5. анан̇ган̣асуттаван̣н̣ана̄

57. евам̣ ме сутам̣…пе… а̄йасма̄ са̄рипуттоти анан̇ган̣асуттам̣. татра̄йам̣ анутта̄нападаван̣н̣ана̄ – йатха̄ четтха, евам̣ саббасуттесу. тасма̄ ито парам̣ еттакампи аватва̄ апуббападаван̣н̣анам̣йева карисса̄ма.

чатта̄роти ган̣анапариччхедо. пуггала̄ти сатта̄ нара̄ поса̄. етта̄вата̄ ча пуггалава̄дӣ маха̄тхероти на гахетаббам̣, айан̃хи а̄йасма̄ буддхапутта̄нам̣ сет̣т̣хо, со буддхасса бхагавато десанам̣ авиломентойева десети.

саммутипараматтхадесана̄катха̄ван̣н̣ана̄

буддхасса бхагавато дувидха̄ десана̄ саммутидесана̄, параматтхадесана̄ ча̄ти. таттха пуггало сатто иттхӣ пурисо кхаттийо бра̄хман̣о дево ма̄роти еварӯпа̄ саммутидесана̄. аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, кхандха̄ дха̄тӯ а̄йатана̄ни сатипат̣т̣ха̄на̄ти еварӯпа̄ параматтхадесана̄.

таттха бхагава̄ йе саммутивасена десанам̣ сутва̄ аттхам̣ пат̣ивиджджхитва̄ мохам̣ паха̄йа висесам̣ адхигантум̣ саматтха̄, тесам̣ саммутидесанам̣ десети. йе пана параматтхавасена десанам̣ сутва̄ аттхам̣ пат̣ивиджджхитва̄ мохам̣ паха̄йа висесамадхигантум̣ саматтха̄, тесам̣ параматтхадесанам̣ десети. таттха̄йам̣ упама̄, йатха̄ хи десабха̄са̄кусало тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ аттхасам̣ван̣н̣анако а̄чарийо йе дамил̣абха̄са̄йа вутте аттхам̣ джа̄нанти, тесам̣ дамил̣абха̄са̄йа а̄чиккхати. йе андхакабха̄са̄дӣсу ан̃н̃атара̄йа, тесам̣ та̄йа та̄йа бха̄са̄йа. евам̣ те ма̄н̣авака̄ чхекам̣ бйаттам̣ а̄чарийама̄гамма кхиппамева сиппам̣ угган̣ханти. таттха а̄чарийо вийа буддхо бхагава̄. тайо веда̄ вийа катхетаббабха̄вена т̣хита̄ни тӣн̣и пит̣ака̄ни. десабха̄са̄косалламива саммутипараматтхакосаллам̣. на̄на̄десабха̄са̄ ма̄н̣авака̄ вийа саммутипараматтхадесана̄пат̣ивиджджханасаматтха̄ венеййасатта̄. а̄чарийасса дамил̣абха̄са̄диа̄чиккханам̣ вийа бхагавато саммутипараматтхавасена десана̄ ведитабба̄. а̄ха четтха –

‘‘дуве сачча̄ни аккха̄си, самбуддхо вадатам̣ варо;

саммутим̣ параматтхан̃ча, татийам̣ нӯпалаббхати.

сан̇кетавачанам̣ саччам̣, локасаммутика̄ран̣а̄;

параматтхавачанам̣ саччам̣, дхамма̄нам̣ бхӯтака̄ран̣а̄.

тасма̄ воха̄ракусаласса, локана̄тхасса саттхуно;

саммутим̣ вохарантасса, муса̄ва̄до на джа̄йатӣ’’ти.

