8. саллекхасуттаван̣н̣ана̄

81. евам̣ ме сутанти саллекхасуттам̣. таттха маха̄чундоти тасса тхерасса на̄мам̣. са̄йанхасамайанти са̄йанхака̄ле. пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хитоти еттха пат̣исалла̄нанти техи техи саттасан̇кха̄рехи пат̣иниваттитва̄ салла̄нам̣ нилӣйанам̣, екӣбха̄во павивекоти вуттам̣ хоти. йо тато вут̣т̣хито, со пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито на̄ма хоти. айам̣ пана йасма̄ пат̣исалла̄на̄нам̣ уттамато пхаласама̄паттито вут̣т̣ха̄си, тасма̄ ‘‘пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хито’’ти вутто. бхагавантам̣ абхива̄детва̄ти самадасанакхуджджалавибхӯситена сираса̄ бхагавантам̣ саккаччам̣ вандитва̄, абхива̄да̄петва̄ ва̄ ‘‘сукхӣ бхава, чунда̄’’ти евам̣ вачӣбхедам̣ ка̄ра̄петва̄, бхагава̄ пана кира вандито сама̄но суван̣н̣адундубхисадисам̣ гӣвам̣ паггайха кан̣н̣асукхам̣ пеманийам̣ амата̄бхисекасадисам̣ брахмагхосам̣ ниччха̄ренто ‘‘сукхӣ хохӣ’’ти тасса тасса на̄мам̣ гахетва̄ вадати, етам̣ а̄чин̣н̣ам̣ татха̄гата̄нам̣. татридам̣ са̄дхакасуттам̣, ‘‘сакко, бханте, дева̄наминдо са̄маччо сапариджано бхагавато па̄де сираса̄ вандатӣти, сукхӣ хоту пан̃часикха сакко дева̄наминдо са̄маччо сапариджано, сукхака̄ма̄ хи дева̄ манусса̄ асура̄ на̄га̄ гандхабба̄, йе чан̃н̃е санти путхука̄йа̄’’ти. еван̃ча пана татха̄гата̄ еварӯпе махесаккхе йаккхе абхивадантӣти.

йа̄ има̄ти ида̄ни ваттабба̄бхимукхам̣ каронто вийа а̄ха. анекавихита̄ти на̄наппака̄ра̄. дит̣т̣хийоти миччха̄дит̣т̣хийо. локе уппаджджантӣти саттесу па̄тубхаванти. аттава̄даппат̣исам̣йутта̄ти ‘‘рӯпам̣ аттато саманупассатӣ’’тиа̄динайаппаваттена аттава̄дена пат̣исам̣йутта̄, та̄ вӣсати бхаванти. локава̄даппат̣исам̣йутта̄ти ‘‘сассато атта̄ ча локо ча̄’’тиа̄динайаппаваттена локава̄дена пат̣исам̣йутта̄, та̄ ат̣т̣ха хонти сассато, асассато, сассато ча асассато ча, нева сассато на̄сассато, антава̄, анантава̄, антава̄ ча анантава̄ ча, невантава̄ на̄нантава̄ атта̄ ча локо ча̄ти евам̣ паваттатта̄.

а̄димева̄тиа̄дӣсу айаматтхо ким̣ ну кхо бханте а̄димева манасикаронтасса аппатва̄пи сота̄паттимаггам̣ випассана̄миссакапат̣хамаманасика̄рамева манасикаронтасса бхиккхуно евамета̄сам̣ еттакенева упа̄йена ета̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нан̃ча пат̣иниссагго ча хотӣти. идан̃ча тхеро аттана̄ анадхима̄никопи сама̄но адхима̄ника̄нам̣ адхима̄наппаха̄наттхам̣ адхима̄нико вийа хутва̄ пуччхатӣти ведитаббо. апаре пана̄ху ‘‘тхерасса антева̄сика̄ а̄диманасика̄ренева дит̣т̣хӣнам̣ самуччхедаппаха̄нам̣ хотӣти евам̣сан̃н̃инопи, сама̄паттивиха̄ра̄ саллекхавиха̄ра̄ти евам̣сан̃н̃инопи аттхи. со тесам̣ аттха̄йа бхагавантам̣ пуччхатӣ’’ти.

82. атхасса бхагава̄ та̄сам̣ дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нӯпа̄йам̣ дассенто йа̄ има̄тиа̄дима̄ха. таттха йаттха чета̄ дит̣т̣хийо уппаджджантӣтиа̄ди пан̃чаккхандхе сандха̄йа вуттам̣. етесу хи ета̄ дит̣т̣хийо уппаджджанти. йатха̄ха ‘‘рӯпе кхо, бхиккхаве, сати рӯпам̣ абхинивисса евам̣ дит̣т̣хи уппаджджати, со атта̄ со локо со печча бхависса̄ми ниччо дхуво сассато авипарин̣а̄мадхаммо’’ти (сам̣. ни. 3.152) виттха̄ро. а̄рамман̣авасена пана екавачанам̣ катва̄ йаттха ча̄ти а̄ха, йасмим̣ а̄рамман̣е уппаджджантӣти вуттам̣ хоти. еттха ча уппаджджанти анусенти самуда̄чарантӣти имесам̣ евам̣ на̄на̄каран̣ам̣ ведитаббам̣. джа̄тивасена хи аджа̄та̄ джа̄йама̄на̄ уппаджджантӣти вуччанти. пунаппунам̣ а̄севита̄ тха̄магата̄ аппат̣ивинӣта̄ анусентӣти. ка̄йавачӣдва̄рам̣ сампатта̄ самуда̄чарантӣти, идаметесам̣ на̄на̄каран̣ам̣. там̣ нетам̣ мама̄тиа̄дӣсу там̣ пан̃чаккхандхаппабхедам̣ а̄рамман̣аметам̣ майхам̣ на хоти, ахампи есо на асми, есо ме атта̄пи на хотӣти еваметам̣ йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа пассатоти евам̣ та̄ва падаттхо ведитаббо.

