1. чӯл̣асӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄

139. евам̣ ме сутанти чӯл̣асӣхана̄дасуттам̣. йасма̄ панасса аттхуппаттико никкхепо, тасма̄ там̣ дассетва̄ часса анупуббападаван̣н̣анам̣ карисса̄ма. катара̄йа панидам̣ аттхуппаттийа̄ никкхиттанти? ла̄бхасакка̄рапаччайа̄ титтхийапаридевите. бхагавато кира дхаммада̄йа̄дасутте вуттанайена маха̄ла̄бхасакка̄ро уппаджджи. чатуппама̄н̣ико хи айам̣ локасаннива̄со, рӯпаппама̄н̣о рӯпаппасанно, гхосаппама̄н̣о гхосаппасанно, лӯкхаппама̄н̣о лӯкхаппасанно, дхаммаппама̄н̣о дхаммаппасанноти имесам̣ пуггала̄нам̣ васена чатудха̄ т̣хито.

тесам̣ идам̣ на̄на̄каран̣ам̣ – катамо ча пуггало рӯпаппама̄н̣о рӯпаппасанно? идхекаччо пуггало а̄рохам̣ ва̄ пасситва̄ парин̣а̄хам̣ ва̄ пасситва̄ сан̣т̣ха̄нам̣ ва̄ пасситва̄ па̄рипӯрим̣ ва̄ пасситва̄ таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало рӯпаппама̄н̣о рӯпаппасанно.

катамо ча пуггало гхосаппама̄н̣о гхосаппасанно? идхекаччо пуггало параван̣н̣ана̄йа паратхомана̄йа парапасам̣сана̄йа параван̣н̣аха̄рика̄йа, таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало гхосаппама̄н̣о гхосаппасанно.

катамо ча пуггало лӯкхаппама̄н̣о лӯкхаппасанно? идхекаччо пуггало чӣваралӯкхам̣ ва̄ пасситва̄ патталӯкхам̣ ва̄ пасситва̄, сена̄саналӯкхам̣ ва̄ пасситва̄ вивидхам̣ ва̄ дуккарака̄рикам̣ пасситва̄ таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало лӯкхаппама̄н̣о лӯкхаппасанно.

катамо ча пуггало дхаммаппама̄н̣о дхаммаппасанно? идхекаччо пуггало сӣлам̣ ва̄ пасситва̄ сама̄дхим̣ ва̄ пасситва̄ пан̃н̃ам̣ ва̄ пасситва̄ таттха пама̄н̣ам̣ гахетва̄ паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати пуггало дхаммаппама̄н̣о дхаммаппасанноти.

имесу чатӯсу пуггалесу рӯпаппама̄н̣опи бхагавато а̄рохапарин̣а̄хасан̣т̣ха̄напа̄рипӯриван̣н̣апоккхаратам̣, асӣтианубйан̃джанаппат̣иман̣д̣итатта̄ на̄на̄ратанавичиттамива суван̣н̣амаха̄пат̣ам̣, дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣асама̄кин̣н̣ата̄йа та̄ра̄ган̣асамуджджалам̣ вийа гаганаталам̣ саббапха̄липхуллам̣ вийа ча йоджанасатуббедхам̣ па̄риччхаттакам̣ ат̣т̣ха̄расаратануббедхам̣ бйа̄маппабха̄париккхепам̣ сассирикам̣ анопамасарӣрам̣ дисва̄ самма̄самбуддхейева пасӣдати.

гхосаппама̄н̣опи, бхагавата̄ каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни даса па̄рамийо даса упапа̄рамийо даса параматтхапа̄рамийо пӯрита̄ ан̇гапаричча̄го путтада̄рапаричча̄го, раджджапаричча̄го аттапаричча̄го найанапаричча̄го ча катотиа̄дина̄ найена паваттам̣ гхосам̣ сутва̄ самма̄самбуддхейева пасӣдати.

лӯкхаппама̄н̣опи бхагавато чӣваралӯкхам̣ дисва̄ ‘‘саче бхагава̄ ага̄рам̣ аджджха̄васисса, ка̄сикаваттхамева адха̄райисса. паббаджитва̄ пана̄нена са̄н̣апам̣сукӯлачӣварена сантуссама̄нена бха̄рийам̣ ката’’нти самма̄самбуддхейева пасӣдати. патталӯкхампи дисва̄ – ‘‘имина̄ ага̄рам̣ аджджха̄васантена раттаварасуван̣н̣абха̄джанесу чаккаваттибходжана̄рахам̣ сугандхаса̄либходжанам̣ парибхуттам̣, паббаджитва̄ пана па̄са̄н̣амайам̣ паттам̣ а̄да̄йа уччанӣчакуладва̄ресу сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄ ладдхапин̣д̣ийа̄лопена сантуссама̄но бха̄рийам̣ каротӣ’’ти самма̄самбуддхейева пасӣдати. сена̄саналӯкхам̣ дисва̄пи – ‘‘айам̣ ага̄рам̣ аджджха̄васанто тин̣н̣ам̣ утӯнам̣ ануччхавикесу тӣсу па̄са̄десу тивидхана̄т̣акапарива̄ро диббасампаттим̣ вийа раджджасирим̣ анубхавитва̄ ида̄ни паббаджджӯпагато руккхамӯласена̄сана̄дӣсу да̄рупхалакасила̄пат̣т̣апӣт̣хаман̃чака̄дӣхи сантуссама̄но бха̄рийам̣ каротӣ’’ти самма̄самбуддхейева пасӣдати. дуккарака̄рикамасса дисва̄пи – ‘‘чхаббасса̄ни на̄ма муггайӯсакулаттхайӯсахарен̣уйӯса̄дӣнам̣ пасат̣аматтена йа̄пессати, аппа̄н̣акам̣ джха̄нам̣ джха̄йиссати, сарӣре ча джӣвите ча анапеккхо вихариссати, ахо дуккарака̄рако бхагава̄’’ти самма̄самбуддхейева пасӣдати.

дхаммаппама̄н̣опи бхагавато сӣлагун̣ам̣ сама̄дхигун̣ам̣ пан̃н̃а̄гун̣ам̣ джха̄навимоккхасама̄дхисама̄паттисампадам̣ абхин̃н̃а̄па̄рипӯрим̣ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ деворохан̣ам̣ па̄тхикапуттадамана̄дӣни ча анека̄ни аччхарийа̄ни дисва̄ самма̄самбуддхейева пасӣдати, те евам̣ пасанна̄ бхагавато махантам̣ ла̄бхасакка̄рам̣ абхихаранти. титтхийа̄нам̣ пана ба̄веруджа̄таке ка̄касса вийа ла̄бхасакка̄ро париха̄йиттха. йатха̄ха –

‘‘адассанена морасса, сикхино ман̃джубха̄н̣ино;

ка̄кам̣ таттха апӯджесум̣, мам̣сена ча пхалена ча.

йада̄ ча сарасампанно, моро ба̄верума̄гама̄;

атха ла̄бхо ча сакка̄ро, ва̄йасасса аха̄йатха.

йа̄ва нуппаджджати буддхо, дхаммара̄джа̄ пабхан̇каро;

та̄ва ан̃н̃е апӯджесум̣, путхӯ саман̣абра̄хман̣е.

