2. маха̄сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

веса̄линагараван̣н̣ана̄

146. евам̣ ме сутанти маха̄сӣхана̄дасуттам̣. таттха веса̄лийанти евам̣на̄маке нагаре. там̣ кира апара̄парам̣ виса̄лӣбхӯтата̄йа ‘‘веса̄лӣ’’ти сан̇кхам̣ гатам̣. татра̄йам̣ анупуббакатха̄ – ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о кира аггамахесийа̄ куччхимхи габбхо сан̣т̣ха̄си. са̄ н̃атва̄ ран̃н̃о ниведеси. ра̄джа̄ габбхапариха̄рам̣ ада̄си. са̄ самма̄ парихарӣйама̄на̄ габбхапарипа̄кака̄ле виджа̄йанагхарам̣ па̄виси. пун̃н̃авантӣнам̣ паччӯсасамайе габбхавут̣т̣ха̄нам̣ хоти, са̄ ча та̄сам̣ ан̃н̃атара̄, тена паччӯсасамайе алаттакапат̣алабандхуджӣвакапуппхасадисам̣ мам̣сапесим̣ виджа̄йи. тато ‘‘ан̃н̃а̄ девийо суван̣н̣абимбасадисе путте виджа̄йанти, аггамахесӣ мам̣сапесинти ран̃н̃о пурато мама аван̣н̣о уппаджджеййа̄’’ти чинтетва̄ тена аван̣н̣абхайена там̣ мам̣сапесим̣ екасмим̣ бха̄джане паккхипитва̄ пат̣икуджджитва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃чхетва̄ ган̇га̄йа соте паккхипа̄песи. мануссехи чхад̣д̣итаматте девата̄ а̄раккхам̣ сам̣видахим̣су. суван̣н̣апат̣т̣акан̃четтха джа̄тихин̇гулакена ‘‘ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о аггамахесийа̄ паджа̄’’ти ликхитва̄ бандхим̣су. тато там̣ бха̄джанам̣ ӯмибхайа̄дӣхи анупаддутам̣ ган̇га̄сотена па̄йа̄си.

тена ча самайена ан̃н̃атаро та̄пасо гопа̄лакакулам̣ нисса̄йа ган̇га̄тӣре вихарати. со па̄това ган̇гам̣ отин̣н̣о там̣ бха̄джанам̣ а̄гаччхантам̣ дисва̄ пам̣сукӯласан̃н̃а̄йа аггахеси. атхеттха там̣ аккхарапат̣т̣икам̣ ра̄джамуддика̄лан̃чханам̣ ча дисва̄ мун̃читва̄ там̣ мам̣сапесим̣ аддаса, дисва̄насса етадахоси ‘‘сийа̄ габбхо, татха̄ хисса дуггандхапӯтикабха̄во наттхӣ’’ти. ассамам̣ нетва̄ суддхе ока̄се т̣хапеси. атха ад̣д̣хама̄саччайена две мам̣сапесийо ахесум̣. та̄пасо дисва̄ са̄дхутарам̣ т̣хапеси. тато пуна ад̣д̣хама̄саччайена екамекисса̄ мам̣сапесийа̄ хаттхапа̄дасӣса̄наматтха̄йа пан̃ча пан̃ча пил̣ака̄ ут̣т̣хахим̣су. атха тато ад̣д̣хама̄саччайена ека̄ мам̣сапеси суван̣н̣абимбасадисо да̄рако, ека̄ да̄рика̄ ахоси.

тесу та̄пасасса путтасинехо уппаджджи, ан̇гут̣т̣хакато часса кхӣрам̣ ниббатти. тато пабхути ча кхӣрабхаттам̣ алабхиттха, со бхаттам̣ бхун̃джитва̄ кхӣрам̣ да̄рака̄нам̣ мукхе а̄син̃чати. тесам̣ ударам̣ йам̣ йам̣ пависати, там̣ там̣ саббам̣ ман̣ибха̄джанагатам̣ вийа диссати, евам̣ ниччхавӣ ахесум̣. апаре а̄ху ‘‘сиббетва̄ т̣хапита̄ вийа несам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ лӣна̄ чхави ахосӣ’’ти. евам̣ те ниччхавита̄йа ва̄ лӣначчхавита̄йа ва̄ личчхавӣти пан̃н̃а̄йим̣су.

та̄пасо да̄раке посенто уссӯре га̄мам̣ сиккха̄йа пависати, атидива̄ пат̣иккамати. тасса там̣ бйа̄па̄рам̣ н̃атва̄ гопа̄лака̄ а̄хам̣су – ‘‘бханте, паббаджита̄нам̣ да̄ракапосанам̣ палибодхо, амха̄кам̣ да̄раке детха, майам̣ посесса̄ма, тумхе аттано каммам̣ каротха̄’’ти. та̄пасо са̄дхӯти пат̣иссун̣и. гопа̄лака̄ дутийадивасе маггам̣ самам̣ катва̄ пуппхехи окиритва̄ дхаджапат̣а̄ка̄ усса̄петва̄ тӯрийехи ваджджама̄нехи ассамам̣ а̄гата̄. та̄пасо – ‘‘маха̄пун̃н̃а̄ да̄рака̄ аппама̄дена вад̣д̣хетха, вад̣д̣хетва̄ ча ан̃н̃аман̃н̃ам̣ а̄ва̄хавива̄хам̣ каротха, пан̃чагорасена ра̄джа̄нам̣ тосетва̄ бхӯмибха̄гам̣ гахетва̄ нагарам̣ ма̄петха, таттха кума̄рам̣ абхисин̃чатха̄’’ти ватва̄ да̄раке ада̄си. те са̄дхӯти пат̣иссун̣итва̄ да̄раке нетва̄ посесум̣.

да̄рака̄ вуддхиманва̄йа кӣл̣анта̄ вива̄дат̣т̣ха̄несу ан̃н̃е гопа̄лакада̄раке хаттхенапи па̄денапи пахаранти. те роданти. ‘‘кисса родатха̄’’ти ча ма̄та̄питӯхи вутта̄ ‘‘име нимма̄та̄питика̄ та̄пасапосита̄ амхе атипахарантӣ’’ти ваданти. тато тесам̣ ма̄та̄питаро ‘‘име да̄рака̄ ан̃н̃е да̄раке вина̄сенти дуккха̄пенти, на име сан̇гахетабба̄, ваджджетабба̄ име’’ти а̄хам̣су. тато пабхути кира со падесо ваджджӣти вуччати йоджанасатико парима̄н̣ена. атха там̣ падесам̣ гопа̄лака̄ ра̄джа̄нам̣ тосетва̄ аггахесум̣. таттха ча нагарам̣ ма̄петва̄ сол̣асавассуддесикам̣ кума̄рам̣ абхисин̃читва̄ ра̄джа̄нам̣ акам̣су. та̄йа часса да̄рика̄йа саддхим̣ вива̄хам̣ катва̄ катикам̣ акам̣су ‘‘ба̄хиракада̄рика̄ на а̄нетабба̄, ито да̄рика̄ на кассачи да̄табба̄’’ти. тесам̣ пат̣хамасам̣ва̄сена две да̄рака̄ джа̄та̄ дхӣта̄ ча путто ча. евам̣ сол̣асаккхаттум̣ две две джа̄та̄. тато тесам̣ да̄рака̄нам̣ йатха̄ккамам̣ вад̣д̣ханта̄нам̣ а̄ра̄муййа̄нанива̄сат̣т̣ха̄напарива̄расампаттим̣ гахетум̣ аппахонта̄ нагарам̣ тиккхаттум̣ га̄вутантарена га̄вутантарена париккхипим̣су. тасса пунаппунам̣ виса̄лӣкататта̄ веса̄лӣтвева на̄мам̣ джа̄там̣. тена вуттам̣ ‘‘веса̄лийанти евам̣ на̄маке нагаре’’ти.

01. бахинагарети нагарасса бахи, на амбапа̄ливанам̣ вийа антонагарасмим̣. айам̣ пана джӣвакамбаванам̣ вийа нагарасса бахиддха̄ ванасан̣д̣о. тена вуттам̣ ‘‘бахинагаре’’ти. апарапурети пурасса апаре, паччхимадиса̄йанти аттхо. ванасан̣д̣ети со кира ванасан̣д̣о нагарасса паччхимадиса̄йам̣ га̄вутаматте т̣ха̄не. таттха манусса̄ бхагавато гандхакут̣им̣ катва̄ там̣ парива̄ретва̄ бхиккхӯнам̣ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄начан̇камален̣акут̣иман̣д̣апа̄дӣни патит̣т̣хапесум̣, бхагава̄ таттха вихарати. тена вуттам̣ ‘‘апарапуре ванасан̣д̣е’’ти. сунаккхаттоти тасса на̄мам̣. личчхавӣнам̣ пана путтатта̄ личчхавипуттоти вутто. ачирапаккантоти виббхамитва̄ гихибха̄вӯпагаманена адхуна̄пакканто. парисатӣти парисамаджджхе. уттаримануссадхамма̄ти еттха мануссадхамма̄ на̄ма дасакусалакаммапатха̄. те пат̣иседхетум̣ на саккоти. касма̄? упа̄рамбхабхайа̄. веса̄лийан̃хи бахӯ манусса̄ ратанаттайе пасанна̄ буддхама̄мака̄ дхаммама̄мака̄ сан̇гхама̄мака̄. те дасакусалакаммапатхаматтампи наттхи саман̣асса готамасса̄ти вутте твам̣ каттха бхагавантам̣ па̄н̣ам̣ ханантам̣ аддаса, каттха адиннам̣ а̄дийантантиа̄дӣни ватва̄ аттано пама̄н̣ам̣ на джа̄на̄си? ким̣ данта̄ ме аттхӣти па̄са̄н̣асаккхара̄ кха̄даси, ахинан̇гут̣т̣хе ган̣хитум̣ ва̄йамаси, какачадантесу пуппха̄вал̣икам̣ кӣл̣итум̣ иччхаси? мукхато те данте па̄тесса̄ма̄ти вадеййум̣. со тесам̣ упа̄рамбхабхайа̄ евам̣ ваттум̣ на саккоти.

веса̄линагараван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

уттаримануссадхамма̄диван̣н̣ана̄

тато уттарим̣ пана висеса̄дхигамам̣ пат̣иседхенто уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесоти а̄ха.

таттха аламарийам̣ н̃а̄тунти аламарийо, арийабха̄ва̄йа саматтхоти вуттам̣ хоти. н̃а̄н̣адассанамева н̃а̄н̣адассанависесо. аламарийо ча со н̃а̄н̣адассанависесо ча̄ти аламарийан̃а̄н̣адассанависесо. н̃а̄н̣адассананти диббачаккхупи випассана̄пи маггопи пхалампи паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ампи саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ампи вуччати. ‘‘аппаматто сама̄но н̃а̄н̣адассанам̣ а̄ра̄дхетӣ’’ти (ма. ни. 1.311) хи еттха диббачаккху н̃а̄н̣адассанам̣ на̄ма. ‘‘н̃а̄н̣адассана̄йа читтам̣ абхинӣхарати абхининна̄метӣ’’ти (дӣ. ни. 1.235) еттха випассана̄н̃а̄н̣ам̣. ‘‘абхабба̄ те н̃а̄н̣адассана̄йа ануттара̄йа самбодха̄йа̄’’ти (а. ни. 4.196) еттха магго. ‘‘айаман̃н̃о уттари мануссадхамма̄ аламарийан̃а̄н̣адассанависесо адхигато пха̄су виха̄ро’’ти (ма. ни. 1.328) еттха пхалам̣. ‘‘н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди, акуппа̄ ме четовимутти, айамантима̄ джа̄ти, наттхи да̄ни пунаббхаво’’ти (маха̄ва. 16) еттха паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ам̣. ‘‘н̃а̄н̣ан̃ча пана ме дассанам̣ удапа̄ди сатта̄хака̄лан̇като а̄л̣а̄ро ка̄л̣а̄мо’’ти (ма. ни. 2.340) еттха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. идха пана локуттарамагго адхиппето. тан̃хи со бхагавато пат̣иседхети.

таккапарийа̄хатанти имина̄ а̄чарийам̣ пат̣иба̄хати. евам̣ кирасса ахоси – саман̣ена готамена а̄чарийе упасан̇камитва̄ сукхумам̣ дхаммантарам̣ гахитам̣ на̄ма наттхи, таккапарийа̄хатам̣ пана таккетва̄ евам̣ бхависсати евам̣ бхависсатӣти таккапарийа̄хатам̣ дхаммам̣ десетӣти. вӣмам̣са̄нучаританти имина̄ часса локийапан̃н̃ам̣ ануджа̄на̄ти. саман̣о готамо пан̃н̃ава̄, со там̣ пан̃н̃а̄сан̇кха̄там̣ индаваджирӯпамам̣ вӣмам̣сам̣ евам̣ ват̣т̣иссати, евам̣ ват̣т̣иссатӣти ито чито ча анучара̄петва̄ вӣмам̣са̄йа анучаритам̣ дхаммам̣ десети. сайам̣пат̣ибха̄нанти имина̄сса дхаммесу паччаккхабха̄вам̣ пат̣иба̄хати. евам̣ хисса ахоси – саман̣асса готамасса сукхумам̣ дхаммантарам̣ випассана̄ ва̄ магго ва̄ пхалам̣ ва̄ паччавеккхан̣а̄ ва̄ наттхи, айам̣ пана ладдхапарисо, ра̄джа̄нам̣ чаккаваттим̣ вийа нам̣ чатта̄ро ван̣н̣а̄ парива̄ренти, супхуситам̣ панасса данта̄варан̣ам̣, мудука̄ дживха̄, мадхуро саро, анелагал̣а̄ ва̄ча̄, со йам̣ йадевасса упат̣т̣ха̄ти, там̣ там̣ гахетва̄ сайам̣пат̣ибха̄нам̣ катхенто маха̄джанам̣ ран̃джетӣти.

йасса ча кхва̄сса аттха̄йа дхаммо деситоти йасса ча кхо аттха̄йа асса дхаммо десито. сеййатхидам̣, ра̄гапат̣игха̄таттха̄йа асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣, досаппат̣игха̄таттха̄йа метта̄бха̄вана̄, мохапат̣игха̄таттха̄йа пан̃ча дхамма̄, витаккӯпаччхеда̄йа а̄на̄па̄нассати.