йасма̄ пана еттха етам̣ мама̄ти тан̣ха̄га̄хо, тан̃ча ган̣ханто ат̣т̣хасататан̣ха̄вичаритаппабхедам̣ тан̣ха̄папан̃чам̣ ган̣ха̄ти. есохамасмӣти ма̄нага̄хо, тан̃ча ган̣ханто наваппабхедам̣ ма̄напапан̃чам̣ ган̣ха̄ти. есо ме атта̄ти дит̣т̣хига̄хо, тан̃ча ган̣ханто два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатаппабхедам̣ дит̣т̣хипапан̃чам̣ ган̣ха̄ти. тасма̄ нетам̣ мама̄ти ваданто бхагава̄ йатха̄вуттаппабхедам̣ тан̣ха̄папан̃чам̣ пат̣иккхипати. несохамасмӣти ма̄напапан̃чам̣. на месо атта̄ти дит̣т̣хипапан̃чам̣. дит̣т̣хекат̣т̣ха̄йева четтха тан̣ха̄ма̄на̄ ведитабба̄. еваметанти евам̣ ‘‘нетам̣ мама̄’’тиа̄дина̄ а̄ка̄рена етам̣ кхандхапан̃чакам̣. йатха̄бхӯтанти йатха̄ сабха̄вам̣, йатха̄ аттхӣти вуттам̣ хоти. кхандхапан̃чакан̃хи етенева а̄ка̄рена аттхи. мамантиа̄дина̄ пана гайхама̄нампи тена̄ка̄рена неваттхӣти адхиппа̄йо. саммаппан̃н̃а̄йа пассатоти сота̄паттимаггапан̃н̃а̄парийоса̄на̄йа випассана̄пан̃н̃а̄йа сут̣т̣ху пассантасса. евамета̄санти етена упа̄йена ета̄сам̣. паха̄нам̣ пат̣иниссагготи убхайампетам̣ самуччхедаппаха̄нассева̄дхивачанам̣.

евам̣ бхагава̄ а̄диманасика̄ренева дит̣т̣хӣнам̣ паха̄нам̣ хоти ну кхо ноти а̄йасмата̄ маха̄чундена адхима̄ника̄нам̣ васена пан̃хам̣ пут̣т̣хо сота̄паттимаггена дит̣т̣хиппаха̄нам̣ дассетва̄ ида̄ни сайамева адхима̄ника̄нам̣ джха̄нам̣ вибхаджанто т̣ха̄нам̣ кхо панетантиа̄дима̄ха. таттха адхима̄ника̄ на̄ма йесам̣ аппатте паттасан̃н̃а̄йа адхима̄но уппаджджати, сва̄йам̣ уппаджджама̄но нева локават̣т̣а̄нуса̄рӣнам̣ ба̄лапутхуджджана̄нам̣ уппаджджати, на арийаса̄вака̄нам̣. на хи сота̄паннасса ‘‘сакада̄га̄мӣ аха’’нти адхима̄но уппаджджати, на сакада̄га̄мисса ‘‘ана̄га̄мӣ аха’’нти, на ана̄га̄мино ‘‘араха̄ аха’’нти, ка̄ракассева пана саматхавасена ва̄ випассана̄васена ва̄ виккхамбхитакилесасса ниччам̣ йуттапайуттасса а̄раддхавипассакасса уппаджджати. тасса хи саматхавиккхамбхита̄нам̣ ва̄ випассана̄виккхамбхита̄нам̣ ва̄ килеса̄нам̣ самуда̄ча̄рам̣ апассато ‘‘сота̄панно аханти ва̄, сакада̄га̄мӣ, ана̄га̄мӣ, араха̄ аха’’нти ва̄ адхима̄но уппаджджати, талан̇гаратиссапаббатава̄сидхаммадиннаттхерена ова̄дийама̄наттхера̄нам̣ вийа.

тхерасса кира ачирӯпасампаннассева ова̄де т̣хатва̄ бахӯ бхиккхӯ висесам̣ адхигаччхим̣су. там̣ паваттим̣ сутва̄ тиссамаха̄виха̄рава̄сӣ бхиккхусан̇гхо ‘‘на ат̣т̣ха̄нанийоджако тхероти тхерам̣ а̄нетха̄’’ти самбахуле бхиккхӯ па̄хеси. те гантва̄, ‘‘а̄вусо, дхаммадинна бхиккхусан̇гхо там̣ паккоса̄петӣ’’ти а̄хам̣су. со а̄ха ‘‘ким̣ пана тумхе, бханте, атта̄нам̣ гавесатха пара’’нти? атта̄нам̣ саппуриса̄ти, со тесам̣ каммат̣т̣ха̄намада̄си, саббева арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. бхиккхусан̇гхо пуна ан̃н̃е бхиккхӯ па̄хеси, евам̣ йа̄вататийам̣ пахита̄ саббепи таттхева арахаттам̣ патва̄ вихарим̣су.

тато сан̇гхо гатагата̄ на̄гаччхантӣти ан̃н̃атарам̣ вуд̣д̣хапаббаджитам̣ па̄хеси. со гантва̄ ча, ‘‘бханте, дхаммадинна тиккхаттум̣ тиссамаха̄виха̄рава̄сӣ бхиккхусан̇гхо туйхам̣ сантике песеси, твам̣ на̄ма сан̇гхасса а̄н̣ам̣ гарум̣ на кароси, на̄гаччхасӣ’’ти а̄ха. тхеро киметанти пан̣н̣аса̄лам̣ аппависитва̄ва паттачӣварам̣ га̄ха̄петва̄ та̄вадева никкхами, со антара̄магге хан̇канавиха̄рам̣ па̄виси. таттха чеко маха̄тхеро сат̣т̣хивасса̄тӣто адхима̄нена арахаттам̣ пат̣иджа̄на̄ти. тхеро там̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ адхигамам̣ пуччхи. тхеро а̄ха ‘‘а̄ма дхаммадинна, йам̣ паббаджитена ка̄таббам̣, чиракатам̣ там̣ майа̄, атӣтасат̣т̣хивассомхи етарахӣ’’ти. ким̣, бханте, иддхимпи вал̣ан̃джетха̄ти. а̄ма дхаммадинна̄ти. са̄дху вата, бханте, хаттхим̣ тумха̄кам̣ пат̣имукхам̣ а̄гаччхантам̣ ма̄петха̄ти. са̄дха̄вусоти тхеро саббасетам̣ саттаппатит̣т̣хам̣ тидха̄пабхиннам̣ нан̇гут̣т̣хам̣ бӣджайама̄нам̣ сон̣д̣ам̣ мукхе паккхипитва̄ двӣхи дантехи виджджхитука̄мам̣ вийа пат̣имукхам̣ а̄гаччхантам̣ маха̄хаттхим̣ ма̄песи. со там̣ аттана̄йева ма̄питам̣ хаттхим̣ дисва̄ бхӣто пала̄йитум̣ а̄рабхи. тада̄ва атта̄нам̣ ‘‘на̄хам̣ араха̄’’ти н̃атва̄ дхаммадиннасса па̄дамӯле уккут̣икам̣ нисӣдитва̄ ‘‘патит̣т̣ха̄ ме хохи, а̄вусо’’ти а̄ха. дхаммадинно ‘‘ма̄, бханте, сочи, ма̄ анаттамано ахоси, ка̄рака̄нам̣йева адхима̄но уппаджджатӣ’’ти тхерам̣ самасса̄сетва̄ каммат̣т̣ха̄намада̄си. тхеро тассова̄де т̣хатва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.