йада̄ ча сарасампанно, буддхо дхаммамадесайи;

атха ла̄бхо ча сакка̄ро, титтхийа̄нам̣ аха̄йатха̄’’ти. (джа̄. 1.4.153-156);

те евам̣ пахӣнала̄бхасакка̄ра̄ раттим̣ екадван̇гуламаттам̣ обха̄сетва̄пи сӯрийуггамане кхаджджопанака̄ вийа хатаппабха̄ ахесум̣.

йатха̄ хи кхаджджопанака̄, ка̄л̣апаккхамхи раттийа̄;

нидассайанти обха̄сам̣, етесам̣ висайо хи со.

йада̄ ча расмисампанно, аббхудети пабхан̇каро;

атха кхаджджупасан̇гха̄нам̣, пабха̄ антарадха̄йати.

евам̣ кхаджджупасадиса̄, титтхийа̄пи путхӯ идха;

ка̄л̣апаккхӯпаме локе, дӣпайанти сакам̣ гун̣ам̣.

йада̄ ча буддхо локасмим̣, удети амитаппабхо;

ниппабха̄ титтхийа̄ хонти, сӯрийе кхаджджупака̄ йатха̄ти.

те евам̣ ниппабха̄ хутва̄ каччхупил̣ака̄дӣхи кин̣н̣асарӣра̄ парамапа̄риджун̃н̃апатта̄ йена буддхо йена дхаммо йена сан̇гхо йена ча маха̄джанасса саннипа̄то, тена тена гантва̄ антаравӣтхийампи син̇гха̄т̣акепи чатуккепи сабха̄йампи т̣хатва̄ паридеванти –

‘‘ким̣ бхо саман̣ойева готамо саман̣о, майам̣ ассаман̣а̄; саман̣ассева готамасса са̄вака̄ саман̣а̄, амха̄кам̣ са̄вака̄ ассаман̣а̄? саман̣ассева готамасса са̄вака̄нан̃часса диннам̣ махаппхалам̣, на амха̄кам̣, са̄вака̄нан̃ча но диннам̣ махаппхалам̣? нану саман̣опи готамо саман̣о, майампи саман̣а̄. саман̣ассапи готамасса са̄вака̄ саман̣а̄, амха̄кампи са̄вака̄ саман̣а̄. саман̣ассапи готамасса са̄вака̄нан̃часса диннам̣ махаппхалам̣, амха̄кампи са̄вака̄нан̃ча но диннам̣ махаппхалан̃чева? саман̣ассапи готамасса са̄вака̄нан̃часса детха каротха, амха̄кампи са̄вака̄нан̃ча но детха саккаротха? нану саман̣о готамо пурима̄ни диваса̄ни уппанно, майам̣ пана локе уппаджджама̄нейева уппанна̄’’ти.

евам̣ на̄наппака̄рам̣ вираванти. атха бхиккхӯ бхиккхунийо упа̄сака̄ упа̄сика̄йоти чатассо париса̄ тесам̣ саддам̣ сутва̄ бхагавато а̄рочесум̣ ‘‘титтхийа̄ бханте идан̃чидан̃ча катхентӣ’’ти. там̣ сутва̄ бхагава̄ – ‘‘ма̄ тумхе, бхиккхаве, титтхийа̄нам̣ вачанена ‘ан̃н̃атра саман̣о аттхӣ’ти сан̃н̃ино ахуваттха̄’’ти ватва̄ ан̃н̃атиттхийесу саман̣абха̄вам̣ пат̣иседхенто идхева ча ануджа̄нанто имисса̄ аттхуппаттийа̄ идхева, бхиккхаве, саман̣оти идам̣ суттам̣ абха̄си.

таттха идхева̄ти имасмим̣йева са̄сане. айам̣ пана нийамо сесападесупи ведитаббо. дутийа̄дайопи хи саман̣а̄ идхева, на ан̃н̃аттха. саман̣оти сота̄панно. тенева̄ха – ‘‘катамо ча, бхиккхаве, пат̣хамо саман̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ сота̄панно хоти авинипа̄тадхаммо нийато самбодхипара̄йан̣о, айам̣, бхиккхаве, пат̣хамо саман̣о’’ти (а. ни. 4.241).

дутийоти сакада̄га̄мӣ. тенева̄ха – ‘‘катамо ча? бхиккхаве, дутийо саман̣о. идха, бхиккхаве, бхиккху тин̣н̣ам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ ра̄гадосамоха̄нам̣ танутта̄ сакада̄га̄мӣ хоти, сакидева имам̣ локам̣ а̄гантва̄ дуккхассантам̣ кароти. айам̣, бхиккхаве, дутийо саман̣о’’ти.

татийоти ана̄га̄мӣ. тенева̄ха – ‘‘катамо ча, бхиккхаве, татийо саман̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху пан̃чаннам̣ орамбха̄гийа̄нам̣ сам̣йоджана̄нам̣ париккхайа̄ опапа̄тико хоти таттха паринибба̄йӣ ана̄ваттидхаммо тасма̄ лока̄. айам̣, бхиккхаве, татийо саман̣о’’ти.

чатуттхоти араха̄. тенева̄ха – ‘‘катамо ча, бхиккхаве, чатуттхо саман̣о? идха, бхиккхаве, бхиккху а̄сава̄нам̣ кхайа̄ ана̄савам̣ четовимуттим̣ пан̃н̃а̄вимуттим̣ дит̣т̣хева дхамме сайам̣ абхин̃н̃а̄ саччхикатва̄ упасампаджджа вихарати. айам̣, бхиккхаве, чатуттхо саман̣о’’ти (а. ни. 4.241). ити имасмим̣ т̣ха̄не чатта̄ро пхалат̣т̣хакасаман̣а̄ва адхиппета̄.

сун̃н̃а̄ти ритта̄ туччха̄. параппава̄да̄ти чатта̄ро сассатава̄да̄, чатта̄ро екаччасассатика̄, чатта̄ро анта̄нантика̄, чатта̄ро амара̄виккхепика̄, две адхиччасамуппанника̄, сол̣аса сан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха асан̃н̃ӣва̄да̄, ат̣т̣ха невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣва̄да̄, сатта уччхедава̄да̄, пан̃ча дит̣т̣хадхамманибба̄нава̄да̄ти име саббепи брахмаджа̄ле а̄гата̄ два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо. ито ба̄хира̄нам̣ паресам̣ ва̄да̄ параппава̄да̄ на̄ма. те саббепи имехи чатӯхи пхалат̣т̣хакасаман̣ехи сун̃н̃а̄, на хи те еттха санти. на кевалан̃ча етехева сун̃н̃а̄, чатӯхи пана маггат̣т̣хакасаман̣ехипи чатуннам̣ магга̄нам̣ аттха̄йа а̄раддхавипассакехипӣти два̄дасахипи саман̣ехи сун̃н̃а̄ ева. имамева аттхам̣ сандха̄йа бхагавата̄ маха̄паринибба̄не вуттам̣ –

‘‘екӯнатим̣со вайаса̄ субхадда,

йам̣ паббаджим̣ ким̣ кусала̄нуесӣ;

васса̄ни пан̃н̃а̄са сама̄дхика̄ни,

йато ахам̣ паббаджито субхадда;

н̃а̄йасса дхаммасса падесаваттӣ,

ито бахиддха̄ саман̣опи наттхи.

‘‘дутийопи саман̣о наттхи, татийопи саман̣о наттхи, чатуттхопи саман̣о наттхи. сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214).