со ниййа̄ти таккарасса самма̄ дуккхаккхайа̄йа̄ти со дхаммо йо там̣ йатха̄деситам̣ кароти, тасса таккарасса самма̄ хетуна̄ найена ка̄ран̣ена ват̣т̣адуккхаккхайа̄йа ниййа̄ти гаччхати таматтхам̣ са̄дхетӣти дӣпети. идам̣ панеса на аттано аджджха̄сайена вадати. буддха̄нан̃хи дхаммо аниййа̄никоти евамевам̣ паведеййа, на пана саккоти ваттум̣. касма̄? упа̄рамбхабхайа̄. веса̄лийан̃хи бахӯ сота̄панна-сакада̄га̄ми-ана̄га̄миупа̄сака̄. те евам̣ вадеййум̣ ‘‘сунаккхатта твам̣ бхагавата̄ деситадхаммо аниййа̄никоти вадаси, йади айам̣ дхаммо аниййа̄нико, имасмим̣ нагаре име касма̄ еттака̄ сота̄панна̄ джа̄та̄, еттака̄ сакада̄га̄мӣ, еттака̄ ана̄га̄мӣти пуббе вуттанайена упа̄рамбхам̣ кареййу’’нти. со имина̄ упа̄рамбхабхайена аниййа̄никоти ваттум̣ асакконто аджджунена виссат̣т̣хакан̣д̣ам̣ вийа асса дхаммо амогхо ниййа̄ти, аббхантаре панасса кин̃чи наттхӣти вадати.

ассоси кхоти веса̄лийам̣ бра̄хман̣акуласет̣т̣хикула̄дӣсу таттха таттха парисамаджджхе евам̣ бха̄сама̄насса там̣ вачанам̣ сун̣и, на пана пат̣иседхеси. касма̄? ка̄рун̃н̃ата̄йа. евам̣ кирасса ахоси айам̣ куддхо джха̄йама̄нам̣ вел̣уванам̣ вийа паккхитталон̣ам̣ уддханам̣ вийа ча кодхавасена пат̣апат̣а̄йати, майа̄ пат̣иба̄хито пана майипи а̄гха̄там̣ бандхиссати, евамасса татха̄гате ча майи ча̄ти двӣсу джанесу а̄гха̄то атибха̄рийо бхависсатӣти ка̄рун̃н̃ата̄йа на пат̣иседхеси. апи часса евам̣ ахоси, буддха̄нам̣ аван̣н̣акатханам̣ на̄ма пун̣н̣ачанде доса̄ропанасадисам̣, ко имасса катхам̣ ган̣хиссати? сайамева кхел̣е паччхинне мукхе суккхе орамиссатӣти имина̄ ка̄ран̣ена на пат̣иседхеси. пин̣д̣апа̄тапат̣иккантоти пин̣д̣апа̄тапарийесанато апагато.

147. кодханоти чан̣д̣о пхарусо. могхапурисоти туччхапурисо. йасса хи тасмим̣ аттабха̄ве маггапхала̄нам̣ упаниссайо наттхи, там̣ буддха̄ ‘‘могхапурисо’’ти ваданти. упаниссайе сатипи тасмим̣ кхан̣е магге ва̄ пхале ва̄ асати ‘‘могхапурисо’’ти вадантийева. имасса пана тасмим̣ аттабха̄ве маггапхала̄нам̣ упаниссайо самуччхиннойева, тена там̣ ‘‘могхапурисо’’ти а̄ха. кодха̄ ча панасса еса̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄ти еса̄ ча панасса ва̄ча̄ кодхена бха̄сита̄.

касма̄ панеса бхагавато куддхоти? айан̃хи пуббе бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ диббачаккхупарикаммам̣ пуччхи. атхасса бхагава̄ катхеси. со диббачаккхум̣ ниббаттетва̄ а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ девалоке олокенто нанданаваначитталата̄ванапха̄русакаванамиссакаванесу диббасампаттим̣ анубхавама̄не девапутте ча девадхӣтаро ча дисва̄ етесам̣ еварӯпа̄йа аттабха̄васампаттийа̄ т̣хита̄нам̣ кӣвамадхуро ну кхо саддо бхависсатӣти саддам̣ сотука̄мо хутва̄ дасабалам̣ упасан̇камитва̄ диббасотадха̄тупарикаммам̣ пуччхи. бхагава̄ панасса диббасотадха̄туйа̄ упаниссайо наттхӣти н̃атва̄ парикаммам̣ на катхеси. на хи буддха̄ упаниссайавирахита тасса парикаммам̣ катхенти. со бхагавати а̄гха̄там̣ бандхитва̄ чинтеси ‘‘ахам̣ саман̣ам̣ готамам̣ пат̣хамам̣ диббачаккхупарикаммам̣ пуччхим̣, со ‘майхам̣ там̣ сампаджджату ва̄ ма̄ ва̄ сампаджджатӯ’ти катхеси. ахам̣ пана паччаттапурисака̄рена там̣ ниббаттетва̄ диббасотадха̄тупарикаммам̣ пуччхим̣, там̣ ме на катхеси. аддха̄сса евам̣ хоти ‘айам̣ ра̄джапаббаджито диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ диббасотадха̄тун̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ четопарийан̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ а̄сава̄нам̣ кхайан̃а̄н̣ам̣ ниббаттетва̄ майа̄ самасамо бхависсатӣ’ти исса̄маччхарийавасена майхам̣ на катхетӣ’’ти. бхиййосо а̄гха̄там̣ бандхитва̄ ка̄са̄йа̄ни чхад̣д̣етва̄ гихибха̄вам̣ патва̄пи на тун̣хӣбхӯто вичарати. дасабалам̣ пана асата̄ туччхена аббха̄чиккханто вичарати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘кодха̄ ча панасса еса̄ ва̄ча̄ бха̄сита̄’’ти.

ван̣н̣о хесо, са̄рипутта̄ти, са̄рипутта, татха̄гатена сатасахассакаппа̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯрентена етадаттхамева ва̄йа̄мо като ‘‘десана̄дхаммо ме ниййа̄нико бхависсатӣ’’ти. тасма̄ йо евам̣ вадеййа, со ван̣н̣ам̣йева татха̄гатасса бха̄сати. ван̣н̣о хесо, са̄рипутта, татха̄гатасса гун̣о есо татха̄гатасса, на агун̣оти дассети.

айампи хи на̄ма са̄рипутта̄тиа̄дина̄ ким̣ дассети? сунаккхаттена пат̣исиддхасса уттаримануссадхаммасса аттани аттхитам̣ дассети. бхагава̄ кира айам̣, са̄рипутта, сунаккхатто могхапурисо наттхи татха̄гатасса уттаримануссадхаммоти вадати. майхан̃ча саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, иддхивидхан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, диббасотадха̄тун̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, четопарийан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣ на̄ма аттхи, саббепи чете уттаримануссадхамма̄йева. еварӯпесу уттаримануссадхаммесу екасса̄пи виджа̄нанасаматтхам̣ дхамманвайаматтампи на̄ма етасса могхапурисасса на бхависсатӣти етаматтхам̣ дассетум̣ айампи хи на̄ма са̄рипутта̄тиа̄дина̄ найена имам̣ десанам̣ а̄рабхи. таттха анветӣти анвайо, джа̄на̄ти, анубуджджхатӣти аттхо. дхаммасса анвайо дхамманвайо, там̣ там̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣а̄дидхаммам̣ джа̄нанапан̃н̃а̄йетам̣ адхивачанам̣. ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дӣхи еварӯпампи на̄ма майхам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ уттаримануссадхаммам̣ виджджама̄намева аттхӣти джа̄нитум̣ тасса могхапурисасса дхамманвайопи на бхависсатӣти дассети. иддхивидхан̃а̄н̣а̄дӣсупи евам̣ йоджана̄ ведитабба̄.

уттаримануссадхамма̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дасабалан̃а̄н̣а̄диван̣н̣ана̄

148. еттха ча кин̃ча̄пи четопарийан̃а̄н̣а̄нантарам̣ тиссо виджджа̄ ваттабба̄ сийум̣, йасма̄ пана та̄су вутта̄су упари дасабалан̃а̄н̣ам̣ на парипӯрати, тасма̄ та̄ аватва̄ татха̄гатасса дасабалан̃а̄н̣ам̣ парипӯрам̣ катва̄ дассенто даса кхо панима̄ни са̄рипутта̄тиа̄дима̄ха. таттха татха̄гатабала̄нӣти ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣а̄ни татха̄гатассева бала̄ни. йатха̄ ва̄ пуббабуддха̄нам̣ бала̄ни пун̃н̃уссайасампаттийа̄ а̄гата̄ни, татха̄ а̄гатабала̄нӣтипи аттхо. таттха дувидхам̣ татха̄гатабалам̣ ка̄йабалан̃ча н̃а̄н̣абалан̃ча. тесу ка̄йабалам̣ хаттхикула̄нуса̄рена ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ пора̄н̣ехи –

‘‘ка̄ла̄вакан̃ча ган̇геййам̣, пан̣д̣арам̣ тамбапин̇галам̣;

гандхаман̇галахеман̃ча, упосатхачхаддантиме даса̄’’ти.

има̄ни хи даса хаттхикула̄ни. таттха ка̄ла̄ваканти пакатихаттхикулам̣ дат̣т̣хаббам̣. йам̣ дасаннам̣ пуриса̄нам̣ ка̄йабалам̣, там̣ екасса ка̄ла̄вакахаттхино. йам̣ дасаннам̣ ка̄ла̄вака̄нам̣ балам̣, там̣ екасса ган̇геййасса. йам̣ дасаннам̣ ган̇геййа̄нам̣, там̣ екасса пан̣д̣арасса. йам̣ дасаннам̣ пан̣д̣ара̄нам̣, там̣ екасса тамбасса. йам̣ дасаннам̣ тамба̄нам̣, там̣ екасса пин̇галасса. йам̣ дасаннам̣ пин̇гала̄нам̣, там̣ екасса гандхахаттхино. йам̣ дасаннам̣ гандхахаттхӣнам̣, там̣ екасса ман̇галасса. йам̣ дасаннам̣ ман̇гала̄нам̣, там̣ екасса хемаватасса. йам̣ дасаннам̣ хемавата̄нам̣, там̣ екасса упосатхасса. йам̣ дасаннам̣ упосатха̄нам̣, там̣ екасса чхаддантасса. йам̣ дасаннам̣ чхадданта̄нам̣ там̣ екасса татха̄гатасса. на̄ра̄йанасан̇гха̄табалантипи идамева вуччати. тадетам̣ пакатихаттхиган̣ана̄йа хаттхӣнам̣ кот̣исахасса̄нам̣ пурисаган̣ана̄йа дасаннам̣ пурисакот̣исахасса̄нам̣ балам̣ хоти. идам̣ та̄ва татха̄гатасса ка̄йабалам̣.

н̃а̄н̣абалам̣ пана па̄л̣ийам̣ та̄ва а̄гатамева. дасабалан̃а̄н̣ам̣, чатувеса̄раджджан̃а̄н̣ам̣, ат̣т̣хасу париса̄су акампанан̃а̄н̣ам̣, чатуйонипариччхедакан̃а̄н̣ам̣, пан̃чагатипариччхедакан̃а̄н̣ам̣. сам̣йуттаке (сам̣. ни. 2.34) а̄гата̄ни тесаттати н̃а̄н̣а̄ни саттасаттати н̃а̄н̣а̄нӣти евам̣ ан̃н̃а̄нипи анека̄ни н̃а̄н̣асахасса̄ни, етам̣ н̃а̄н̣абалам̣ на̄ма. идха̄пи н̃а̄н̣абаламева адхиппетам̣. н̃а̄н̣ан̃хи акампийат̣т̣хена упаттхамбханат̣т̣хена ча баланти вуттам̣.

йехи балехи саманна̄гатоти йехи дасахи н̃а̄н̣абалехи упето самупето. а̄сабхам̣ т̣ха̄нанти сет̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ уттамат̣т̣ха̄нам̣. а̄сабха̄ ва̄ пуббабуддха̄, тесам̣ т̣ха̄нанти аттхо. апича гавасатаджет̣т̣хако усабхо, гавасахассаджет̣т̣хако васабхо. ваджасатаджет̣т̣хако ва̄ усабхо, ваджасахассаджет̣т̣хако васабхо. саббагавасет̣т̣хо саббапариссайасахо сето па̄са̄дико маха̄бха̄равахо асанисатасаддехипи акампанийо нисабхо, со идха усабхоти адхиппето. идампи хи тасса парийа̄йавачанам̣. усабхасса иданти а̄сабхам̣. т̣ха̄нанти чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нам̣. идам̣ пана а̄сабхам̣ вийа̄ти а̄сабхам̣. йатхева хи нисабхасан̇кха̄то усабхо усабхабалена саманна̄гато чатӯхи па̄дехи патхавим̣ уппӣл̣етва̄ ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати, евам̣ татха̄гатопи дасахи татха̄гатабалехи саманна̄гато чатӯхи веса̄раджджапа̄дехи ат̣т̣хапарисапатхавим̣ уппӣл̣етва̄ садеваке локе кеначи паччаттхикена пачча̄миттена акампийо ачалат̣т̣ха̄нена тит̣т̣хати. евам̣ тит̣т̣хама̄нова там̣ а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, упагаччхати на паччаккха̄ти аттани а̄ропети. тена вуттам̣ ‘‘а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄тӣ’’ти.

париса̄сӯти ат̣т̣хасу париса̄су. сӣхана̄дам̣ надатӣти сет̣т̣хана̄дам̣ абхӣтана̄дам̣ надати, сӣхана̄дасадисам̣ ва̄ на̄дам̣ надати. айаматтхо сӣхана̄дасуттена дӣпетаббо. йатха̄ ва̄ сӣхо саханато хананато ча сӣхоти вуччати, евам̣ татха̄гато локадхамма̄нам̣ саханато параппава̄да̄нан̃ча хананато сӣхоти вуччати. евам̣ вуттасса сӣхасса на̄дам̣ сӣхана̄дам̣. таттха йатха̄ сӣхо сӣхабалена саманна̄гато саббаттха виса̄радо вигаталомахам̣со сӣхана̄дам̣ надати, евам̣ татха̄гатасӣхопи татха̄гатабалехи саманна̄гато ат̣т̣хасу париса̄су виса̄радо вигаталомахам̣со ити рӯпантиа̄дина̄ найена на̄на̄видхадесана̄вила̄сасампаннам̣ сӣхана̄дам̣ надати. тена вуттам̣ ‘‘париса̄су сӣхана̄дам̣ надатӣ’’ти. брахмачаккам̣ паваттетӣти еттха брахманти сет̣т̣хам̣ уттамам̣ висит̣т̣хам̣. чакка-саддо пана̄йам̣ –

сампаттийам̣ лаккхан̣е ча, ратхан̇ге ирийа̄патхе;

да̄не ратанадхаммӯра-чакка̄дӣсу ча диссати;

дхаммачакке идха мато, тан̃ча дведха̄ вибха̄вайе.