читталапаббатепи та̄дисова тхеро васати. дхаммадинно тампи упасан̇камитва̄ татхева пуччхи. сопи татхева бйа̄ка̄си. тато нам̣ дхаммадинно ким̣, бханте, иддхимпи вал̣ан̃джетха̄ти а̄ха. а̄ма̄вусоти. са̄дху вата, бханте, екам̣ поккхаран̣им̣ ма̄петха̄ти. тхеро ма̄песи. еттха, бханте, падумагумбам̣ ма̄петха̄ти. тампи ма̄песи. падумагумбе маха̄падумам̣ ма̄петха̄ти. тампи ма̄песи. етасмим̣ падумагумбе т̣хатва̄ мадхурассарена га̄йантам̣ наччантан̃ча екам̣ иттхивиггахам̣ ма̄петха̄ти. тампи ма̄песи. со етам̣, бханте, пунаппунам̣ упаниджджха̄йатха̄ти ватва̄ сайам̣ па̄са̄дам̣ па̄виси. тхерасса там̣ упаниджджха̄йато сат̣т̣хивасса̄ни виккхамбхитакилеса̄ чалим̣су, со тада̄ атта̄нам̣ н̃атва̄ пуриматтхеро вийа дхаммадиннаттхерасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и.

дхаммадиннопи анупуббена тиссамаха̄виха̄рам̣ агама̄си. тасмин̃ча самайе тхера̄ четийан̇ган̣ам̣ саммаджджитва̄ буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ уппа̄детва̄ нисинна̄ хонти, етам̣ кира тесам̣ ваттам̣. тена несам̣ екопи ‘‘идха паттачӣварам̣ т̣хапехӣ’’ти дхаммадиннам̣ ватта̄ пуччхита̄пи на̄хоси. дхаммадинно есо бхавеййа̄ти н̃атва̄ пана пан̃хам̣ пуччхим̣су. со пуччхитапан̃хе тин̣хена асина̄ кумудана̄л̣акала̄пам̣ вийа чхиндитва̄ па̄дан̇гулийа̄ маха̄патхавим̣ пахари. бханте айам̣ ачетана̄ маха̄патхавӣпи дхаммадиннасса гун̣ам̣ джа̄на̄ти. тумхе пана на джа̄ниттха̄ти ча ватва̄ имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘ачетана̄йам̣ патхавӣ, виджа̄на̄ти гун̣а̄гун̣ам̣;

сачетана̄тха кхо бханте, на джа̄на̄тха гун̣а̄гун̣а’’нти.

та̄вадева ча а̄ка̄се аббхуггантва̄ талан̇гаратиссапаббатамева агама̄си. евам̣ ка̄ракассева адхима̄но уппаджджати. тасма̄ бхагава̄ та̄диса̄нам̣ бхиккхӯнам̣ васена джха̄нам̣ вибхаджанто т̣ха̄нам̣ кхо панетантиа̄дима̄ха.

тассаттхо, аттхетам̣ ка̄ран̣ам̣, но наттхи. йена идхекаччо бхиккху ба̄хирапарибба̄джакехи са̄дха̄ран̣ам̣ вивиччева ка̄мехи…пе… пат̣хамам̣ джха̄нам̣ упасампаджджа вихареййа, йам̣ пана тасса евамасса саллекхена вихара̄мӣти, йам̣ пат̣ипаттивидха̄нам̣ килесе сам̣ликхати, тена̄хам̣ вихара̄мӣти, там̣ на йуджджати, на хи адхима̄никасса бхиккхуно джха̄нам̣ саллекхо ва̄ саллекхапат̣ипада̄ ва̄ хоти. касма̄? авипассана̄па̄дакатта̄. на хи со джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммасати, джха̄нам̣ панасса читтекаггаматтам̣ кароти, дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ро хоти. тасма̄ таматтхам̣ дассенто бхагава̄ ‘‘на кхо панете, чунда, арийасса винайе саллекха̄ вуччанти, дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄ра̄ ете арийасса винайе вуччантӣ’’ти а̄ха.

таттха етети джха̄надхаммавасена бахувачанам̣ ведитаббам̣, ете пат̣хамаджджха̄надхамма̄ти вуттам̣ хоти. сама̄паттивасена ва̄, екампи хи пат̣хамаджджха̄нам̣ пунаппунам̣ сама̄паттивасена паваттатта̄ бахуттам̣ гаччхати. а̄рамман̣авасена ва̄, екампи хи пат̣хамаджджха̄нам̣ патхавӣкасин̣а̄дӣсу паваттивасена бахуттам̣ гаччхатӣти. еса найо дутийататийачатуттхаджджха̄несу. а̄руппаджха̄несу пана а̄рамман̣абхеда̄бха̄вато пуримака̄ран̣адвайавасенева бахувачанам̣ ведитаббам̣.

йасма̄ четесам̣ ан̇га̄нипи санта̄ни а̄рамман̣а̄нипи, ниббута̄ни чева сукхума̄ни ча̄ти вуттам̣ хоти, тасма̄ та̄ни санта̄ ете виха̄ра̄ти евам̣ вутта̄нӣти ведитабба̄ни. айам̣ та̄ва тесам̣ чатуннампи са̄дха̄ран̣а̄ ван̣н̣ана̄. висесаван̣н̣ана̄ пана ‘‘саббасо рӯпасан̃н̃а̄на’’нтиа̄дипада̄нуса̄рато ваттабба̄ сийа̄. са̄ висуддхимагге сабба̄ка̄рена вутта̄йева.

83. евам̣ йасма̄ адхима̄никасса бхиккхуно джха̄навиха̄ро авипассана̄па̄дакатта̄ саллекхавиха̄ро на хоти, на хи со джха̄нам̣ сама̄паджджитва̄ тато вут̣т̣ха̄йа сан̇кха̄ре саммасати, читтекаггакаро дит̣т̣хадхамме сукхавиха̄ро панасса хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто рӯпаджджха̄на̄ни ча арӯпаджджха̄на̄ни ча вибхаджитва̄ ида̄ни ча йаттха саллекхо ка̄таббо чатучатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи, тан̃ча ваттхум̣ тан̃ча саллекхам̣ дассенто идха кхо пана вотиа̄дима̄ха.

