9. самма̄дит̣т̣хисуттаван̣н̣ана̄
89. евам̣ ме сутанти самма̄дит̣т̣хисуттам̣. таттха ‘‘самма̄дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хӣти, а̄вусо, вуччати, китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо’’ти ва̄ ‘‘катамам̣ пана̄вусо, акусала’’нти ва̄ евам̣ йаттака̄ тхерена пуччха̄ вутта̄, сабба̄ катхетукамйата̄ пуччха̄ ева.
таттха йасма̄ джа̄нанта̄пи самма̄дит̣т̣хӣти ваданти аджа̄нанта̄пи ба̄хирака̄пи са̄саника̄пи ануссава̄дивасена̄пи аттапаччаккхена̄пи, тасма̄ там̣ бахӯнам̣ вачанам̣ упа̄да̄йа двиккхаттум̣ а̄масанто ‘‘самма̄дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хӣти, а̄вусо, вуччатӣ’’ти а̄ха. айан̃хи еттха адхиппа̄йо, апарехипи самма̄дит̣т̣хӣти вуччати, атха̄парехипи самма̄дит̣т̣хӣти вуччати, сва̄йам̣ евам̣ вуччама̄но аттхан̃ча лаккхан̣ан̃ча упа̄да̄йа китта̄вата̄ ну кхо, а̄вусо, арийаса̄вако самма̄дит̣т̣хи хотӣти. таттха самма̄дит̣т̣хӣти собхана̄йа пасаттха̄йа ча дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато. йада̄ пана дхаммейева айам̣ самма̄дит̣т̣хисаддо ваттати, тада̄сса собхана̄ пасаттха̄ ча дит̣т̣хи самма̄дит̣т̣хӣти еваматтхо ведитаббо.
са̄ ча̄йам̣ самма̄дит̣т̣хи дувидха̄ хоти локийа̄ локуттара̄ти. таттха каммассаката̄н̃а̄н̣ам̣ сачча̄нуломикан̃а̄н̣ан̃ча локийа̄ самма̄дит̣т̣хи, сан̇кхепато ва̄ сабба̄пи са̄сава̄ пан̃н̃а̄. арийамаггапхаласампайутта̄ пан̃н̃а̄ локуттара̄ самма̄дит̣т̣хи. пуггало пана тивидхо хоти путхуджджано секкхо асеккхо ча. таттха путхуджджано дувидхо хоти ба̄хирако са̄санико ча. таттха ба̄хирако каммава̄дӣ каммассаката̄дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хи хоти, но сачча̄нуломика̄йа аттадит̣т̣хипара̄ма̄сакатта̄. са̄санико двӣхипи. секкхо нийата̄йа самма̄дит̣т̣хийа̄ самма̄дит̣т̣хи. асеккхо асеккха̄йа. идха пана нийата̄йа ниййа̄ника̄йа локуттаракусаласамма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато ‘‘самма̄дит̣т̣хӣ’’ти адхиппето. тенева̄ха ‘‘уджугата̄сса дит̣т̣хи дхамме авеччаппаса̄дена саманна̄гато а̄гато имам̣ саддхамма’’нти, локуттаракусаласамма̄дит̣т̣хийева хи антадвайаманупагамма уджубха̄вена гататта̄, ка̄йаван̇ка̄дӣни ча саббаван̇ка̄ни самуччхиндитва̄ гататта̄ уджугата̄ хоти, та̄йева ча дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато наваппака̄репи локуттарадхамме авеччаппаса̄дена ачалаппаса̄дена саманна̄гато хоти, саббадит̣т̣хигахана̄ни ча виниббет̣хенто саббакилесе паджаханто джа̄тисам̣са̄ра̄ никкхаманто пат̣ипаттим̣ паринит̣т̣хапенто арийена маггена а̄гато имам̣ самбуддхаппаведитам̣ аматогадхам̣ нибба̄насан̇кха̄там̣ саддхамманти вуччати.
йато кхоти ка̄лапариччхедавачанаметам̣, йасмим̣ ка̄лети вуттам̣ хоти. акусалан̃ча паджа̄на̄тӣти даса̄кусалакаммапатхасан̇кха̄там̣ акусалан̃ча паджа̄на̄ти, ниродха̄рамман̣а̄йа паджа̄нана̄йа киччавасена ‘‘идам̣ дуккха’’нти пат̣ивиджджханто акусалам̣ паджа̄на̄ти. акусаламӯлан̃ча паджа̄на̄тӣти тасса мӯлапаччайабхӯтам̣ акусаламӯлан̃ча паджа̄на̄ти, тенева пака̄рена ‘‘айам̣ дуккхасамудайо’’ти пат̣ивиджджханто. еса найо кусалан̃ча кусаламӯлан̃ча̄ти еттха̄пи. йатха̄ четтха, евам̣ ито паресу саббава̄ресу киччавасенева ваттхупаджа̄нана̄ ведитабба̄. етта̄вата̄пӣти еттакена имина̄ акусала̄диппаджа̄нанена̄пи. самма̄дит̣т̣хи хотӣти вуттаппака̄ра̄йа локуттарасамма̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато хоти. уджугата̄сса…пе… имам̣ саддхамманти етта̄вата̄ сам̣кхиттадесана̄ нит̣т̣хита̄ хоти. десана̄йева чеса̄ сам̣кхитта̄, тесам̣ пана бхиккхӯнам̣ виттха̄равасенева самма̄манасика̄раппат̣иведхо ведитаббо.
дутийава̄ре пана десана̄пи виттха̄рена манасика̄раппат̣иведхопи виттха̄ренева вуттоти ведитаббо. таттха ‘‘сам̣кхиттадесана̄йа две хет̣т̣химамагга̄, виттха̄радесана̄йа две упаримамагга̄ катхита̄’’ти бхиккхӯ а̄хам̣су виттха̄радесана̄васа̄не ‘‘саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа̄’’тиа̄дивачанам̣ сампассама̄на̄. тхеро пана̄ха ‘‘сам̣кхиттадесана̄йапи чатта̄ро магга̄ ра̄сито катхита̄, виттха̄радесана̄йапӣ’’ти. йа̄ ча̄йам̣ идха сам̣кхиттавиттха̄радесана̄су вича̄ран̣а̄ а̄виката̄, са̄ саббава̄ресу идха вуттанайенева ведитабба̄. апубба̄нутта̄нападаван̣н̣ана̄маттамева хи ито парам̣ карисса̄ма.
акусалакаммапатхаван̣н̣ана̄
таттха пат̣хамава̄расса та̄ва виттха̄радесана̄йа ‘‘па̄н̣а̄типа̄то кхо, а̄вусо, акусала’’нтиа̄дӣсу акосаллаппаваттийа̄ акусалам̣ ведитаббам̣, парато ваттаббакусалаппат̣ипаккхато ва̄. там̣ лаккхан̣ато са̄ваджджадуккхавипа̄кам̣ сам̣килит̣т̣хам̣ ва̄. айам̣ та̄веттха са̄дха̄ран̣ападаван̣н̣ана̄.
аса̄дха̄ран̣есу пана па̄н̣асса атипа̄то па̄н̣а̄типа̄то, па̄н̣авадхо па̄н̣агха̄тоти вуттам̣ хоти. па̄н̣оти четтха воха̄рато сатто, параматтхато джӣвитиндрийам̣. тасмим̣ пана па̄н̣е па̄н̣асан̃н̃ино джӣвитиндрийупаччхедакаупаккамасамут̣т̣ха̄пика̄ ка̄йавачӣдва̄ра̄нам̣ ан̃н̃атарадва̄раппаватта̄ вадхакачетана̄ па̄н̣а̄типа̄то. со гун̣авирахитесу тираччха̄нагата̄дӣсу па̄н̣есу кхуддаке па̄н̣е аппаса̄ваджджо, маха̄сарӣре маха̄са̄ваджджо. касма̄? пайогамахантата̄йа. пайогасаматтепи ваттхумахантата̄йа. гун̣авантесу манусса̄дӣсу аппагун̣е па̄н̣е аппаса̄ваджджо, маха̄гун̣е маха̄са̄ваджджо. сарӣрагун̣а̄нам̣ пана самабха̄ве сати килеса̄нам̣ упаккама̄нан̃ча мудута̄йа аппаса̄ваджджо, тиббата̄йа маха̄са̄ваджджоти ведитаббо. тасса пан̃ча самбха̄ра̄ хонти па̄н̣о, па̄н̣асан̃н̃ита̄, вадхакачиттам̣, упаккамо, тена маран̣анти. чха пайога̄ са̄хаттхико, а̄н̣аттико, ниссаггийо, тха̄варо, виджджа̄майо, иддхимайоти. имасмим̣ панеттха виттха̄рӣйама̄не атипапан̃чо хоти, тасма̄ нам̣ на виттха̄райа̄ма, ан̃н̃ан̃ча еварӯпам̣. аттхикехи пана самантапа̄са̄дикам̣ винайат̣т̣хакатхам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 2.172) олокетва̄ гахетаббо.
адиннасса а̄да̄нам̣ адинна̄да̄нам̣, парасса харан̣ам̣ тхеййам̣, чорика̄ти вуттам̣ хоти. таттха адиннанти парапариггахитам̣, йаттха паро йатха̄ка̄мака̄ритам̣ а̄паджджанто адан̣д̣а̄рахо анупаваджджо ча хоти. тасмим̣ пана парапариггахите парапариггахитасан̃н̃ино тада̄да̄йакаупаккамасамут̣т̣ха̄пика̄ тхеййачетана̄ адинна̄да̄нам̣. там̣ хӣне парасантаке аппаса̄ваджджам̣, пан̣ӣте маха̄са̄ваджджам̣. касма̄? ваттхупан̣ӣтата̄йа. ваттхусаматте сати гун̣а̄дхика̄нам̣ сантаке ваттхусмим̣ маха̄са̄ваджджам̣. там̣ там̣ гун̣а̄дхикам̣ упа̄да̄йа тато тато хӣнагун̣асса сантаке ваттхусмим̣ аппаса̄ваджджам̣. тасса пан̃ча самбха̄ра̄ хонти парапариггахитам̣, парапариггахитасан̃н̃ита̄, тхеййачиттам̣, упаккамо, тена харан̣анти. чха пайога̄ са̄хаттхика̄дайова. те ча кхо йатха̄нурӯпам̣ тхеййа̄ваха̄ро, пасайха̄ваха̄ро, пат̣иччханна̄ваха̄ро, парикаппа̄ваха̄ро, куса̄ваха̄роти имесам̣ аваха̄ра̄нам̣ васена паватта̄ти айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана самантапа̄са̄дика̄йам̣ (па̄ра̄. ат̣т̣ха. 1.92) вутто.
ка̄месумиччха̄ча̄роти еттха пана ка̄месӯти метхунасама̄ча̄ресу. миччха̄ча̄роти екантаниндито ла̄мака̄ча̄ро. лаккхан̣ато пана асаддхамма̄дхиппа̄йена ка̄йадва̄раппаватта̄ агаманӣйат̣т̣ха̄навӣтиккамачетана̄ ка̄месумиччха̄ча̄ро.
таттха агаманӣйат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма пуриса̄нам̣ та̄ва ма̄тураккхита̄, питураккхита̄, ма̄та̄питураккхита̄, бха̄тураккхита̄, бхагинираккхита̄, н̃а̄тираккхита̄, готтараккхита̄, дхаммараккхита̄, са̄раккха̄, сапаридан̣д̣а̄ти ма̄тураккхита̄дайо даса; дханаккӣта̄, чхандава̄синӣ, бхогава̄синӣ, пат̣ава̄синӣ, одапаттакинӣ, обхат̣ачумбат̣а̄, да̄сӣ ча бхарийа̄ ча, каммака̄рӣ ча бхарийа̄ ча, дхаджа̄хата̄, мухуттика̄ти ета̄ ча дханаккӣта̄дайо даса̄ти вӣсати иттхийо. иттхӣсу пана двиннам̣ са̄раккха̄сапаридан̣д̣а̄нам̣, дасаннан̃ча дханаккӣта̄дӣнанти два̄дасаннам̣ иттхӣнам̣ ан̃н̃е пуриса̄, идам̣ агаманӣйат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма. со панеса миччха̄ча̄ро сӣла̄дигун̣арахите агаманӣйат̣т̣ха̄не аппаса̄ваджджо, сӣла̄дигун̣асампанне маха̄са̄ваджджо. тасса чатта̄ро самбха̄ра̄ агаманӣйаваттху, тасмим̣ севаначиттам̣, севанапайого, маггенамаггаппат̣ипаттиадхива̄сананти. еко пайого са̄хаттхико ева.