‘‘чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, чакка̄ни, йехи саманна̄гата̄нам̣ деваманусса̄на’’нтиа̄дӣсу (а. ни. 4.31) хи айам̣ сампаттийам̣ диссати. ‘‘па̄даталесу чакка̄ни джа̄та̄нӣ’’ти (дӣ. ни. 2.35) еттха лаккхан̣е. ‘‘чаккам̣ва вахато пада’’нти (дха. па. 1) еттха ратхан̇ге. ‘‘чатучаккам̣ навадва̄ра’’нти (сам̣. ни. 1.29) еттха ирийа̄патхе. ‘‘дадам̣ бхун̃джа ма̄ ча пама̄до, чаккам̣ паваттайа саббапа̄н̣ина’’нти (джа̄. 1.7.149) еттха да̄не. ‘‘диббам̣ чаккаратанам̣ па̄турахосӣ’’ти (дӣ. ни. 2.243) еттха ратаначакке. ‘‘майа̄ паваттитам̣ чакка’’нти (су. ни. 562) еттха дхаммачакке. ‘‘иччха̄хатасса посасса, чаккам̣ бхамати маттхаке’’ти (джа̄. 1.1.104; 1.5.103) еттха урачакке. ‘‘кхурапарийантена чепи чаккена̄’’ти (дӣ. ни. 1.166) еттха пахаран̣ачакке. ‘‘асанивичакка’’нти (дӣ. ни. 3.61; сам̣. ни. 2.162) еттха асаниман̣д̣але. идха пана̄йам̣ дхаммачакке адхиппето.

там̣ пана дхаммачаккам̣ дувидхам̣ хоти пат̣иведхан̃а̄н̣ан̃чева десана̄н̃а̄н̣ан̃ча. таттха пан̃н̃а̄пабха̄витам̣ аттано арийабала̄вахам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣. карун̣а̄пабха̄витам̣ са̄вака̄нам̣ арийабала̄вахам̣ десана̄н̃а̄н̣ам̣. таттха пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ уппаджджама̄нам̣ уппаннанти дувидхам̣. тан̃хи абхиниккхаманато йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. туситабхаванато ва̄ йа̄ва маха̄бодхипаллан̇ке арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. дӣпан̇карадасабалато пат̣т̣ха̄йа ва̄ йа̄ва арахаттамагга̄ уппаджджама̄нам̣, пхалаккхан̣е уппаннам̣ на̄ма. десана̄н̃а̄н̣ампи паваттама̄нам̣ паваттанти дувидхам̣. тан̃хи йа̄ва ан̃н̃а̄такон̣д̣ан̃н̃асса сота̄паттимагга̄ паваттама̄нам̣, пхалаккхан̣е паваттам̣ на̄ма. тесу пат̣иведхан̃а̄н̣ам̣ локуттарам̣, десана̄н̃а̄н̣ам̣ локийам̣. убхайампи панетам̣ ан̃н̃ехи аса̄дха̄ран̣ам̣, буддха̄нам̣йева орасан̃а̄н̣ам̣.

ида̄ни йехи балехи саманна̄гато татха̄гато а̄сабхам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣иджа̄на̄ти, йа̄ни а̄дитова ‘‘даса кхо панима̄ни, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабала̄нӣ’’ти никкхитта̄ни, та̄ни виттха̄рато дассетум̣ катама̄ни даса? идха, са̄рипутта, татха̄гато т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натотиа̄дима̄ха. таттха т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄натоти ка̄ран̣ан̃ча ка̄ран̣ато. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ таттха пхалам̣ тит̣т̣хати тада̄йаттавуттийа̄йа уппаджджати чева паваттати ча, тасма̄ т̣ха̄нанти вуччати. там̣ бхагава̄ ‘‘йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ хетӯ паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ т̣ха̄нам̣. йе йе дхамма̄ йесам̣ йесам̣ дхамма̄нам̣ на хетӯ на паччайа̄ уппа̄да̄йа, там̣ там̣ ат̣т̣ха̄на’’нти паджа̄нанто т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти. абхидхамме панетам̣, ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса т̣ха̄нан̃ча т̣ха̄нато ат̣т̣ха̄нан̃ча ат̣т̣ха̄нато йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а’’нтиа̄дина̄ (вибха. 809) найена виттха̄ритамева. йампӣти йена н̃а̄н̣ена. идампи, са̄рипутта, татха̄гатасса̄ти идампи т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ам̣ татха̄гатасса татха̄гатабалам̣ на̄ма хотӣти аттхо. евам̣ саббападесу йоджана̄ ведитабба̄.

каммасама̄да̄на̄нанти сама̄дийитва̄ ката̄нам̣ кусала̄кусалакамма̄нам̣, каммамева ва̄ каммасама̄да̄нам̣. т̣ха̄насо хетусоти паччайато чева хетуто ча. таттха гатиупадхика̄лапайога̄ випа̄касса т̣ха̄нам̣. каммам̣ хету. имасса пана н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘аттхекачча̄ни па̄пака̄ни каммасама̄да̄на̄ни гатисампаттипат̣иба̄л̣ха̄ни на випаччантӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 810) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

саббаттхага̄мининти саббагатига̄миним̣ агатига̄минин̃ча. пат̣ипаданти маггам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти бахӯсупи мануссесу екамева па̄н̣ам̣ гха̄тентесу имасса четана̄ нирайага̄минӣ бхависсати, имасса четана̄ тираччха̄найонига̄минӣти имина̄ найена екаваттхусмимпи кусала̄кусалачетана̄сан̇кха̄та̄нам̣ пат̣ипаттӣнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ джа̄на̄ти. имасса ча н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса саббаттхага̄миним̣ пат̣ипадам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣? идха татха̄гато айам̣ магго айам̣ пат̣ипада̄ нирайага̄мӣти паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 811) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

анекадха̄тунти чаккхудха̄туа̄дӣхи ка̄мадха̄туа̄дӣхи ва̄ дха̄тӯхи бахудха̄тум̣. на̄на̄дха̄тунти та̄сам̣йева дха̄тӯнам̣ вилаккхан̣ата̄йа на̄наппака̄радха̄тум̣. локанти кхандха̄йатанадха̄тулокам̣. йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣти та̄сам̣ та̄сам̣ дха̄тӯнам̣ авипарӣтато сабха̄вам̣ пат̣ивиджджхати. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса анекадха̄туна̄на̄дха̄тулокам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, идха татха̄гато кхандхана̄наттам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

на̄на̄дхимуттикатанти хӣна̄дӣхи адхимуттӣхи на̄на̄дхимуттикабха̄вам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣, ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса сатта̄нам̣ на̄на̄дхимуттикатам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, идха татха̄гато паджа̄на̄ти санти сатта̄ хӣна̄дхимуттика̄’’ти а̄дина̄ найена абхидхамме виттха̄ритамева.

парасатта̄нанти падха̄насатта̄нам̣. парапуггала̄нанти тато паресам̣ хӣнасатта̄нам̣. екаттхамева ва̄ етам̣ пададвайам̣. венеййавасена пана дведха̄ вуттам̣. индрийапаропарийаттанти саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ парабха̄вам̣ апарабха̄ван̃ча, вуддхин̃ча ха̄нин̃ча̄ти аттхо. имассапи н̃а̄н̣асса виттха̄ракатха̄ – ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса парасатта̄нам̣ парапуггала̄нам̣ индрийапаропарийаттам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, идха татха̄гато сатта̄нам̣ а̄сайам̣ паджа̄на̄ти анусайам̣ паджа̄на̄тӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 814) найена абхидхамме а̄гата̄йева.

джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнанти пат̣хама̄дӣнам̣ чатуннам̣ джха̄на̄нам̣ рӯпӣ рӯпа̄ни пассатӣтиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ вимоккха̄нам̣ савитаккасавича̄ра̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣ сама̄дхӣнам̣ пат̣хамаджджха̄насама̄паттиа̄дӣнан̃ча наваннам̣ анупуббасама̄паттӣнам̣. сам̣килесанти ха̄набха̄гийадхаммам̣. вода̄нанти висесабха̄гийадхаммам̣. вут̣т̣ха̄нанти ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄нам̣. тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти (вибха. 828) евам̣ вуттапагун̣аджджха̄нан̃чева бхаван̇гапхаласама̄паттийо ча. хет̣т̣химам̣ хет̣т̣химан̃хи пагун̣аджджха̄нам̣ упаримасса упаримасса падат̣т̣ха̄нам̣ хоти. тасма̄ ‘‘вода̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. бхаван̇гена пана саббаджджха̄нехи вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. пхаласама̄паттийа̄ ниродхасама̄паттито вут̣т̣ха̄нам̣ хоти. там̣ сандха̄йа ‘‘тамха̄ тамха̄ сама̄дхимха̄ вут̣т̣ха̄нампи вут̣т̣ха̄на’’нти вуттам̣. идампи н̃а̄н̣ам̣ ‘‘таттха катамам̣ татха̄гатасса джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттӣнам̣ сам̣килесам̣ вода̄нам̣ вут̣т̣ха̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣, джха̄йӣти чатта̄ро джха̄йӣ, аттхекаччо джха̄йӣ сампаттим̣йева сама̄нам̣ випаттӣти паччетӣ’’тиа̄дина̄ (вибха. 828) найена абхидхамме виттха̄ритам̣. саттаннам̣ н̃а̄н̣а̄нам̣ виттха̄ракатха̄виниччхайо саммохавиноданийам̣ вибхан̇гат̣т̣хакатха̄йам̣ вутто. пуббенива̄са̄нуссатидиббачаккхун̃а̄н̣акатха̄ висуддхимагге виттха̄рита̄. а̄саваккхайакатха̄ бхайабхераве.

149. има̄ни кхо са̄рипутта̄ти йа̄ни пуббе ‘‘даса кхо панима̄ни, са̄рипутта, татха̄гатасса татха̄гатабала̄нӣ’’ти авочам̣, има̄ни та̄нӣти аппанам̣ кароти. таттха парава̄дӣкатха̄ хоти – дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма па̄т̣ийеккам̣ наттхи, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ассева̄йам̣ пабхедоти. там̣ на татха̄ дат̣т̣хаббам̣. ан̃н̃амева хи дасабалан̃а̄н̣ам̣, ан̃н̃ам̣ саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣. дасабалан̃а̄н̣ан̃хи сакасакакиччамева джа̄на̄ти. саббан̃н̃утан̃а̄н̣ам̣ тампи тато авасесампи паджа̄на̄ти. дасабалан̃а̄н̣есу хи пат̣хамам̣ ка̄ран̣а̄ка̄ран̣амева джа̄на̄ти. дутийам̣ каммантаравипа̄кантарамева. татийам̣ каммапариччхедамева. чатуттхам̣ дха̄туна̄наттака̄ран̣амева. пан̃чамам̣ сатта̄нам̣ аджджха̄сайа̄дхимуттимева. чхат̣т̣хам̣ индрийа̄нам̣ тиккхамудубха̄вамева. саттамам̣ джха̄на̄дӣхи саддхим̣ тесам̣ сам̣килеса̄димева. ат̣т̣хамам̣ пуббенивуттхакхандхасантатимева. навамам̣ сатта̄нам̣ чутипат̣исандхимева. дасамам̣ саччапариччхедамева. саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана етехи джа̄нитаббан̃ча тато уттарин̃ча паджа̄на̄ти. етесам̣ пана киччам̣ на саббам̣ кароти. тан̃хи джха̄нам̣ хутва̄ аппетум̣ на саккоти, иддхи хутва̄ викуббитум̣ на саккоти, магго хутва̄ килесе кхепетум̣ на саккоти. апича парава̄дӣ евам̣ пуччхитаббо – ‘‘дасабалан̃а̄н̣ам̣ на̄ма етам̣ савитаккасавича̄рам̣ авитаккавича̄раматтам̣ авитаккаавича̄рам̣ ка̄ма̄вачарам̣ рӯпа̄вачарам̣ арӯпа̄вачарам̣ локийам̣ локуттара’’нти? джа̄нанто пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта н̃а̄н̣а̄ни савитаккасавича̄ра̄нӣти ваккхати. тато пара̄ни две авитаккаавича̄ра̄нӣти ваккхати. а̄саваккхайан̃а̄н̣ам̣ сийа̄ савитаккасавича̄рам̣, сийа̄ авитаккавича̄раматтам̣, сийа̄ авитаккаавича̄ранти ваккхати. татха̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта ка̄ма̄вачара̄ни, тато пара̄ни две рӯпа̄вачара̄ни, аваса̄не екам̣ локуттаранти ваккхати, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ пана савитаккасавича̄рамева ка̄ма̄вачарамева локийамева̄ти ваккхати.

еваметтха анупадаван̣н̣анам̣ катва̄ ида̄ни йасма̄ татха̄гато пат̣хамам̣йева т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄нан̃а̄н̣ена венеййасатта̄нам̣ а̄саваккхайа̄дхигамасса чева анадхигамасса ча т̣ха̄на̄т̣т̣ха̄набхӯтам̣ килеса̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати, локийасамма̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄надассанато нийатамиччха̄дит̣т̣хит̣т̣ха̄на̄бха̄вадассанато ча. атха несам̣ каммавипа̄кан̃а̄н̣ена випа̄ка̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати, тихетукапат̣исандхидассанато. саббаттхага̄минӣпат̣ипада̄н̃а̄н̣ена камма̄варан̣а̄бха̄вам̣ пассати, анантарийакамма̄бха̄вадассанато. евам̣ ана̄варан̣а̄нам̣ анекадха̄туна̄на̄дха̄тун̃а̄н̣ена анукӯладхаммадесанаттхам̣ чарийависесам̣ пассати, дха̄тувематтадассанато. атха несам̣ на̄на̄дхимуттиката̄н̃а̄н̣ена адхимуттим̣ пассати, пайогам̣ ана̄дийитва̄пи адхимуттивасена дхаммадесанаттхам̣. атхевам̣ дит̣т̣ха̄дхимуттӣнам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ дхаммам̣ десетум̣ индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ена индрийапаропарийаттам̣ пассати, саддха̄дӣнам̣ тиккхамудубха̄вадассанато. евам̣ парин̃н̃а̄тиндрийапаропарийатта̄ пана те саче дӯре хонти, пат̣хамаджджха̄на̄дӣсу васӣбхӯтатта̄ иддхивисесена те кхиппам̣ упагаччхати. упагантва̄ ча несам̣ пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ена пуббаджа̄тибха̄ванам̣, диббачаккхун̃а̄н̣а̄нубха̄вато паттаббена четопарийан̃а̄н̣ена сампати читтависесам̣ пассанто а̄саваккхайан̃а̄н̣а̄нубха̄вена а̄саваккхайага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа вигатасаммохатта̄ а̄саваккхайа̄йа дхаммам̣ десети. тасма̄ имина̄ ануккамена има̄ни дасабала̄ни вутта̄нӣти ведитабба̄ни.