касма̄ пана ‘‘ат̣т̣хахи сама̄паттӣхи авихим̣са̄дайо саллекха̄’’ти вутта̄? локуттарапа̄дакатта̄. ба̄хирака̄нан̃хи ат̣т̣ха сама̄паттийо ват̣т̣апа̄дака̄йева. са̄сане саран̣агаманампи локуттарапа̄дакам̣, пагева авихим̣са̄дайо. имина̄йева ча суттена ведитаббам̣ ‘‘йатха̄ ба̄хиракасса ат̣т̣хасама̄паттила̄бхино пан̃ча̄бхин̃н̃асса̄пи диннада̄нато са̄сане тисаран̣агатасса диннада̄нам̣ махаппхалатарам̣ хотӣ’’ти. идан̃хи сандха̄йа даккхин̣а̄висуддхисутте ‘‘ба̄хираке ка̄месу вӣтара̄ге да̄нам̣ датва̄ кот̣исатасахассагун̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄. сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанне да̄нам̣ датва̄ асан̇кхеййа̄ аппамеййа̄ даккхин̣а̄ па̄т̣икан̇кхитабба̄, ко пана ва̄до сота̄панне’’ти вуттам̣ (ма. ни. 3.379). саран̣агаманато пат̣т̣ха̄йа хи таттха сота̄паттипхаласаччхикирийа̄йа пат̣ипанно адхиппетоти, айам̣ та̄веттха па̄л̣ийоджана̄.

анупадаван̣н̣ана̄йам̣ пана идха̄ти вихим̣са̄диваттхудӣпанаметам̣. кхо пана̄ти нипа̄таматтам̣. воти каран̣аттхе са̄мивачанам̣, айам̣ пана сан̇кхепаттхо, йадетам̣ ‘‘паре вихим̣сака̄ бхависсантӣ’’тиа̄дина̄ найена вихим̣са̄диваттхум̣ вада̄ма. идха, чунда, тумхехи саллекхо ка̄табботи.

евам̣ сан̇кхепато ватва̄ ида̄ни виттха̄ренто ‘‘паре вихим̣сака̄ бхависсанти, майаметтха авихим̣сака̄ бхависса̄ма̄ти саллекхо каран̣ӣйо’’тиа̄дима̄ха.

таттха парети йе кечи имам̣ саллекхаманануйутта̄. вихим̣сака̄ бхависсантӣти па̄н̣ина̄ ва̄ лед̣д̣уна̄ ва̄тиа̄дӣхи сатта̄нам̣ вихесака̄ бхависсанти. майаметтха авихим̣сака̄ бхависса̄ма̄ти майам̣ пана йаттхева ваттхусмим̣ паре евам̣ вихим̣сака̄ бхависсанти, еттхева авихим̣сака̄ бхависса̄ма, авихим̣сам̣ уппа̄детва̄ вихарисса̄ма. ити саллекхо каран̣ӣйоти евам̣ тумхехи саллекхо ка̄таббо. саллекхоти ча идха авихим̣са̄ва ведитабба̄. авихим̣са̄ хи вихим̣сам̣ саллекхати, там̣ чхиндати, тасма̄ саллекхоти вуччати. еса найо саббаттха. айам̣ пана висесо. паре миччха̄дит̣т̣хӣти еттха каммапатха̄нам̣ антамиччха̄дит̣т̣хин̃ча миччхатта̄нам̣ а̄димиччха̄дит̣т̣хин̃ча миссетва̄ дит̣т̣хи вутта̄ти ведитабба̄. татха̄ майаметтха самма̄дит̣т̣хӣти вуттат̣т̣ха̄не самма̄дит̣т̣хи. еттха ча каммапатхакатха̄ виттха̄рато самма̄дит̣т̣хисутте а̄ви бхависсати. миччхаттесу миччха̄дит̣т̣хиа̄дайо дведха̄витакке.

айам̣ панеттха сан̇кхепо, па̄н̣ам̣ атипа̄тентӣти па̄н̣а̄типа̄тӣ па̄н̣агха̄така̄ти аттхо. адиннам̣ а̄дийантӣти адинна̄да̄йӣ, парасса ха̄риноти аттхо. абрахмам̣ хӣнам̣ ла̄макадхаммам̣ чарантӣти абрахмача̄рӣ, метхунадхаммаппат̣исевака̄ти аттхо. брахмам̣ сет̣т̣хам̣ пат̣ипадам̣ чарантӣти брахмача̄рӣ, метхуна̄ пат̣ивирата̄ти аттхо. еттха ча брахмачарийам̣ саллекхоти ведитаббам̣. брахмачарийан̃хи абрахмачарийам̣ саллекхати. муса̄ вадантӣти муса̄ва̄дӣ, паресам̣ аттхабхан̃джанакам̣ туччхам̣ аликам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄роти аттхо. писун̣а̄ ва̄ча̄ етесанти писун̣ава̄ча̄. паресам̣ маммаччхедика̄ пхаруса̄ ва̄ча̄ етесанти пхарусава̄ча̄. сампхам̣ нираттхакавачанам̣ палапантӣти сампхаппала̄пӣ. абхиджджха̄йантӣти абхиджджха̄лӯ, парабхан̣д̣алуббханасӣла̄ти аттхо. бйа̄паннам̣ пӯтибхӯтам̣ читтаметесанти бйа̄панначитта̄. миччха̄ па̄пика̄ вин̃н̃угарахита̄ етесам̣ дит̣т̣хӣти миччха̄дит̣т̣хӣ, каммапатхапарийа̄панна̄йа наттхи диннантиа̄диваттхука̄йа, миччхаттапарийа̄панна̄йа аниййа̄никадит̣т̣хийа̄ ча саманна̄гата̄ти аттхо. самма̄ собхана̄ вин̃н̃уппасаттха̄ етесам̣ дит̣т̣хӣти самма̄дит̣т̣хӣ, каммапатхапарийа̄панна̄йа аттхи диннантиа̄дика̄йа каммассаката̄дит̣т̣хийа̄, самматтапарийа̄панна̄йа маггадит̣т̣хийа̄ ча саманна̄гата̄ти аттхо.

