. киламатӣти ка̄йе уппаннадуккхена киламати. паридеватӣти ва̄ча̄йа паридевати. уратта̄л̣инти урам̣ та̄л̣етва̄. кандатӣти родати. саммохам̣ а̄паджджатӣти висан̃н̃ӣ вийа саммӯл̣хо хоти. могханти туччхам̣. апхалоти ниппхало. а̄раккха̄дхикаран̣анти а̄раккхака̄ран̣а̄. кинтӣти кена ну кхо упа̄йена. йампи мети йампи майхам̣ касикамма̄дӣни катва̄ уппа̄дитам̣ дханам̣ ахоси. тампи но наттхӣти тампи амха̄кам̣ ида̄ни наттхи.

168. пуна чапарам̣, бхиккхаве, ка̄махетӯтиа̄дина̄пи ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ва а̄дӣнавам̣ дӣпети. таттха ка̄махетӯти ка̄мапаччайа̄ ра̄джа̄нопи ра̄джӯхи виваданти. ка̄манида̄нанти бха̄ванапум̣сакам̣, ка̄ме нида̄нам̣ катва̄ вивадантӣти аттхо. ка̄ма̄дхикаран̣антипи бха̄ванапум̣сакамева, ка̄ме адхикаран̣ам̣ катва̄ вивадантӣти аттхо. ка̄ма̄намева хетӯти га̄манигаманагарасена̄патипурохитат̣т̣ха̄нантара̄дӣнам̣ ка̄ма̄намева хету вивадантӣти аттхо. упаккамантӣти пахаранти. асичамманти асин̃чева кхет̣акапхалака̄дӣни ча. дханукала̄пам̣ саннайхитва̄ти дханум̣ гахетва̄ саракала̄пам̣ саннайхитва̄. убхатобйӯл̣анти убхато ра̄сибхӯтам̣. паккхандантӣти пависанти. усӯсӯти кан̣д̣есу. виджджоталантесӯти випариваттантесу. те таттха̄ти те тасмим̣ сан̇га̄ме.

адда̄валепана̄ упака̄рийоти четтха манусса̄ па̄ка̄рапа̄дам̣ ассакхурасан̣т̣ха̄нена ит̣т̣хака̄хи чинитва̄ упари судха̄йа лимпанти. евам̣ ката̄ па̄ка̄рапа̄да̄ упака̄рийоти вуччанти. та̄ тинтена калалена ситта̄ адда̄валепана̄ на̄ма хонти. паккхандантӣти та̄сам̣ хет̣т̣ха̄ тикхин̣аайасӯла̄дӣхи виджджхӣйама̄на̄пи па̄ка̄расса пиччхилабха̄вена а̄рохитум̣ асакконта̄пи упадха̄вантийева. чхакан̣ака̄йа̄ти кутхитагомайена. абхиваггена̄ти сатадантена. там̣ ат̣т̣хаданта̄ка̄рена катва̄ ‘‘нагарадва̄рам̣ бхиндитва̄ пависисса̄ма̄’’ти а̄гате упаридва̄ре т̣хита̄ тасса бандханайотта̄ни чхиндитва̄ тена абхиваггена омадданти.

169. сандхимпи чхиндантӣти гхарасандхимпи чхинданти. ниллопанти га̄ме пахаритва̄ маха̄вилопам̣ каронти. ека̄га̄риканти пан̣н̣а̄саматта̄пи сат̣т̣химатта̄пи парива̄ретва̄ джӣвагга̄хам̣ гахетва̄ а̄хара̄пенти. парипантхепи тит̣т̣хантӣти пантхадӯханакаммам̣ каронти. ад̣д̣хадан̣д̣акехӣти муггарехи паха̄раса̄дханаттхам̣ ва̄ чатухаттхадан̣д̣ам̣ дведха̄ чхетва̄ гахитадан̣д̣акехи. билан̇гатха̄ликанти кан̃джийауккхаликаммака̄ран̣ам̣, там̣ каронта̄ сӣсакапа̄лам̣ уппа̄т̣етва̄ таттам̣ айогул̣ам̣ сан̣д̣а̄сена гахетва̄ таттха паккхипанти, тена маттхалун̇гам̣ паккутхитва̄ упари уттарати. сан̇кхамун̣д̣иканти сан̇кхамун̣д̣акаммака̄ран̣ам̣, там̣ каронта̄ уттарот̣т̣хаубхатокан̣н̣ачӯл̣икагал̣ава̄т̣апариччхедена чаммам̣ чхиндитва̄ саббакесе екато ган̣т̣хим̣ катва̄ дан̣д̣акена валлитва̄ уппа̄т̣енти, саха кесехи чаммам̣ ут̣т̣хахати. тато сӣсакат̣а̄хам̣ тхӯласаккхара̄хи гхам̣ситва̄ дхованта̄ сан̇кхаван̣н̣ам̣ каронти.