еттха хи падесаваттӣти а̄раддхавипассако адхиппето. тасма̄ сота̄паттимаггасса а̄раддхавипассакам̣ маггат̣т̣хам̣ пхалат̣т̣ханти тайопи екато катва̄ саман̣опи наттхӣти а̄ха. сакада̄га̄мимаггасса а̄раддхавипассакам̣ маггат̣т̣хам̣ пхалат̣т̣ханти тайопи екато катва̄ дутийопи саман̣о наттхӣти а̄ха. итаресупи двӣсу есева найо.

касма̄ панете ан̃н̃аттха наттхӣти? акхеттата̄йа. йатха̄ хи на а̄рагге са̄сапо тит̣т̣хати, на удакапит̣т̣хе агги джалати, на пит̣т̣хипа̄са̄н̣е бӣджа̄ни руханти, евамева ба̄хиресу титтха̄йатанесу на име саман̣а̄ уппаджджанти, имасмим̣йева пана са̄сане уппаджджанти. касма̄? кхеттата̄йа. тесам̣ акхеттата̄ ча кхеттата̄ ча арийамаггасса абха̄вато ча бха̄вато ча ведитабба̄. тена̄ха бхагава̄ –

‘‘йасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго на упалаббхати, саман̣опи таттха на упалаббхати, дутийопи таттха саман̣о на упалаббхати, татийопи таттха саман̣о на упалаббхати, чатуттхопи таттха саман̣о на упалаббхати. йасмин̃ча кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхати, саман̣опи таттха упалаббхати, дутийопи таттха…пе…. чатуттхопи таттха саман̣о упалаббхати. имасмим̣ кхо, субхадда, дхаммавинайе арийо ат̣т̣хан̇гико магго упалаббхати, идхева, субхадда, саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о, сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214).

евам̣ йасма̄ титтха̄йатанам̣ акхеттам̣, са̄санам̣ кхеттам̣, тасма̄ йатха̄ сураттахаттхапа̄до сӯракесарако сӣхо мигара̄джа̄ на суса̄не ва̄ сан̇ка̄ракӯт̣е ва̄ пат̣ивасати, тийоджанасахассавиттхатам̣ пана химавантам̣ аджджхога̄хетва̄ ман̣игуха̄йам̣йева пат̣ивасати. йатха̄ ча чхадданто на̄гара̄джа̄ на гочарийахаттхикула̄дӣсу навасу на̄гакулесу уппаджджати, чхаддантакулейева уппаджджати. йатха̄ ча вала̄хако ассара̄джа̄ на гадрабхакуле ва̄ гхот̣акакуле ва̄ уппаджджати, синдхуйа̄ тӣре пана синдхавакулейева уппаджджати. йатха̄ ча саббака̄мададам̣ манохарам̣ ман̣иратанам̣ на сан̇ка̄ракӯт̣е ва̄ пам̣супаббата̄дӣсу ва̄ уппаджджати, вепуллапаббатаббхантарейева уппаджджати. йатха̄ ча тимирапин̇гало маччхара̄джа̄ на кхуддакапоккхаран̣ӣсу уппаджджати, чатура̄сӣтийоджанасахассагамбхӣре маха̄самуддейева уппаджджати. йатха̄ ча дийад̣д̣хайоджанасатико супан̣н̣ара̄джа̄ на га̄мадва̄ре еран̣д̣авана̄дӣсу пат̣ивасати, маха̄самуддам̣ пана аджджхога̄хетва̄ симбалидахаванейева пат̣ивасати. йатха̄ ча дхатарат̣т̣хо суван̣н̣ахам̣со на га̄мадва̄ре а̄ва̄т̣ака̄дӣсу пат̣ивасати, навутихам̣сасахассапарива̄ро хутва̄ читтакӯт̣апаббатейева пат̣ивасати. йатха̄ ча чатуддӣписсаро чаккаваттира̄джа̄ на нӣчакуле уппаджджати, асамбхиннаджа̄тикхаттийакулейева пана уппаджджати. евамева имесу саман̣есу екасаман̣опи на ан̃н̃атиттха̄йатане уппаджджати, арийамаггапариккхитте пана буддхаса̄санейева уппаджджати. тена̄ха бхагава̄ ‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о…пе… сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ехи саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти.

самма̄ сӣхана̄дам̣ надатха̄ти еттха самма̄ти хетуна̄ найена ка̄ран̣ена. сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄дам̣ абхӣтана̄дам̣ аппат̣ина̄дам̣. имесан̃хи чатуннам̣ саман̣а̄нам̣ идхева аттхита̄йа айам̣ на̄до сет̣т̣хана̄до на̄ма хоти уттамана̄до. ‘‘име саман̣а̄ идхева аттхӣ’’ти вадантасса ан̃н̃ато бхайам̣ ва̄ а̄сан̇ка̄ ва̄ наттхӣти абхӣтана̄до на̄ма хоти. ‘‘амха̄кампи са̄сане име саман̣а̄ аттхӣ’’ти пӯран̣а̄дӣсу екасса̄пи ут̣т̣хахитва̄ ваттум̣ асаматтхата̄йа айам̣ на̄до аппат̣ина̄до на̄ма хоти. тена вуттам̣ ‘‘сӣхана̄данти сет̣т̣хана̄дам̣ абхӣтана̄дам̣ аппат̣ина̄да’’нти.

140. т̣ха̄нам̣ кхо панетам̣ виджджатӣти идам̣ кхо пана ка̄ран̣ам̣ виджджати. йам̣ ан̃н̃атиттхийа̄ти йена ка̄ран̣ена ан̃н̃атиттхийа̄. еттха ча титтхам̣ джа̄нитаббам̣, титтхакаро джа̄нитаббо титтхийа̄ джа̄нитабба̄, титтхийаса̄вака̄ джа̄нитабба̄. титтхам̣на̄ма два̄сат̣т̣хи дит̣т̣хийо. еттха хи сатта̄ таранти уппалаванти уммуджджанимуджджам̣ каронти, тасма̄ титтханти вуччанти. та̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ уппа̄дета̄ титтхакаро на̄ма. тасса ладдхим̣ гахетва̄ паббаджита̄ титтхийа̄ на̄ма. тесам̣ паччайада̄йака̄ титтхийаса̄вака̄ти ведитабба̄. парибба̄джака̄ти гихибандханам̣ паха̄йа паббаджджӯпагата̄. асса̄соти авассайо патит̣т̣ха̄ упаттхамбхо. баланти тха̄мо. йена тумхети йена асса̄сена ва̄ балена ва̄ евам̣ вадетха.