там̣, са̄рипутта, ва̄чам̣ аппаха̄йа̄тиа̄дӣсу пуна еварӯпим̣ ва̄чам̣ на ваккха̄мӣти ваданто там̣ ва̄чам̣ паджахати на̄ма. пуна еварӯпам̣ читтам̣ на уппа̄десса̄мӣти чинтенто читтам̣ паджахати на̄ма. пуна еварӯпам̣ дит̣т̣хим̣ на ган̣хисса̄мӣти паджаханто дит̣т̣хим̣ пат̣иниссаджджати на̄ма, татха̄ акаронто нева паджахати, на пат̣иниссаджджати. со йатха̄бхатам̣ никкхитто евам̣ нирайети йатха̄ нирайапа̄лехи а̄харитва̄ нирайе т̣хапито, евам̣ нирайе т̣хапитойева̄ти ведитаббо.

ида̄нисса аттхаса̄дхакам̣ упамам̣ дассенто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха сӣласампаннотиа̄дӣсу локийалокуттара̄ сӣласама̄дхипан̃н̃а̄ ведитабба̄. локуттаравасенева виниваттетумпи ват̣т̣ати. айан̃хи самма̄ва̄ча̄камманта̄джӣвехи сӣласампанно, самма̄ва̄йа̄масатисама̄дхӣхи сама̄дхисампанно, самма̄дит̣т̣хисан̇каппехи пан̃н̃а̄сампанно, со евам̣ сӣла̄дисампанно бхиккху йатха̄ дит̣т̣хева дхамме имасмим̣йева аттабха̄ве ан̃н̃ам̣ а̄ра̄дхети арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣сампадамидам̣, са̄рипутта, вада̄ми имампи ка̄ран̣ам̣ еварӯпамева. йатха̄ хи магга̄нантарам̣ авираджджхитва̄ва пхалам̣ ниббаттати, евамева имасса̄пи пуггаласса чутианантарам̣ авираджджхитва̄ва нирайе пат̣исандхи хотӣти дассети. сакаласмин̃хи буддхавачане има̄йа упама̄йа га̄л̣хатарам̣ катва̄ вуттаупама̄ на̄ма наттхи.

150. веса̄раджджа̄нӣти еттха са̄раджджапат̣ипаккхо веса̄раджджам̣, чатӯсу т̣ха̄несу са̄раджджа̄бха̄вам̣ паччавеккхантасса уппаннасоманассамайан̃а̄н̣ассетам̣ на̄мам̣. самма̄самбуддхасса те пат̣иджа̄натоти ахам̣ самма̄самбуддхо, саббе дхамма̄ майа̄ абхисамбуддха̄ти евам̣ пат̣иджа̄нато тава. анабхисамбуддха̄ти име на̄ма дхамма̄ тайа̄ анабхисамбуддха̄. татра вата̄ти тесу вата анабхисамбуддха̄ти евам̣ дасситадхаммесу. сахадхаммена̄ти сахетуна̄ сака̄ран̣ена вачанена сунаккхатто вийа виппалапанто аппама̄н̣ам̣. нимиттаметанти еттха пуггалопи дхаммопи нимиттанти адхиппето. там̣ пуггалам̣ на пасса̄ми, йо мам̣ пат̣ичодессати, там̣ дхаммам̣ на пасса̄ми, йам̣ дассетва̄ айам̣ на̄ма дхаммо тайа̄ анабхисамбуддхоти мам̣ пат̣ичодессатӣти айаметтха аттхо. кхемаппаттоти кхемам̣ патто, сесапададвайам̣ имассева вевачанам̣. саббан̃хетам̣ веса̄раджджан̃а̄н̣амева сандха̄йа вуттам̣. дасабаласса хи айам̣ на̄ма дхаммо тайа̄ анабхисамбуддхоти чодакам̣ пуггалам̣ ва̄ чодана̄ка̄ран̣ам̣ анабхисамбуддхадхаммам̣ ва̄ апассато сабха̄вабуддхойева ва̄ сама̄но ахам̣ буддхосмӣти вада̄мӣти паччавеккхантасса балаватарам̣ соманассам̣ уппаджджати. тена сампайуттам̣ н̃а̄н̣ам̣ веса̄раджджам̣ на̄ма. там̣ сандха̄йа ‘‘кхемаппатто’’тиа̄дима̄ха. евам̣ саббаттха аттхо ведитаббо.

антара̄йика̄ дхамма̄ти еттха пана антара̄йам̣ каронтӣти антара̄йика̄, те аттхато сан̃чичча вӣтикканта̄ сатта а̄паттиккхандха̄. сан̃чичча вӣтиккантан̃хи антамасо дуккат̣а-дуббха̄ситампи маггапхала̄нам̣ антара̄йам̣ кароти. идха пана метхунадхаммо адхиппето. метхунам̣ севато хи йасса кассачи ниссам̣сайамева маггапхала̄нам̣ антара̄йо хоти. йасса кхо пана тесу аттха̄йа̄ти ра̄гаккхайа̄дӣсу йасса аттха̄йа. дхаммо деситоти асубхабха̄вана̄дидхаммо катхито. татра вата манти тасмим̣ аниййа̄никадхамме мам̣. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.

дасабалан̃а̄н̣а̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ат̣т̣хапарисаван̣н̣ана̄

151. ‘‘ат̣т̣ха кхо има̄ са̄рипутта̄’’ти идам̣ касма̄ а̄раддхам̣? веса̄раджджан̃а̄н̣асса баладассанаттхам̣. йатха̄ хи бйаттам̣ парисам̣ аджджхога̄хетва̄ вин̃н̃ӯнам̣ читтам̣ а̄ра̄дханасаматтха̄йа катха̄йа дхаммакатхикасса чхекабха̄во пан̃н̃а̄йати, евам̣ има̄ ат̣т̣ха париса̄ патва̄ веса̄раджджан̃а̄н̣асса веса̄раджджабха̄во сакка̄ н̃а̄тунти веса̄раджджан̃а̄н̣асса балам̣ дассенто, ат̣т̣ха кхо има̄ са̄рипутта̄тиа̄дима̄ха.

таттха кхаттийапариса̄ти кхаттийа̄нам̣ саннипатитва̄ нисиннат̣т̣ха̄нам̣, еса найо саббаттха. ма̄рака̄йика̄нам̣ пана саннипатитва̄ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ ма̄рапариса̄ ведитабба̄, на ма̄ра̄нам̣. сабба̄пи чета̄ париса̄ уггат̣т̣ха̄надассанавасена гахита̄. манусса̄ хи ‘‘еттха ра̄джа̄ нисинно’’ти пакативачанампи ваттум̣ на сакконти, каччхехи седа̄ муччанти. евам̣ угга̄ кхаттийапариса̄. бра̄хман̣а̄ тӣсу ведесу кусала̄ хонти, гахапатайо на̄на̄воха̄ресу чева аккхарачинта̄йа ча. саман̣а̄ сакава̄дапарава̄десу кусала̄ хонти. тесам̣ маджджхе дхаммакатха̄катханам̣ на̄ма ативийа бха̄ро. аманусса̄пи угга̄ хонти. амануссоти хи вуттаматтепи манусса̄нам̣ сакаласарӣрам̣ сан̇кампати, тесам̣ рӯпам̣ ва̄ дисва̄ саддам̣ ва̄ сутва̄ сатта̄ висан̃н̃ино хонти. евам̣ амануссапариса̄ угга̄. та̄супи дхаммакатха̄катханам̣ на̄ма ативийа бха̄ро. ити уггат̣т̣ха̄надассанавасена та̄ гахита̄ти ведитабба̄.

аджджхога̄хатӣти анупависати. анекасатам̣ кхаттийапарисанти бимбиса̄расама̄гама н̃а̄тисама̄гама личчхавӣсама̄гамасадисам̣. ан̃н̃есупи чаккава̄л̣есу лаббхатийева. ким̣ пана бхагава̄ ан̃н̃а̄ни чаккава̄л̣а̄нипи гаччхатӣти? а̄ма гаччхати. кӣдисо хутва̄? йа̄диса̄ те, та̄дисойева. тенева̄ха ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, а̄нанда, анекасатам̣ кхаттийапарисам̣ упасан̇камита̄, таттха йа̄дисако тесам̣ ван̣н̣о хоти, та̄дисако майхам̣ ван̣н̣о хоти. йа̄дисако тесам̣ саро хоти, та̄дисако майхам̣ саро хоти. дхаммийа̄ катха̄йа сандассеми сама̄дапеми самуттеджеми сампахам̣семи. бха̄сама̄нан̃ча мам̣ на джа̄нанти ‘ко ну кхо айам̣ бха̄сати дево ва̄ мануссо ва̄’ти. дхаммийа̄ катха̄йа сандассетва̄ сама̄дапетва̄ самуттеджетва̄ сампахам̣сетва̄ антарадха̄йа̄ми. антарахитан̃ча мам̣ на джа̄нанти ‘ко ну кхо айам̣ антарахито дево ва̄ мануссо ва̄’’’ти (дӣ. ни. 2.172).

кхаттийа̄ кейӯран̇гадама̄ла̄гандха̄дивибхӯсита̄ на̄на̄вира̄гавасана̄ а̄муккаман̣икун̣д̣ала̄ мол̣идхара̄ хонти. ким̣ бхагава̄пи евам̣ атта̄нам̣ ман̣д̣ети? те ча ода̄та̄пи хонти ка̄л̣а̄пи мам̣гулаччхавӣпи. ким̣ саттха̄пи еварӯпо хотӣти? саттха̄ аттано паббаджитавасенева гаччхати, тесам̣ пана та̄дисо хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, гантва̄ ра̄джа̄сане нисиннам̣ атта̄нам̣ дассети, тесам̣ ‘‘аджджа амха̄кам̣ ра̄джа̄ ативийа вирочатӣ’’ти хоти. те ча бхиннассара̄пи хонти гаггассара̄пи ка̄кассара̄пи. саттха̄ брахмассаренева дхаммам̣ катхети. та̄дисако майхам̣ саро хотӣти идам̣ пана бха̄сантарам̣ сандха̄йа катхитам̣. манусса̄нам̣ пана там̣ сутва̄ ‘‘аджджа ра̄джа̄ мадхурена сарена катхетӣ’’ти хоти. катхетва̄ пакканте ча бхагавати пуна ра̄джа̄нам̣ а̄гатам̣ дисва̄ ‘‘ко ну кхо айа’’нти вӣмам̣са̄ уппаджджати.

идам̣ вуттам̣ хоти – ко ну кхо айам̣ имасмим̣ т̣ха̄не ида̄нева ма̄гадхабха̄са̄йа сӣхал̣абха̄са̄йа мадхурена сарена катхенто антарахито, ким̣ дево, уда̄ху мануссоти? киматтхам̣ паневам̣ аджа̄нанта̄нам̣ дхаммам̣ десетӣти? ва̄санаттха̄йа. евам̣ сутопи хи дхаммо ана̄гате паччайо хотийева̄ти ана̄гатам̣ пат̣ичча десетӣти.

саннисиннапуббанти сан̇гамма нисиннапуббам̣. саллапитапуббанти а̄ла̄пасалла̄по катапуббо. са̄каччха̄ти дхаммаса̄каччха̄пи сама̄паджджитапубба̄. анекасатам̣ бра̄хман̣апарисантиа̄дӣнампи сон̣адан̣д̣асама̄гама̄дивасена чева ан̃н̃ачаккава̄л̣авасена ча самбхаво ведитаббо.

ат̣т̣хапарисаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чатуйониван̣н̣ана̄

152. чатассо кхо има̄, са̄рипутта, йонийоти еттха йонӣти кхандхакот̣т̣ха̄сассапи ка̄ран̣ассапи пасса̄вамаггассапи на̄мам̣. ‘‘чатассо на̄гайонийо чатассо супан̣н̣айонийо’’ти (сам̣. ни. 3.342, 392) еттха хи кхандхакот̣т̣ха̄со йони на̄ма. ‘‘йони хеса̄ бхӯмиджа пхаласса адхигама̄йа̄’’ти (ма. ни. 2.227) еттха ка̄ран̣ам̣. ‘‘на ча̄хам̣ бра̄хман̣ам̣ брӯми, йониджам̣ маттисамбхава’’нти (ма. ни. 2.457; дха. па. 396) еттха пасса̄вамагго. идха пана кхандхакот̣т̣ха̄со йонӣти адхиппето. таттха ан̣д̣е джа̄та̄ ан̣д̣аджа̄. джала̄бумхи джа̄та̄ джала̄буджа̄. сам̣седе джа̄та̄ сам̣седаджа̄. вина̄ етехи ка̄ран̣ехи уппатитва̄ вийа ниббатта̄ абхиниббатта̄ти опапа̄тика̄. абхиниббхиджджа джа̄йантӣти бхиндитва̄ никкхаманавасена джа̄йанти. пӯтикун̣апе ва̄тиа̄дӣхи анит̣т̣хат̣т̣ха̄на̄нева дассита̄ни. ит̣т̣хесупи саппителамадхупха̄н̣ита̄дӣсу сатта̄ джа̄йанти ева. дева̄тиа̄дӣсу ча̄тумаха̄ра̄джикато пат̣т̣ха̄йа упаридева̄ опапа̄тика̄ва хонти. бхӯмадева̄ пана чатуйоника̄. екачче ча манусса̄ти мануссесу кечи дева̄ вийа опапа̄тика̄ ча хонти. йебхуййена панете джала̄буджа̄ва, ан̣д̣аджа̄пи еттха контапутта̄ двебха̄тийаттхера̄ вийа, сам̣седаджа̄пи падумагаббхе ниббаттапоккхараса̄тибра̄хман̣ападумаватидевӣа̄дайо вийа, евам̣ винипа̄тикесу ниджджха̄матан̣хикапета̄ нерайика̄ вийа опапа̄тика̄йева, авасеса̄ чатуйоника̄пи хонти. йатха̄ те евам̣ йаккха̄пи саббачатуппадапаккхиджа̄тидӣгхаджа̄тиа̄дайопи саббе чатуйоника̄йева.

чатуйониван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

пан̃чагативан̣н̣ана̄

153. пан̃ча кхо има̄, са̄рипутта, гатийоти еттха сукатадуккат̣акаммавасена гантабба̄ти гатийо. апича гатигати ниббаттигати аджджха̄сайагати вибхавагати ниппхаттигатӣти бахувидха̄ гати на̄ма. таттха ‘‘там̣ гатим̣ печча гаччха̄мӣ’’ти (а. ни. 4.184) ча, ‘‘йасса гатим̣ на джа̄нанти, дева̄ гандхаббама̄нуса̄’’ти (дха. па. 420) ча айам̣ гатигати на̄ма. ‘‘имесам̣ кхо ахам̣ бхиккхӯнам̣ сӣлаванта̄нам̣ нева джа̄на̄ми гатим̣ ва̄ агатим̣ ва̄’’ти (ма. ни. 1.508) айам̣ ниббаттигати на̄ма. ‘‘евампи кхо те ахам̣ брахме гатим̣ ча паджа̄на̄ми джутин̃ча паджа̄на̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.503) айам̣ аджджха̄сайагати на̄ма. ‘‘вибхаво гати дхамма̄нам̣, нибба̄нам̣ арахато гатӣ’’ти (пари. 339) айам̣ вибхавагати на̄ма. ‘‘двейева гатийо бхаванти анан̃н̃а̄’’ти (дӣ. ни. 1.258; 2.34) айам̣ ниппхаттигати на̄ма. та̄су идха гатигати адхиппета̄.