миччха̄сан̇каппа̄ти айа̄тха̄вааниййа̄никаакусаласан̇каппа̄. еса найо миччха̄ва̄ча̄тиа̄дӣсу. айам̣ пана висесо, миччха̄сан̇каппа̄дайо вийа хи миччха̄сати на̄ма па̄т̣иекко кочи дхаммо наттхи, атӣтам̣ пана чинтайато паватта̄нам̣ чатуннампи акусалаккхандха̄наметам̣ адхивачанам̣. йампи вуттам̣ бхагавата̄ – ‘‘аттхеса̄, бхиккхаве, ануссати, неса̄ наттхӣти вада̄ми, путтала̄бхам̣ ва̄, бхиккхаве, ануссарато, дханала̄бхам̣ ва̄, бхиккхаве, ануссарато, йасала̄бхам̣ ва̄, бхиккхаве, ануссарато’’ти, тампи там̣ там̣ чинтентасса сатипатирӯпакена уппаттим̣ сандха̄йа вуттанти ведитаббам̣. миччха̄н̃а̄н̣ӣти еттха ча миччха̄н̃а̄н̣анти па̄пакирийа̄су упа̄йачинта̄васена па̄пам̣ катва̄ ‘‘сукатам̣ майа̄’’ти паччавеккхан̣а̄ка̄рена ча уппанно мохо ведитаббо, тена саманна̄гата̄ пуггала̄ миччха̄н̃а̄н̣ӣ. самма̄н̃а̄н̣ӣти еттха пана екӯнавӣсатибхедам̣ паччавеккхан̣а̄н̃а̄н̣ам̣ ‘‘самма̄н̃а̄н̣а’’нти вуччати, тена саманна̄гата̄ пуггала̄ самма̄н̃а̄н̣ӣ. миччха̄вимуттӣти авимутта̄йева сама̄на̄ ‘‘вимутта̄ майа’’нти евам̣сан̃н̃ино, авимуттийам̣ ва̄ вимуттисан̃н̃ино. татра̄йам̣ вачанаттхо, миччха̄ па̄пика̄ випарӣта̄ вимутти етесам̣ аттхӣти миччха̄вимуттӣ. миччха̄вимуттӣти ча йатха̄вуттена̄ка̄рена паватта̄нам̣ акусалаккхандха̄наметам̣ адхивачанам̣. пхаласампайутта̄ни пана самма̄дит̣т̣хиа̄дӣни ат̣т̣хан̇га̄ни т̣хапетва̄ сесадхамма̄ самма̄вимуттӣти ведитабба̄. са̄ ча миччха̄вимуттим̣ салликхитва̄ т̣хитатта̄ саллекхоти ведитабба̄. таттха нийодженто а̄ха ‘‘майаметтха самма̄вимуттӣ бхависса̄ма̄ти саллекхо каран̣ӣйо’’ти.

ито пара̄ни тӣн̣и нӣваран̣авасена вутта̄ни. абхиджджха̄лӯ бйа̄панначитта̄ти евам̣ каммапатхесу вуттатта̄ панеттха пат̣хама̄ни две нӣваран̣а̄ни на вутта̄нӣти ведитабба̄ни. таттха тхинамиддхена парийут̣т̣хита̄ абхибхӯта̄ти тхинамиддхапарийут̣т̣хита̄. уддхаччена саманна̄гата̄ти уддхата̄. вичинанта̄ киччханти на сакконти саннит̣т̣ха̄нам̣ ка̄тунти вичикиччхӣ. кодхана̄тиа̄дӣни даса читтасса упаккилесавасена вутта̄ни. таттха кодха̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ дхаммада̄йа̄даваттхасуттесу вуттам̣. айам̣ панеттха вачанаттхо – кодхана̄ти куджджханасӣла̄. упана̄хӣти упана̄ханасӣла̄, упана̄хо ва̄ етесам̣ аттхӣти упана̄хӣ. татха̄ маккхӣ пала̄сӣ ча. иссантӣти иссукӣ. маччхара̄йантӣти маччхарӣ, маччхерам̣ ва̄ етесам̣ аттхӣти маччхарӣ. сат̣хайантӣти сат̣ха̄, на самма̄ бха̄сантӣти вуттам̣ хоти, кера̄т̣икайутта̄наметам̣ адхивачанам̣. ма̄йа̄ етесам̣ аттхӣти ма̄йа̄вӣ. тхамбхасаман̇гита̄йа тхаддха̄. атима̄найогена атима̄нӣ. вуттапаччанӣканайена суккапаккхо ведитаббо.

дуббача̄ти ваттум̣ дуккха̄ кин̃чи вуччама̄на̄ на саханти. таббипарӣта̄ сувача̄. девадатта̄дисадиса̄ па̄пака̄ митта̄ етесанти па̄памитта̄. буддха̄ ва̄ са̄рипутта̄дисадиса̄ ва̄ калйа̄н̣а̄ митта̄ етесанти калйа̄н̣амитта̄. ка̄йадуччарита̄дӣсу читтавоссаггавасена паматта̄. випарӣта̄ аппаматта̄ти ведитабба̄. има̄ни тӣн̣и пакин̣н̣акавасена вутта̄ни. ассаддха̄тиа̄дӣни сатта асаддхаммавасена. таттха тӣсу ваттхӯсу саддха̄ етесам̣ наттхӣти ассаддха̄. суккапаккхе саддахантӣти саддха̄, саддха̄ ва̄ етесам̣ аттхӣтипи саддха̄. наттхи етесам̣ хирӣти ахирика̄, акусаласама̄паттийа̄ аджигуччхама̄на̄наметам̣ адхивачанам̣. хирӣ етесам̣ мане, хирийа̄ ва̄ йуттамана̄ти хиримана̄. на оттаппантӣти аноттаппӣ, акусаласама̄паттийа̄ на бха̄йантӣти вуттам̣ хоти. таббипарӣта̄ оттаппӣ. аппам̣ сутаметесанти аппассута̄, аппанти ча тхоканти на гахетаббам̣, наттхӣти гахетаббам̣. ‘‘аппассута̄’’ти хи ниссута̄ сутавирахита̄ вуччанти. баху сутаметесанти бахуссута̄, татха̄гатабха̄ситам̣ екампи га̄тхам̣ йа̄тха̄вато н̃атва̄ анурӯпапат̣ипанна̄наметам̣ адхивачанам̣. куччхита̄ сӣдантӣти кусӣта̄, хӣнавӣрийа̄наметам̣ адхивачанам̣. а̄раддхам̣ вӣрийаметесанти а̄раддхавӣрийа̄, саммаппадха̄найутта̄наметам̣ адхивачанам̣, мут̣т̣ха̄ сати етесанти мут̣т̣хассатӣ, нат̣т̣хассатӣти вуттам̣ хоти. упат̣т̣хита̄ сати етесанти упат̣т̣хитассатӣ, ниччам̣ а̄рамман̣а̄бхимукхаппаваттасатӣнаметам̣ адхивачанам̣. дут̣т̣ха̄ пан̃н̃а̄ етесанти дуппан̃н̃а̄, нат̣т̣хапан̃н̃а̄ти вуттам̣ хоти. пан̃н̃а̄йа сампанна̄ти пан̃н̃а̄сампанна̄, пан̃н̃а̄ти ча идха випассана̄пан̃н̃а̄ ведитабба̄. випассана̄самбха̄ро хи парипӯро имасмим̣ т̣ха̄не а̄гато, тасма̄ випассана̄пан̃н̃а̄ва айанти пора̄н̣а̄нам̣ а̄н̣а̄.