аттхи кхо но, а̄вусо, тена бхагавата̄ джа̄ната̄ пассата̄ арахата̄ самма̄самбуддхена̄ти еттха айам̣ сан̇кхепаттхо – йо со бхагава̄ саматим̣са па̄рамийо пӯретва̄ саббакилесе бхан̃джитва̄ ануттарам̣ самма̄самбодхим̣ абхисамбуддхо, тена бхагавата̄ тесам̣ тесам̣ сатта̄нам̣ а̄сайа̄нусайам̣ джа̄ната̄, хаттхатале т̣хапитам̣ а̄малакам̣ вийа саббам̣ н̃еййадхаммам̣ пассата̄. апича пуббенива̄са̄дӣхи джа̄ната̄, диббена чаккхуна̄ пассата̄. тӣхи виджджа̄хи чхахи ва̄ пана абхин̃н̃а̄хи джа̄ната̄, саббаттха аппат̣ихатена самантачаккхуна̄ пассата̄. саббадхаммаджа̄нанасаматтха̄йа пан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, саббасатта̄нам̣ чаккхувисайа̄тӣта̄ни тирокут̣т̣а̄дигата̄ни ва̄пи рӯпа̄ни ативисуддхена мам̣сачаккхуна̄ пассата̄. аттахитаса̄дхика̄йа сама̄дхипадат̣т̣ха̄на̄йа пат̣иведхапан̃н̃а̄йа джа̄ната̄, парахитаса̄дхика̄йа карун̣а̄падат̣т̣ха̄на̄йа десана̄пан̃н̃а̄йа пассата̄. арӣнам̣ хататта̄ паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄ ча арахата̄, самма̄ са̄ман̃ча сачча̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена. антара̄йикадхамме ва̄ джа̄ната̄, ниййа̄никадхамме пассата̄. килеса̄рӣнам̣ хататта̄ арахата̄, самма̄ са̄мам̣ саббадхамма̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхена̄ти, евам̣ чатувеса̄раджджавасена чатӯхи а̄ка̄рехи тхомитена чатта̄ро дхамма̄ аккха̄та̄, йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема, на ра̄джара̄джамаха̄матта̄дӣнам̣ упаттхамбхам̣ ка̄йабаланти.

саттхари паса̄доти ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ найена буддхагун̣е ануссаранта̄нам̣ уппаннаппаса̄до. дхамме паса̄доти ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’тиа̄дина̄ найена дхаммагун̣е ануссаранта̄нам̣ уппаннаппаса̄до. сӣлесу парипӯрака̄рита̄ти арийакантесу сӣлесу парипӯрака̄рита̄. арийакантасӣла̄ни на̄ма пан̃часӣла̄ни. та̄ни хи бхавантарагатопи арийаса̄вако аттано арийаса̄вакабха̄вам̣ аджа̄нантопи на вӣтиккамати. сачепи хи нам̣ кочи вадеййа – ‘‘имам̣ сакалам̣ чаккаваттираджджам̣ сампат̣иччхитва̄ кхуддакамаккхикам̣ джӣвита̄ воропехӣ’’ти, ат̣т̣ха̄наметам̣, йам̣ со тасса вачанам̣ кареййа. евам̣ арийа̄нам̣ сӣла̄ни канта̄ни пийа̄ни мана̄па̄ни. та̄ни сандха̄йа вуттам̣ ‘‘сӣлесу парипӯрака̄рита̄’’ти.

сахадхаммика̄ кхо пана̄ти бхиккху бхиккхунӣ сиккхама̄на̄ са̄ман̣еро са̄ман̣ерӣ упа̄сако упа̄сика̄ти ете сатта сахадхаммача̄рино. етесу хи бхиккху бхиккхӯхи саддхим̣ сахадхаммам̣ чарати сама̄насиккхата̄йа. татха̄ бхиккхунӣ бхиккхунӣхи…пе… упа̄сика̄ упа̄сика̄хи, сота̄панно сота̄паннехи, сакада̄га̄мӣ…пе… ана̄га̄мӣхи сахадхаммам̣ чарати. тасма̄ саббепете сахадхаммика̄ти вуччанти. апичеттха арийаса̄вака̄йева адхиппета̄. тесан̃хи бхавантарепи маггадассанамхи вива̄до наттхи, тасма̄ те аччантам̣ екадхаммача̄рита̄йа сахадхаммика̄. имина̄, ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ найена сан̇гхам̣ ануссаранта̄нам̣ уппаннаппаса̄до катхито. етта̄вата̄ чатта̄ри сота̄паннасса ан̇га̄ни катхита̄ни хонти.

име кхо но, а̄вусоти, а̄вусо, име чатта̄ро дхамма̄ тена бхагавата̄ амха̄кам̣ асса̄со чева балан̃ча̄ти аккха̄та̄, йе майам̣ аттани сампассама̄на̄ евам̣ вадема.

141. йо амха̄кам̣ саттха̄ти имина̄ пӯран̣акассапа̄дике чха саттха̄ро ападиссанти. йатха̄ пана ида̄ни са̄сане а̄чарийупаджджха̄йа̄дӣсу ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийо, амха̄кам̣ упаджджха̄йо’’ти гехаситапемам̣ хоти. еварӯпам̣ пемам̣ сандха̄йа ‘‘саттхари паса̄до’’ти ваданти. тхеро пана̄ха – ‘‘йасма̄ саттха̄ на̄ма на екасса, на двиннам̣ хоти, садевакасса локасса екова саттха̄, тасма̄ титтхийа̄ ‘амха̄кам̣ саттха̄’ ти екападенева саттха̄рам̣ висум̣ катва̄ имина̄ва падена вируддха̄ пара̄джита̄’’ти. дхамме паса̄доти идам̣ пана йатха̄ ида̄ни са̄сане ‘‘амха̄кам̣ дӣгханика̄йо амха̄кам̣ маджджхиманика̄йо’’ти мама̄йанти, евам̣ аттано аттано парийаттидхамме гехаситапемам̣ сандха̄йа ваданти. сӣлесӯти аджасӣлагосӣламен̣д̣акасӣлакуккурасӣла̄дӣсу. идха но а̄вусоти еттха идха̄ти паса̄дам̣ сандха̄йа ваданти. ко адхиппайа̄соти ко адхикаппайого. йадиданти йамидам̣ тумха̄кан̃чева амха̄кан̃ча на̄на̄каран̣ам̣ вадеййа̄тха. там̣ ким̣ на̄ма? тумха̄кампи хи чатӯсу т̣ха̄несу паса̄до, амха̄кампи. нану етасмим̣ паса̄де тумхе ча амхе ча дведха̄ бхиннасуван̣н̣ам̣ вийа екасадиса̄ти ва̄ча̄йа самадхура̄ хутва̄ ат̣т̣хам̣су.

атха несам̣ там̣ самадхуратам̣ бхинданто бхагава̄ евам̣ ва̄динотиа̄дима̄ха. таттха ека̄ нит̣т̣ха̄ти йа̄ тасса паса̄дасса парийоса̄набхӯта̄ нит̣т̣ха̄, ким̣ са̄ ека̄, уда̄ху путхӯти евам̣ пуччхатха̄ти вадати. йасма̄ пана тасмим̣ тасмим̣ самайе нит̣т̣хам̣ апан̃н̃апенто на̄ма наттхи, бра̄хман̣а̄нан̃хи брахмалоко нит̣т̣ха̄, маха̄та̄паса̄нам̣ а̄бхассара̄, парибба̄джака̄нам̣ субхакин̣ха̄, а̄джӣвака̄нам̣ ‘‘анантама̄насо’’ти евам̣ парикаппито асан̃н̃ӣбхаво. имасмим̣ са̄сане пана арахаттам̣ нит̣т̣ха̄. саббева чете арахаттамева нит̣т̣ха̄ти ваданти. дит̣т̣хивасена пана брахмалока̄дӣни пан̃н̃апенти. тасма̄ аттано аттано ладдхивасена екамева нит̣т̣хам̣ пан̃н̃апенти, там̣ дассетум̣ бхагава̄ самма̄ бйа̄карама̄на̄тиа̄дима̄ха.