нирайотиа̄дӣсу ниратиаттхена нирасса̄дат̣т̣хена нирайо. тирийам̣ ан̃чхита̄ти тираччха̄на̄. тесам̣ йони тираччха̄найони. печчабха̄вам̣ патта̄нам̣ висайоти петтивисайо. манасо уссаннатта̄ манусса̄. пан̃чахи ка̄магун̣ехи аттано аттано а̄нубха̄вехи ча диббантӣти дева̄. нирайан̃ча̄хам̣, са̄рипутта̄тиа̄дӣсу нирайоти саддхим̣ ока̄сена кхандха̄. тираччха̄найоним̣ ча̄тиа̄дӣсупи есева найо. маггам̣ пат̣ипаданти убхайена̄пи вуттагатисам̣ваттаника каммамева дассети. йатха̄ ча пат̣ипанноти йена маггена йа̄йа пат̣ипада̄йа пат̣ипанноти убхайампи екато катва̄ ниддисати. апа̄йантиа̄дӣсу вад̣д̣хисан̇кха̄та̄ сукхасан̇кха̄та̄ ва̄ айа̄ апетатта̄ апа̄йо. дуккхасса гати пат̣исаран̣анти дуггати. дуккат̣ака̄рино еттха винипатантӣти винипа̄то. нибба̄нан̃ча̄ханти идам̣ пана на кевалам̣ гатигатимева, гатиниссаран̣ам̣ нибба̄нампи джа̄на̄мӣти дассанаттхама̄ха. идха магго пат̣ипада̄ти убхайена̄пи арийамаггова вутто.

пан̃чагативан̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

н̃а̄н̣аппаватта̄ка̄раван̣н̣ана̄

154. ида̄ни йатха̄вуттесу саттасу т̣ха̄несу ат̣т̣хасу т̣ха̄несу аттано н̃а̄н̣аппаватта̄ка̄рам̣ дассенто идха̄хам̣, са̄рипутта̄тиа̄дима̄ха.

таттха екантадуккха̄ти ниччадуккха̄ нирантарадуккха̄. тибба̄ти бахала̄. кат̣ука̄ти кхара̄. сеййатха̄пӣтиа̄дӣни опаммадассанаттхам̣ вутта̄ни. таттха ка̄сӯти а̄ва̄т̣опи вуччати ра̄сипи.

‘‘кинну сантарама̄нова, ка̄сум̣ кхан̣аси са̄ратхи;

пут̣т̣хо ме самма аккха̄хи, ким̣ ка̄суйа̄ кариссасӣ’’ти. (джа̄. 2.22.3) –

еттха хи а̄ва̄т̣о ка̄су на̄ма.

‘‘ан̇га̄рака̄сум̣ апаре пхунанти, нара̄ руданта̄ паридад̣д̣хагатта̄’’ти. (джа̄. 2.22.462) –

еттха ра̄си. идха пана а̄ва̄т̣о адхиппето. тенева̄ха ‘‘са̄дхикапориса̄’’ти. таттха са̄дхикам̣ порисам̣ пама̄н̣ам̣ асса̄ти са̄дхикапориса̄, атирекапан̃чаратана̄ти аттхо. вӣтаччика̄нам̣ вӣтадхӯма̄нанти етам̣ парил̣а̄хасса балавабха̄вадӣпанаттхам̣ вуттам̣, аччийа̄ ва̄ сати дхӯме ва̄ сати, ва̄то самут̣т̣ха̄ти, тена парил̣а̄хо на балава̄ хоти. гхаммапаретоти гхамма̄нугато. таситоти джа̄татан̣хо. пипа̄ситоти удакам̣ па̄тука̄мо. ека̄йанена маггена̄ти екапатхенева маггена, ануккаманийена убхосу пассесу нирантаракан̣т̣акаруккхагаханена. пан̣идха̄йа̄ти ан̇га̄рака̄суйам̣ паттхана̄ на̄ма наттхи, ан̇га̄рака̄сум̣ а̄раббха пана ирийа̄патхасса т̣хапитатта̄ евам̣ вуттам̣.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – ан̇га̄рака̄су вийа хи нирайо дат̣т̣хаббо. ан̇га̄рака̄сумагго вийа нирайӯпагам̣ каммам̣. магга̄рул̣хо вийа каммасаман̇гӣ пуггало. чаккхума̄ пурисо вийа диббачаккхуко бхагава̄. йатха̄ со пурисо магга̄рул̣хам̣ дисва̄ виджа̄на̄ти ‘‘айам̣ имина̄ маггена гантва̄ ан̇га̄рака̄суйам̣ патиссатӣ’’ти, евамевам̣ бхагава̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣсу йам̣кин̃чи каммам̣ а̄йӯхантам̣ евам̣ джа̄на̄ти ‘‘айам̣ имам̣ каммам̣ катва̄ нирайе ниббаттиссаттӣ’’ти. йатха̄ со пурисо апарабха̄ге там̣ ан̇га̄рака̄суйа̄ патитам̣ пассати, евамева бхагава̄ апарабха̄ге ‘‘со пурисо там̣ каммам̣ катва̄ кухим̣ ниббатто’’ти а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббачаккхуна̄ олокенто нирайе ниббаттам̣ пассати пан̃чавидхабандхана̄димаха̄дуккхам̣ анубхавантам̣. таттха кин̃ча̄пи тасса камма̄йӯханака̄ле ан̃н̃о ван̣н̣о, нирайе ниббаттасса ан̃н̃о. атха̄пи ‘‘со сатто там̣ каммам̣ катва̄ каттха ниббатто’’ти олокентасса анекасахасса̄нам̣ сатта̄нам̣ маджджхе т̣хитопи ‘‘айам̣ со’’ти сойева сатто а̄па̄тхам̣ а̄гаччхати, ‘‘диббачаккхубалам̣ на̄ма ета’’нти ваданти.

дутийаупама̄йам̣ йасма̄ ан̇га̄рака̄суйам̣ вийа гӯтхакӯпе парил̣а̄хо наттхи, тасма̄ ‘‘екантадуккха̄’’ти аватва̄ ‘‘дуккха̄’’тиа̄дима̄ха. еттха̄пи пуриманайенева опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣. имампи хи пуггалам̣ бхагава̄ хаттхийониа̄дӣсу йаттха каттхачи ниббаттам̣ вадхабандханаа̄кад̣д̣ханавикад̣д̣хана̄дӣхи маха̄дуккхам̣ анубхавама̄нам̣ пассатийева.

татийаупама̄йам̣ танупаттапала̄соти на аббхапат̣алам̣ вийа танупан̣н̣о, вирал̣апан̣н̣аттам̣ панасса сандха̄йа идам̣ вуттам̣. кабараччха̄йоти вирал̣аччха̄йо. дуккхабахула̄ти петтивисайасмин̃хи дуккхамева бахулам̣, сукхам̣ париттам̣ када̄чи анубхавитаббам̣ хоти, тасма̄ евама̄ха. еттха̄пи пуриманайенева опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣.

чатуттхаупама̄йам̣ бахалапаттапала̄соти нирантарапан̣н̣о паттасан̃чханно. сантаччха̄йоти па̄са̄н̣аччхаттам̣ вийа гханаччха̄йо. сукхабахула̄ ведана̄ти мануссалоке кхаттийакула̄дӣсу сукхабахула̄ ведана̄ ведайитабба̄ хоти, та̄ ведайама̄нам̣ нипаннам̣ ва̄ нисиннам̣ ва̄ пасса̄мӣти дассети. идха̄пи опаммасам̣санданам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.

пан̃чамаупама̄йам̣ па̄са̄доти дӣгхапа̄са̄до. уллитта̄валиттанти анто чева уллиттам̣ бахи ча авалиттам̣. пхуситаггал̣анти два̄раба̄ха̄хи саддхим̣ супихитакава̄т̣ам̣. гонакаттхатоти чатуран̇гула̄дхикаломена ка̄л̣акоджавена аттхато. пат̣икаттхатоти ун̣н̣а̄майена сетааттхаран̣ена аттхато. пат̣аликаттхатоти гханапуппхакена ун̣н̣а̄майааттхаран̣ена аттхато. кадалимигапаварапаччаттхаран̣оти кадалимигачаммамайена уттамапаччаттхаран̣ена аттхато. там̣ кира паччаттхаран̣ам̣ сетаваттхасса упари кадалимигачаммам̣ аттхаритва̄ сиббетва̄ каронти. сауттараччхадоти саха уттараччхадена, уттарибаддхена раттавита̄нена саддхинти аттхо. убхатолохитакӯпадха̄ноти сӣсӯпадха̄нан̃ча па̄дӯпадха̄нан̃ча̄ти паллан̇касса убхато т̣хапиталохитакӯпадха̄но. идха̄пи упама̄сам̣санданам̣ пуриманайенева ведитаббам̣.

айам̣ панеттха апарабха̄гайоджана̄, йатха̄ со пурисо магга̄рул̣хамева джа̄на̄ти ‘‘айам̣ етена маггена гантва̄ па̄са̄дам̣ а̄руйха кӯт̣а̄га̄рам̣ пависитва̄ паллан̇ке нисӣдиссати ва̄ нипаджджиссати ва̄’’ти, евамевам̣ бхагава̄ да̄на̄дӣсу пун̃н̃акирийаваттхӯсу йам̣кин̃чи кусалакаммам̣ а̄йӯхантам̣йева пуггалам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ имам̣ катва̄ девалоке ниббаттиссатӣ’’ти джа̄на̄ти. йатха̄ со пурисо апарабха̄ге там̣ па̄са̄дам̣ а̄руйха кӯт̣а̄га̄рам̣ пависитва̄ паллан̇ке нисиннам̣ ва̄ нипаннам̣ ва̄ екантасукхам̣ нирантарасукхам̣ веданам̣ ведайама̄нам̣ пассати, евамевам̣ бхагава̄ апарабха̄ге ‘‘со там̣ калйа̄н̣ам̣ катва̄ кухим̣ ниббатто’’ти а̄локам̣ вад̣д̣хетва̄ диббачаккхуна̄ олокенто девалоке ниббаттам̣ пассати, нанданавана̄дӣсу аччхара̄сан̇гхапаривутам̣ диббасампаттим̣ анубхавама̄нам̣.

н̃а̄н̣аппаватта̄ка̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄саваккхайава̄раван̣н̣ана̄

а̄саваккхайава̄ре ‘‘диббена чаккхуна̄’’ти аватва̄ ‘‘таменам̣ пасса̄мӣ’’ти вуттам̣. там̣ касма̄ти че? нийама̄бха̄ва̄. иман̃хи пуггалам̣ диббачаккхуна̄пи пассиссати, четопарийан̃а̄н̣ена̄пи джа̄ниссати, саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣енапи джа̄ниссатийева. екантасукха̄ ведана̄ти идам̣ кин̃ча̄пи девалокасукхена саддхим̣ бйан̃джанато екам̣, аттхато пана на̄на̄ хоти. девалокасукхан̃хи ра̄гапарил̣а̄ха̄дӣнам̣ аттхита̄йа на екантенева сукхам̣. нибба̄насукхам̣ пана саббапарил̣а̄ха̄нам̣ вӯпасама̄йа сабба̄ка̄рена екантасукхам̣. упама̄йампи ‘‘йатха̄ па̄са̄де екантасукха̄’’ти вуттам̣. там̣ маггапарил̣а̄хасса авӯпасантата̄йа чха̄таджджхаттата̄йа пипа̄са̄бхибхӯтата̄йа ча на екантамева сукхам̣. ванасан̣д̣е пана поккхаран̣ийам̣ оруйха раджоджалласса пава̄хитатта̄ маггадаратхасса вӯпасантата̄йа бхисамӯлакха̄данена чева мадхуродакапа̄нена ча кхуппипа̄са̄нам̣ винӣтата̄йа удакаса̄т̣акам̣ париваттетва̄ мат̣т̣хадукӯлам̣ нива̄сетва̄ тан̣д̣улаттхавикам̣ уссӣсаке катва̄ удакаса̄т̣акам̣ пӣл̣етва̄ хадайе т̣хапетва̄ мандамандена ча ва̄тена бӣджайама̄насса нипаннатта̄ сабба̄ка̄рена екантасукхам̣ хоти.

евамева кхоти еттха идам̣ опаммасам̣санданам̣ – поккхаран̣ӣ вийа хи арийамагго дат̣т̣хаббо. поккхаран̣имагго вийа пуббабха̄гапат̣ипада̄. магга̄рул̣хо вийа пат̣ипада̄саман̇гӣпуггало. чаккхума̄ пурисо вийа диббачаккху бхагава̄. ванасан̣д̣о вийа нибба̄нам̣. йатха̄ со пурисо магга̄рул̣хам̣ дисва̄ва джа̄на̄ти ‘‘айам̣ имина̄ маггена гантва̄ поккхаран̣ийам̣ нхатва̄ раман̣ӣйе ванасан̣д̣е руккхамӯле нисӣдиссати ва̄ нипаджджиссати ва̄’’ти, евамевам̣ бхагава̄ пат̣ипадам̣ пӯрентамева на̄марӯпам̣ париччхиндантамева паччайапариггахам̣ каронтамева лаккхан̣а̄рамман̣а̄йа випассана̄йа каммам̣ каронтамева джа̄на̄ти ‘‘айам̣ имам̣ пат̣ипадам̣ пӯретва̄ саббаа̄саве кхепетва̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттинти евам̣ вуттам̣ пхаласама̄паттим̣ упасампаджджа вихариссатӣ’’ти. йатха̄ со пурисо апарабха̄ге та̄йам̣ поккхаран̣ийам̣ нхатва̄ ванасан̣д̣ам̣ пависитва̄ нисиннам̣ ва̄ нипаннам̣ ва̄ екантасукхам̣ веданам̣ ведайама̄нам̣ пассати, евамева бхагава̄ апарабха̄ге там̣ пуггалам̣ пат̣ипадам̣ пӯретва̄ маггам̣ бха̄ветва̄ пхалам̣ саччхикатва̄ ниродхасайанаварагатам̣ нибба̄на̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ екантасукхам̣ веданам̣ ведайама̄нам̣ пассати.