муса̄ти висам̣ва̄данапуреккха̄расса аттхабхан̃джако вачӣпайого ка̄йапайого ва̄. висам̣ва̄дана̄дхиппа̄йена панасса парависам̣ва̄данакака̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ муса̄ва̄до. апаро найо муса̄ти абхӯтам̣ атаччхам̣ ваттху. ва̄доти тасса бхӯтато таччхато вин̃н̃а̄панам̣. лаккхан̣ато пана ататхам̣ ваттхум̣ татхато парам̣ вин̃н̃а̄петука̄масса татха̄вин̃н̃аттисамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ муса̄ва̄до. со йаматтхам̣ бхан̃джати, тасса аппата̄йа аппаса̄ваджджо, махантата̄йа маха̄са̄ваджджо. апича гахат̣т̣ха̄нам̣ аттано сантакам̣ ада̄тука̄мата̄йа наттхӣтиа̄динайаппаватто аппаса̄ваджджо, саккхина̄ хутва̄ аттхабхан̃джанаттхам̣ вутто маха̄са̄ваджджо. паббаджита̄нам̣ аппакампи телам̣ ва̄ саппим̣ ва̄ лабхитва̄ хаса̄дхиппа̄йена ‘‘аджджа га̄ме телам̣ надӣман̃н̃е сандатӣ’’ти пура̄н̣акатха̄найена паватто аппаса̄ваджджо, адит̣т̣хам̣йева пана дит̣т̣хантиа̄дина̄ найена ваданта̄нам̣ маха̄са̄ваджджо. тасса чатта̄ро самбха̄ра̄ хонти ататхам̣ ваттху, висам̣ва̄даначиттам̣, таджджо ва̄йа̄мо, парасса тадаттхавиджа̄нананти. еко пайого са̄хаттхикова. со ка̄йена ва̄ ка̄йаппат̣ибаддхена ва̄ ва̄ча̄йа ва̄ висам̣ва̄дакакирийа̄каран̣е дат̣т̣хаббо. та̄йа че кирийа̄йа паро таматтхам̣ джа̄на̄ти, айам̣ кирийа̄самут̣т̣ха̄пикачетана̄ккхан̣ейева муса̄ва̄дакаммуна̄ баджджхати.
писун̣а̄ ва̄ча̄тиа̄дӣсу йа̄йа ва̄ча̄йа йасса там̣ ва̄чам̣ бха̄сати, тасса хадайе аттано пийабха̄вам̣ парасса ча сун̃н̃абха̄вам̣ кароти, са̄ писун̣а̄ ва̄ча̄. йа̄йа пана атта̄нампи парампи пхарусампи кароти, са̄ ва̄ча̄ сайампи пхаруса̄ нева кан̣н̣асукха̄ на хадайасукха̄ ва̄, айам̣ пхаруса̄ ва̄ча̄. йена сампхам̣ палапати нираттхакам̣, со сампхаппала̄по. тесам̣ мӯлабхӯта̄ четана̄пи писун̣а̄ва̄ча̄дина̄мамева лабхати, са̄ ева ча идха адхиппета̄ти. таттха сам̣килит̣т̣хачиттасса паресам̣ ва̄ бхеда̄йа аттано пийакамйата̄йа ва̄ ка̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ четана̄ писун̣а̄ ва̄ча̄. са̄ йасса бхедам̣ кароти, тасса аппагун̣ата̄йа аппаса̄ваджджа̄, маха̄гун̣ата̄йа маха̄са̄ваджджа̄. тасса̄ чатта̄ро самбха̄ра̄ бхиндитаббо паро, ‘‘ити име на̄на̄ бхависсанти вина̄ бхависсантӣ’’ти бхедапуреккха̄рата̄ ва̄, ‘‘ахам̣ пийо бхависса̄ми висса̄сико’’ти пийакамйата̄ ва̄, таджджо ва̄йа̄мо, тасса тадаттхавиджа̄нананти.
парасса маммаччхедакака̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ екантапхаруса̄ четана̄ пхаруса̄ ва̄ча̄. тасса а̄вибха̄ваттхамидам̣ ваттху – еко кира да̄рако ма̄тувачанам̣ ана̄дийитва̄ аран̃н̃ам̣ гаччхати, там̣ ма̄та̄ ниваттетум̣ асакконтӣ ‘‘чан̣д̣а̄ там̣ махим̣сӣ анубандхатӯ’’ти аккоси. атхасса таттхева аран̃н̃е махим̣сӣ ут̣т̣ха̄си. да̄рако ‘‘йам̣ мама ма̄та̄ мукхена катхеси там̣ ма̄ хоту, йам̣ читтена чинтеси там̣ хотӯ’’ти саччакирийамака̄си. махим̣сӣ таттхева баддха̄ вийа ат̣т̣ха̄си. евам̣ маммаччхедакопи пайого читтасан̣хата̄йа пхаруса̄ ва̄ча̄ на хоти. ма̄та̄питаро хи када̄чи путтаке евампи ваданти ‘‘чора̄ во кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ каронтӯ’’ти, уппалапаттампи ча несам̣ упари патантам̣ на иччханти. а̄чарийупаджджха̄йа̄ ча када̄чи нисситаке евам̣ ваданти ‘‘ким̣ име ахирика̄ аноттаппино чаранти ниддхаматха не’’ти. атха кхо несам̣ а̄гама̄дхигамасампаттим̣ иччханти. йатха̄ ча читтасан̣хата̄йа пхаруса̄ ва̄ча̄ на хоти, евам̣ вачанасан̣хата̄йа апхаруса̄ ва̄ча̄пи на хоти. на хи ма̄ра̄петука̄масса ‘‘имам̣ сукхам̣ сайа̄петха̄’’ти вачанам̣ апхаруса̄ ва̄ча̄ хоти. читтапхарусата̄йа панеса̄ пхаруса̄ ва̄ча̄ва. са̄ йам̣ сандха̄йа паваттита̄, тасса аппагун̣ата̄йа аппаса̄ваджджа̄, маха̄гун̣ата̄йа маха̄са̄ваджджа̄. тасса̄ тайо самбха̄ра̄ аккоситаббо паро, купитачиттам̣, аккосана̄ти.
анаттхавин̃н̃а̄пакака̄йавачӣпайогасамут̣т̣ха̄пика̄ акусалачетана̄ сампхаппала̄по. со а̄севанамандата̄йа аппаса̄ваджджо, а̄севанамахантата̄йа маха̄са̄ваджджо. тасса две самбха̄ра̄ бха̄ратайуддхасӣта̄харан̣а̄динираттхакакатха̄пуреккха̄рата̄, татха̄рӯпӣкатха̄катхананти.
абхиджджха̄йатӣти абхиджджха̄, парабхан̣д̣а̄бхимукхӣ хутва̄ таннинната̄йа паваттатӣти аттхо. са̄ ‘‘ахо вата идам̣ мамасса̄’’ти евам̣ парабхан̣д̣а̄бхиджджха̄йаналаккхан̣а̄. адинна̄да̄нам̣ вийа аппаса̄ваджджа̄ ча маха̄са̄ваджджа̄ ча. тасса̄ две самбха̄ра̄ парабхан̣д̣ам̣, аттано парин̣а̄манан̃ча. парабхан̣д̣аваттхуке хи лобхе уппаннепи на та̄ва каммапатхабхедо хоти, йа̄ва ‘‘ахо ватӣдам̣ мамасса̄’’ти аттано на парин̣а̄мети.
хитасукхам̣ бйа̄па̄дайатӣти бйа̄па̄до. со паравина̄са̄йа манопадосалаккхан̣о, пхаруса̄ ва̄ча̄ вийа аппаса̄ваджджо маха̄са̄ваджджо ча. тасса две самбха̄ра̄ парасатто ча, тасса ча вина̄сачинта̄. парасаттаваттхуке хи кодхе уппаннепи на та̄ва каммапатхабхедо хоти, йа̄ва ‘‘ахо вата̄йам̣ уччхиджджеййа винассеййа̄’’ти тасса вина̄сам̣ на чинтети.
йатха̄бхуччагахан̣а̄бха̄вена миччха̄ пассатӣти миччха̄дит̣т̣хи. са̄ ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дина̄ найена випарӣтадассаналаккхан̣а̄. сампхаппала̄по вийа аппаса̄ваджджа̄ маха̄са̄ваджджа̄ ча. апича анийата̄ аппаса̄ваджджа̄, нийата̄ маха̄са̄ваджджа̄. тасса̄ две самбха̄ра̄ ваттхуно ча гахита̄ка̄равипарӣтата̄, йатха̄ ча там̣ ган̣ха̄ти, татха̄бха̄вена тассупат̣т̣ха̄нанти.
имесам̣ пана дасаннам̣ акусалакаммапатха̄нам̣ дхаммато кот̣т̣ха̄сато а̄рамман̣ато ведана̄то мӯлатоти пан̃чаха̄ка̄рехи виниччхайо ведитаббо.
таттха дхамматоти етесу хи пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта, четана̄дхамма̄ва хонти, абхиджджха̄дайо тайо четана̄сампайутта̄.
кот̣т̣ха̄сатоти пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта, миччха̄дит̣т̣хи ча̄ти име ат̣т̣ха каммапатха̄ ева хонти, но мӯла̄ни. абхиджджха̄бйа̄па̄да̄ каммапатха̄ чева мӯла̄ни ча. абхиджджха̄ хи мӯлам̣ патва̄ лобхо акусаламӯлам̣ хоти. бйа̄па̄до досо акусаламӯлам̣.
а̄рамман̣атоти па̄н̣а̄типа̄то джӣвитиндрийа̄рамман̣ато сан̇кха̄ра̄рамман̣о хоти. адинна̄да̄нам̣ сатта̄рамман̣ам̣ ва̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣ам̣ ва̄. миччха̄ча̄ро пхот̣т̣хаббавасена сан̇кха̄ра̄рамман̣о. сатта̄рамман̣отипи еке. муса̄ва̄до сатта̄рамман̣о ва̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣о ва̄. татха̄ писун̣а̄ ва̄ча̄. пхаруса̄ ва̄ча̄ сатта̄рамман̣а̄ва. сампхаппала̄по дит̣т̣хасутамутавин̃н̃а̄тавасена сатта̄рамман̣о ва̄ сан̇кха̄ра̄рамман̣о ва̄, татха̄ абхиджджха̄. бйа̄па̄до сатта̄рамман̣ова. миччха̄дит̣т̣хи тебхӯмакадхаммавасена сан̇кха̄ра̄рамман̣а̄.
ведана̄тоти па̄н̣а̄типа̄то дуккхаведано хоти. кин̃ча̄пи хи ра̄джа̄но чорам̣ дисва̄ хасама̄на̄пи ‘‘гаччхатха нам̣ гха̄тетха̄’’ти ваданти, саннит̣т̣ха̄пакачетана̄ пана несам̣ дуккхасампайутта̄ва хоти. адинна̄да̄нам̣ тиведанам̣. миччха̄ча̄ро сукхамаджджхаттавасена двиведано, саннит̣т̣ха̄пакачитте пана маджджхаттаведано на хоти. муса̄ва̄до тиведано, татха̄ писун̣а̄ ва̄ча̄. пхаруса̄ ва̄ча̄ дуккхаведана̄ва. сампхаппала̄по тиведано. абхиджджха̄ сукхамаджджхаттавасена двиведана̄, татха̄ миччха̄дит̣т̣хи. бйа̄па̄до дуккхаведано.
мӯлатоти па̄н̣а̄типа̄то досамохавасена двимӯлако хоти. адинна̄да̄нам̣ досамохавасена ва̄ лобхамохавасена ва̄. миччха̄ча̄ро лобхамохавасена. муса̄ва̄до досамохавасена ва̄ лобхамохавасена ва̄, татха̄ писун̣а̄ ва̄ча̄ сампхаппала̄по ча. пхаруса̄ ва̄ча̄ досамохавасена. абхиджджха̄ мохавасена екамӯла̄, татха̄ бйа̄па̄до. миччха̄дит̣т̣хи лобхамохавасена двимӯла̄ти.
лобхо акусаламӯлантиа̄дӣсу луббхатӣти лобхо. дуссатӣти досо. муйхатӣти мохо. тесу лобхо сайан̃ча акусало са̄ваджджадуккхавипа̄кат̣т̣хена, имесан̃ча па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ акусала̄нам̣ кесан̃чи сампайуттаппабха̄вакат̣т̣хена кесан̃чи упаниссайапаччайат̣т̣хена мӯланти акусаламӯлам̣. вуттампи четам̣ ‘‘ратто кхо а̄вусо ра̄гена абхибхӯто парийа̄динначитто па̄н̣ампи ханатӣ’’тиа̄ди. досамоха̄нам̣ акусаламӯлабха̄вепи есева найо.
акусалакаммапатхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
кусалакаммапатхаван̣н̣ана̄
па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣ кусалантиа̄дӣсу па̄н̣а̄типа̄та̄дайо вуттаттха̄ ева. верам̣ ман̣атӣти вераман̣ӣ, верам̣ паджахатӣти аттхо. вирамати ва̄ ета̄йа каран̣абхӯта̄йа, вика̄расса века̄рам̣ катва̄пи вераман̣ӣ. айам̣ та̄веттха бйан̃джанато ван̣н̣ана̄. аттхато пана вераман̣ӣти кусалачиттасампайутта̄ вирати. йа̄ ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамантасса, йа̄ тасмим̣ самайе па̄н̣а̄типа̄та̄ а̄рати виратӣ’’ти евам̣ вутта̄ кусалачиттасампайутта̄ вирати, са̄ бхедато тивидхо хоти сампаттавирати сама̄да̄навирати самуччхедавиратӣти. таттха асама̄диннасиккха̄пада̄нам̣ аттано джа̄тивайаба̄хусачча̄дӣни паччавеккхитва̄ ‘‘айуттам̣ амха̄кам̣ еварӯпам̣ ка̄ту’’нти сампаттаваттхум̣ авӣтиккаманта̄нам̣ уппаджджама̄на̄ вирати сампаттавиратӣти ведитабба̄ сӣхал̣адӣпе чакканаупа̄сакасса вийа.
тасса кира дахарака̄лейева ма̄туйа̄ рого уппаджджи. веджджена ча ‘‘алласасамам̣сам̣ ладдхум̣ ват̣т̣атӣ’’ти вуттам̣. тато чакканасса бха̄та̄ ‘‘гаччха та̄та кхеттам̣ а̄хин̣д̣а̄хӣ’’ти чакканам̣ песеси. со таттха гато. тасмин̃ча самайе еко сасо тарун̣асассам̣ кха̄дитум̣ а̄гато хоти, со там̣ дисва̄ вегена дха̄венто валлийа̄ баддхо ‘‘кири кирӣ’’ти саддамака̄си. чаккано тена саддена гантва̄ там̣ гахетва̄ чинтеси ‘‘ма̄ту бхесаджджам̣ каромӣ’’ти. пуна чинтеси ‘‘на метам̣ патирӯпам̣, йва̄хам̣ ма̄ту джӣвитака̄ран̣а̄ парам̣ джӣвита̄ воропеййа’’нти. атха нам̣ ‘‘гаччха аран̃н̃е сасехи саддхим̣ тин̣одакам̣ парибхун̃джа̄’’ти мун̃чи. бха̄тара̄ ча ‘‘ким̣ та̄та сасо ладдхо’’ти пуччхито там̣ паваттим̣ а̄чиккхи. тато нам̣ бха̄та̄ парибха̄си. со ма̄тусантикам̣ гантва̄ ‘‘йатохам̣ джа̄то, на̄бхиджа̄на̄ми сан̃чичча па̄н̣ам̣ джӣвита̄ воропета̄’’ти саччам̣ ватва̄ адхит̣т̣ха̄си. та̄вадевасса ма̄та̄ арога̄ ахоси.
сама̄диннасиккха̄пада̄нам̣ пана сиккха̄падасама̄да̄не ча татуттари ча аттано джӣвитампи париччаджитва̄ ваттхум̣ авӣтиккаманта̄нам̣ уппаджджама̄на̄ вирати сама̄да̄навиратӣти ведитабба̄ уттаравад̣д̣хама̄напаббатава̄сӣупа̄сакасса вийа.
со кира амбарийавиха̄рава̄сӣпин̇галабуддхараккхитаттхерасса сантике сиккха̄пада̄ни гахетва̄ кхеттам̣ кассати. атхасса гон̣о нат̣т̣хо, со там̣ гавесанто уттаравад̣д̣хама̄напаббатам̣ а̄рухи, татра нам̣ маха̄саппо аггахеси. со чинтеси ‘‘има̄йасса тикхин̣ава̄сийа̄ сӣсам̣ чхинда̄мӣ’’ти. пуна чинтеси ‘‘на метам̣ патирӯпам̣, йва̄хам̣ бха̄ванӣйасса гаруно сантике сиккха̄падам̣ гахетва̄ бхиндеййа’’нти. евам̣ йа̄вататийам̣ чинтетва̄ ‘‘джӣвитам̣ париччаджа̄ми, на сиккха̄пада’’нти ам̣се т̣хапитам̣ тикхин̣адан̣д̣ава̄сим̣ аран̃н̃е чхад̣д̣еси. та̄вадева нам̣ маха̄ва̄л̣о мун̃читва̄ агама̄сӣти.
арийамаггасампайутта̄ пана вирати самуччхедавиратӣти ведитабба̄. йасса̄ уппаттито пабхути ‘‘па̄н̣ам̣ гха̄тесса̄мӣ’’ти арийапуггала̄нам̣ читтампи на уппаджджатӣти. са̄ пана̄йам̣ вирати косаллаппаваттийа̄ кусаланти вутта̄. куччхитасайанато ва̄ кусанти ладдхавоха̄рам̣ дуссӣлйам̣ луна̄тӣтипи кусалам̣. катаман̃ча̄вусо кусаланти имасса пана пан̃хасса ананурӯпатта̄ кусала̄ти на вутта̄.
йатха̄ ча акусала̄нам̣, евам̣ имесампи кусалакаммапатха̄нам̣ дхаммато кот̣т̣ха̄сато а̄рамман̣ато ведана̄то мӯлатоти пан̃чаха̄ка̄рехи виниччхайо ведитаббо.
таттха дхамматоти етесу хи пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта четана̄пи ват̣т̣анти, виратийопи. анте тайо четана̄сампайутта̄ва.
кот̣т̣ха̄сатоти пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта каммапатха̄ ева, но мӯла̄ни. анте тайо каммапатха̄ чева мӯла̄ни ча. анабхиджджха̄ хи мӯлам̣ патва̄ алобхо кусаламӯлам̣ хоти. абйа̄па̄до адосо кусаламӯлам̣. самма̄дит̣т̣хи амохо кусаламӯлам̣.
а̄рамман̣атоти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣнам̣ а̄рамман̣а̄нева етесам̣ а̄рамман̣а̄ни, вӣтиккамитаббатойева хи вераман̣ӣ на̄ма хоти. йатха̄ пана нибба̄на̄рамман̣о арийамагго килесе паджахати, евам̣ джӣвитиндрийа̄диа̄рамман̣а̄пете каммапатха̄ па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни дуссӣлйа̄ни паджахантӣти ведитабба̄.
ведана̄тоти саббе сукхаведана̄ ва̄ хонти, маджджхаттаведана̄ ва̄. кусалам̣ патва̄ хи дуккхаведана̄ на̄ма наттхи.
мӯлатоти пат̣ипа̄т̣ийа̄ сатта каммапатха̄ н̃а̄н̣асампайуттачиттена вирамантасса алобхаадосаамохавасена тимӯла̄ хонти. н̃а̄н̣авиппайуттачиттена вирамантасса двимӯла̄. анабхиджджха̄ н̃а̄н̣асампайуттачиттена вирамантасса двимӯла̄. н̃а̄н̣авиппайуттачиттена екамӯла̄. алобхо пана аттана̄ва аттано мӯлам̣ на хоти, абйа̄па̄депи есева найо. самма̄дит̣т̣хи алобха̄досавасена двимӯла̄ва̄ти.
алобхо кусаламӯлантиа̄дӣсу на лобхоти алобхо, лобхапат̣ипаккхасса дхаммассетам̣ адхивачанам̣. адоса̄мохесупи есева найо. тесу алобхо сайан̃ча кусалам̣, имесан̃ча па̄н̣а̄типа̄та̄ вераман̣ӣа̄дӣнам̣ кусала̄нам̣ кесан̃чи сампайуттаппабха̄вакат̣т̣хена кесан̃чи упаниссайапаччайат̣т̣хена мӯланти кусаламӯлам̣. адоса̄моха̄нампи кусаламӯлабха̄ве есева найо.
ида̄ни саббампи там̣ сан̇кхепена ча виттха̄рена ча деситаматтхам̣ нигаменто йато кхо а̄вусотиа̄диаппана̄ва̄рама̄ха. таттха евам̣ акусалам̣ паджа̄на̄тӣти евам̣ йатха̄ниддит̣т̣хадаса̄кусалакаммапатхавасена акусалам̣ паджа̄на̄ти. евам̣ акусаламӯлантиа̄дӣсупи есева найо. етта̄вата̄ екена найена чатусаччакаммат̣т̣ха̄никасса йа̄ва арахатта̄ ниййа̄нам̣ катхитам̣ хоти. катхам̣? еттха хи т̣хапетва̄ абхиджджхам̣ даса акусалакаммапатха̄ ча кусалакаммапатха̄ ча дуккхасаччам̣. абхиджджха̄ ча лобхо акусаламӯлан̃ча̄ти име две дхамма̄ ниппарийа̄йена самудайасаччам̣. парийа̄йена пана саббепи каммапатха̄ дуккхасаччам̣. сабба̄ни кусала̄кусаламӯла̄ни самудайасаччам̣. убхиннам̣ аппаватти ниродхасаччам̣. дуккхам̣ париджа̄нанто самудайам̣ паджахама̄но ниродхам̣ паджа̄нанто арийамагго маггасаччанти ити две сачча̄ни сарӯпена вутта̄ни, две а̄ваттаха̄равасена ведитабба̄ни.
со саббасо ра̄га̄нусайам̣ паха̄йа̄ти со евам̣ акусала̄дӣни паджа̄нанто сабба̄ка̄рена ра̄га̄нусайам̣ паджахитва̄. пат̣игха̄нусайам̣ пат̣ивинодетва̄ти пат̣игха̄нусайан̃ча сабба̄ка̄ренева нӣхаритва̄ти вуттам̣ хоти. етта̄вата̄ ана̄га̄мимагго катхито. асмӣти дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самӯханитва̄ти пан̃часу кхандхесу кан̃чи дхаммам̣ анавака̄рӣкаритва̄ ‘‘асмӣ’’ти имина̄ самӯхаггахан̣а̄ка̄рена паваттам̣ дит̣т̣хима̄на̄нусайам̣ самуггха̄т̣етва̄.
таттха дит̣т̣хима̄на̄нусайанти дит̣т̣хисадисам̣ ма̄на̄нусайанти вуттам̣ хоти. айан̃хи ма̄на̄нусайо асмӣти паваттатта̄ дит̣т̣хисадисо хоти, тасма̄ евам̣ вутто. иман̃ча асмима̄нам̣ виттха̄рато вин̃н̃а̄тука̄мена кхандхийавагге кхемакасуттам̣ (сам̣. ни. 3.89) олокетаббанти.
авиджджам̣ паха̄йа̄ти ват̣т̣амӯлам̣ авиджджам̣ паджахитва̄. виджджам̣ уппа̄детва̄ти тасса̄ авиджджа̄йа самуггха̄т̣икам̣ арахаттамаггавиджджам̣ уппа̄детва̄. етта̄вата̄ арахаттамагго катхито. дит̣т̣хева дхамме дуккхассантакаро хотӣти асмим̣йева аттабха̄ве ват̣т̣адуккхасса париччхедакаро хоти. етта̄вата̄пи кхо, а̄вусоти десанам̣ ниййа̄тети, има̄йа каммапатхадесана̄йа вуттаманасика̄раппат̣иведхавасенапӣти вуттам̣ хоти. сесам̣ вуттанайамева. евам̣ ана̄га̄мимаггаарахаттамаггехи десанам̣ нит̣т̣хапесӣти.
кусалакаммапатхаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄ха̄рава̄раван̣н̣ана̄
90. са̄дха̄вусоти кхо…пе… а̄гато имам̣ саддхамманти евам̣ а̄йасмато са̄рипуттасса кусала̄кусаламукхена чатусаччадесанам̣ сутва̄ там̣ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ ‘‘са̄дха̄вусо’’ти имина̄ вачанена те бхиккхӯ абхинандитва̄ имассева вачанасса самут̣т̣ха̄пакена читтена анумодитва̄ вачаса̄ сампат̣иччхитва̄ четаса̄ сампийа̄йитва̄ти вуттам̣ хоти. ида̄ни йасма̄ тхеро на̄наппака̄рена чатусаччадесанам̣ десетум̣ пат̣ибало, йатха̄ха ‘‘са̄рипутто, бхиккхаве, пахоти чатта̄ри арийасачча̄ни виттха̄рена а̄чиккхитум̣ десету’’нти йасма̄ ва̄ уттаримпи десетука̄мова хутва̄ ‘‘етта̄вата̄пи кхо’’ти авача, тасма̄ апаренапи найена саччадесанам̣ сотука̄ма̄ те бхиккхӯ а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ уттарим̣ пан̃хам̣ апуччхим̣су. тена сайамева пуччхитва̄ виссаджджитапан̃хато уттарим̣ сийа̄ кхо пана̄вусо, ан̃н̃опи парийа̄йо бхавеййа ан̃н̃ампи ка̄ран̣анти имина̄ найена ан̃н̃ам̣ атирекам̣ пан̃хам̣ пуччхим̣су, пуримапан̃хасса ва̄ упарибха̄ге пуччхим̣сӯти вуттам̣ хоти. атха несам̣ бйа̄карама̄но тхеро сийа̄, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха̄йам̣ анутта̄нападаван̣н̣ана̄, а̄ха̄ранти паччайам̣. паччайо хи а̄харати аттано пхалам̣, тасма̄ ‘‘а̄ха̄ро’’ти вуччати.