ида̄ни бхиккхӯнампи ека̄ нит̣т̣ха̄, титтхийа̄нампи ека̄ нит̣т̣ха̄ти двӣсу ат̣т̣ака̄ракесу вийа т̣хитесу бхагава̄ ануйогаваттам̣ дассенто са̄ пана̄вусо, нит̣т̣ха̄ сара̄гасса, уда̄ху вӣтара̄гасса̄тиа̄дима̄ха. таттха йасма̄ ра̄гаратта̄дӣнам̣ нит̣т̣ха̄ на̄ма наттхи. йади сийа̄, сон̣асин̇га̄ла̄дӣнампи сийа̄ти имам̣ досам̣ пассанта̄нам̣ титтхийа̄нам̣ ‘‘вӣтара̄гасса а̄вусо са̄ нит̣т̣ха̄’’тиа̄дина̄ найена бйа̄каран̣ам̣ дасситам̣.

таттха виддасуноти пан̣д̣итасса. ануруддхапат̣ивируддхасса̄ти ра̄гена ануруддхасса кодхена пат̣ивируддхасса. папан̃ча̄ра̄масса папан̃чаратиноти еттха а̄раманти еттха̄ти а̄ра̄мо. папан̃чо а̄ра̄мо асса̄ти папан̃ча̄ра̄мо. папан̃че рати асса̄ти папан̃чарати. папан̃чоти ча маттапаматта̄ка̄рабха̄вена паватта̄нам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хима̄на̄наметам̣ адхивачанам̣. идха пана тан̣ха̄дит̣т̣хийова адхиппета̄. сара̄гасса̄тиа̄дӣсу пан̃часу т̣ха̄несу екова килесо а̄гато. тасса а̄ка̄рато на̄наттам̣ ведитаббам̣. сара̄гасса̄ти хи вуттат̣т̣ха̄не пан̃чака̄магун̣икара̄гавасена гахито. сатан̣хасса̄ти бхаватан̣ха̄васена. саупа̄да̄насса̄ти гахан̣авасена. ануруддхапат̣ивируддхасса̄ти йугал̣авасена. папан̃ча̄ра̄масса̄ти папан̃чуппаттидассанавасена. сара̄гасса̄ти ва̄ еттха акусаламӯлавасена гахито. сатан̣хасса̄ти еттха тан̣ха̄паччайа̄ упа̄да̄надассанавасена. сесам̣ пуримасадисамева. тхеро пана̄ха ‘‘касма̄ евам̣ виддхам̣сетха? екойева хи айам̣ лобхо раджджанавасена ра̄готи вутто. тан̣ха̄каран̣авасена тан̣ха̄. гахан̣ат̣т̣хена упа̄да̄нам̣. йугал̣авасена ануродхапат̣ивиродхо. папан̃чуппаттидассанат̣т̣хена папан̃чо’’ти.

142. ида̄ни имесам̣ килеса̄нам̣ мӯлабхӯтам̣ дит̣т̣хива̄дам̣ дассенто двема̄, бхиккхаве, дит̣т̣хийотиа̄дима̄ха.

таттха бхавадит̣т̣хӣти сассатадит̣т̣хи. вибхавадит̣т̣хӣти уччхедадит̣т̣хи. бхавадит̣т̣хим̣ аллӣна̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена сассатадит̣т̣хим̣ аллӣна̄. упагата̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева упагата̄. аджджхосита̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивасенева анупавит̣т̣ха̄. вибхавадит̣т̣хийа̄ те пат̣ивируддха̄ти те саббе уччхедава̄дӣхи саддхим̣ – ‘‘тумхе андхаба̄ла̄ на джа̄на̄тха, сассато айам̣ локо, на̄йам̣ локо уччхиджджатӣ’’ти пат̣ивируддха̄ ниччам̣ калахабхан̣д̣анапасута̄ вихаранти. дутийава̄репи есева найо.

самудайан̃ча̄тиа̄дӣсу две дит̣т̣хӣнам̣ самудайа̄ кхан̣икасамудайо паччайасамудайо ча. кхан̣икасамудайо дит̣т̣хӣнам̣ ниббатти. паччайасамудайо ат̣т̣ха т̣ха̄на̄ни. сеййатхидам̣, кхандха̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣, авиджджа̄пи, пхассопи, сан̃н̃а̄пи, витаккопи, айонисоманасика̄ропи, па̄памиттопи, паратогхосопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. ‘‘кхандха̄ хету кхандха̄ паччайо дит̣т̣хӣнам̣ упа̄да̄йа самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена. евам̣ кхандха̄пи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣. авиджджа̄… пхассо… сан̃н̃а̄… витакко… айонисоманасика̄ро… па̄памитто… паратогхосо хету, паратогхосо паччайо дит̣т̣хӣнам̣ упа̄да̄йа самут̣т̣ха̄нат̣т̣хена. евам̣ паратогхосопи дит̣т̣хит̣т̣ха̄нам̣’’ (пат̣и. ма. 1.124). аттхан̇гама̄пи двейева кхан̣икаттхан̇гамо паччайаттхан̇гамо ча. кхан̣икаттхан̇гамо на̄ма кхайо вайо бхедо парибхедо аниччата̄ антарадха̄нам̣. паччайаттхан̇гамо на̄ма сота̄паттимагго. сота̄паттимагго хи дит̣т̣хит̣т̣ха̄насамуггха̄тоти вутто.

асса̄данти дит̣т̣химӯлакам̣ а̄нисам̣сам̣. йам̣ сандха̄йа вуттам̣ – ‘‘йам̣дит̣т̣хико саттха̄ хоти, там̣дит̣т̣хика̄ са̄вака̄ хонти. йам̣дит̣т̣хика̄ саттха̄рам̣ са̄вака̄ саккаронти, гарум̣ каронти, ма̄ненти, пӯдженти, лабханти татонида̄нам̣ чӣварапин̣д̣апа̄тасена̄санагила̄напаччайабхесаджджапариккха̄рам̣. айам̣, бхиккхаве, дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хадхаммико а̄нисам̣со’’ти. а̄дӣнаванти дит̣т̣хиггахан̣амӯлакам̣ упаддавам̣. со ваггуливатам̣ уккут̣икаппадха̄нам̣ кан̣т̣ака̄пассайата̄ пан̃ча̄тапатаппанам̣ са̄нупапа̄тапатанам̣ кесамассулун̃чанам̣ аппон̣акам̣ джха̄нантиа̄дӣнам̣ васенам̣ ведитаббо. ниссаран̣анти дит̣т̣хӣнам̣ ниссаран̣ам̣ на̄ма нибба̄нам̣. йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄нантӣти йе етам̣ саббам̣ йатха̄сабха̄вам̣ на джа̄нанти. на паримуччанти дуккхасма̄ти сакалават̣т̣адуккхато на паримуччанти. имина̄ етесам̣ нит̣т̣ха̄ на̄ма наттхӣти дассети. паримуччанти дуккхасма̄ти сакалават̣т̣адуккхато паримуччанти. имина̄ етесам̣ нит̣т̣ха̄ на̄ма аттхӣти двиннам̣ ат̣т̣ака̄рака̄нам̣ ат̣т̣ам̣ чхинданто вийа са̄санасмим̣йева нит̣т̣ха̄йа аттхитам̣ патит̣т̣хапети.

143. ида̄ни дит̣т̣хиччхеданам̣ дассенто чатта̄рима̄ни, бхиккхаве, упа̄да̄на̄нӣтиа̄дима̄ха. тесам̣ виттха̄ракатха̄ висуддхимагге вутта̄йева.

саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄ва̄да̄ пат̣иджа̄нама̄на̄ти майам̣ саббесам̣ упа̄да̄на̄нам̣ парин̃н̃ам̣ саматиккамам̣ вада̄ма̄ти евам̣ пат̣иджа̄нама̄на̄. на самма̄ саббупа̄да̄напарин̃н̃анти саббесам̣ упа̄да̄на̄нам̣ саматиккамам̣ самма̄ на пан̃н̃апенти. кечи ка̄мупа̄да̄наматтасса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. кечи дит̣т̣хупа̄да̄наматтасса пан̃н̃апенти, кечи сӣлаббатупа̄да̄насса̄пи. аттава̄дупа̄да̄насса пана парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенто на̄ма наттхи. тесам̣ пана бхедам̣ дассенто ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентӣтиа̄дима̄ха. таттха саббепи ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентийева, чханнавути па̄сан̣д̣а̄пи хи ‘‘ка̄ма̄ кхо паббаджитена на севитабба̄’’ти ваттхупат̣исеванам̣ ка̄мам̣ каппатӣти на пан̃н̃апенти, акаппийамева катва̄ пан̃н̃апенти. йе пана севанти, те тхеййена севанти. тена вуттам̣ ‘‘ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентӣ’’ти.

йасма̄ ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дӣни гахетва̄ чаранти. ‘‘сӣлена суддхи ватена суддхи, бха̄вана̄йа суддхӣ’’ти ган̣ханти, аттупаладдхим̣ на паджаханти, тасма̄ на дит̣т̣хупа̄да̄насса, на сӣлаббатупа̄да̄насса, на аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. там̣ кисса хетӯти там̣ апан̃н̃а̄панам̣ етесам̣ кисса хету, ким̣ ка̄ран̣а̄? има̄ни хи те бхонтоти йасма̄ те бхонто има̄ни тӣн̣и ка̄ран̣а̄ни йатха̄сабха̄вато на джа̄нантӣти аттхо. йе панеттха двиннам̣ парин̃н̃а̄нам̣ пан̃н̃а̄панака̄ран̣ам̣ дит̣т̣хин̃чева сӣлаббатан̃ча ‘‘етам̣ паха̄табба’’нти йатха̄сабха̄вато джа̄нанти. те сандха̄йа парато две ва̄ра̄ вутта̄. таттха йе ‘‘аттхи динна’’нтиа̄дӣни ган̣ханти, те дит̣т̣хупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. йе пана ‘‘на сӣлена суддхи, на ватена суддхи, на бха̄вана̄йа суддхӣ’’ти ган̣ханти, те сӣлаббатупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти. аттава̄дупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пана екопи пан̃н̃апетум̣ на саккоти. ат̣т̣хасама̄паттила̄бхинопи хи чандимасӯрийе па̄н̣ина̄ паримаджджитва̄ чарама̄на̄пи ча титтхийа̄ тиссо парин̃н̃а̄ пан̃н̃апенти. аттава̄дам̣ мун̃читум̣ на сакконти. тасма̄ пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева патанти. патхавиджигуччханасасако вийа хи ете.

таттха̄йам̣ аттхасалла̄пика̄ упама̄ – патхавӣ кира сасакам̣ а̄ха – ‘‘бхо сасака̄’’ти. сасако а̄ха – ‘‘ко есо’’ти. ‘‘касма̄ мамева упари саббаирийа̄патхе каппенто учча̄рапасса̄вам̣ каронто мам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти. ‘‘сут̣т̣ху тайа̄ ахам̣ дит̣т̣хо, майа̄ аккантат̣т̣ха̄нампи ан̇гулаггехи пхут̣т̣хат̣т̣ха̄нам̣ вийа хоти, виссат̣т̣хаудакам̣ аппаматтакам̣, карӣсам̣ катакапхаламаттам̣. хаттхиасса̄дӣхи пана аккантат̣т̣ха̄нампи махантам̣, пасса̄вопи несам̣ гхат̣аматто хоти, учча̄ропи паччхиматто хоти, алам̣ майхам̣ тайа̄’’ти уппатитва̄ ан̃н̃асмим̣ т̣ха̄не патито. тато нам̣ патхавӣ а̄ха – ‘‘аре дӯрам̣ гатопи нану майхам̣ упарийева патитосӣ’’ти. со пуна там̣ джигуччханто уппатитва̄ ан̃н̃аттха патито, евам̣ вассасахассампи уппатитва̄ патама̄но сасако патхавим̣ мун̃читум̣ на саккоти. евамевам̣ титтхийа̄ саббӯпа̄да̄напарин̃н̃ам̣ пан̃н̃апентопи ка̄мупа̄да̄на̄дӣнам̣ тин̣н̣ам̣йева саматиккамам̣ пан̃н̃апенти. аттава̄дам̣ пана мун̃читум̣ на сакконти, асакконта̄ пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева патантӣти.

евам̣ йам̣ титтхийа̄ саматиккамитум̣ на сакконти, тасса васена дит̣т̣хиччхедава̄дам̣ ватва̄ ида̄ни паса̄дапаччхедава̄дам̣ дассенто еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайетиа̄дима̄ха. таттха дхаммавинайети дхамме чева винайе ча, убхайенапи аниййа̄никаса̄санам̣ дассети. ‘‘йо саттхари паса̄до со на саммаггато’’ти аниййа̄никаса̄санамхи хи саттха̄ ка̄лам̣ катва̄ сӣхопи хоти, бйаггхопи хоти, дӣпипи аччхопи тараччхопи. са̄вака̄ панасса мига̄пи сӯкара̄пи пасада̄пи хонти, со ‘‘име майхам̣ пуббе упат̣т̣ха̄ка̄ паччайада̄йака̄’’ти кхантим̣ ва̄ меттам̣ ва̄ ануддайам̣ ва̄ акатва̄ тесам̣ упари патитва̄ лохитам̣ пивати, тхӯлатхӯламам̣са̄нипи кха̄дати. саттха̄ ва̄ пана бил̣а̄ро хоти, са̄вака̄ куккут̣а̄ ва̄ мӯсика̄ ва̄. атха не вуттанайенева анукампам̣ акатва̄ кха̄дати. атха ва̄ саттха̄ нирайапа̄ло хоти, са̄вака̄ нерайикасатта̄. со ‘‘име майхам̣ пуббе упат̣т̣ха̄ка̄ паччайада̄йака̄’’ти анукампам̣ акатва̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ кароти, а̄диттепи ратхе йоджети, ан̇га̄рапаббатампи а̄ропети, лохакумбхийампи кхипати, анекехипи дуккхадхаммехи сампайоджети. са̄вака̄ ва̄ пана ка̄лам̣ катва̄ сӣха̄дайо хонти, саттха̄ мига̄дӣсу ан̃н̃атаро. те ‘‘имам̣ майам̣ пуббе чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахимха̄, саттха̄ но айа’’нти тасмим̣ кхантим̣ ва̄ меттам̣ ва̄ ануддайам̣ ва̄ акатва̄ вуттанайенева анайабйасанам̣ па̄пенти. евам̣ аниййа̄никаса̄сане йо саттхари паса̄до, со на саммаггато хоти, кан̃чи ка̄лам̣ гантва̄пи паччха̄ винассатийева.

йо дхамме паса̄доти аниййа̄никаса̄санасмин̃хи дхамме паса̄до на̄ма, уггахитапарийа̄пут̣а – дха̄ритава̄читтаматтаке тантидхамме паса̄до хоти, ват̣т̣амоккхо панеттха наттхи. тасма̄ йо еттха паса̄до, со пунаппунам̣ ват̣т̣амева гамбхӣрам̣ каротӣти са̄санасмим̣ асаммаггато асабха̄вато аккха̄йати.