апича ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ пуггалакатхам̣ катхети – хироттаппадӣпанаттхам̣, каммассаката̄дӣпанаттхам̣, паччаттапурисака̄радӣпанаттхам̣, а̄нантарийадӣпанаттхам̣, брахмавиха̄радӣпанаттхам̣, пуббенива̄садӣпанаттхам̣, даккхин̣а̄висуддхидӣпанаттхам̣, локасаммутийа̄ аппаха̄наттхан̃ча̄ти. ‘‘кхандхадха̄туа̄йатана̄ни хирӣйанти оттаппантӣ’’ти хи вутте маха̄джано на джа̄на̄ти, саммохама̄паджджати, пат̣исатту хоти ‘‘кимидам̣ кхандхадха̄туа̄йатана̄ни хирӣйанти оттаппанти на̄ма̄’’ти. ‘‘иттхӣ хирӣйати оттаппати пурисо кхаттийо бра̄хман̣о дево ма̄ро’’ти вутте пана джа̄на̄ти, на саммохама̄паджджати, на пат̣исатту хоти. тасма̄ бхагава̄ хироттаппадӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети.

‘‘кхандха̄ каммассака̄ дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. тасма̄ бхагава̄ каммассаката̄дӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети.

‘‘вел̣увана̄дайо маха̄виха̄ра̄ кхандхехи ка̄ра̄пита̄ дха̄тӯхи а̄йатанехӣ’’ти вуттепи есева найо. тасма̄ бхагава̄ паччаттапурисака̄радӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети.

‘‘кхандха̄ ма̄тарам̣ джӣвита̄ воропенти питарам̣ арахантам̣ рухируппа̄дакаммам̣ каронти, сан̇гхабхедакаммам̣ каронти, дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. тасма̄ бхагава̄ а̄нантарийадӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети. ‘‘кхандха̄ метта̄йанти дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. тасма̄ бхагава̄ брахмавиха̄радӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети.

‘‘кхандха̄ пуббенива̄самануссаранти дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи есева найо. тасма̄ бхагава̄ пуббенива̄садӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети. ‘‘кхандха̄ да̄нам̣ пат̣игган̣ханти дха̄туйо а̄йатана̄нӣ’’ти вуттепи маха̄джано на джа̄на̄ти, саммохама̄паджджати, пат̣исатту хоти ‘‘кимидам̣ кхандхадха̄туа̄йатана̄ни пат̣игган̣ханти на̄ма̄’’ти. ‘‘пуггала̄ пат̣игган̣ханти сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄’’ти вутте пана джа̄на̄ти, на саммохама̄паджджати, на пат̣исатту хоти. тасма̄ бхагава̄ даккхин̣а̄висуддхидӣпанаттхам̣ пуггалакатхам̣ катхети.

локасаммутин̃ча буддха̄ бхагаванто наппаджаханти, локасаман̃н̃а̄йа локанируттийам̣ лока̄бхила̄пе т̣хита̄йева дхаммам̣ десенти. тасма̄ бхагава̄ локасаммутийа̄ аппаха̄наттхампи пуггалакатхам̣ катхети. тасма̄ айампи а̄йасма̄ локавоха̄ракусалата̄йа буддхасса бхагавато десанам̣ авиломенто локасаммутийам̣ т̣хатва̄ва чатта̄роме, а̄вусо, пуггала̄ти а̄ха. тасма̄ еттха параматтхавасена аггахетва̄ саммутивасенева пуггало ведитаббо.

санто сам̣виджджама̄на̄ти локасан̇кетавасена аттхи упалаббхама̄на̄. локасминти сатталоке. са̄н̇ган̣ова сама̄нотиа̄дӣсу пана ан̇ган̣анти каттхачи килеса̄ вуччанти. йатха̄ха ‘‘таттха катама̄ни тӣн̣и ан̇ган̣а̄ни? ра̄го ан̇ган̣ам̣, досо ан̇ган̣ам̣, мохо ан̇ган̣а’’нти (вибха. 924). каттхачи йам̣кин̃чи малам̣ ва̄ пан̇ко ва̄, йатха̄ха ‘‘тассева раджасса ва̄ ан̇ган̣асса ва̄ паха̄на̄йа ва̄йаматӣ’’ти. каттхачи татха̄рӯпо бхӯмибха̄го, со бодхийан̇ган̣ам̣ четийан̇ган̣антиа̄дӣнам̣ васена ведитаббо. идха пана на̄наппака̄ра̄ тиббакилеса̄ ‘‘ан̇ган̣а’’нти адхиппета̄. татха̄ хи ваккхати ‘‘па̄пака̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусо, акусала̄нам̣ иччха̄вачара̄нам̣ адхивачанам̣, йадидам̣ ан̇ган̣а’’нти (ма. ни. 1.60). саха ан̇ган̣ена са̄н̇ган̣о.