а̄саваккхайава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

дуккарака̄рика̄дисуддхиван̣н̣ана̄

155. ‘‘абхиджа̄на̄ми кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, чатуран̇гасаманна̄гата’’нти идам̣ касма̄ а̄раддхам̣? па̄т̣ийеккам̣ анусандхивасена а̄раддхам̣. айам̣ кира сунаккхатто дуккарака̄рика̄йа суддхи хотӣти евам̣ ладдхико. атхасса бхагава̄ майа̄ екасмим̣ аттабха̄ве т̣хатва̄ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ дуккарам̣ катам̣, дуккарака̄рако на̄ма майа̄ садисо наттхи. дуккарака̄рена суддхийа̄ сати ахамева суддхо бхавеййанти дассетум̣ имам̣ десанам̣ а̄рабхи. апича айам̣ сунаккхатто дуккарака̄рика̄йа пасанно, со часса пасаннабха̄во, ‘‘аддаса̄ кхо, бхаггава, сунаккхатто личчхавипутто ачелам̣ кораккхаттийам̣ чатуккун̣д̣икам̣ чхама̄никин̣н̣ам̣ бхаккхасам̣ мукхена кха̄дантам̣ мукхена бхун̃джантам̣. дисва̄насса етадахоси ‘са̄дху рӯпо вата, бхо, айам̣ саман̣о чатуккун̣д̣ико чхама̄никин̣н̣ам̣ бхаккхасам̣ мукхенева кха̄дати, мукхенева бхун̃джатӣ’’’ти евама̄дина̄ па̄тхикасутте (дӣ. ни. 3.7) а̄гатанайена ведитаббо.

атха бхагава̄ айам̣ дуккарака̄рика̄йа пасанно, майа̄ ча етасмим̣ аттабха̄ве т̣хатва̄ чатуран̇гасаманна̄гатам̣ дуккарам̣ катам̣, дуккарака̄ре пасӣдантена̄пи анена майи пасӣдитаббам̣ сийа̄, сописса паса̄до майи наттхӣти дассенто имам̣ десанам̣ а̄рабхи.

татра брахмачарийанти да̄нампи веййа̄ваччампи сиккха̄падампи брахмавиха̄ра̄пи дхаммадесана̄пи метхунавиратипи сада̄расантосопи упосатхопи арийамаггопи сакаласа̄санампи аджджха̄сайопи вӣрийампи вуччати.

‘‘ким̣ те ватам̣ ким̣ пана брахмачарийам̣,

кисса сучин̣н̣асса айам̣ випа̄ко;

иддхӣ джутӣ балавӣрийӯпапатти,

идан̃ча те на̄га маха̄вима̄нам̣.

ахан̃ча бхарийа̄ ча мануссалоке,

саддха̄ убхо да̄напатӣ ахумха̄;

опа̄набхӯтам̣ ме гхарам̣ тада̄си,

сантаппита̄ саман̣абра̄хман̣а̄ ча.

там̣ ме ватам̣ там̣ пана брахмачарийам̣,

тасса сучин̣н̣асса айам̣ випа̄ко;

иддхӣ джутӣ балавӣрийӯпапатти,

идан̃ча ме дхӣра маха̄вима̄на’’нти. (джа̄. 2.22.1592, 1593, 1595) –

имасмин̃хи пун̣н̣акаджа̄таке да̄нам̣ брахмачарийанти вуттам̣.

‘‘кена па̄н̣и ка̄мададо, кена па̄н̣и мадхуссаво;

кена те брахмачарийена, пун̃н̃ам̣ па̄н̣имхи иджджхати.

тена па̄н̣и ка̄мададо, тена па̄н̣и мадхуссаво;

тена ме брахмачарийена, пун̃н̃ам̣ па̄н̣имхи иджджхатӣ’’ти. (пе. ва. 275) –

имасмим̣ ан̇курапетаваттхусмим̣ веййа̄ваччам̣ брахмачарийанти вуттам̣. ‘‘евам̣ кхо там̣, бхиккхаве, титтирийам̣ на̄ма брахмачарийам̣ ахосӣ’’ти (чӯл̣ава. 311) имасмим̣ титтираджа̄таке пан̃часиккха̄падам̣ брахмачарийанти вуттам̣. ‘‘там̣ кхо пана ме пан̃часикха брахмачарийам̣ нева ниббида̄йа на вира̄га̄йа на ниродха̄йа, йа̄вадева брахмалокӯпапаттийа̄’’ти (дӣ. ни. 2.329) имасмим̣ маха̄говиндасутте брахмавиха̄ра̄ брахмачарийанти вуттам̣. ‘‘екасмим̣ брахмачарийасмим̣, сахассам̣ маччуха̄йина’’нти (сам̣. ни. 1.184) еттха дхаммадесана̄ брахмачарийанти вутта̄. ‘‘паре абрахмача̄рӣ бхависсанти, майаметтха брахмача̄рӣ бхависса̄ма̄’’ти (ма. ни. 1.83) саллекхасутте метхунавирати брахмачарийанти вутта̄.

‘‘майан̃ча бхарийа̄ на̄тиккама̄ма,

амхе ча бхарийа̄ на̄тиккаманти;

ан̃н̃атра та̄хи брахмачарийам̣ чара̄ма,

тасма̄ хи амхам̣ дахара̄ на мӣйаре’’ти. (джа̄. 1.10.97) –

маха̄дхаммапа̄ладжа̄таке сада̄расантосо брахмачарийанти вутто.

‘‘хӣнена брахмачарийена, кхаттийе упападжджати;

маджджхимена ча деваттам̣, уттамена висуджджхатӣ’’ти. (джа̄. 1.8.75) –

евам̣ нимиджа̄таке аттадаманавасена като ат̣т̣хан̇гико упосатхо брахмачарийанти вутто. ‘‘идам̣ кхо пана ме, пан̃часикха, брахмачарийам̣ екантаниббида̄йа вира̄га̄йа…пе… айамева арийо ат̣т̣хан̇гико магго’’ти (дӣ. ни. 2.329) маха̄говиндасуттасмин̃н̃ева арийамагго брахмачарийанти вутто. ‘‘тайидам̣ брахмачарийам̣ иддхан̃чева пхӣтан̃ча виттха̄рикам̣ ба̄худжан̃н̃ам̣ путхубхӯтам̣ йа̄ва девамануссехи суппака̄сита’’нти (дӣ. ни. 3.174) па̄са̄дикасутте сиккхаттайасан̇гахам̣ са̄санам̣ брахмачарийанти вуттам̣.

‘‘апи атарама̄на̄нам̣, пхала̄са̄ва самиджджхати;

випаккабрахмачарийосми, евам̣ джа̄на̄хи га̄ман̣ӣ’’ти. (джа̄. 1.1.8) –

еттха аджджха̄сайо брахмачарийанти вутто. идха пана вӣрийам̣ брахмачарийанти адхиппетам̣. вӣрийабрахмачарийасса хи идамева суттам̣. тадетам̣ екасмим̣ аттабха̄ве чатуббидхасса дуккарасса кататта̄ чатуран̇гасаманна̄гатанти вуттам̣.

тапассӣ судам̣ хомӣти суданти нипа̄таматтам̣, тапанисситако хомӣти аттхо. параматапассӣти парамо тапассӣ, тапанисситака̄нам̣ уттамо. лӯкхо судам̣ хомӣти лӯкхо хоми. джегуччхӣти па̄паджегуччхико. павивитто судам̣ хомӣти павивитто ахам̣ хоми. татра̄ссу ме идам̣, са̄рипутта̄ти татра чатуран̇ге брахмачарийе идам̣ мама тапассита̄йа хоти, тапанисситакабха̄ве майхам̣ идам̣ ачелака̄дитапасситакаттам̣ хотӣти дассети.

таттха ачелакоти ниччело нагго. мутта̄ча̄роти висат̣т̣ха̄ча̄ро, учча̄ракамма̄дӣсу локийакулапутта̄ча̄рена вирахито, т̣хитакова учча̄рам̣ кароми, пасса̄вам̣ кароми, кха̄да̄ми бхун̃джа̄ми ча. хаттха̄палекханоти хаттхе пин̣д̣амхи т̣хите дживха̄йа хаттхам̣ апаликха̄ми, учча̄рам̣ ва̄ катва̄ хаттхасмин̃н̃ева дан̣д̣акасан̃н̃ӣ хутва̄ хаттхена апаликха̄мӣти дассети. те кира дан̣д̣акам̣ саттоти пан̃н̃апенти, тасма̄ тесам̣ пат̣ипадам̣ пӯренто евамака̄си. бхиккха̄гахан̣аттхам̣ ехи бхаддантети вутто на етӣти на ехибхаддантико. тена хи тит̣т̣ха бхаддантети вуттопи на тит̣т̣хатӣти на тит̣т̣хабхаддантико. тадубхайампи титтхийа̄ евам̣ етасса вачанам̣ катам̣ бхависсатӣти на каронти. ахампи евам̣ ака̄синти дассети. абхихат̣анти пуретарам̣ гахетва̄ а̄хат̣ам̣ бхиккхам̣. уддиссакатанти идам̣ тумхе уддисса катанти евам̣ а̄рочитабхиккхам̣. на нимантананти асукам̣ на̄ма кулам̣ ва̄ вӣтхим̣ ва̄ га̄мам̣ ва̄ пависеййа̄тха̄ти евам̣ нимантитабхиккхампи на са̄дийа̄ми на ган̣ха̄ми.

на кумбхимукха̄ти кумбхито уддхаритва̄ диййама̄нам̣ бхиккхам̣ на ган̣ха̄ми. на кал̣опимукха̄ти кал̣опӣти уккхали ва̄ паччхи ва̄. татопи на ган̣ха̄ми. касма̄? кумбхикал̣опийо мам̣ нисса̄йа кат̣аччхуна̄ паха̄рам̣ лабхантӣти. на ел̣акамантаранти умма̄рам̣ антарам̣ катва̄ диййама̄нам̣ на ган̣ха̄ми. касма̄? айам̣ мам̣ нисса̄йа антаракаран̣ам̣ лабхатӣти. дан̣д̣амусалесупи есева найо. на двиннанти двӣсу бхун̃джама̄несу екасмим̣ ут̣т̣ха̄йа денте на ган̣ха̄ми. касма̄? кабал̣антара̄йо хотӣти. на габбхинийа̄тиа̄дӣсу пана габбхинийа̄ куччхийам̣ да̄рако киламати, па̄йантийа̄ да̄ракасса кхӣрантара̄йо хоти, пурисантарагата̄йа ратиантара̄йо хотӣти на ган̣ха̄ми. на сам̣киттӣсӯти сам̣киттетва̄ катабхаттесу. дуббхиккхасамайе кира ачелакаса̄вака̄ ачелака̄нам̣ аттха̄йа тато тато тан̣д̣ула̄дӣни сама̄дапетва̄ бхаттам̣ пачанти. уккат̣т̣ха̄челако татопи на пат̣игган̣ха̄ти.

на йаттха са̄ти йаттха сунакхо пин̣д̣ам̣ лабхисса̄мӣти упат̣т̣хито хоти, таттха тасса адатва̄ а̄хат̣ам̣ на ган̣ха̄ми. касма̄? етасса пин̣д̣антара̄йо хотӣти. сан̣д̣асан̣д̣ача̄ринӣти самӯхасамӯхача̄ринӣ, саче хи ачелакам̣ дисва̄ имасса бхиккхам̣ дасса̄ма̄ти ма̄нусака̄ бхаттагехам̣ пависанти. тесу ча пависантесу кал̣опимукха̄дӣсу нилӣна̄ маккхика̄ уппатитва̄ сан̣д̣асан̣д̣а̄ чаранти. тато а̄хат̣ам̣ бхиккхам̣ на ган̣ха̄ми. касма̄? мам̣ нисса̄йа маккхика̄нам̣ гочарантара̄йо джа̄тоти, ахампи татха̄ ака̄сим̣. на тхусодаканти саббасассасамбха̄рехи катам̣ лон̣асовӣракам̣. еттха ча сура̄па̄намева са̄ваджджам̣, айам̣ пана саббесупи са̄ваджджасан̃н̃ӣ.

ека̄га̄рикоти йо екасмин̃н̃ева гехе бхиккхам̣ лабхитва̄ ниваттати. ека̄лопикоти йо екенева а̄лопена йа̄пети. два̄га̄рика̄дӣсупи есева найо. екисса̄пи даттийа̄ти ека̄йа даттийа̄. датти на̄ма ека̄ кхуддакапа̄ти хоти, йаттха аггабхиккхам̣ паккхипитва̄ т̣хапенти. ека̄хиканти екадивасантарикам̣. аддхама̄сиканти аддхама̄сантарикам̣. парийа̄йабхаттабходжананти ва̄рабхаттабходжанам̣. ека̄хава̄рена двӣхава̄рена сатта̄хава̄рена ад̣д̣хама̄сава̄рена̄ти евам̣ дивасава̄рена а̄бхатам̣ бхаттабходжанам̣.

са̄кабхаккхоти алласа̄кабхаккхо. са̄ма̄кабхаккхоти са̄ма̄катан̣д̣улабхаккхо. нӣва̄ра̄дӣсу нӣва̄ра̄ на̄ма та̄ва аран̃н̃е сайам̣джа̄тавӣхиджа̄ти. даддуланти чаммака̄рехи чаммам̣ ликхитва̄ чхад̣д̣итакасат̣ам̣. хат̣ам̣ вуччати силесопи сева̄лопи кан̣ика̄ра̄дируккханиййа̄сопи. кан̣анти кун̣д̣акам̣. а̄ча̄моти бхаттауккхалика̄йа лагго джха̄маодано, там̣ чхад̣д̣итат̣т̣ха̄не гахетва̄ кха̄дати. ‘‘оданакан̃джийа’’нтипи ваданти. пин̃н̃а̄ка̄дайо па̄кат̣а̄ ева. паваттапхалабходжӣти патитапхалабходжӣ.

са̄н̣а̄нӣти са̄н̣ава̄качол̣а̄ни. маса̄н̣а̄нӣти миссакачол̣а̄ни. чхавадусса̄нӣти матасарӣрато чхад̣д̣итаваттха̄ни. еракатин̣а̄дӣни ва̄ гантхетва̄ катанива̄сана̄ни. пам̣сукӯла̄нӣти патхавийам̣ чхад̣д̣итанантака̄ни. тирита̄нӣти руккхаттачаваттха̄ни. аджинанти аджинамигачаммам̣. аджинаккхипанти тадева маджджхе пха̄литам̣. сакхуракантипи ваданти. кусачӣранти кусатин̣ам̣ гантхетва̄ катачӣрам̣. ва̄качӣрапхалакачӣресупи есева найо. кесакамбаланти мануссакесехи катакамбалам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘йа̄ни ка̄ничи, бхиккхаве, танта̄вута̄нам̣ ваттха̄нам̣, кесакамбало тесам̣ пат̣икут̣т̣хо аккха̄йати. кесакамбало, бхиккхаве, сӣте сӣто, ун̣хе ун̣хо, дуббан̣н̣о дуггандхо дуккхасампхасо’’ти (а. ни. 3.138). ва̄лакамбаланти ассава̄ла̄дӣхи катакамбалам̣. улӯкапаккхаканти улӯкапатта̄ни гантхетва̄ катанива̄санам̣. уббхат̣т̣хакоти уддхам̣ т̣хитако. уккут̣икаппадха̄намануйуттоти уккут̣икавӣрийам̣ ануйутто, гаччхантопи уккут̣икова хутва̄ уппатитва̄ уппатитва̄ гаччхати. кан̣т̣ака̄пассайикоти айакан̣т̣аке ва̄ пакатикан̣т̣аке ва̄ бхӯмийам̣ кот̣т̣етва̄ таттха чаммам̣ аттхаритва̄ т̣ха̄начан̇кама̄дӣни каромӣти дассети. сеййанти сайантопи таттхева сеййам̣ каппеми. са̄йам̣ татийамасса̄ти са̄йататийакам̣. па̄то маджджханхике са̄йанти дивасасса тиккхаттум̣ па̄пам̣ пава̄хесса̄мӣти удакорохана̄нуйогам̣ ануйутто вихара̄мӣти дассети.