йа̄ сӣлесу парипӯрака̄рита̄ти йа̄пи ча аниййа̄никаса̄сане аджасӣла̄дӣнам̣ васена парипӯрака̄рита̄, са̄пи йасма̄ ват̣т̣амоккхам̣ бхаваниссаран̣ам̣ на сампа̄пети, сампаджджама̄на̄ пана тираччха̄найоним̣ а̄вахати, випаччама̄на̄ нирайам̣, тасма̄ са̄ на саммаггата̄ аккха̄йати. йа̄ сахадхаммикесӯти аниййа̄никаса̄санасмин̃хи йе сахадхаммика̄, тесу йасма̄ екачче ка̄лам̣ катва̄ сӣха̄дайопи хонти, екачче мига̄дайо, таттха сӣха̄дибхӯта̄ ‘‘име амха̄кам̣ сахадхаммика̄ ахесу’’нти мига̄дибхӯтесу кхантиа̄дӣни акатва̄ пуббе вуттанайенева несам̣ маха̄дуккхам̣ уппа̄денти. тасма̄ еттха сахадхаммикесу пийамана̄пата̄пи асаммаггата̄ аккха̄йати.

идам̣ пана саббампи ка̄ран̣абхедам̣ екато катва̄ дассенто бхагава̄ там̣ кисса хету? еван̃хетам̣, бхиккхаве, хотӣтиа̄дима̄ха. татра̄йам̣ сам̣кхепаттхо – еван̃хетам̣, бхиккхаве, хоти, йам̣ майа̄ вуттам̣ ‘‘йо саттхари паса̄до со на саммаггато аккха̄йатӣ’’тиа̄ди, там̣ евамева хоти. касма̄? йасма̄ те паса̄да̄дайо дураккха̄те дхаммавинайе …пе… асамма̄самбуддхаппаведитети, еттха хи йатха̄ танти ка̄ран̣аттхе нипа̄то. таттха дураккха̄тети дуккатхите, дуккхатхитатта̄йева дуппаведите. со панеса йасма̄ маггапхалаттха̄йа на ниййа̄ти, тасма̄ аниййа̄нико. ра̄га̄дӣнам̣ упасама̄йа асам̣ваттанато анупасамасам̣ваттанико. на самма̄самбуддхена саббан̃н̃уна̄ паведитоти асамма̄самбуддхаппаведито. тасмим̣ аниййа̄нике анупасамасам̣ваттанике асамма̄самбуддхаппаведите. етта̄вата̄ бхагава̄ титтхийесу паса̄до сура̄пӣтасин̇га̄ле паса̄до вийа нираттхакоти дассети.

еко кира ка̄л̣асин̇га̄ло раттим̣ нагарам̣ павит̣т̣хо сура̄джалликам̣ кха̄дитва̄ пунна̄гаване нипаджджитва̄ нидда̄йанто сӯрийуггамане пабуджджхитва̄ чинтеси ‘‘имасмим̣ ка̄ле на сакка̄ гантум̣, бахӯ амха̄кам̣ верино, екам̣ ван̃четум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. со екам̣ бра̄хман̣ам̣ гаччхантам̣ дисва̄ имам̣ ван̃чесса̄мӣти ‘‘аййа бра̄хман̣а̄’’ти а̄ха. ко есо бра̄хман̣ам̣ паккосатӣти. ‘‘ахам̣, са̄мӣ, ито та̄ва ехӣти. ким̣ бхоти? мам̣ бахига̄мам̣ нехи, ахам̣ те две каха̄пан̣асата̄ни дасса̄мӣти. сопи найисса̄мӣти там̣ па̄десу ган̣хи. аре ба̄ла бра̄хман̣а, на майхам̣ каха̄пан̣а̄ чхад̣д̣итака̄ аттхи, дуллабха̄ каха̄пан̣а̄, са̄дхукам̣ мам̣ ган̣ха̄хӣти. катхам̣ бхо ган̣ха̄мӣти? уттара̄сан̇гена ган̣т̣хикам̣ катва̄ ам̣се лаггетва̄ ган̣ха̄хӣти. бра̄хман̣о там̣ татха̄ гахетва̄ даккхин̣адва̄расамӣпат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ еттха ота̄ремӣти пуччхи. катарат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма етанти? маха̄два̄рам̣ етанти. аре ба̄ла, бра̄хман̣а, ким̣ тава н̃а̄така̄ антарадва̄ре каха̄пан̣ам̣ т̣хапенти, парато мам̣ хара̄’’ти. со пунаппунам̣ тхокам̣ тхокам̣ гантва̄ ‘‘еттха ота̄реми еттха ота̄ремӣ’’ти пуччхитва̄ тена таджджито кхемат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ таттха ота̄рехӣти вутто ота̄ретва̄ са̄т̣акам̣ ган̣хи. ка̄л̣асин̇га̄ло а̄ха ‘‘ахам̣ те две каха̄пан̣асата̄ни дасса̄мӣти авочам̣. майхам̣ пана каха̄пан̣а̄ бахӯ, на две каха̄пан̣асата̄нева, йа̄ва ахам̣ каха̄пан̣е а̄хара̄ми, та̄ва твам̣ сӯрийам̣ олокенто тит̣т̣ха̄’’ти ватва̄ тхокам̣ гантва̄ ниваттетва̄ пуна бра̄хман̣ам̣ а̄ха ‘‘аййа бра̄хман̣а ма̄ ито олокехи, сӯрийамева олокенто тит̣т̣ха̄’’ти. еван̃ча пана ватва̄ кетакаванам̣ пависитва̄ йатха̄ручим̣ пакканто. бра̄хман̣ассапи сӯрийам̣ олокентассева нала̄т̣ато чева каччхехи ча седа̄ муччим̣су. атха нам̣ руккхадевата̄ а̄ха –

‘‘саддаха̄си син̇га̄ласса, сура̄пӣтасса бра̄хман̣а;

сиппика̄нам̣ сатам̣ наттхи, куто кам̣сасата̄ дуве’’ти. (джа̄. 1.1.113);

евам̣ йатха̄ ка̄л̣асин̇га̄ле паса̄до нираттхако, евам̣ титтхийесупӣти.

144. аниййа̄никаса̄сане паса̄дасса нираттхакабха̄вам̣ дассетва̄ ниййа̄никаса̄сане тасса са̄ттхакатам̣ дассетум̣ татха̄гато ча кхо, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ка̄мупа̄да̄насса парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апетӣти арахаттамаггена ка̄мупа̄да̄насса паха̄напарин̃н̃ам̣ саматиккамам̣ пан̃н̃апети, итаресам̣ тин̣н̣ам̣ упа̄да̄на̄нам̣ сота̄паттимаггена парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апети. еварӯпе кхо, бхиккхаве, дхаммавинайети, бхиккхаве, еварӯпе дхамме ча винайе ча. убхайенапи ниййа̄никаса̄санам̣ дассети. саттхари паса̄доти еварӯпе са̄сане йо саттхари паса̄до, со саммаггато аккха̄йати, бхавадуккханиссаран̣а̄йа сам̣ваттати.