ида̄ни екамева локуттарагун̣а̄нам̣ антара̄йакарам̣ аниййа̄никадит̣т̣хим̣ тӣха̄ка̄рехи дассенто сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣтиа̄дима̄ха. таттха сандит̣т̣хим̣ пара̄масантӣти сандит̣т̣хипара̄ма̄сӣ. а̄дха̄нам̣ ган̣хантӣти а̄дха̄нагга̄хӣ, а̄дха̄нанти дал̣хам̣ вуччати, дал̣хагга̄хӣти аттхо. йуттака̄ран̣ам̣ дисва̄ва ладдхим̣ пат̣иниссаджджантӣти пат̣иниссаггӣ, дуккхена киччхена касирена бахумпи ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ на сакка̄ пат̣иниссаггам̣ ка̄тунти дуппат̣иниссаггӣ, йе аттано уппаннам̣ дит̣т̣хим̣ идамева саччанти дал̣хам̣ ган̣хитва̄ апи буддха̄дӣхи ка̄ран̣ам̣ дассетва̄ вуччама̄на̄ на пат̣иниссаджджанти, тесаметам̣ адхивачанам̣. та̄диса̄ хи пуггала̄ йам̣ йадева дхаммам̣ ва̄ адхаммам̣ ва̄ ган̣ханти, там̣ саббам̣ ‘‘евам̣ амха̄кам̣ а̄чарийехи катхитам̣, евам̣ амхехи сута’’нти куммова ан̇га̄ни саке капа̄ле антойева самодаханти, кумбхӣлагга̄хам̣ ган̣ханти на виссаджджанти. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо.

84. евам̣ чатучатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи саллекхам̣ дассетва̄ ида̄ни тасмим̣ саллекхе читтуппа̄дасса̄пи бахӯпака̄ратам̣ дассетум̣ читтуппа̄дампи кхо ахантиа̄дима̄ха.

тассаттхо, ахам̣, чунда, кусалесу дхаммесу читтуппа̄дампи бахӯпака̄рам̣ вада̄ми, йа̄ панета̄ ка̄йена ча ва̄ча̄йа ча анувидхийана̄, йатха̄ пат̣хамам̣ читтам̣ уппаннам̣, татхева тесам̣ дхамма̄нам̣ ка̄йена каран̣ам̣, ва̄ча̄йа ча ‘‘каротха̄’’ти а̄н̣а̄панам̣ ва̄, уггахапарипуччха̄дӣни ва̄, таттха ва̄дойева ко, екантабахӯпака̄ра̄йева хи та̄ анувидхийана̄ти дассети. касма̄ панеттха читтуппа̄допи бахӯпака̄роти? екантахитасукха̄вахатта̄ анувидхийана̄нам̣ хетутта̄ ча.

‘‘да̄нам̣ дасса̄мӣ’’ти хи читтуппа̄до сайампи екантахитасукха̄вахо анувидхийана̄нампи хету, еван̃хи уппанначиттатта̄йева дутийадивасе маха̄вӣтхим̣ пидахитва̄ маха̄ман̣д̣апам̣ катва̄ бхиккхусатасса ва̄ бхиккхусахассасса ва̄ да̄нам̣ дети, ‘‘бхиккхусан̇гхам̣ нимантетха пӯджетха паривисатха̄’’ти париджане а̄н̣а̄пети. евам̣ ‘‘сан̇гхасса чӣварам̣ сена̄санам̣ бхесаджджам̣ дасса̄мӣ’’ти читтуппа̄до сайампи екантахитасукха̄вахо анувидхийана̄нампи хету, евам̣ уппанначиттатта̄йева хи чӣвара̄дӣни абхисан̇кхароти дети да̄пети ча. еса найо саран̣агамана̄дӣсу.

‘‘саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти хи читтам̣ уппа̄детва̄ва паччха̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ саран̣ам̣ ган̣ха̄ти. татха̄ ‘‘пан̃чан̇гам̣ ат̣т̣хан̇гам̣ дасан̇гам̣ ва̄ сӣлам̣ сама̄дийисса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ ка̄йена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ сама̄дийати, ‘‘паббаджитва̄ чатӯсу сӣлесу патит̣т̣хахисса̄мӣ’’ти ча читтам̣ уппа̄детва̄ ка̄йена ва̄ча̄йа ча пӯретаббам̣ сӣлам̣ пӯрети. ‘‘буддхавачанам̣ уггахесса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄детва̄ва екам̣ ва̄ ника̄йам̣ две ва̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ пан̃ча ва̄ ника̄йе ва̄ча̄йа угган̣ха̄ти. евам̣ дхутан̇гасама̄да̄на-каммат̣т̣ха̄нуггаха-касин̣апарикамма-джха̄насама̄паттивипассана̄маггапхала- паччекабодхи-самма̄самбодхивасена нетаббам̣.

‘‘буддхо бхависса̄мӣ’’ти хи читтуппа̄до сайампи екантахитасукха̄вахо анувидхийана̄нампи хету, еван̃хи уппанначиттатта̄йева апарена самайена каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхеййа̄ни ка̄йена ва̄ча̄йа ча па̄рамийо пӯретва̄ садевакам̣ локам̣ та̄ренто вичарати. евам̣ саббаттха читтуппа̄допи бахӯпака̄ро. ка̄йава̄ча̄хи пана анувидхийана̄ атибахӯпака̄ра̄йева̄ти ведитабба̄.

евам̣ кусалесу дхаммесу читтуппа̄дасса̄пи бахӯпака̄ратам̣ дассетва̄ ида̄ни таттха нийодженто ‘‘тасма̄ тиха чунда̄’’тиа̄дима̄ха. там̣ аттхато па̄кат̣амева.

85. евам̣ чатучатта̄лӣса̄йа а̄ка̄рехи дассите саллекхе читтуппа̄дасса̄пи бахӯпака̄ратам̣ дассетва̄ ида̄ни тассева саллекхасса хита̄дхигама̄йа маггабха̄вам̣ дассенто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха.