бхӯта̄нам̣ ва̄ сатта̄нантиа̄дӣсу бхӯта̄ти сан̃джа̄та̄, ниббатта̄. самбхавесӣнанти йе самбхавам̣ джа̄тим̣ ниббаттим̣ есанти гавесанти. таттха чатӯсу йонӣсу ан̣д̣аджаджала̄буджа̄ сатта̄ йа̄ва ан̣д̣акосам̣ ваттхикосан̃ча на бхинданти, та̄ва самбхавесино на̄ма. ан̣д̣акосам̣ ваттхикосан̃ча бхиндитва̄ бахи никкханта̄ бхӯта̄ на̄ма. сам̣седаджа̄ опапа̄тика̄ ча пат̣хамачиттаккхан̣е самбхавесино на̄ма. дутийачиттаккхан̣ато пабхути бхӯта̄ на̄ма. йена йена ва̄ ирийа̄патхена джа̄йанти, йа̄ва те тато ан̃н̃ам̣ на па̄пун̣анти, та̄ва самбхавесино на̄ма. тато парам̣ бхӯта̄ на̄ма.
атха ва̄ бхӯта̄ти джа̄та̄ абхиниббатта̄, йе бхӯта̄йева на пуна бхависсантӣти сан̇кхйам̣ гаччханти, тесам̣ кхӣн̣а̄сава̄наметам̣ адхивачанам̣. самбхавамесантӣти самбхавесино. аппахӣнабхавасам̣йоджанатта̄ а̄йатимпи самбхавам̣ есанта̄нам̣ секкхапутхуджджана̄наметам̣ адхивачанам̣. евам̣ саббатха̄пи имехи двӣхи падехи саббасатте парийа̄дийати. ва̄саддо четтха сампин̣д̣анаттхо, тасма̄ бхӯта̄нан̃ча самбхавесӣнан̃ча̄ти айаматтхо ведитаббо.
т̣хитийа̄ти т̣хитаттхам̣. ануггаха̄йа̄ти ануггахаттхам̣ упака̄раттхам̣. вачанабхедо чеса, аттхо пана двиннампи пада̄нам̣ екойева. атха ва̄ т̣хитийа̄ти тасса тасса саттасса уппаннадхамма̄нам̣ ануппабандхавасена авиччхеда̄йа. ануггаха̄йа̄ти ануппанна̄нам̣ уппа̄да̄йа. убхопи чета̄ни бхӯта̄нам̣ т̣хитийа̄ чева ануггаха̄йа ча. самбхавесӣнам̣ ва̄ т̣хитийа̄ чева ануггаха̄йа ча̄ти евам̣ убхайаттха дат̣т̣хабба̄ни. кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄роти кабал̣ам̣ катва̄ аджджхохаритаббато кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро, оданакумма̄са̄диваттхука̄йа оджа̄йетам̣ адхивачанам̣. ол̣а̄рико ва̄ сукхумо ва̄ти ваттхуол̣а̄риката̄йа ол̣а̄рико, ваттхусукхумата̄йа сукхумо. сабха̄вена пана сукхумарӯпапарийа̄паннатта̄ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро сукхумова хоти. са̄пи часса ваттхуто ол̣а̄риката̄ сукхумата̄ ча упа̄да̄йупа̄да̄йа ведитабба̄.
кумбхӣла̄нан̃хи а̄ха̄рам̣ упа̄да̄йа мора̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. кумбхӣла̄ кира па̄са̄н̣е гиланти. те ча несам̣ куччхиппатта̄ва вилӣйанти. мора̄ саппавиччхика̄дипа̄н̣е кха̄данти. мора̄нам̣ пана а̄ха̄рам̣ упа̄да̄йа тараччха̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. те кира тивассачхад̣д̣ита̄ни виса̄н̣а̄ни чева ат̣т̣хӣни ча кха̄данти. та̄ни ча несам̣ кхел̣ена темитаматтенева кандамӯлам̣ вийа мудука̄ни хонти. тараччха̄нампи а̄ха̄рам̣ упа̄да̄йа хаттхӣнам̣ а̄ха̄ро сукхумо. тепи на̄на̄руккхаса̄кха̄йо кха̄данти. хаттхӣнам̣ а̄ха̄рато гавайагокан̣н̣амига̄дӣнам̣ а̄ха̄ро сукхумо. те кира нисса̄ра̄ни на̄на̄руккхапан̣н̣а̄дӣни кха̄данти. тесампи а̄ха̄рато гуннам̣ а̄ха̄ро сукхумо. те алласуккхатин̣а̄ни кха̄данти. тесам̣ а̄ха̄рато саса̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. саса̄нам̣ а̄ха̄рато сакун̣а̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. сакун̣а̄нам̣ а̄ха̄рато паччантава̄сӣнам̣ а̄ха̄ро сукхумо. паччантава̄сӣнам̣ а̄ха̄рато га̄мабходжака̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. га̄мабходжака̄нам̣ а̄ха̄рато ра̄джара̄джамаха̄матта̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. тесампи а̄ха̄рато чаккаваттино а̄ха̄ро сукхумо. чаккаваттино а̄ха̄рато бхуммадева̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. бхуммадева̄нам̣ а̄ха̄рато ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ а̄ха̄ро сукхумо. евам̣ йа̄ва параниммитавасаваттӣнам̣ а̄ха̄ро виттха̄ретаббо, тесам̣ а̄ха̄ро сукхумотвева нит̣т̣хам̣ патто.
еттха ча ол̣а̄рике ваттхусмим̣ оджа̄ паритта̄ хоти дуббала̄, сукхуме балаватӣ. татха̄ хи екапаттапӯрампи йа̄гум̣ пӣвато мухуттенева джигхаччхито хоти, йам̣кан̃чидева кха̄дитука̄мо. саппим̣ пана пасат̣аматтам̣ пивитва̄ дивасам̣ абхоттука̄мо хоти. таттха ваттху париссамам̣ винодети, на пана саккоти па̄летум̣. оджа̄ па̄лети, на саккоти париссамам̣ винодетум̣. две пана екато хутва̄ париссаман̃чева виноденти па̄ленти ча̄ти.
пхассо дутийоти чаккхусампхасса̄ди чхаббидхопи пхассо. етесу чатӯсу а̄ха̄ресу дутийо а̄ха̄роти ведитаббо. десана̄найо ева чеса. тасма̄ имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена дутийо ва̄ татийо ва̄ти идаметтха на гавеситаббам̣. маносан̃четана̄ти четана̄ ева вуччати. вин̃н̃а̄н̣анти йам̣кин̃чи читтам̣.
еттха̄ха, йади паччайат̣т̣хо а̄ха̄рат̣т̣хо, атха касма̄ ан̃н̃есупи сатта̄нам̣ паччайесу виджджама̄несу имейева чатта̄ро вутта̄ти? вуччате, аджджхаттикасантатийа̄ висесапаччайатта̄. висесапаччайо хи кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рабхаккха̄нам̣ сатта̄нам̣ рӯпака̄йасса кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро. на̄мака̄йе ведана̄йа пхассо, вин̃н̃а̄н̣асса маносан̃четана̄, на̄марӯпасса вин̃н̃а̄н̣ам̣. йатха̄ха –
‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хати, ана̄ха̄ро но тит̣т̣хати. татха̄ пхассапаччайа̄ ведана̄, сан̇кха̄рапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣ам̣, вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпа’’нти.
ко панеттха а̄ха̄ро, ким̣ а̄харатӣти? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни а̄харати. пхасса̄ха̄ро тиссо ведана̄, маносан̃четана̄ха̄ро тайо бхаве, вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро пат̣исандхина̄марӯпанти.
катхам̣? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро та̄ва мукхе т̣хапитаматтойева ат̣т̣ха рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄пети. дантавичун̣н̣итам̣ пана аджджхохарийама̄нам̣ екекам̣ ситтхам̣ ат̣т̣хат̣т̣ха рӯпа̄ни самут̣т̣ха̄петийева. евам̣ оджат̣т̣хамакарӯпа̄ни а̄харати.
пхасса̄ха̄ро пана сукхаведанийо пхассо уппаджджама̄но сукхаведанам̣ а̄харати, татха̄ дуккхаведанийо дуккхам̣, адуккхамасукхаведанийо адуккхамасукханти евам̣ саббатха̄пи пхасса̄ха̄ро тиссо ведана̄ а̄харати.
маносан̃четана̄ха̄ро ка̄мабхавӯпагам̣ каммам̣ ка̄мабхавам̣ а̄харати, рӯпа̄рӯпабхавӯпага̄ни там̣ там̣ бхавам̣. евам̣ саббатха̄пи маносан̃четана̄ха̄ро тайо бхаве а̄харати.
вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро пана йе ча пат̣исандхиккхан̣е там̣сампайуттака̄ тайо кхандха̄, йа̄ни ча тисантативасена тим̣сарӯпа̄ни уппаджджанти, сахаджа̄та̄дипаччайанайена та̄ни а̄харатӣти вуччати. евам̣ вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ро пат̣исандхина̄марӯпам̣ а̄харатӣти.
еттха ча маносан̃четана̄ха̄ро тайо бхаве а̄харатӣти са̄сава̄ кусала̄кусалачетана̄ва вутта̄. вин̃н̃а̄н̣ам̣ пат̣исандхина̄марӯпам̣ а̄харатӣти пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣амева вуттам̣. ависесена пана там̣сампайуттатам̣самут̣т̣ха̄надхамма̄нам̣ а̄харан̣ато пете а̄ха̄ра̄ти ведитабба̄.
етесу чатӯсу а̄ха̄ресу кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро упаттхамбхенто а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхети. пхассо пхусантойева, маносан̃четана̄ а̄йӯхама̄на̄ва. вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄нантамева.
катхам̣? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро хи упаттхамбхентойева ка̄йат̣т̣хапанена сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хоти. каммаджанитопи хи айам̣ ка̄йо кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рена упаттхамбхито дасапи васса̄ни вассасатампи йа̄ва а̄йупарима̄н̣ам̣ тит̣т̣хати. йатха̄ ким̣? йатха̄ ма̄туйа̄ джанитопи да̄рако дха̄тийа̄ тхан̃н̃а̄дӣни па̄йетва̄ посийама̄нова чирам̣ тит̣т̣хати, йатха̄ чупаттхамбхена упаттхамбхитагехам̣. вуттампи четам̣ –
‘‘йатха̄ маха̄ра̄джа гехе патанте ан̃н̃ена да̄руна̄ упаттхамбхенти, ан̃н̃ена да̄руна̄ упаттхамбхитам̣ сантам̣ евам̣ там̣ гехам̣ на патати, евамева кхо маха̄ра̄джа айам̣ ка̄йо а̄ха̄рат̣т̣хитико, а̄ха̄рам̣ пат̣ичча тит̣т̣хатӣ’’ти.
евам̣ кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро упаттхамбхенто а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхети. евам̣ са̄дхентопи ча кабал̣ӣка̄ро а̄ха̄ро двиннам̣ рӯпасантатӣнам̣ паччайо хоти а̄ха̄расамут̣т̣ха̄насса ча упа̄диннасса ча. каммаджа̄нам̣ анупа̄лако хутва̄ паччайо хоти. а̄ха̄расамут̣т̣ха̄на̄нам̣ джанако хутва̄ паччайо хоти.
пхассо пана сукха̄диваттхубхӯтам̣ а̄рамман̣ам̣ пхусантойева сукха̄диведана̄паваттанена сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хоти. маносан̃четана̄ кусала̄кусалакаммавасена а̄йӯхама̄на̄йева бхавамӯланиппха̄данато сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хоти. вин̃н̃а̄н̣ам̣ виджа̄нантамева на̄марӯпаппаваттанена сатта̄нам̣ т̣хитийа̄ хоти.