татрима̄ни ваттхӯни – бхагава̄ кира ведийакапаббате индаса̄лагуха̄йам̣ пат̣ивасати. атхеко улӯкасакун̣о бхагавати га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависанте упад̣д̣хамаггам̣ анугаччхати, никкхаманте упад̣д̣хамаггам̣ паччуггаманам̣ кароти. со екадивасам̣ самма̄самбуддхам̣ са̄йанхасамайе бхиккхусан̇гхапаривутам̣ нисиннам̣ паббата̄ оруйха вандитва̄ паккхе пан̣а̄метва̄ ан̃джалим̣ паггайха сӣсам̣ хет̣т̣ха̄ катва̄ дасабалам̣ намассама̄но ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ там̣ олокетва̄ ситам̣ па̄тва̄ка̄си. а̄нандаттхеро ‘‘ко ну кхо, бханте, хету ко паччайо ситасса па̄тукамма̄йа̄’’ти пуччхи. ‘‘пасса̄нанда, имам̣ улӯкасакун̣ам̣, айам̣ майи ча бхиккхусан̇гхе ча читтам̣ паса̄детва̄ сатасахассакаппе девесу ча мануссесу ча сам̣саритва̄ соманассо на̄ма паччекабуддхо бхависсатӣ’’ти а̄ха –

улӯкаман̣д̣алаккхика, ведийаке чирадӣгхава̄сика;

сукхитоси твам̣ аййа косийа, ка̄лут̣т̣хитам̣ пассаси буддхаварам̣.

майи читтам̣ паса̄детва̄, бхиккхусан̇гхе ануттаре;

каппа̄нам̣ сатасахасса̄ни, дуггатесо на гаччхати.

девалока̄ чавитва̄на, кусаламӯлена чодито;

бхависсати анантан̃а̄н̣о, соманассоти виссутоти.

ан̃н̃а̄нипи четтха ра̄джагаханагаре суманама̄ла̄ка̄раваттху маха̄бхерива̄дакаваттху мораджикаваттху вӣн̣а̄ва̄дакаваттху сан̇кхадхамакаваттхӯти евама̄дӣни ваттхӯни виттха̄ретабба̄ни. евам̣ ниййа̄никаса̄сане саттхари паса̄до саммаггато хоти.

дхамме паса̄доти ниййа̄никаса̄санамхи дхамме паса̄до саммаггато хоти. сараматте нимиттам̣ гахетва̄ сун̣анта̄нам̣ тираччха̄нагата̄нампи сампаттида̄йако хоти, параматтхе ким̣ пана ваттаббам̣. айаматтхо ман̣д̣ӯкадевапутта̄дӣнам̣ ваттхувасена ведитаббо.

сӣлесу парипӯрака̄рита̄ти ниййа̄никаса̄санамхи сӣлесу парипӯрака̄рита̄пи саммаггата̄ хоти, саггамоккхасампаттим̣ а̄вахати. таттха чхаттама̄н̣авакаваттхуса̄ман̣ераваттхуа̄дӣни дӣпетабба̄ни.

сахадхаммикесӯти ниййа̄никаса̄сане сахадхаммикесу пийамана̄пата̄пи саммаггата̄ хоти, маха̄сампаттим̣ а̄вахати. айаматтхо вима̄напетаваттхӯхи дӣпетаббо. вуттан̃хетам̣ –

‘‘кхӣроданамахамада̄сим̣, бхиккхуно пин̣д̣а̄йа чарантасса…пе…

пха̄н̣итам̣…пе… уччхукхан̣д̣икам̣… тимбарусакам̣… какка̄рикам̣…

ел̣а̄лукам̣… валлипаккам̣… пха̄русакам̣… хаттхапата̄кам̣…

са̄камут̣т̣хим̣ … пуппхакамут̣т̣хим̣… мӯлакам̣… нимбамут̣т̣хим̣…

амбикан̃джикам̣… дон̣иниммаджджаним̣… ка̄йабандханам̣…

ам̣сабаддхакам̣… а̄йогапат̣т̣ам̣… видхӯпанам̣… та̄лаван̣т̣ам̣…

морахаттхам̣… чхаттам̣… упа̄ханам̣… пӯвам̣ модакам̣…

саккхаликам̣ ахамада̄сим̣, бхиккхуно пин̣д̣а̄йа чарантасса…пе…

тасса̄ ме пасса вима̄нам̣, аччхара̄ ка̄маван̣н̣инӣхамасмӣ’’ти (ви. ва. 406).

там̣ кисса хетӯтиа̄ди вуттанайа̄нуса̄ренева йоджетва̄ ведитаббам̣.

145. ида̄ни йесам̣ упа̄да̄на̄нам̣ титтхийа̄ на самма̄ парин̃н̃ам̣ пан̃н̃апенти, татха̄гато пан̃н̃апети, тесам̣ паччайам̣ дассетум̣ име ча, бхиккхаветиа̄дима̄ха. таттха ким̣нида̄на̄тиа̄дӣсу нида̄на̄дӣни сабба̄нева ка̄ран̣авевачана̄ни. ка̄ран̣ан̃хи йасма̄ пхалам̣ нидети ханда, нам̣ ган̣хатха̄ти аппети вийа, тасма̄ нида̄нанти вуччати. йасма̄ там̣ тато джа̄йати самудети пабхавати, тасма̄ самудайо, джа̄ти, пабхавоти вуччати. айам̣ панеттха падаттхо – ким̣ нида̄нам̣ етесанти ким̣нида̄на̄. ко самудайо етесанти ким̣самудайа̄. ка̄ джа̄ти етесанти ким̣джа̄тика̄. ко пабхаво етесанти ким̣пабхава̄. йасма̄ пана тесам̣ тан̣ха̄ йатха̄вуттена аттхена нида̄нан̃чева самудайо ча джа̄ти ча пабхаво ча, тасма̄ ‘‘тан̣ха̄нида̄на̄’’тиа̄дима̄ха. евам̣ саббападесу аттхо ведитаббо. йасма̄ пана бхагава̄ на кевалам̣ упа̄да̄нассева паччайам̣ джа̄на̄ти, упа̄да̄насса паччайабхӯта̄йа тан̣ха̄йапи, тан̣ха̄дипаччайа̄нам̣ ведана̄дӣнампи паччайам̣ джа̄на̄тийева, тасма̄ тан̣ха̄ ча̄йам̣, бхиккхаветиа̄дима̄ха.

йато ча кхоти йасмим̣ ка̄ле. авиджджа̄ пахӣна̄ хотӣти ват̣т̣амӯлика̄ авиджджа̄ ануппа̄даниродхена пахӣна̄ хоти. виджджа̄ уппанна̄ти арахаттамаггавиджджа̄ уппанна̄. со авиджджа̄вира̄га̄ виджджуппа̄да̄ти. со бхиккху авиджджа̄йа ча пахӣнатта̄ виджджа̄йа ча уппаннатта̄. нева ка̄мупа̄да̄нам̣ упа̄дийатӣти нева ка̄мупа̄да̄нам̣ ган̣ха̄ти на упети, на сеса̄ни упа̄да̄на̄ни. анупа̄дийам̣ на паритассатӣти евам̣ кин̃чи упа̄да̄нам̣ агган̣ханто тан̣ха̄паритассана̄йа на паритассати. апаритассанти апаритассанто тан̣хам̣ ануппа̄денто. паччаттам̣йева паринибба̄йатӣти сайамева килесапаринибба̄нена паринибба̄йати. евамасса а̄саваккхайам̣ дассетва̄ ида̄ни кхӣн̣а̄савасса бхиккхуно паччавеккхан̣ам̣ дассенто кхӣн̣а̄ джа̄тӣтиа̄дима̄ха. там̣ вуттаттхамева̄ти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

чӯл̣асӣхана̄дасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.