са̄н̇ган̣ова сама̄ноти сакилесойева санто. аттхи ме аджджхаттам̣ ан̇ган̣анти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣти майхам̣ аттано читтасанта̄не килесо аттхӣтипи на джа̄на̄ти. ‘‘име килеса̄ на̄ма каккхал̣а̄ ва̄л̣а̄ джахитабба̄ на гахитабба̄ висадут̣т̣хасалласадиса̄’’ти евам̣ йа̄тха̄васарасатопи на джа̄на̄ти. йо аттхӣти ча джа̄на̄ти, еван̃ча джа̄на̄ти. со ‘‘аттхи ме аджджхаттам̣ ан̇ган̣анти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти вуччати. йасса пана на ча маггена самӯхата̄ килеса̄, на ча уппаджджанти йена ва̄ тена ва̄ ва̄ритатта̄, айамидха анан̇ган̣оти адхиппето. наттхи ме аджджхаттам̣ ан̇ган̣анти йатха̄бхӯтам̣ наппаджа̄на̄тӣти ‘‘майхам̣ килеса̄ йена ва̄ тена ва̄ ва̄ритатта̄ наттхи, на маггена самӯхататта̄’’ти на джа̄на̄ти, ‘‘те уппаджджама̄на̄ маха̄анаттхам̣ кариссанти каккхал̣а̄ ва̄л̣а̄ висадут̣т̣хасалласадиса̄’’ти евам̣ йа̄тха̄васарасатопи на джа̄на̄ти. йо пана ‘‘имина̄ ка̄ран̣ена наттхӣ’’ти ча джа̄на̄ти, еван̃ча джа̄на̄ти, со ‘‘наттхи ме аджджхаттам̣ ан̇ган̣анти йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄тӣ’’ти вуччати. татра̄ти тесу чатӯсу пуггалесу, тесу ва̄ двӣсу са̄н̇ган̣есу, йва̄йанти йо айам̣, йа̄йантипи па̄т̣хо.

58. ко ну кхо, а̄вусо, са̄рипутта, хету ко паччайоти убхайена̄пи ка̄ран̣амева пуччхати. йенимесанти йена хетуна̄ йена паччайена имесам̣ двиннам̣ еко сет̣т̣хапурисо еко хӣнапурисоти аккха̄йати, со ко хету ко паччайоти еваметтха самбандхо ведитаббо. таттха кин̃ча̄пи ‘‘наппаджа̄на̄ти паджа̄на̄тӣ’’ти евам̣ вуттам̣, паджа̄нана̄ наппаджа̄нана̄ти идамева убхайам̣ хету чева паччайо ча.

59. тхеро пана аттано вичитрапат̣ибха̄ната̄йа там̣ па̄кат̣атарам̣ катва̄ дассетум̣ пуна татра̄вусотиа̄дима̄ха. таттха тассетам̣ па̄т̣икан̇кханти тасса пуггаласса етам̣ па̄т̣икан̇кхитаббам̣. идамева еса па̄пун̣иссати, на ан̃н̃анти иччхитаббам̣, авассам̣ бха̄вӣти вуттам̣ хоти. ‘‘на чхандам̣ джанессатӣ’’тиа̄дина̄ найена вуттам̣ ачхандаджанана̄дим̣ сандха̄йа̄ха.

таттха ча на чхандам̣ джанессатӣти аппаджа̄нанто тасса ан̇ган̣асса паха̄наттхам̣ каттукамйата̄чхандам̣ на джанессати. на ва̄йамиссатӣти тато балаватарам̣ ва̄йа̄мам̣ на кариссати, на вӣрийам̣ а̄рабхиссатӣти тха̄магатавӣрийам̣ пана нева а̄рабхиссати, на паваттессатӣти вуттам̣ хоти. са̄н̇ган̣оти имехи ра̄га̄дӣхи ан̇ган̣ехи са̄н̇ган̣о. сам̣килит̣т̣хачиттоти техийева сут̣т̣хутарам̣ килит̣т̣хачитто малӣначитто виба̄дхитачитто упата̄питачитто ча хутва̄. ка̄лам̣ кариссатӣти мариссати.