156. некавассаган̣иканти некавассаган̣асан̃джа̄там̣. раджоджалланти раджамалам̣, идам̣ аттано раджоджаллакаватасама̄да̄нака̄лам̣ сандха̄йа вадати. джегуччхисминти па̄паджигуччханабха̄ве. йа̄ва удакабиндумхипӣти йа̄ва удакатхевакепи мама дайа̄ паччупат̣т̣хита̄ хоти, ко пана ва̄до ан̃н̃есу саккхаракат̣халадан̣д̣акава̄лика̄дӣсу. те кира удакабиндум̣ ча ете ча саккхаракат̣хала̄дайо кхуддакапа̄н̣а̄ти пан̃н̃апенти. тена̄ха ‘‘йа̄ва удакабиндумхипи ме дайа̄ паччупат̣т̣хита̄ хотӣ’’ти. удакабиндумпи на хана̄ми на вина̄семи, ким̣ ка̄ран̣а̄. ма̄хам̣ кхуддаке па̄н̣е висамагате сан̇гха̄там̣ а̄па̄десинти. ниннатхалатин̣аггаруккхаса̄кха̄дӣсу висамат̣т̣ха̄не гате удакабиндусан̇кха̄те кхуддакапа̄н̣е сан̇гха̄там̣ вадхам̣ ма̄ а̄па̄десинти. етаматтхам̣ ‘‘сатова абхиккама̄мӣ’’ти дассети. ачелакесу кира бхӯмим̣ аккантака̄лато пабхути сӣлава̄ на̄ма наттхи. бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханта̄пи дуссӣла̄ва хутва̄ гаччханти, упат̣т̣ха̄ка̄нам̣ гехе бхун̃джанта̄пи дуссӣла̄ва хутва̄ бхун̃джанти. а̄гаччханта̄пи дуссӣла̄ва хутва̄ а̄гаччханти. йада̄ пана морапин̃чхена пхалакам̣ саммаджджитва̄ сӣлам̣ адхит̣т̣ха̄йа нисӣданти, тада̄ сӣлаванта̄ на̄ма хонти.

ванакаммиканти кандамӯлапхала̄пхала̄дӣнам̣ аттха̄йа ване вичарантам̣. ванена вананти ванато ванам̣, еса найо саббаттха. сам̣пата̄мӣти гаччха̄ми. а̄ран̃н̃акоти аран̃н̃е джа̄тавуддхо, идам̣ аттано а̄джӣвакака̄лам̣ сандха̄йа вадати. бодхисатто кира па̄сан̣д̣апаригган̣хан̣аттха̄йа там̣ паббаджджам̣ паббаджи, нираттхакабха̄вам̣ пана н̃атва̄пи на уппаббаджджито, бодхисатта̄ хи йам̣ йам̣ т̣ха̄нам̣ упенти, тато аниваттитадхамма̄ хонти, паббаджитва̄ пана ма̄ мам̣ кочи аддаса̄ти татова аран̃н̃ам̣ павит̣т̣хо. тенева̄ха ‘‘ма̄ мам̣ те аддасам̣су ахан̃ча ма̄ те аддаса’’нти.

гот̣т̣ха̄ти говаджа̄. пат̣т̣хитага̄воти никкхантага̄во. таттха чатуккун̣д̣икоти ванантейева т̣хито гопа̄лака̄нам̣ га̄вӣхи саддхим̣ апагатабха̄вам̣ дисва̄ две хаттхе две ча джан̣н̣ука̄ни бхӯмийам̣ т̣хапетва̄ евам̣ чатуккун̣д̣ико упасан̇камитва̄ти аттхо. та̄ни судам̣ а̄ха̄ремӣти махаллакаваччхака̄нам̣ гомайа̄ни касат̣а̄ни нироджа̄ни хонти, тасма̄ та̄ни ваджджетва̄ йа̄ни тарун̣аваччхака̄нам̣ кхӣрапа̄ненева вад̣д̣ханта̄нам̣ саоджа̄ни гомайа̄ни та̄ни куччхипӯрам̣ кха̄дитва̄ пуна ванасан̣д̣амева пависати. там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘та̄ни судам̣ а̄ха̄ремӣ’’ти. йа̄вакӣван̃ча мети йаттакам̣ ка̄лам̣ мама сакам̣ муттакарӣсам̣ апариккхӣн̣ам̣ хоти. йа̄ва ме два̄равал̣ан̃джо паваттиттха, та̄ва тадева а̄ха̄ремӣти аттхо. ка̄ле пана гаччханте гаччханте париккхӣн̣амам̣салохито упаччхиннадва̄равал̣ан̃джо ваччхака̄нам̣ гомайа̄ни а̄ха̄реми. маха̄викат̣абходжанасминти маханте викат̣абходжане, апакатибходжанети аттхо.

157. татра̄ссудам̣, са̄рипутта, бхим̣санакасса ванасан̣д̣асса бхим̣санакатасмим̣ хотӣти. татра̄ти пуримавачана̄пеккханам̣. суданти падапӯран̣аматте нипа̄то. са̄рипутта̄ти а̄лапанам̣. айам̣ панеттха аттхайоджана̄ – татра̄ти йам̣ вуттам̣ ан̃н̃атарам̣ бхим̣санакам̣ ванасан̣д̣анти, татра йо со бхим̣санако ванасан̣д̣о вутто, тасса бхим̣санакасса ванасан̣д̣асса бхим̣санакатасмим̣ хоти, бхим̣санакакирийа̄йа хотӣти аттхо. ким̣ хоти? идам̣ хоти, йо кочи авӣтара̄го…пе… лома̄ни хам̣сантӣти.

атха ва̄ татра̄ти са̄миаттхе бхуммам̣. су ити нипа̄то. ким̣ су на̄ма те бхонто саман̣абра̄хман̣а̄тиа̄дӣсу вийа. иданти адхиппетаматтхам̣ паччаккхам̣ вийа катва̄ дассанавачанам̣. суданти су идам̣, сандхивасена ика̄ралопо ведитаббо. чаккхундрийам̣ иттхиндрийам̣ анан̃н̃а̄тан̃н̃асса̄мӣтиндрийам̣ ким̣ сӯдхавиттантиа̄дӣсу вийа. айам̣ панеттха аттхайоджана̄, тасса, са̄рипутта, бхим̣санакасса ванасан̣д̣асса бхим̣санакатасмим̣ идам̣су хотӣти. бхим̣санакатасминти бхим̣санакабха̄вети аттхо. екасса така̄расса лопо дат̣т̣хаббо. ‘‘бхим̣санакаттасми’’нтийева ва̄ па̄т̣хо, бхим̣санаката̄йа ити ва̄ ваттаббе лин̇гавипалла̄со като, нимиттаттхе четам̣ бхуммавачанам̣. тасма̄ евам̣ самбандхо ведитаббо, бхим̣санакабха̄ве идам̣су хоти, бхим̣санакабха̄ванимиттам̣ бхим̣санакабха̄вахету, бхим̣санакабха̄вапаччайа̄ идам̣су хоти. йо кочи авӣтара̄го там̣ ванасан̣д̣ам̣ пависати. йебхуййена лома̄ни хам̣санти бахутара̄ни лома̄ни хам̣санти, уддхам̣ мукха̄ни сӯчисадиса̄ни кан̣т̣акасадиса̄ни ча хутва̄ тит̣т̣ханти, аппа̄ни на хам̣санти, бахутара̄нам̣ ва̄ сатта̄нам̣ хам̣санти, аппака̄нам̣ атисӯрапуриса̄нам̣ на хам̣сантӣти.

антарат̣т̣хака̄ти ма̄гхама̄сасса аваса̄не чатассо, пхаггун̣ама̄сасса а̄димхи чатассоти евам̣ убхиннам̣ антаре ат̣т̣харатти. аббхока̄сети маха̄сатто химапа̄тасамайе раттим̣ аббхока̄се вихарати, атхасса ломакӯпесу а̄вутамутта̄ вийа химабиндӯни тит̣т̣ханти, сарӣрам̣ сетадукӯлапа̄рутам̣ вийа хоти. дива̄ ванасан̣д̣ети дива̄ химабиндӯсу сӯрийа̄тапасампхассена вигатесу асса̄сопи бхавеййа, айам̣ пана сӯрийе уггаччхантейева ванасан̣д̣ам̣ пависати, татра̄писса сӯрийа̄тапена паггхарантам̣ химам̣ сарӣрейева патати. дива̄ аббхока̄се вихара̄ми раттим̣ ванасан̣д̣ети гимхака̄ле киреса дива̄ аббхока̄се виха̄си, тенасса каччхехи седадха̄ра̄ муччим̣су, раттим̣ асса̄со бхавеййа, айам̣ пана сӯрийе аттхам̣ гаччхантейева ванасан̣д̣ам̣ пависати. атхасса дива̄ гахитаусме ванасан̣д̣е ан̇га̄рака̄суйам̣ паккхитто вийа аттабха̄во паридайхиттха. аначчхарийа̄ти ануаччхарийа̄. пат̣ибха̄сӣти упат̣т̣ха̄си.

сотаттоти дива̄ а̄тапена раттим̣ ванаусма̄йа сутатто. сосинноти раттим̣ химена дива̄ химодакена сут̣т̣ху тинто. бхим̣санакети бхайаджанаке. нагготи ниччело. нива̄санапа̄рупане хи сати сӣтам̣ ва̄ ун̣хам̣ ва̄ на атиба̄дхеййа, тампи ме наттхӣти дассети. на чаггима̄синоти аггимпи на упагато. есана̄пасутоти суддхиесанаттха̄йа пасуто, пайутто. мунӣти, тада̄ атта̄нам̣ мунӣти катва̄ катхети.

чхават̣т̣хика̄нӣти упад̣д̣хадад̣д̣ха̄ни ат̣т̣хӣни. упадха̄йа̄ти йатха̄ сӣсӯпадха̄нан̃ча па̄дӯпадха̄нан̃ча пан̃н̃а̄йати, евам̣ сантхаритва̄ таттха сеййам̣ каппемӣти дассети. га̄ман̣д̣ала̄ти гопа̄лада̄рака̄. те кира бодхисаттасса сантикам̣ гантва̄, сумедха, твам̣ имасмим̣ т̣ха̄не касма̄ нисинно, катхехӣти ваданти. бодхисатто адхомукхо нисӣдати, на катхети. атха нам̣ те акатхетум̣ на дасса̄ма̄ти парива̄ретва̄ от̣т̣хубханти сарӣре кхел̣ам̣ па̄тенти. бодхисатто евампи на катхети. атха нам̣ твам̣ на катхесӣти омуттенти пасса̄вамасса упари виссадждженти. бодхисатто евампи на катхетийева. тато нам̣ катхехи катхехӣти пам̣сукена окиранти. бодхисатто евампи на катхетийева. атхасса на катхесӣти дан̣д̣акасала̄ка̄ гахетва̄ кан̣н̣асотесу павесенти. бодхисатто дуккха̄ тибба̄ кат̣ука̄ ведана̄ адхива̄сенто кассачи кин̃чи на карисса̄мӣти матако вийа аччхати. тена̄ха ‘‘на кхо пана̄хам̣, са̄рипутта, абхиджа̄на̄ми тесу па̄пакам̣ читтам̣ уппа̄дета̄’’ти. на майа̄ тесу па̄пакам̣ читтампи уппа̄дитанти аттхо. упеккха̄виха̄расмим̣ хотӣти упеккха̄виха̄ро хоти. виха̄ро ева хи виха̄расминти вутто. тенева ча ‘‘идам̣су ме’’ти еттха̄пи айам̣су мети евам̣ аттхо ведитаббо. имина̄ найена ан̃н̃а̄нипи еварӯпа̄ни пада̄ни ведитабба̄ни. имина̄ ито еканавутикаппе пӯритам̣ упеккха̄виха̄рам̣ дассети. йам̣ сандха̄йа̄ха –

‘‘сукхапатто на раджджа̄ми, дуккхе на хоми думмано;

саббаттха тулито хоми, еса̄ ме упеккха̄па̄рамӣ’’ти.

дуккарака̄рика̄дисуддхиван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

а̄ха̄расуддхиван̣н̣ана̄

158. а̄ха̄рена суддхӣти кола̄дина̄ екаччена париттакаа̄ха̄рена сакка̄ суджджхитунти евам̣дит̣т̣хино хонти. евама̄хам̣сӯти евам̣ ваданти. колехӣти падарехи. колодаканти кола̄ни маддитва̄ катапа̄накам̣. колавикатинти коласа̄л̣аваколапӯваколагул̣а̄диколавика̄рам̣. етапарамоти етам̣ пама̄н̣ам̣ парамам̣ асса̄ти етапарамо. тада̄ еканавутикаппаматтхаке пана на белувапакката̄лапаккапама̄н̣о коло хоти, йам̣ етарахи коласса пама̄н̣ам̣, еттакова хотӣти аттхо.

159. адхиматтакасима̄нанти ативийа кисабха̄вам̣. а̄сӣтикапабба̄ни ва̄ ка̄л̣апабба̄ни ва̄ти йатха̄ а̄сӣтикаваллийа̄ ва̄ ка̄л̣аваллийа̄ ва̄ сандхит̣т̣ха̄несу мила̄йитва̄ маджджхе уннатунната̄ни хонти, евам̣ майхам̣ ан̇гапаччан̇га̄ни хонтӣти дассети. от̣т̣хападанти йатха̄ от̣т̣хасса падам̣ маджджхе гамбхӣрам̣ хоти, евамевам̣ бодхисаттасса мила̄те мам̣салохите ваччадва̄расса антопавит̣т̣хатта̄ а̄нисадам̣ маджджхе гамбхӣрам̣ хоти. атхасса бхӯмийам̣ нисиннат̣т̣ха̄нам̣ сарапон̇кхена аккантам̣ вийа маджджхе уннатам̣ хоти. ват̣т̣ана̄вал̣ӣти йатха̄ раджджуйа̄ а̄вунитва̄ ката̄ ват̣т̣ана̄вал̣ӣ ват̣т̣ана̄нам̣ антарантара̄ нинна̄ хоти, ват̣т̣анат̣т̣ха̄несу унната̄, евам̣ пит̣т̣хикан̣т̣ако унната̄ванато хоти, джараса̄ла̄йа гопа̄насийоти джин̣н̣аса̄ла̄йа гопа̄насийо, та̄ вам̣сато муччитва̄ ман̣д̣але патит̣т̣хаханти, ман̣д̣алато муччитва̄ бхӯмийанти; евам̣ ека̄ упари хоти, ека̄ хет̣т̣ха̄ти олуггавилугга̄ бхаванти. бодхисаттасса пана на евам̣ пха̄сул̣ийо, тасса хи лохите чхинне мам̣се мила̄те пха̄сул̣антарехи чамма̄ни хет̣т̣ха̄ отин̣н̣а̄ни, там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣.