тассаттхо, йатха̄ на̄ма, чунда, кха̄н̣укан̣т̣акапа̄са̄н̣а̄дӣхи висамо магго бхавеййа, тасса париккамана̄йа париваджджанаттха̄йа ан̃н̃о супарикаммакато вийа бхӯмибха̄го само магго бхавеййа, йатха̄ ча руккхамӯлапа̄са̄н̣апапа̄такумбхӣламакара̄ди парибйа̄кулам̣ висамам̣ титтхамасса, тасса париккамана̄йа париваджджанаттха̄йа ан̃н̃ам̣ ависамам̣ анупуббагамбхӣрам̣ сопа̄напхалакасадисам̣ титтхам̣ бхавеййа, йам̣ пат̣ипанно сукхенева там̣ надим̣ ва̄ тал̣а̄кам̣ ва̄ аджджхога̄хетва̄ нха̄йеййа ва̄ уттареййа ва̄, евамева кхо, чунда, висамамаггависаматиттхасадиса̄йа вихим̣са̄йа саманна̄гатасса вихим̣сакапуггаласса самамаггасаматиттхасадиса̄ авихим̣са̄ хоти париккамана̄йа. йатхева хи висамамаггатиттхапариваджджанаттха̄йа само магго ча титтхан̃ча пат̣ийаттам̣, евам̣ вихим̣са̄париваджджанаттха̄йа авихим̣са̄ пат̣ийатта̄, йам̣ пат̣ипанно сукхенева мануссагатим̣ ва̄ девагатим̣ ва̄ аджджхога̄хетва̄ сампаттим̣ ва̄ анубхавеййа уттареййа ва̄ лока̄. етенева упа̄йена саббапада̄ни йоджетабба̄ни.

86. евам̣ тассева хита̄дхигама̄йа маггабха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни упарибха̄ган̇гаманӣйатам̣ дассенто, сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха.

тассаттхо, йатха̄ на̄ма, чунда, йе кечи акусала̄ дхамма̄ пат̣исандхийа̄ джанака̄ ва̄ аджанака̄ ва̄, динна̄йапи пат̣исандхийа̄ випа̄каджанака̄ ва̄ аджанака̄ ва̄, саббе те джа̄тивасена адхобха̄ган̇гаманӣйа̄ти евам̣на̄ма̄ва хонти, випа̄кака̄ле анит̣т̣ха̄кантавипа̄катта̄. йатха̄ ча йе кечи кусала̄ дхамма̄ пат̣исандхийа̄ джанака̄ ва̄ аджанака̄ ва̄ динна̄йапи пат̣исандхийа̄ випа̄каджанака̄ ва̄ аджанака̄ ва̄, саббе те джа̄тивасена упарибха̄ган̇гаманӣйа̄ти евам̣на̄ма̄ва хонти, випа̄кака̄ле ит̣т̣хакантавипа̄катта̄, евамева кхо, чунда, вихим̣сакасса…пе… упарибха̄га̄йа̄ти. татра̄йам̣ опаммасам̣сандана̄ – йатха̄ саббе акусала̄ адхобха̄ган̇гаманӣйа̄, евам̣ вихим̣сакасса ека̄ вихим̣са̄пи. йатха̄ ча саббе кусала̄ упарибха̄ган̇гаманӣйа̄, евам̣ авихим̣сакасса ека̄ авихим̣са̄пи. етенева упа̄йена акусалам̣ акусалена кусалан̃ча кусалена упаметаббам̣, айам̣ киреттха адхиппа̄йоти.

87. евам̣ тассева саллекхасса упарибха̄ган̇гаманӣйатам̣ дассетва̄ ида̄ни паринибба̄пане саматтхабха̄вам̣ дассетум̣ со вата чунда̄тиа̄дима̄ха. таттха соти вуттаппака̄рапуггаланиддесо. тасса йоти имам̣ уддесавачанам̣ а̄харитва̄ йо аттана̄ палипапалипанно, со вата, чунда, парам̣ палипапалипаннам̣ уддхариссатӣти евам̣ саббападесу самбандхо ведитаббо. палипапалипанноти гамбхӣракаддаме нимугго вуччати, но ча кхо арийасса винайе. арийасса пана винайе палипанти пан̃ча ка̄магун̣а̄ вуччанти. палипанноти таттха нимугго ба̄лапутхуджджано, тасма̄ еваметтха аттхайоджана̄ ведитабба̄. йатха̄, чунда, кочи пурисо йа̄ва на̄сикагга̄ гамбхӣре каддаме нимугго апарам̣ таттхева нимуггам̣ хаттхе ва̄ сӣсе ва̄ гахетва̄ уддхариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати, на хи там̣ ка̄ран̣аматтхи, йена со там̣ уддхаритва̄ тхале патит̣т̣хапеййа, евамева йо аттана̄ пан̃чака̄магун̣апалипе палипанно, со вата парам̣ татхева палипапалипаннам̣ уддхариссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати.

таттха сийа̄ айуттаметам̣, путхуджджана̄нампи бхиккхубхиккхунӣупа̄сакаупа̄сика̄нам̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ хонтийева дхаммам̣ абхисамета̄ро, тасма̄ палипапалипанно уддхаратӣти, там̣ на татха̄ дат̣т̣хаббам̣. бхагава̄йева хи таттха уддхарати, пасам̣са̄маттамева пана дхаммакатхика̄ лабханти ран̃н̃а̄ пахиталекхава̄чако вийа. йатха̄ хи ран̃н̃о паччантаджанападе пахитам̣ лекхам̣ таттха манусса̄ лекхам̣ ва̄четум̣ аджа̄нанта̄ йо ва̄четум̣ джа̄на̄ти, тена ва̄ча̄петва̄ таматтхам̣ сутва̄ ‘‘ран̃н̃о а̄н̣а̄’’ти а̄дарена сампа̄денти, на ча несам̣ хоти ‘‘лекхава̄чакасса айам̣ а̄н̣а̄’’ти. лекхава̄чако пана ‘‘виссат̣т̣ха̄йа ва̄ча̄йа ва̄чеси анелагал̣а̄йа̄’’ти пасам̣са̄маттамева лабхати, евамева кин̃ча̄пи са̄рипуттапабхутайо дхаммакатхика̄ дхаммам̣ десенти, атха кхо ликхитапан̣н̣ава̄чако вийа те хонти. бхагаватойева пана са̄ дхаммадесана̄ ран̃н̃о а̄н̣а̄ вийа. йе ча там̣ сутва̄ дхаммам̣ абхисаменти, те бхагава̄йева уддхаратӣти ведитабба̄. дхаммакатхика̄ пана ‘‘виссат̣т̣ха̄йа ва̄ча̄йа дхаммам̣ десенти анелагал̣а̄йа̄’’ти пасам̣са̄маттамева лабхантӣти. тасма̄ йуттамеветанти. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо.