ра̄хумукханти ра̄хумукхакаммака̄ран̣ам̣, там̣ каронта̄ сан̇куна̄ мукхам̣ виваритва̄ антомукхе дӣпам̣ джа̄ленти. кан̣н̣ачӯл̣ика̄хи ва̄ пат̣т̣ха̄йа мукхам̣ никха̄данена кхан̣анти. лохитам̣ паггхаритва̄ мукхам̣ пӯрети. джотима̄ликанти сакаласарӣрам̣ телапилотика̄йа вет̣хетва̄ а̄лимпанти. хаттхападжджотиканти хаттхе телапилотика̄йа вет̣хетва̄ дӣпам̣ вийа джа̄ленти. еракаваттиканти еракаваттакаммака̄ран̣ам̣, там̣ каронта̄ гӣвато пат̣т̣ха̄йа чаммабаддхе кантитва̄ гоппхаке т̣хапенти. атха нам̣ йоттехи бандхитва̄ кад̣д̣ханти. со аттано чаммабаддхе аккамитва̄ аккамитва̄ патати. чӣракава̄сиканти чӣракава̄сикакаммака̄ран̣ам̣, там̣ каронта̄ татхева чаммабаддхе кантитва̄ кат̣ийам̣ т̣хапенти. кат̣ито пат̣т̣ха̄йа кантитва̄ гоппхакесу т̣хапенти. упаримехи хет̣т̣химасарӣрам̣ чӣраканива̄сананиваттхам̣ вийа хоти. ен̣еййаканти ен̣еййакакаммака̄ран̣ам̣. там̣ каронта̄ убхосу каппаресу ча джа̄н̣ӯсу ча айавалайа̄ни датва̄ айасӯла̄ни кот̣т̣енти. со чатӯхи айасӯлехи бхӯмийам̣ патит̣т̣хахати. атха нам̣ парива̄ретва̄ аггим̣ каронти. ‘‘ен̣еййако джотипариггахо йатха̄’’ти а̄гатат̣т̣ха̄непи идамева вуттам̣. там̣ ка̄лена ка̄лам̣ сӯла̄ни апанетва̄ чатӯхи ат̣т̣хикот̣ӣхийева т̣хапенти. еварӯпа̄ ка̄ран̣а̄ на̄ма наттхи.

бал̣исамам̣сиканти убхатомукхехи бал̣исехи пахаритва̄ чаммамам̣санха̄рӯни уппа̄т̣енти. каха̄пан̣иканти сакаласарӣрам̣ тин̣ха̄хи ва̄сӣхи кот̣ито пат̣т̣ха̄йа каха̄пан̣аматтам̣ каха̄пан̣аматтам̣ па̄тента̄ кот̣т̣енти. кха̄ра̄патаччхиканти сарӣрам̣ таттха таттха а̄вудхехи пахаритва̄ коччхехи кха̄рам̣ гхам̣санти. чаммасам̣санха̄рӯни паггхаритва̄ саванти. ат̣т̣хикасан̇кхалика̄ва тит̣т̣хати. палигхапариваттиканти екена пассена нипаджджа̄петва̄ кан̣н̣аччхидде айасӯлам̣ кот̣т̣етва̄ патхавийа̄ ека̄баддхам̣ каронти. атха нам̣ па̄де гахетва̄ а̄виджджханти. пала̄лапӣт̣хаканти чхеко ка̄ран̣ико чхавичаммам̣ аччхиндитва̄ нисадапотехи ат̣т̣хӣни бхиндитва̄ кесесу гахетва̄ уккхипанти. мам̣сара̄сийева хоти, атха нам̣ кесехева парийонандхитва̄ ган̣ханти. пала̄лават̣т̣им̣ вийа катва̄ пана вет̣хенти. сунакхехипӣти катипайа̄ни диваса̄ни а̄ха̄рам̣ адатва̄ чха̄такехи сунакхехи кха̄да̄пенти. те мухуттена ат̣т̣хисан̇кхаликамева каронти. сампара̄йикоти сампара̄йе дутийаттабха̄ве випа̄коти аттхо.

170. чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нанти нибба̄нам̣. нибба̄нан̃хи а̄гамма ка̄месу чхандара̄го винӣйати чева пахӣйати ча, тасма̄ нибба̄нам̣ чхандара̄гавинайо чхандара̄гаппаха̄нанти ча вуттам̣. са̄мам̣ ва̄ ка̄ме париджа̄ниссантӣти сайам̣ ва̄ те ка̄ме тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄ниссанти. татхатта̄йа̄ти татхабха̄ва̄йа. йатха̄пат̣ипанноти йа̄йа пат̣ипада̄йа пат̣ипанно.

171. кхаттийакан̃н̃а̄ ва̄тиа̄ди апариттена випулена кусалена гахитапат̣исандхикам̣ ваттха̄лан̇ка̄ра̄дӣни лабханат̣т̣ха̄не ниббаттам̣ дассетум̣ вуттам̣. паннарасавассуддесика̄ти паннарасавассавайа̄. дутийападепи есева найо. вайападесам̣ касма̄ ган̣ха̄ти? ван̣н̣асампаттидассанаттхам̣. ма̄туга̄масса хи дуггатакуле ниббаттасса̄пи етасмим̣ ка̄ле тхокам̣ тхокам̣ ван̣н̣а̄йатанам̣ пасӣдати. пуриса̄нам̣ пана вӣсативассака̄ле пан̃чавӣсативассака̄ле пасаннам̣ хоти. на̄тидӣгха̄тиа̄дӣхи чхадосавирахитам̣ сарӣрасампаттим̣ дӣпети. ван̣н̣анибха̄ти ван̣н̣ойева.

джин̣н̣анти джара̄джин̣н̣ам̣. гопа̄насиван̇канти гопа̄насӣ вийа ван̇кам̣. бхогганти бхаггам̣, имина̄писса ван̇кабха̄вамева дӣпети. дан̣д̣апара̄йан̣анти дан̣д̣апат̣исаран̣ам̣ дан̣д̣адутийам̣. паведхама̄нанти кампама̄нам̣. а̄туранти джара̄турам̣. кхан̣д̣адантанти джин̣н̣абха̄вена кхан̣д̣итадантам̣. палитакесанти пан̣д̣аракесам̣. вилӯнанти лун̃читва̄ гахитакесам̣ вийа кхалла̄т̣ам̣. кхалитасиранти маха̄кхалла̄т̣асӣсам̣. валинанти сан̃джа̄тавалим̣. тилака̄хатагаттанти сетака̄л̣атилакехи викин̣н̣асарӣрам̣. а̄ба̄дхиканти бйа̄дхикам̣. дуккхитанти дуккхапаттам̣.

ба̄л̣хагила̄нанти адхиматтагила̄нам̣. сиватхика̄йа чхад̣д̣итанти а̄макасуса̄не па̄титам̣. сесаметтха сатипат̣т̣ха̄не вуттамева. идха̄пи нибба̄нам̣йева чхандара̄гавинайо.

173. нева тасмим̣ самайе аттабйа̄ба̄дха̄йа̄ти тасмим̣ самайе аттанопи дуккхаттха̄йа на четети. абйа̄баджджхам̣йева̄ти ниддуккхамева.

174. йам̣, бхиккхаве, ведана̄ аничча̄ти, бхиккхаве, йасма̄ ведана̄ аничча̄, тасма̄ айам̣ аничча̄диа̄ка̄рова ведана̄йа а̄дӣнавоти аттхо, ниссаран̣ам̣ вуттаппака̄рамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

маха̄дуккхаккхандхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.