евам̣ упаттхамбхана̄дивасена а̄ха̄ракиччам̣ са̄дхайама̄несу панетесу чатта̄ри бхайа̄ни дат̣т̣хабба̄ни. сеййатхидам̣, кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре никантийева бхайам̣, пхассе упагаманамева, маносан̃четана̄йа а̄йӯханамева, вин̃н̃а̄н̣е абхинипа̄тойева бхайанти. ким̣ ка̄ран̣а̄? кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре хи никантим̣ катва̄ сӣта̄дӣнам̣ пуреккхата̄ сатта̄ а̄ха̄раттха̄йа мудда̄ган̣ана̄дикамма̄ни каронта̄ анаппакам̣ дуккхам̣ нигаччханти. екачче ча имасмим̣ са̄сане паббаджитва̄пи веджджакамма̄дика̄йа анесана̄йа а̄ха̄рам̣ парийесанта̄ дит̣т̣хепи дхамме га̄райха̄ хонти. сампара̄йепи тасса сан̇гха̄т̣ипи а̄дитта̄ сампаджджалита̄тиа̄дина̄ лаккхан̣асам̣йутте вуттанайена саман̣апета̄ хонти. имина̄ва та̄ва ка̄ран̣ена кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре никантийева бхайанти ведитабба̄.
пхассам̣ упагаччханта̄пи пхассасса̄дино паресам̣ раккхитагопитесу да̄ра̄дӣсу бхан̣д̣есу апараджджханти. те саха бхан̣д̣ена бхан̣д̣аса̄мика̄ гахетва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ ва̄ чхиндитва̄ сан̇ка̄ракӯт̣есу чхад̣д̣енти. ран̃н̃о ва̄ ниййа̄тенти. тато не ра̄джа̄ вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ ка̄ра̄пети. ка̄йасса ча бхеда̄ дуггати несам̣ па̄т̣икан̇кха̄ хоти. ити пхассасса̄дамӯлакам̣ дит̣т̣хадхаммикампи сампара̄йикампи бхайам̣ саббама̄гатамева хоти. имина̄ ка̄ран̣ена пхасса̄ха̄ре упагаманамева бхайанти ведитаббам̣.
кусала̄кусалакамма̄йӯханенева пана таммӯлакам̣ тӣсу бхавесу бхайам̣ саббама̄гатам̣йева хоти. имина̄ ка̄ран̣ена маносан̃четана̄ха̄ре а̄йӯханамева бхайанти ведитаббам̣.
пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ан̃ча йасмим̣ йасмим̣ т̣ха̄не абхинипатати, тасмим̣ тасмим̣ т̣ха̄не пат̣исандхина̄марӯпам̣ гахетва̄ва ниббаттати, тасмин̃ча ниббатте саббабхайа̄ни ниббатта̄нийева хонти, таммӯлакатта̄ти, имина̄ ка̄ран̣ена вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ре абхинипа̄тойева бхайанти ведитаббо.
евам̣ сабхайесу пана имесу а̄ха̄ресу самма̄самбуддхо кабал̣ӣка̄ра̄ха̄ре никантипарийа̄да̄наттхам̣ ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, две джа̄йампатика̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 2.63) найена путтамам̣сӯпамам̣ десеси. пхасса̄ха̄ре никантипарийа̄да̄наттхам̣ ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, га̄вӣ ниччамма̄’’тиа̄дина̄ найена ниччаммага̄вӯпамам̣ десеси. маносан̃четана̄ха̄ре никантипарийа̄да̄наттхам̣ ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, ан̇га̄рака̄сӯ’’тиа̄дина̄ найена ан̇га̄рака̄сӯпамам̣ десеси. вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ре никантипарийа̄да̄наттхам̣ ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, чорам̣ а̄гуча̄ри’’нтиа̄дина̄ найена саттисата̄хатӯпамам̣ десеси.
татра̄йам̣ бхӯтаматтхам̣ катва̄ сан̇кхепато аттхайоджана̄, две кира джа̄йампатика̄ путтам̣ гахетва̄ париттена па̄тхеййена йоджанасатикам̣ канта̄рамаггам̣ пат̣ипаджджим̣су. тесам̣ пан̃н̃а̄са йоджана̄ни гантва̄ па̄тхеййам̣ нит̣т̣ха̄си. те кхуппипа̄са̄тура̄ вирал̣аччха̄йа̄йам̣ нисӣдим̣су. тато пурисо бхарийам̣ а̄ха ‘‘бхадде ито саманта̄ пан̃н̃а̄са йоджана̄ни га̄мо ва̄ нигамо ва̄ наттхи, тасма̄ йам̣ там̣ пурисена ка̄таббам̣ бахумпи касигораккха̄дикаммам̣, на да̄ни сакка̄ там̣ майа̄ ка̄тум̣, ехи мам̣ ма̄ретва̄ упад̣д̣хамам̣сам̣ кха̄дитва̄ упад̣д̣хам̣ па̄тхеййам̣ катва̄ путтена саддхим̣ канта̄рам̣ ниттхара̄хӣ’’ти. са̄пи а̄ха ‘‘са̄ми майа̄ да̄ни йам̣ там̣ иттхийа̄ ка̄таббам̣ бахумпи суттакантана̄дикаммам̣, там̣ ка̄тум̣ на сакка̄, ехи мам̣ ма̄ретва̄ упад̣д̣хамам̣сам̣ кха̄дитва̄ упад̣д̣хам̣ па̄тхеййам̣ катва̄ путтена саддхим̣ канта̄рам̣ ниттхара̄хӣ’’ти. тато со там̣ а̄ха ‘‘бхадде ма̄туга̄мамаран̣ена двиннам̣ маран̣ам̣ пан̃н̃а̄йати. на хи мандо кума̄ро ма̄тарам̣ вина̄ джӣвитум̣ саккоти. йади пана майам̣ джӣва̄ма, пуна да̄ракам̣ лабхеййа̄ма, ханда да̄ни путтакам̣ ма̄ретва̄ мам̣сам̣ гахетва̄ канта̄рам̣ ниттхара̄ма̄’’ти.
тато ма̄та̄ путтама̄ха ‘‘та̄та питу сантикам̣ гаччха̄хӣ’’ти. со агама̄си. атхасса пита̄ ‘‘майа̄ путтакам̣ посесса̄мӣти касигораккха̄дӣхи анаппакам̣ дуккхаманубхӯтам̣, на саккоми путтам̣ ма̄ретум̣, твам̣йева тава путтакам̣ ма̄рехӣ’’ти ватва̄ ‘‘та̄та ма̄тусантикамева гаччха̄хӣ’’ти а̄ха. со агама̄си. атхасса ма̄та̄пи ‘‘майа̄ путтам̣ паттхентийа̄ говатакуккураватадевата̄йа̄чана̄дӣхипи та̄ва анаппакам̣ дуккхам̣ анубхӯтам̣, ко пана ва̄до куччхина̄ парихарантийа̄? на сакка̄хам̣ путтам̣ ма̄рету’’нти ватва̄ ‘‘та̄та питусантикам̣йева гаччха̄хӣ’’ти а̄ха. евам̣ со двиннам̣ антара̄ гаччхантойева мато. те там̣ дисва̄ паридевитва̄ пуббе вуттанайенева мам̣са̄ни гахетва̄ кха̄данта̄ паккамим̣су. тесам̣ со путтамам̣са̄ха̄ро навахи ка̄ран̣ехи пат̣икулатта̄ нева дава̄йа хоти, на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа, кевалам̣ канта̄раниттхаран̣аттха̄йева хоти.
катамехи навахи ка̄ран̣ехи пат̣икӯлоти че? саджа̄тимам̣сата̄йа н̃а̄тимам̣сата̄йа путтамам̣сата̄йа пийапуттамам̣сата̄йа тарун̣амам̣сата̄йа а̄макамам̣сата̄йа агорасамам̣сата̄йа алон̣ата̄йа адхӯпитата̄йа̄ти. тасма̄ йо бхиккху кабал̣ӣка̄ра̄ха̄рам̣ евам̣ путтамам̣сасадисам̣ пассати, со таттха никантим̣ парийа̄дийати. айам̣ та̄ва путтамам̣сӯпама̄йам̣ аттхайоджана̄.
ниччаммага̄вӯпама̄йам̣ пана йатха̄ са̄ га̄вӣ гӣвато йа̄ва кхура̄, та̄ва чаммам̣ удда̄летва̄ мутта̄ йам̣ йадева нисса̄йа тит̣т̣хати, таттха па̄н̣акехи кхаджджама̄на̄ дуккхассева̄дхикаран̣ам̣ хоти, евам̣ пхассопи йам̣ йадева ваттхум̣ а̄рамман̣ам̣ ва̄ нисса̄йа тит̣т̣хати, там̣там̣ваттха̄рамман̣асамбхавасса ведайитадуккхасса адхикаран̣амева хоти. тасма̄ йо бхиккху пхасса̄ха̄рам̣ евам̣ ниччаммага̄висадисам̣ пассати, со таттха никантим̣ парийа̄дийати, айам̣ ниччаммага̄вӯпама̄йам̣ аттхайоджана̄.
ан̇га̄рака̄сӯпама̄йам̣ пана йатха̄ са̄ ан̇га̄рака̄су, евам̣ маха̄парил̣а̄хат̣т̣хена тайо бхава̄. йатха̄ на̄на̄ба̄ха̄су гахетва̄ таттха упакад̣д̣хака̄ две пуриса̄, евам̣ бхавесу упакад̣д̣ханат̣т̣хена маносан̃четана̄. тасма̄ йо бхиккху маносан̃четана̄ха̄рам̣ евам̣ ан̇га̄рака̄сӯпакад̣д̣хакапурисасадисам̣ пассати, со таттха никантим̣ парийа̄дийати, айам̣ ан̇га̄рака̄сӯпама̄йам̣ аттхайоджана̄.
саттисата̄хатӯпама̄йам̣ пана йена со пурисо пуббан̣хасамайе саттисатена хан̃н̃ати, тамасса сарӣре ван̣амукхасатам̣ катва̄ антара̄ ат̣т̣хатва̄ винивиджджхитва̄ апарабха̄гейева патати, евам̣ итара̄ни две саттисата̄ни, евамасса патитока̄се апатитва̄ апатитва̄ гата̄хи саттӣхи саббасарӣрам̣ чхидда̄вачхиддамева хоти, тасса екаван̣амукхепи уппаннасса дуккхасса пама̄н̣ам̣ наттхи, ко пана ва̄до тӣсу ван̣амукхасатесу? таттха саттинипа̄така̄ло вийа пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣аниббаттака̄ло. ван̣амукхаджананам̣ вийа кхандхаджананам̣. ван̣амукхесу дуккхаведануппа̄до вийа джа̄тесу кхандхесу ват̣т̣амӯлакана̄на̄видхадуккхуппа̄до. апаро найо, а̄гуча̄рӣ пурисо вийа пат̣исандхивин̃н̃а̄н̣ам̣. тасса саттигха̄техи уппаннаван̣амукха̄ни вийа вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ на̄марӯпам̣. ван̣амукхапаччайа̄ тасса пурисасса каккхал̣адуккхуппа̄до вийа на̄марӯпапаччайа̄ вин̃н̃а̄н̣асса дваттим̣сакаммака̄ран̣аат̣т̣ханавутирога̄дивасена на̄наппака̄ракадуккхуппа̄до дат̣т̣хаббо. тасма̄ йо бхиккху вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄рам̣ евам̣ саттисата̄хатасадисам̣ пассати. со таттха никантим̣ парийа̄дийати, айам̣ саттисата̄хатӯпама̄йам̣ аттхайоджана̄.
со евам̣ имесу а̄ха̄ресу никантим̣ парийа̄дийанто чатта̄ропи а̄ха̄ре париджа̄на̄ти, йесу парин̃н̃а̄тесу саббампи парин̃н̃а̄там̣ ваттху парин̃н̃а̄тамева хоти. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘кабал̣ӣка̄ре, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те пан̃чака̄магун̣ико ра̄го парин̃н̃а̄то хоти. пан̃чака̄магун̣ике ра̄ге парин̃н̃а̄те наттхи там̣ сам̣йоджанам̣, йена сам̣йоджанена сам̣йутто арийаса̄вако пуна имам̣ локам̣ а̄гаччхеййа. пхассе, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те тиссо ведана̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти. тӣсу ведана̄су парин̃н̃а̄та̄су арийаса̄вакасса наттхи кин̃чи уттарикаран̣ӣйанти вада̄ми. маносан̃четана̄йа, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те тиссо тан̣ха̄ парин̃н̃а̄та̄ хонти. тӣсу тан̣ха̄су парин̃н̃а̄та̄су арийаса̄вакасса наттхи кин̃чи уттарикаран̣ӣйанти вада̄ми. вин̃н̃а̄н̣е, бхиккхаве, а̄ха̄ре парин̃н̃а̄те на̄марӯпам̣ парин̃н̃а̄там̣ хоти. на̄марӯпе парин̃н̃а̄те арийаса̄вакасса наттхи кин̃чи уттарикаран̣ӣйанти вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 2.63).