аданто авинӣто апариниббутоти еттха пана аниббисата̄йа аданто. асиккхитавинайата̄йа авинӣто. аниббутакилесата̄йа апариниббутоти ведитаббо. со та̄дисо парам̣ дамессати, ниббисам̣ кариссати, винессати ва̄ тиссо сиккха̄ сиккха̄пессати, паринибба̄пессати ва̄ тасса килесе нибба̄пессатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджати. вуттавипарийа̄йена суккапаккхо ведитаббо.

евамева кхо, чунда, вихим̣сакасса…пе… паринибба̄на̄йа̄ти еттха пана еваматтхо ведитаббо – йатха̄ хи аттана̄ апалипапалипанно парам̣ палипапалипаннам̣ уддхариссати, данто дамессати, винӣто винессати, париниббуто паринибба̄пессатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджатӣти. ким̣ пана танти? апалипапалипаннаттам̣, дантаттам̣ винӣтаттам̣ париниббутаттан̃ча, евамева кхо, чунда, вихим̣сакасса пурисапуггаласса авихим̣са̄ хоти паринибба̄на̄йа. ким̣ вуттам̣ хоти? йо аттана̄ авихим̣сако, тасса йа̄ авихим̣са̄, айам̣ йа̄ еса̄ вихим̣сакасса парасса вихим̣са̄, тасса̄ паринибба̄на̄йа хоти, аттана̄ хи авихим̣сако парасса вихим̣са̄четанам̣ нибба̄пессатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати. ким̣ пана танти? авихим̣сакаттамева. йан̃хи йена аттана̄ адхигатам̣ хоти, со парам̣ тадаттха̄йа сама̄дапетум̣ саккотӣти.

атха ва̄ йатха̄ аттана̄ апалипанно данто винӣто париниббуто парам̣ палипапалипаннам̣ адантам̣ авинӣтам̣ апариниббутан̃ча уддхариссати дамессати винессати паринибба̄пессатӣти т̣ха̄наметам̣ виджджати, евамева вихим̣сакасса пурисапуггаласса вихим̣са̄паха̄на̄йа маггам̣ бха̄вайато уппанна̄ авихим̣са̄ хоти паринибба̄на̄йа. париниббуто вийа хи апариниббутам̣ авихим̣са̄четана̄ва вихим̣са̄четанам̣ паринибба̄петум̣ саматтха̄. етаматтхам̣ дассенто ‘‘евамева кхо, чунда̄’’тиа̄дима̄ха̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йатха̄ четтха, евам̣ саббападесу. ативиттха̄рабхайена пана анупадайоджана̄ на ката̄ти.

88. евам̣ тасса паринибба̄пане саматтхабха̄вам̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ десанам̣ нигаметва̄ дхаммапат̣ипаттийам̣ нийоджетум̣ ити кхо, чунда̄тиа̄дима̄ха. таттха саллекхапарийа̄йоти саллекхака̄ран̣ам̣. еса найо саббаттха еттха авихим̣са̄дайо ева вихим̣са̄дӣнам̣ саллекханато саллекхака̄ран̣ам̣. тесам̣ васена читтасса уппа̄детаббато читтупа̄дака̄ран̣ам̣, вихим̣са̄ди, париккаманасса хетуто париккаманака̄ран̣ам̣, упарибха̄ганиппха̄данато упарибха̄гака̄ран̣ам̣, вихим̣са̄дӣнам̣ паринибба̄панато паринибба̄нака̄ран̣анти ведитабба̄. хитесина̄ти хитам̣ есантена. анукампакена̄ти анукампама̄нена. анукампам̣ упа̄да̄йа̄ти анукампам̣ читтена париггахетва̄, паричча̄типи вуттам̣ хоти. катам̣ во там̣ майа̄ти там̣ майа̄ име пан̃ча парийа̄йе дассентена тумха̄кам̣ катам̣. еттакамева хи анукампакасса саттху киччам̣, йадидам̣ авипарӣтадхаммадесана̄. ито парам̣ пана пат̣ипатти на̄ма са̄вака̄нам̣ киччам̣. тена̄ха ета̄ни, чунда, руккхамӯла̄ни…пе… амха̄кам̣ ануса̄санӣти.

таттха ча руккхамӯла̄нӣти имина̄ руккхамӯласена̄санам̣ дассети. сун̃н̃а̄га̄ра̄нӣти имина̄ джанавивиттат̣т̣ха̄нам̣. убхайена̄пи ча йога̄нурӯпасена̄санама̄чиккхати, да̄йаджджам̣ ниййа̄тети. джха̄йатха̄ти а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена ат̣т̣хатим̣са̄рамман̣а̄ни, лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ча аничча̄дито кхандха̄йатана̄дӣни упаниджджха̄йатха, саматхан̃ча випассанан̃ча вад̣д̣хетха̄ти вуттам̣ хоти. ма̄ пама̄даттха̄ти ма̄ памаджджиттха. ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄рино ахуваттха̄ти йе хи пуббе дахарака̄ле, а̄рогйака̄ле, саттасаппа̄йа̄дисампаттика̄ле, саттху саммукхӣбха̄вака̄ле ча йонисоманасика̄равирахита̄ раттиндивам̣ ман̇гулабхатта̄ хутва̄ сеййасукхам̣ миддхасукхаманубхонта̄ памаджджанти, те паччха̄ джара̄ка̄ле, рогака̄ле, маран̣ака̄ле, випаттика̄ле, саттху париниббутака̄ле ча там̣ пуббе пама̄давиха̄рам̣ ануссаранта̄, саппат̣исандхика̄лакирийан̃ча бха̄рийам̣ сампассама̄на̄ виппат̣иса̄рино хонти, тумхе пана та̄диса̄ ма̄ ахуваттха̄ти етаматтхам̣ дассенто а̄ха ‘‘ма̄ паччха̄ виппат̣иса̄рино ахуваттха̄’’ти. айам̣ во амха̄кам̣ ануса̄санӣти айам̣ амха̄кам̣ сантика̄ ‘‘джха̄йатха ма̄ пама̄даттха̄’’ти тумха̄кам̣ ануса̄санӣ, ова̄доти вуттам̣ хоти.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

саллекхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.