оккха̄йика̄ти хет̣т̣ха̄ анупавит̣т̣ха̄. тасса кира лохите чхинне мам̣се мила̄те аккхиа̄ва̄т̣ака̄ маттхалун̇гам̣ а̄хачча ат̣т̣хам̣су, тенасса еварӯпа̄ аккхита̄рака̄ ахесум̣. а̄макаччхинноти атитарун̣ака̄ле чхинно, со хи ва̄та̄тапена сам̣пхусати чева мила̄йати ча. йа̄вассу ме, са̄рипутта̄ти, са̄рипутта, майхам̣ удараччхави йа̄ва пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄ хоти. атха ва̄ йа̄вассу ме, са̄рипутта, бха̄рийабха̄рийа̄ ахоси дуккарака̄рика̄, майхам̣ удараччхави йа̄ва пит̣т̣хикан̣т̣акам̣ аллӣна̄ ахосӣти еваметтха самбандхо ведитаббо. пит̣т̣хикан̣т̣акам̣йева паригган̣ха̄мӣти сахаудараччхавим̣ ган̣ха̄ми. удараччхавим̣йева паригган̣ха̄мӣти сахапит̣т̣хикан̣т̣акам̣ ган̣ха̄ми. авакуджджо папата̄мӣти тасса хи учча̄рапасса̄ваттха̄йа нисиннасса пасса̄во нева никкхамати, ваччам̣ пана екам̣ две кат̣акат̣т̣химаттам̣ никкхамати. балавадуккхам̣ уппа̄дети. сарӣрато седа̄ муччанти, таттхева авакуджджо бхӯмийам̣ патати. тена̄ха ‘‘авакуджджо папата̄мӣ’’ти. тамева ка̄йанти там̣ еканавутикаппаматтхаке ка̄йам̣. маха̄саччакасутте пана паччхимабхавикака̄йам̣ сандха̄йа имамева ка̄йанти а̄ха. пӯтимӯла̄нӣти мам̣се ва̄ лохите ва̄ сати тит̣т̣ханти. тасса пана абха̄ве чаммакхан̣д̣е лома̄ни вийа хаттхейева лагганти, там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘пӯтимӯла̄ни лома̄ни ка̄йасма̄ патантӣ’’ти.

аламарийан̃а̄н̣адассанависесанти арийабха̄вам̣ ка̄тум̣ саматтхам̣ локуттарамаггам̣. имисса̄йева арийа̄йа пан̃н̃а̄йа̄ти випассана̄пан̃н̃а̄йа анадхигама̄. йа̄йам̣ арийа̄ти йа̄ айам̣ маггапан̃н̃а̄ адхигата̄. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ етарахи випассана̄пан̃н̃а̄йа адхигататта̄ маггапан̃н̃а̄ адхигата̄, евам̣ еканавутикаппаматтхаке випассана̄пан̃н̃а̄йа анадхигататта̄ локуттарамаггапан̃н̃ам̣ на̄дхигатосмӣти, маджджхимабха̄н̣акаттхера̄ пана̄ху, имисса̄йева̄ти вуттапан̃н̃а̄пи йа̄йам̣ арийа̄ти вуттапан̃н̃а̄пи маггапан̃н̃а̄йева. атха не бхиккхӯ а̄хам̣су ‘‘евам̣ санте маггасса анадхигататта̄ маггам̣ на̄дхигатосмӣти идам̣ вуттам̣ хоти, бханте’’ти. а̄вусо, кин̃ча̄пи дӣпетум̣ на саккоми, двепи пана маггапан̃н̃а̄йева̄ти, етадева четтха йуттам̣. итаратха̄ хи йа̄ айанти ниддесо ананурӯпо сийа̄.

а̄ха̄расуддхиван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

сам̣са̄расуддхиа̄диван̣н̣ана̄

160. сам̣са̄рена суддхӣти бахукам̣ сам̣саритва̄ суджджхантӣти ваданти. упапаттийа̄ суддхӣти бахукам̣ упападжджитва̄ суджджхантӣти ваданти. а̄ва̄сена суддхӣти бахӯсу т̣ха̄несу васитва̄ суджджхантӣти ваданти. тӣсупи т̣ха̄несу сам̣саран̣акавасена сам̣са̄ро. упападжджанакавасена упапатти. васанакавасена а̄ва̄соти кхандха̄йева вутта̄. йан̃н̃ена̄ти бахуйа̄ге йаджитва̄ суджджхантӣти ваданти. муддха̄васиттена̄ти тӣхи сан̇кхехи кхаттийа̄бхисекена муддхани абхиситтена. аггипа̄ричарийа̄йа̄ти бахуаггипаричаран̣ена суджджхантӣти ваданти.

161. дахароти тарун̣о. йува̄ти йоббанена саманна̄гато. сусука̄л̣акесоти сут̣т̣ху ка̄л̣акесо. бхадрена йоббанена саманна̄гатоти имина̄сса йена йоббанена саманна̄гато йува̄, там̣ йоббанам̣ бхаддам̣ ладдхаканти дассети. пат̣хамена вайаса̄ти пат̣хамавайо на̄ма теттим̣са васса̄ни, тена саманна̄гатоти аттхо, пан̃н̃а̄веййаттийена̄ти пан̃н̃а̄веййаттибха̄вена. джин̣н̣оти джара̄джин̣н̣о. вуддхоти вад̣д̣хитва̄ т̣хитаан̇гапаччан̇го. махаллакоти джа̄тимахаллако. аддхагатоти бахуаддха̄нам̣ гато чирака̄ла̄тикканто. вайо ануппаттоти вассасатасса татийакот̣т̣ха̄сам̣ паччхимавайам̣ ануппатто. а̄сӣтико ме вайо ваттатӣти имам̣ кира суттам̣ бхагава̄ паринибба̄насам̣ваччхаре катхеси. тасма̄ евама̄ха. парама̄йа̄ти уттама̄йа. сатийа̄тиа̄дӣсу падасатампи падасахассампи вадантассева гахан̣асаматтхата̄ сати на̄ма. тадева а̄дха̄ран̣аупанибандханасаматтхата̄ гати на̄ма. евам̣ гахитам̣ дха̄ритам̣ саджджха̄йам̣ ка̄тум̣ саматтхавӣрийам̣ дхити на̄ма. тасса аттхан̃ча ка̄ран̣ан̃ча дассанасаматтхата̄ пан̃н̃а̄веййаттийам̣ на̄ма.

дал̣хадхамма̄ дхануггахоти дал̣хам̣ дханум̣ гахетва̄ т̣хито исса̄со. дал̣хадхану на̄ма двисахассатха̄мам̣ вуччати, двисахассатха̄мам̣ на̄ма йасса а̄ропитасса джийа̄баддхо лохасӣса̄дӣнам̣ бха̄ро дан̣д̣е гахетва̄ йа̄ва кан̣д̣аппама̄н̣а̄ уккхиттасса патхавито муччати. сиккхитоти даса два̄даса васса̄ни а̄чарийакуле уггахитасиппо. катахаттхоти кочи сиппамева угган̣ха̄ти. катахаттхо на хоти, айам̣ пана катахаттхо чин̣н̣авасӣбха̄во. катӯпа̄саноти ра̄джакула̄дӣсу дасситасиппо. лахукена асанена̄ти анто сусирам̣ катва̄ тӯла̄дӣни пӯретва̄ катала̄кха̄парикаммена саллахукакан̣д̣ена. евам̣ катан̃хи екаусабхага̄мӣ две усабха̄ни гаччхати, ат̣т̣хаусабхага̄мӣ сол̣асаусабха̄ни гаччхати. аппакасирена̄ти нидуккхена. атипа̄теййа̄ти атиккамеййа. евам̣ адхиматтасатимантоти йатха̄ со дхануггахо там̣ видаттхичатуран̇гулачха̄йам̣ сӣгхам̣ ева атиккамети, евам̣ падасатампи падасахассампи уггахетум̣ упадха̄ретум̣ саджджха̄йитум̣ аттхака̄ран̣а̄ни ча упапариккхитум̣ саматтха̄ти аттхо. ан̃н̃атра аситапӣтакха̄йитаса̄йита̄ти аситапӣта̄дӣни хи бхагавата̄пи ка̄табба̄ни хонти, бхиккхӯхипи. тасма̄ тесам̣ каран̣аматтака̄лам̣ т̣хапетва̄ти дассети.

апарийа̄динна̄йева̄ти апариккхӣн̣а̄йева. саче хи еко бхиккху ка̄йа̄нупассанам̣ пуччхати, ан̃н̃о ведана̄нупассанам̣, ан̃н̃о читта̄нупассанам̣, аййо дхамма̄нупассанам̣. имина̄ пут̣т̣хам̣ ахам̣ пуччхисса̄мӣти еко екам̣ на олокети. евам̣ сантепи тесам̣ ва̄ро пан̃н̃а̄йати. евам̣ буддха̄нам̣ пана ва̄ро на пан̃н̃а̄йати, видаттхичатуран̇гулачха̄йам̣ атиккамато пуретарам̣йева бхагава̄ чуддасавидхена ка̄йа̄нупассанам̣, нававидхена ведана̄нупассанам̣, сол̣асавидхена читта̄нупассанам̣, пан̃чавидхена дхамма̄нупассанам̣ катхети. тит̣т̣ханту ва̄ та̄ва ете чатта̄ро. саче хи ан̃н̃е чатта̄ро саммаппадха̄несу, ан̃н̃е иддхипа̄десу, ан̃н̃е пан̃ча индрийесу, ан̃н̃е пан̃ча балесу, ан̃н̃е сатта боджджхан̇гесу, ан̃н̃е ат̣т̣ха магган̇гесу пан̃хам̣ пуччхеййум̣, тампи бхагава̄ катхеййа. тит̣т̣ханту ва̄ ете ат̣т̣ха. саче ан̃н̃е саттатим̣са джана̄ бодхипаккхийесу пан̃хам̣ пуччхеййум̣, тампи бхагава̄ та̄вадева катхеййа. касма̄? йа̄вата̄ хи локийамаха̄джана̄ екам̣ падам̣ катхенти. та̄ва а̄нандаттхеро ат̣т̣ха пада̄ни катхети. а̄нандаттхере пана екам̣ падам̣ катхентейева бхагава̄ сол̣асапада̄ни катхети. касма̄? бхагавато хи дживха̄ мудука̄ данта̄варан̣ам̣ супхуситам̣ вачанам̣ агалитам̣ бхаван̇гапарива̄со лахуко. тена̄ха ‘‘апарийа̄динна̄йевасса, са̄рипутта, татха̄гатасса дхаммадесана̄’’ти.

таттха дхаммадасена̄ти тантит̣хапана̄. дхаммападабйан̃джананти па̄л̣ийа̄ падабйан̃джанам̣, тасса тасса аттхасса бйан̃джанакам̣ аккхарам̣. пан̃хапат̣ибха̄нанти пан̃хабйа̄каран̣ам̣. имина̄ ким̣ дассети? татха̄гато пуббе дахарака̄ле аккхара̄ни сампин̣д̣етва̄ падам̣ ваттум̣ саккоти, пада̄ни сампин̣д̣етва̄ га̄тхам̣ ваттум̣ саккоти, чатуаккхарехи ва̄ ат̣т̣хааккхарехи ва̄ сол̣асааккхарехи ва̄ падехи йутта̄йа га̄тха̄йа аттхам̣ ваттум̣ саккоти. ида̄ни пана махаллакака̄ле аккхара̄ни сампин̣д̣етва̄ падам̣ ва̄, пада̄ни сампин̣д̣етва̄ га̄тхам̣ ва̄, га̄тха̄йа аттхам̣ ва̄ ваттум̣ на саккотӣти евам̣ наттхи. дахарака̄ле ча махаллакака̄ле ча саббаметам̣ татха̄гатасса апарийа̄диннамева̄ти имам̣ дассети. ман̃чакена чепи манти идам̣ буддхабаладӣпанаттхамева парикаппетва̄ а̄ха. дасабалам̣ пана ман̃чаке а̄ропетва̄ га̄манигамара̄джадха̄нийо парихаран̣ака̄ло на̄ма наттхи. татха̄гата̄ хи пан̃чаме а̄йукот̣т̣ха̄се кхан̣д̣ичча̄дӣхи анабхибхӯта̄ суван̣н̣аван̣н̣асарӣрасса веван̣н̣ийе анануппатте деваманусса̄нам̣ пийамана̄пака̄лейева паринибба̄йанти.

162. на̄гасама̄лоти тасса тхерасса на̄мам̣. пат̣хамабодхийан̃хи вӣсативассаббхантаре упава̄нана̄гитамегхийаттхера̄ вийа айампи бхагавато упат̣т̣ха̄ко ахоси. бӣджайама̄ноти мандамандена та̄лаван̣т̣ава̄тена бхагавато утусукхам̣ самут̣т̣ха̄пайама̄но. етадавоча̄ти сакаласуттантам̣ сутва̄ бхагавато пуббачаритам̣ дуккарака̄ракам̣ а̄гамма пасанно етам̣ ‘‘аччхарийам̣ бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. таттха аччхарам̣ пахаритум̣ йуттанти аччхарийам̣. абхӯтапуббам̣ бхӯтанти аббхутам̣. убхайенапи аттано вимхайамева дӣпети. ко на̄мо айам̣ бхантети идам̣ бхаддако вата̄йам̣ дхаммапарийа̄йо, хандасса бхагавантам̣ а̄йа̄читва̄ на̄мам̣ ган̣ха̄пемӣти адхиппа̄йена а̄ха. атхасса бхагава̄ на̄мам̣ ган̣ханто тасма̄ тиха твантиа̄дима̄ха. тассаттхо, йасма̄ идам̣ суттам̣ сутва̄ тава лома̄ни хат̣т̣ха̄ни, тасма̄ тиха твам̣, на̄гасама̄ла, имам̣ дхаммапарийа̄йам̣ ‘‘ломахам̣сана парийа̄йо’’твева нам̣ дха̄рехӣти.

сам̣са̄расуддхиа̄диван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

маха̄сӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.