тан̣ха̄самудайа̄ а̄ха̄расамудайоти пуриматан̣ха̄самудайа̄ пат̣исандхика̄нам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ самудайо ниббатто хотӣти аттхо. катхам̣? пат̣исандхиккхан̣е хи тисантативасена уппаннасаматим̣сарӯпаббхантаре джа̄та̄ оджа̄ аттхи. айам̣ тан̣ха̄паччайа̄ ниббатто упа̄диннакакабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро. пат̣исандхичиттасампайутта̄ пана пхассачетана̄ сайан̃ча читтам̣ вин̃н̃а̄н̣анти име тан̣ха̄паччайа̄ ниббатта̄ упа̄диннакапхассаманосан̃четана̄ вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄ти. евам̣ та̄ва пуриматан̣ха̄самудайа̄ пат̣исандхика̄нам̣ а̄ха̄ра̄нам̣ самудайо ведитаббо. йасма̄ панидха упа̄диннака̄пи анупа̄диннака̄пи а̄ха̄ра̄ миссетва̄ катхита̄, тасма̄ анупа̄диннака̄нампи евам̣ тан̣ха̄самудайа̄ а̄ха̄расамудайо ведитаббо. ат̣т̣халобхасахагатачиттасамут̣т̣хитесу хи рӯпесу оджа̄ аттхи, айам̣ сахаджа̄татан̣ха̄паччайа̄ ниббатто анупа̄диннакакабал̣ӣка̄ра̄ха̄ро. лобхасахагатачиттасампайутта̄ пана пхассачетана̄ сайан̃ча читтам̣ вин̃н̃а̄н̣анти име тан̣ха̄паччайа̄ ниббатта̄ анупа̄диннакапхассаманосан̃четана̄ вин̃н̃а̄н̣а̄ха̄ра̄ти.
тан̣ха̄ниродха̄ а̄ха̄раниродхоти имисса̄ упа̄диннака̄нан̃ча анупа̄диннака̄нан̃ча а̄ха̄ра̄нам̣ паччайабхӯта̄йа тан̣ха̄йа ниродхена а̄ха̄раниродхо пан̃н̃а̄йати. сесам̣ вуттанайамева. айам̣ пана висесо, идха чатта̄рипи сачча̄ни сарӯпенева вутта̄ни. йатха̄ ча идха, евам̣ ито уттаримпи саббава̄ресӯти. тасма̄ саббаттха асаммуйхантена сачча̄ни уддхаритабба̄ни. саббава̄ресу ча ‘‘етта̄вата̄пи кхо а̄вусо’’ти идам̣ десана̄ниййа̄танам̣ таттха таттха деситадхаммавасена йоджетаббам̣. тасса идха та̄ва айам̣ йоджана̄ етта̄вата̄пӣти има̄йа а̄ха̄радесана̄йа вуттаманасика̄раппат̣иведхавасена̄пӣти вуттам̣ хоти. еса найо саббаттха̄пи.
а̄ха̄рава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
саччава̄раван̣н̣ана̄
91. ида̄ни ‘‘са̄дха̄вусо’’ти пуриманайенева тхерасса бха̄ситам̣ абхинандитва̄ анумодитва̄ те бхиккхӯ уттаримпи пан̃хам̣ пуччхим̣су. тхеро ча несам̣ ан̃н̃енапи парийа̄йена бйа̄ка̄си. еса найо ито паресупи саббава̄ресу. тасма̄ ито парам̣ еварӯпа̄ни вачана̄ни ана̄маситва̄ йена йена парийа̄йена бйа̄кароти, тасса тассева аттхам̣ ван̣н̣айисса̄ма. имасса пана ва̄расса сан̇кхепадесана̄йам̣ дуккхан̃ча паджа̄на̄тӣти еттха дуккханти дуккхасаччам̣. виттха̄радесана̄йам̣ пана йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ саббам̣ висуддхимагге саччаниддесе вуттамева̄ти.
саччава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
джара̄маран̣ава̄раван̣н̣ана̄
92. ито парам̣ пат̣иччасамуппа̄давасена десана̄ хоти. таттха джара̄маран̣ава̄ре та̄ва тесам̣ тесанти айам̣ сан̇кхепато анекесам̣ сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесоти н̃а̄таббо. йа̄ девадаттасса джара̄, йа̄ сомадаттасса джара̄ти еван̃хи дивасампи катхентасса нева сатта̄ парийа̄да̄нам̣ гаччханти. имехи пана двӣхи падехи на кочи сатто апарийа̄динно хоти. тасма̄ вуттам̣ ‘‘айам̣ сан̇кхепато анекесам̣ сатта̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо’’ти.
тамхи тамхӣти айам̣ гатиджа̄тивасена анекесам̣ ника̄йа̄нам̣ са̄дха̄ран̣аниддесо. саттаника̄йети са̄дха̄ран̣аниддесена ниддит̣т̣хасса сарӯпанидассанам̣. джара̄ джӣран̣ата̄тиа̄дӣсу пана джара̄ти сабха̄ваниддесо. джӣран̣ата̄ти а̄ка̄раниддесо. кхан̣д̣иччантиа̄дайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄. паччхима̄ две пакатиниддеса̄. айан̃хи джара̄ти имина̄ падена сабха̄вато дӣпита̄, тенасса̄йам̣ сабха̄ваниддесо. джӣран̣ата̄ти имина̄ а̄ка̄рато. тенасса̄йам̣ а̄ка̄раниддесо. кхан̣д̣иччанти имина̄ ка̄ла̄тиккаме дантанакха̄нам̣ кхан̣д̣итабха̄вакаран̣акиччато. па̄личчанти имина̄ кесалома̄нам̣ палитабха̄вакаран̣акиччато. валиттачата̄ти имина̄ мам̣сам̣ мила̄петва̄ таче валиттабха̄вакаран̣акиччато дӣпита̄. тенасса̄ име кхан̣д̣иччантиа̄дайо тайо ка̄ла̄тиккаме киччаниддеса̄. техи имесам̣ вика̄ра̄нам̣ дассанавасена па̄кат̣ӣбхӯта̄ па̄кат̣аджара̄ дассита̄. йатхева хи удакасса ва̄ аггино ва̄ ва̄тасса ва̄ тин̣аруккха̄дӣнам̣ самбхаггапалибхаггата̄йа ва̄ джха̄мата̄йа ва̄ гатамагго па̄кат̣о хоти, на ча со гатамагго та̄нева удака̄дӣни, евамева джара̄йа данта̄дӣсу кхан̣д̣ичча̄дивасена гатамагго па̄кат̣о, чаккхум̣ уммӣлетва̄пи гайхати. на ча кхан̣д̣ичча̄дӣнева джара̄, на хи джара̄ чаккхувин̃н̃еййа̄ хоти.
а̄йуно сам̣ха̄ни индрийа̄нам̣ парипа̄коти имехи пана падехи ка̄ла̄тиккамейева абхибйаттата̄йа а̄йуккхайачаккха̄дииндрийапарипа̄касан̃н̃ита̄йа пакатийа̄ дӣпита̄. тенассиме паччхима̄ две пакатиниддеса̄ти ведитабба̄.
таттха йасма̄ джарам̣ паттасса а̄йу ха̄йати, тасма̄ джара̄ ‘‘а̄йуно сам̣ха̄нӣ’’ти пхалӯпача̄рена вутта̄. йасма̄ ча дахарака̄ле суппасанна̄ни сукхумампи аттано висайам̣ сукхенева ган̣ханасаматтха̄ни чаккха̄дӣни индрийа̄ни джарам̣ паттасса парипакка̄ни а̄лул̣ита̄ни ависада̄ни ол̣а̄рикампи аттано висайам̣ гахетум̣ асаматтха̄ни хонти, тасма̄ ‘‘индрийа̄нам̣ парипа̄ко’’типи пхалӯпача̄ренева вутта̄. са̄ пана̄йам̣ евам̣ ниддит̣т̣ха̄ сабба̄пи джара̄ па̄кат̣а̄ пат̣иччханна̄ти дувидха̄ хоти.
таттха данта̄дӣсу кхан̣д̣абха̄ва̄дидассанато рӯпадхаммесу джара̄ па̄кат̣аджара̄ на̄ма. арӯпадхаммесу пана та̄дисасса вика̄расса адассанато пат̣иччханнаджара̄ на̄ма. таттха йва̄йам̣ кхан̣д̣а̄дибха̄во диссати, со та̄диса̄нам̣ данта̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ ван̣н̣ойева, там̣ чаккхуна̄ дисва̄ манодва̄рена чинтетва̄ ‘‘име данта̄ джара̄йа пахат̣а̄’’ти джарам̣ джа̄на̄ти удакат̣т̣ха̄не баддха̄ни госӣса̄дӣни олокетва̄ хет̣т̣ха̄ удакасса аттхибха̄вам̣ джа̄нанам̣ вийа. пуна авӣчи савӣчӣти евампи дувидха̄ хоти. таттха ман̣иканакараджатапава̄л̣асӯрийа̄дӣнам̣ мандадасака̄дӣсу па̄н̣ӣнам̣ вийа пуппхапхалапаллава̄дӣсу ча апа̄н̣ӣнам̣ вийа антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ дувин̃н̃еййатта̄ джара̄ авӣчиджара̄ на̄ма, нирантараджара̄ти аттхо. тато ан̃н̃есу пана йатха̄вуттесу антарантара̄ ван̣н̣ависеса̄дӣнам̣ сувин̃н̃еййатта̄ джара̄ савӣчиджара̄ на̄ма̄ти ведитабба̄.
ито парам̣, тесам̣ тесантиа̄ди вуттанайенева ведитаббам̣. чути чаваната̄тиа̄дӣсу пана чутӣти чаванакавасена вуччати, екачатупан̃чаккхандха̄нам̣ са̄ман̃н̃авачанаметам̣. чаваната̄ти бха̄вавачанена лаккхан̣анидассанам̣. бхедоти чутиккхандха̄нам̣ бхан̇гуппаттипаридӣпанам̣. антарадха̄нанти гхат̣ассева бхиннасса бхинна̄нам̣ чутиккхандха̄нам̣ йена кеначи парийа̄йена т̣ха̄на̄бха̄вапаридӣпанам̣. маччу маран̣анти маччусан̇кха̄там̣ маран̣ам̣. тена самуччхедамаран̣а̄дӣни ниседхети. ка̄ло на̄ма антако, тасса кирийа̄ти ка̄лакирийа̄. етена локасаммутийа̄ маран̣ам̣ дӣпети.
ида̄ни параматтхена дӣпетум̣, кхандха̄нам̣ бхедотиа̄дима̄ха. параматтхена хи кхандха̄йева бхиджджанти, на сатто на̄ма кочи марати. кхандхесу пана бхиджджама̄несу сатто марати, бхиннесу матоти воха̄ро хоти.
еттха ча чатувока̄равасена кхандха̄нам̣ бхедо, екавока̄равасена кал̣еварасса никкхепо. чатувока̄равасена ва̄ кхандха̄нам̣ бхедо, сесадвайавасена кал̣еварасса никкхепо ведитаббо. касма̄? бхавадвайепи рӯпака̄йасан̇кха̄тасса кал̣еварасса самбхавато. атха ва̄ йасма̄ ча ча̄тумаха̄ра̄джика̄дӣсу кхандха̄ бхиджджантева, на кин̃чи никкхипанти, тасма̄ тесам̣ васена кхандха̄нам̣ бхедо, манусса̄дӣсу кал̣еварасса никкхепо. еттха ча кал̣еварасса никкхепака̄ран̣ато маран̣ам̣ кал̣еварасса никкхепоти вуттанти еваматтхо дат̣т̣хаббо.
ити айан̃ча джара̄ идан̃ча маран̣ам̣. идам̣ вуччата̄вусоти идам̣ убхайампи екато катва̄ джара̄маран̣анти катхӣйати. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
джара̄маран̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
джа̄тива̄раван̣н̣ана̄
93. джа̄тива̄ре джа̄ти сан̃джа̄тӣтиа̄дӣсу джа̄йанат̣т̣хена джа̄ти, са̄ апарипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. сан̃джа̄йанат̣т̣хена сан̃джа̄ти, са̄ парипун̣н̣а̄йатанавасена йутта̄. оккаманат̣т̣хена окканти, са̄ ан̣д̣аджаджала̄буджавасена йутта̄. те хи ан̣д̣акосан̃ча ваттхикосан̃ча оккаманта̄ пависанта̄ вийа пат̣исандхим̣ ган̣ханти. абхиниббаттанат̣т̣хена абхиниббатти, са̄ сам̣седаджаопапа̄тикавасена йутта̄, те хи па̄кат̣а̄йева хутва̄ ниббаттанти. айам̣ та̄ва воха̄радесана̄.
ида̄ни параматтхадесана̄ хоти. кхандха̄йева хи параматтхато па̄тубхаванти, на сатто. таттха ча кхандха̄нанти екавока̄рабхаве екасса чатувока̄рабхаве чатуннам̣ пан̃чавока̄рабхаве пан̃чаннампи гахан̣ам̣ ведитаббам̣. па̄тубха̄воти уппатти. а̄йатана̄нанти еттха татра татра уппаджджама̄на̄йатанавасенева сан̇гахо ведитаббо. пат̣ила̄бхоти сантатийам̣ па̄тубха̄войева. па̄тубхаванта̄нева хи та̄ни пат̣иладдха̄ни на̄ма хонти. айам̣ вуччата̄вусо джа̄тӣти имина̄ падена воха̄рато параматтхато ча десита̄йа джа̄тийа̄ нигаманам̣ каротӣти. бхавасамудайа̄ти еттха пана джа̄тийа̄ паччайабхӯто каммабхаво ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
джа̄тива̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
бхавава̄раван̣н̣ана̄
94. бхавава̄ре ка̄мабхавоти каммабхаво ча упапаттибхаво ча. таттха каммабхаво на̄ма ка̄мабхавӯпагам̣ каммамева. тан̃хи упапаттибхавасса ка̄ран̣атта̄ ‘‘сукхо буддха̄намуппа̄до (дха. па. 194) дуккхо па̄пасса уччайо’’тиа̄дӣни (дха. па. 117) вийа пхалавоха̄рена бхавоти вуттам̣. упапаттибхаво на̄ма тена каммена ниббаттам̣ упа̄диннакхандхапан̃чакам̣. тан̃хи таттха бхаватӣти катва̄ бхавоти вуттам̣. евам̣ саббатха̄пи идам̣ камман̃ча упапатти ча убхайампетамидха ‘‘ка̄мабхаво’’ти вуттам̣. еса найо рӯпа̄рӯпабхавесу. упа̄да̄насамудайа̄ти еттха пана упа̄да̄нам̣ кусалакаммабхавасса упаниссайавасенева паччайо хоти. акусалакаммабхавасса упаниссайавасенапи сахаджа̄та̄дивасенапи. упапаттибхавасса пана саббасса̄пи упаниссайавасенева. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
бхавава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
упа̄да̄нава̄раван̣н̣ана̄
95. упа̄да̄нава̄ре ка̄мупа̄да̄нантиа̄дӣсу ваттхука̄мам̣ упа̄дийати етена, сайам̣ ва̄ там̣ упа̄дийатӣти ка̄мупа̄да̄нам̣. ка̄мо ча со упа̄да̄нан̃ча̄ти ва̄ ка̄мупа̄да̄нам̣. упа̄да̄нанти дал̣хаггахан̣ам̣ вуччати. дал̣хаттхо хи еттха упасаддо, ‘‘упа̄йа̄са упакат̣т̣ха̄’’тиа̄дӣсу вийа пан̃чака̄магун̣икара̄гассетам̣ адхивачанам̣. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато панетам̣ ‘‘таттха катамам̣ ка̄мупа̄да̄нам̣, йо ка̄месу ка̄маччхандо’’ти (дха. са. 1220; вибха. 938) вуттанайена ведитаббам̣.
татха̄ дит̣т̣хи ча са̄ упа̄да̄нан̃ча̄ти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. атха ва̄ дит̣т̣хим̣ упа̄дийати, упа̄дийанти ва̄ етена дит̣т̣хинти дит̣т̣хупа̄да̄нам̣. упа̄дийати хи пуримадит̣т̣хим̣ уттарадит̣т̣хи. упа̄дийанти ча та̄йа дит̣т̣хим̣. йатха̄ха ‘‘сассато атта̄ ча локо ча, идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нтиа̄ди (ма. ни. 3.27), сӣлаббатупа̄да̄нааттава̄дупа̄да̄наваджджасса саббадит̣т̣хигатассетам̣ адхивачанам̣. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато панетам̣ ‘‘таттха катамам̣ дит̣т̣хупа̄да̄нам̣ наттхи динна’’нти (дха. са. 1220; вибха. 938) вуттанайена ведитаббам̣.
татха̄ сӣлаббатам̣ упа̄дийанти етена, сайам̣ ва̄ там̣ упа̄дийати, сӣлаббатан̃ча там̣ упа̄да̄нан̃ча̄ти ва̄ сӣлаббатупа̄да̄нам̣. госӣлаговата̄дӣни хи евам̣ суддхӣти абхинивесато сайамева упа̄да̄на̄ни айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато панетам̣ ‘‘таттха катамам̣ сӣлаббатупа̄да̄нам̣, ито бахиддха̄ саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ сӣлена суддхӣ’’ти вуттанайена ведитаббам̣.
ида̄ни ваданти етена̄ти ва̄до. упа̄дийанти етена̄ти упа̄да̄нам̣. ким̣ ваданти, упа̄дийанти ва̄? атта̄нам̣. аттано ва̄дупа̄да̄нам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣. аттава̄даматтамева ва̄ атта̄ти упа̄дийати етена̄ти аттава̄дупа̄да̄нам̣, вӣсативаттхука̄йа сакка̄йадит̣т̣хийа̄ етам̣ адхивачанам̣. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄рато панетам̣ ‘‘таттха катамам̣ аттава̄дупа̄да̄нам̣, идха ассутава̄ путхуджджано арийа̄нам̣ адасса̄вӣ’’ти (дха. са. 1223) вуттанайена ведитаббам̣.
тан̣ха̄самудайа̄ти еттха тан̣ха̄ ка̄мупа̄да̄насса упаниссайавасена анантарасаманантаранаттхивигата̄севанавасена ва̄ паччайо. авасеса̄нам̣ пана сахаджа̄та̄дивасена̄пи. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
упа̄да̄нава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
тан̣ха̄ва̄раван̣н̣ана̄
96. тан̣ха̄ва̄ре рӯпатан̣ха̄…пе… дхамматан̣ха̄ти евам̣ чаккхудва̄ра̄дӣсу джаванавӣтхийам̣ паватта̄йа тан̣ха̄йа ‘‘сет̣т̣хипутто бра̄хман̣апутто’’ти евама̄дӣсу питито на̄мам̣ вийа питисадиса̄рамман̣ато на̄мам̣. еттха ча рӯпа̄рамман̣а̄ тан̣ха̄, рӯпе тан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄. са̄ ка̄мара̄габха̄вена рӯпам̣ асса̄дентӣ паваттама̄на̄ ка̄матан̣ха̄. сассатадит̣т̣хисахагатара̄габха̄вена рӯпам̣ ниччам̣ дхувам̣ сассатанти евам̣ асса̄дентӣ паваттама̄на̄ бхаватан̣ха̄. уччхедадит̣т̣хисахагатара̄габха̄вена рӯпам̣ уччхиджджати винассати печча на бхависсатӣти евам̣ асса̄дентӣ паваттама̄на̄ вибхаватан̣ха̄ти евам̣ тивидха̄ хоти. йатха̄ ча рӯпатан̣ха̄, татха̄ саддатан̣ха̄дайопӣти ета̄ни ат̣т̣ха̄раса тан̣ха̄вичарита̄ни хонти. та̄ни аджджхаттарӯпа̄дӣсу ат̣т̣ха̄раса, бахиддха̄рӯпа̄дӣсу ат̣т̣ха̄раса̄ти чхаттим̣са. ити атӣта̄ни чхаттим̣са, ана̄гата̄ни чхаттим̣са, паччуппанна̄ни чхаттим̣са̄ти ат̣т̣хасатам̣. ‘‘аджджхаттикассупа̄да̄йа ‘асмӣ’ти хоти, ‘иттхасмӣ’ти хотӣ’’ти (вибха. 973-974) ва̄ евама̄дӣна̄ аджджхаттикарӯпа̄диниссита̄ни ат̣т̣ха̄раса, ‘‘ба̄хирассупа̄да̄йа ‘имина̄ асмӣ’ти хоти, ‘имина̄ иттхасмӣ’ти хотӣ’’ти ва̄ (вибха. 975) евама̄дина̄ ба̄хирарӯпа̄диниссита̄ни ат̣т̣ха̄раса̄ти чхаттим̣са. ити атӣта̄ни чхаттим̣са, ана̄гата̄ни чхаттим̣са, паччуппанна̄ни чхаттим̣са̄ти евампи ат̣т̣хасататан̣ха̄вичарита̄ни хонти. пуна сан̇гахе карӣйама̄не рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу чхал̣ева тан̣ха̄ка̄йа̄ тиссойева ка̄матан̣ха̄дайо хонтӣти евам̣ –
ниддесаттхена ниддеса-виттха̄ра̄ виттха̄расса ча;
пуна сан̇гахато тан̣ха̄, вин̃н̃а̄табба̄ вибха̄вина̄ти.
ведана̄самудайа̄ти еттха пана ведана̄ти випа̄каведана̄ адхиппета̄. са̄ катхам̣ чхасу два̄ресу тан̣ха̄йа паччайо хотӣти че? асса̄данӣйато. сукха̄йа хи ведана̄йа асса̄данена сатта̄ веданам̣ мама̄йанта̄ ведана̄йа тан̣хам̣ уппа̄детва̄ ведана̄ра̄гаратта̄ хутва̄ чаккхудва̄ре ит̣т̣хамева рӯпам̣ паттхенти, ладдха̄ ча нам̣ асса̄денти, а̄рамман̣ада̄йака̄нан̃ча читтака̄ра̄дӣнам̣ сакка̄рам̣ каронти. татха̄ сотадва̄ра̄дӣсу ит̣т̣хе ча садда̄дайо паттхенти, ладдха̄ ча не асса̄денти, а̄рамман̣ада̄йака̄нан̃ча вӣн̣а̄ва̄дака-гандхикасӯда-тантава̄йа-на̄на̄видхасиппасандассака̄дӣнам̣ сакка̄рам̣ каронти. йатха̄ ким̣? йатха̄ путтасинехена путтам̣ мама̄йанта̄ дха̄тийа̄ сакка̄рам̣ каронти, саппа̄йасаппикхӣра̄дӣнийева нам̣ па̄йенти чева бходженти ча. сесам̣ вуттанайамева.
тан̣ха̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
ведана̄ва̄раван̣н̣ана̄
97. ведана̄ва̄ре ведана̄ка̄йа̄ти ведана̄самӯха̄. чаккхусампхассаджа̄ ведана̄…пе… маносампхассаджа̄ ведана̄ти етам̣ ‘‘чаккхусампхассаджа̄ ведана̄ аттхи кусала̄, аттхи акусала̄, аттхи абйа̄ката̄’’ти (вибха. 34) евам̣ вибхан̇ге а̄гататта̄ чаккхудва̄ра̄дӣсу паватта̄нам̣ кусала̄кусала̄бйа̄катаведана̄нам̣ ‘‘са̄рипутто, манта̄н̣ипутто’’ти евама̄дӣсу ма̄тито на̄мам̣ вийа ма̄тисадисаваттхуто на̄мам̣. вачанаттхо панеттха чаккхусампхассахету джа̄та̄ ведана̄ чаккхусампхассаджа̄ ведана̄ти. еса найо саббаттха. айам̣ та̄веттха саббасан̇га̄хикакатха̄. випа̄кавасена пана чаккхудва̄ре две чаккхувин̃н̃а̄н̣а̄ни, две манодха̄туйо, тиссо мановин̃н̃а̄н̣адха̄туйоти ета̄хи сампайуттавасена ведана̄ ведитабба̄. еса найо сотадва̄ра̄дӣсу. манодва̄ре мановин̃н̃а̄н̣адха̄тусампайутта̄ва.
пхассасамудайа̄ти еттха пана пан̃чадва̄ре пан̃чаваттхукаведана̄нам̣ сахаджа̄тачаккхусампхасса̄дисамудайа̄ самудайо хоти. авасеса̄нам̣ чаккхусампхасса̄дайо упаниссайа̄дивасена паччайа̄. манодва̄ре тада̄рамман̣аведана̄нам̣ адва̄рика̄нан̃ча пат̣исандхибхаван̇гачутиведана̄нам̣ сахаджа̄таманосампхассасамудайа̄ самудайо хотӣти ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева.
ведана̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
пхассава̄раван̣н̣ана̄
98. пхассава̄ре чаккхусампхассоти чаккхумхи сампхассо. еса найо саббаттха. чаккхусампхассо…пе… ка̄йасампхассоти етта̄вата̄ ча кусала̄кусалавипа̄ка̄ пан̃чаваттхука̄ даса сампхасса̄ вутта̄ хонти. маносампхассоти имина̄ сеса̄ ба̄вӣсати локийавипа̄каманасампайуттапхасса̄. сал̣а̄йатанасамудайа̄ти чханнам̣ чаккха̄дӣнам̣ а̄йатана̄нам̣ самудайена имасса чхаббидхасса̄пи сампхассасса самудайо хотӣти ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
пхассава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сал̣а̄йатанава̄раван̣н̣ана̄
99. сал̣а̄йатанава̄ре чаккха̄йатанантиа̄дӣсу йам̣ ваттаббам̣, там̣ саббам̣ висуддхимагге кхандханиддесе чева а̄йатананиддесе ча вуттанайамева. на̄марӯпасамудайа̄ти еттха пана йам̣ на̄мам̣ йан̃ча рӯпам̣, йан̃ча на̄марӯпам̣ йасса а̄йатанасса паччайо хоти, тасса васена висуддхимагге пат̣иччасамуппа̄даниддесе вуттанайена на̄марӯпасамудайа̄ сал̣а̄йатанасамудайо ведитаббо. сесам̣ вуттаппака̄рамева̄ти.
сал̣а̄йатанава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
на̄марӯпава̄раван̣н̣ана̄
100. на̄марӯпава̄ре наманалаккхан̣ам̣ на̄мам̣. руппаналаккхан̣ам̣ рӯпам̣. виттха̄рава̄ре панасса ведана̄ти ведана̄ккхандхо. сан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄ккхандхо. четана̄ пхассо манасика̄роти сан̇кха̄раккхандхо ведитаббо. ка̄ман̃ча ан̃н̃епи сан̇кха̄раккхандхасан̇гахита̄ дхамма̄ санти, име пана тайо саббадуббалесупи читтесу санти. тасма̄ етесам̣йева васенеттха сан̇кха̄раккхандхопи дассито. чатта̄ри ча маха̄бхӯта̄нӣти еттха чатта̄рӣти ган̣анапариччхедо. маха̄бхӯта̄нӣти патхавӣа̄патеджава̄йа̄наметам̣ адхивачанам̣. йена пана ка̄ран̣ена та̄ни маха̄бхӯта̄нӣти вуччанти, йо четтха ан̃н̃о виниччхайанайо, со саббо висуддхимагге рӯпаккхандханиддесе вутто.
чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа̄ти еттха пана чатуннанти упайогаттхе са̄мивачанам̣, чатта̄ри ча маха̄бхӯта̄нӣти вуттам̣ хоти. упа̄да̄йа̄ти упа̄дийитва̄, гахетва̄ти аттхо. нисса̄йа̄типи еке. ваттама̄нанти айан̃четтха па̄т̣хасесо. самӯхаттхе ва̄ етам̣ са̄мивачанам̣. тена чатуннан̃ча маха̄бхӯта̄нам̣ самӯхам̣ упа̄да̄йа паваттама̄нам̣ рӯпанти айаматтхо ведитаббо. евам̣ саббаттха̄пи йа̄ни чатта̄ри патхавӣа̄дӣни маха̄бхӯта̄ни, йан̃ча чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ упа̄да̄йа ваттама̄нам̣ чаккха̄йатана̄дибхедена абхидхаммапа̄л̣ийамева вуттам̣ тевӣсативидхам̣ рӯпам̣, там̣ саббампи ‘‘рӯпа’’нти ведитаббам̣. вин̃н̃а̄н̣асамудайа̄ти еттха пана йам̣ вин̃н̃а̄н̣ам̣ йасса на̄масса йасса ча рӯпасса йасса ча на̄марӯпасса паччайо хоти, тасса васена висуддхимагге пат̣иччасамуппа̄даниддесе вуттанайенева вин̃н̃а̄н̣асамудайа̄ на̄марӯпасамудайо ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
на̄марӯпава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
вин̃н̃а̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄
101. вин̃н̃а̄н̣ава̄ре чаккхувин̃н̃а̄н̣анти чаккхумхи вин̃н̃а̄н̣ам̣, чаккхуто ва̄ джа̄там̣ вин̃н̃а̄н̣анти чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣. евам̣ сотагха̄надживха̄ка̄йавин̃н̃а̄н̣а̄ни. итарам̣ пана манойева вин̃н̃а̄н̣анти мановин̃н̃а̄н̣ам̣. двипан̃чавин̃н̃а̄н̣аваджджасса тебхӯмакавипа̄качиттассетам̣ адхивачанам̣. сан̇кха̄расамудайа̄ти еттха пана йо сан̇кха̄ро йасса вин̃н̃а̄н̣асса паччайо хоти, тасса васена сан̇кха̄расамудайа̄ вин̃н̃а̄н̣асамудайо ведитаббо. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
вин̃н̃а̄н̣ава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
сан̇кха̄рава̄раван̣н̣ана̄
102. сан̇кха̄рава̄ре абхисан̇кхаран̣алаккхан̣о сан̇кха̄ро. виттха̄рава̄ре панасса ка̄йасан̇кха̄роти ка̄йато паваттасан̇кха̄ро, ка̄йадва̄ре чопанавасена паватта̄нам̣ ка̄ма̄вачаракусалато ат̣т̣ханнам̣, акусалато два̄дасаннанти вӣсатийа̄ ка̄йасан̃четана̄наметам̣ адхивачанам̣. вачӣсан̇кха̄роти вачито паваттасан̇кха̄ро, вачӣдва̄ре вачанабхедавасена паватта̄нам̣ вӣсатийа̄ ева вачӣсан̃четана̄наметам̣ адхивачанам̣. читтасан̇кха̄роти читтато паваттасан̇кха̄ро, ка̄йавачӣдва̄ре чопанам̣ акатва̄ рахо нисӣдитва̄ чинтайантасса паватта̄нам̣ локийакусала̄кусалавасена екӯнатим̣саманосан̃четана̄наметам̣ адхивачанам̣. авиджджа̄самудайа̄ти еттха пана кусала̄нам̣ упаниссайавасена акусала̄нам̣ сахаджа̄та̄дивасена̄пи авиджджа̄паччайо хотӣти ведитабба̄. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
сан̇кха̄рава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
авиджджа̄ва̄раван̣н̣ана̄
103. авиджджа̄ва̄ре дуккхе ан̃н̃а̄н̣анти дуккхасачче ан̃н̃а̄н̣ам̣, мохассетам̣ адхивачанам̣. еса найо самудайе ан̃н̃а̄н̣антиа̄дӣсу. таттха чатӯхи ка̄ран̣ехи дуккхе ан̃н̃а̄н̣ам̣ ведитаббам̣ антогадхато ваттхуто а̄рамман̣ато пат̣иччха̄данато ча. татха̄ хи там̣ дуккхасаччапарийа̄паннатта̄ дуккхе антогадхам̣, дуккхасаччан̃часса ниссайапаччайабха̄вена ваттху, а̄рамман̣апаччайабха̄вена а̄рамман̣ам̣, дуккхасаччан̃ча етам̣ пат̣иччха̄дети, тасса йа̄тха̄валаккхан̣аппат̣иведханива̄ран̣ена, н̃а̄н̣аппаваттийа̄ четтха аппада̄нена.
самудайе ан̃н̃а̄н̣ам̣ тӣхи ка̄ран̣ехи ведитаббам̣ ваттхуто а̄рамман̣ато пат̣иччха̄данато ча. ниродхе пат̣ипада̄йан̃ча ан̃н̃а̄н̣ам̣ екенева ка̄ран̣ена ведитаббам̣ пат̣иччха̄данато. ниродхапат̣ипада̄йа хи пат̣иччха̄дакамева ан̃н̃а̄н̣ам̣ тесам̣ йа̄тха̄валаккхан̣аппат̣иведханива̄ран̣ена, тесу ча н̃а̄н̣аппаваттийа̄ аппада̄нена. на пана таттха антогадхам̣, тасмим̣ саччадвайе апарийа̄паннатта̄. на тасса там̣ саччадвайам̣ ваттху, асахаджа̄татта̄. на̄рамман̣ам̣, тада̄раббха аппаваттанато. паччхиман̃хи саччадвайам̣ гамбхӣратта̄ дуддасам̣, на четтха андхабхӯтам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣ паваттати. пуримам̣ пана ван̃чанийат̣т̣хена сабха̄валаккхан̣асса дуддасатта̄ гамбхӣрам̣, таттха випалла̄сагга̄хавасена паваттати.
апича дуккхети етта̄вата̄ сан̇гахато ваттхуто а̄рамман̣ато киччато ча авиджджа̄ дӣпита̄. дуккхасамудайети етта̄вата̄ ваттхуто а̄рамман̣ато киччато ча. дуккханиродхе дуккханиродхага̄минийа̄ пат̣ипада̄йа̄ти етта̄вата̄ киччато. ависесато пана ан̃н̃а̄н̣анти етена сабха̄вато ниддит̣т̣ха̄ти н̃а̄табба̄. а̄савасамудайа̄ти еттха пана ка̄ма̄савабхава̄сава̄ сахаджа̄та̄дивасена авиджджа̄йа паччайа̄ хонти. авиджджа̄саво упаниссайавасенева. пуббуппанна̄ четтха авиджджа̄ авиджджа̄савоти ведитабба̄. са̄ апара̄паруппанна̄йа авиджджа̄йа упаниссайапаччайо хоти. сесам̣ вуттанайамева̄ти.
авиджджа̄ва̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
а̄савава̄раван̣н̣ана̄
104. а̄савава̄ре авиджджа̄самудайа̄ти еттха авиджджа̄ ка̄ма̄савабхава̄сава̄нам̣ сахаджа̄та̄дивасена паччайо хоти. авиджджа̄савасса упаниссайавасенева. апара̄паруппанна̄ четтха авиджджа̄ авиджджа̄савоти ведитабба̄. пуббуппанна̄ авиджджа̄йевасса апара̄паруппаннасса авиджджа̄савасса упаниссайапаччайо хоти. сесам̣ вуттанайамева̄ти. айам̣ ва̄ро йа̄ еса̄ пат̣иччасамуппа̄дападесу джет̣т̣хика̄ авиджджа̄, тасса̄пи паччайадассанавасена вутто. евам̣ вуттена ва̄рена сам̣са̄расса анаматаггата̄ са̄дхита̄ хоти. катхам̣? а̄савасамудайена хи авиджджа̄самудайо. авиджджа̄самудайена̄пи а̄савасамудайо. евам̣ а̄сава̄ авиджджа̄йа авиджджа̄пи а̄сава̄нам̣ паччайоти катва̄ пуббакот̣и на пан̃н̃а̄йати авиджджа̄йа, тасса̄ апан̃н̃а̄йанато сам̣са̄расса анаматаггата̄ сиддха̄ хотӣти.
евам̣ саббепиме имасмим̣ сутте каммапатхава̄ро а̄ха̄рава̄ро дуккхава̄ро джара̄-маран̣а-джа̄ти-бхава-упа̄да̄на-тан̣ха̄-ведана̄-пхасса-сал̣а̄йатана-на̄марӯпа- вин̃н̃а̄н̣а-сан̇кха̄ра-авиджджа̄-а̄савава̄роти сол̣асава̄ра̄ вутта̄.
тесу екекасса ва̄расса сан̇кхепавиттха̄равасена двидха̄ вибхатта̄ дваттим̣сат̣т̣ха̄на̄ни хонти. ити имасмим̣ сутте имесу дваттим̣сат̣т̣ха̄несу чатта̄ри сачча̄ни катхита̄ни. етесам̣йева виттха̄равасена вуттесу сол̣асасу т̣ха̄несу арахаттам̣ катхитам̣. тхерасса пана матена дваттим̣са̄йапи т̣ха̄несу чатта̄ри сачча̄ни чатта̄ро ча магга̄ катхита̄ти. ити сакалепи пан̃чамаха̄ника̄йасан̇гахите буддхавачане наттхи там̣ суттам̣, йаттха дваттим̣саккхаттум̣ чатта̄ри сачча̄ни дваттим̣саккхаттун̃ча арахаттам̣ пака̄ситам̣ ан̃н̃атра имамха̄ самма̄дит̣т̣хисутта̄ти.
идамавоча̄йасма̄ са̄рипуттоти идам̣ дваттим̣са̄йа чатусаччапарийа̄йехи дваттим̣са̄йа арахаттапарийа̄йехӣти чатусат̣т̣хийа̄ ка̄ран̣ехи алан̇каритва̄ самма̄дит̣т̣хисуттам̣ а̄йасма̄ са̄рипутто авоча, аттамана̄ те бхиккхӯ а̄йасмато са̄рипуттасса бха̄ситам̣ абхинандунти.
а̄савава̄раван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа
самма̄дит̣т̣хисуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.