сеййатха̄пӣти йатха̄ на̄ма. кам̣сапа̄тӣти кам̣салохабха̄джанам̣. а̄бхата̄ти а̄нӣта̄. а̄пан̣а̄ ва̄ камма̄ракула̄ ва̄ти а̄пан̣ато ва̄ кам̣сапа̄тика̄рака̄нам̣ камма̄ра̄нам̣ гхарато ва̄. раджена̄ти а̄гантукараджена пам̣суа̄дина̄. малена̄ти таттхева ут̣т̣хитена лохамалена. парийонаддха̄ти сан̃чханна̄. на чева парибхун̃джеййунти удакакха̄данӣйапаккхипана̄дӣхи парибхогам̣ на кареййум̣. на ча парийодапеййунти дхованагхам̣сана̄дӣхи на парисуддхам̣ ка̄ра̄пеййум̣. раджа̄патхети раджапатхе. айамева ва̄ па̄т̣хо, раджасса а̄гаманат̣т̣ха̄не ва̄ вут̣т̣ха̄нут̣т̣ха̄не ва̄ хет̣т̣ха̄ман̃че ва̄ тхусакот̣т̣хаке ва̄ бха̄джанантаре ва̄, йаттха раджена окирӣйатӣти аттхо. сам̣килит̣т̣хатара̄ асса малаггахита̄ти еттха раджа̄патхе никкхипанена сам̣килит̣т̣хатара̄, апарибхога̄парийодапанехи малаггахитатара̄ти вуттам̣ хоти, пат̣ипуччха̄вачанан̃четам̣. тенасса еваматтхо ведитаббо, а̄вусо, са̄ кам̣сапа̄ти евам̣ карӣйама̄на̄ апарена ка̄лена сам̣килит̣т̣хатара̄ ча малаггахитатара̄ ча маттикапа̄тӣти ва̄ кам̣сапа̄тӣти ва̄ итипи дуджджа̄на̄ бхавеййа ну кхо ноти, тхеро там̣ пат̣иджа̄нанто а̄ха ‘‘евама̄вусо’’ти. пуна дхаммасена̄пати опаммам̣ сампат̣ипа̄денто, евамева кхотиа̄дима̄ха. таттхевам̣ опаммасам̣сандана̄ ведитабба̄ – килит̣т̣хакам̣сапа̄тисадисо са̄н̇ган̣о пуггало. сам̣килит̣т̣хакам̣сапа̄тийа̄ напарибхун̃джанама̄дим̣ катва̄ раджа̄патханиккхепо вийа тасса пуггаласса паббаджджам̣ лабхама̄насса веджджакамма̄дӣсу пасутапуггаласантике паббаджджа̄пат̣ила̄бхо. сам̣килит̣т̣хакам̣сапа̄тийа̄ пуна сам̣килит̣т̣хатарабха̄во вийа тасса пуггаласса ануккамена а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ анусиккхато веджджакамма̄дикаран̣ам̣, еттха т̣хитасса са̄н̇ган̣ака̄лакирийа̄. атха ва̄ ануккамена дуккат̣адуббха̄ситавӣтиккаманам̣, еттха т̣хитасса са̄н̇ган̣ака̄лакирийа̄. атха ва̄ ануккамена па̄читтийатхуллаччайавӣтиккаманам̣, сан̇гха̄дисесавӣтиккаманам̣, па̄ра̄джикавӣтиккаманам̣, ма̄тугха̄та̄диа̄нантарийакаран̣ам̣, еттха т̣хитасса са̄н̇ган̣ака̄лакирийа̄ти.

сам̣килит̣т̣хачитто ка̄лам̣ кариссатӣти еттха ча акусалачиттена ка̄лам̣ кариссатӣти на еваматтхо дат̣т̣хаббо. саббасатта̄ хи пакатичиттена бхаван̇гачиттенева ка̄лам̣ каронти. айам̣ пана ависодхетва̄ читтасанта̄нам̣ ка̄лам̣ кариссатӣти етаматтхам̣ сандха̄йа евам̣ вуттоти ведитаббо.

дутийава̄ре парийодапеййунти дхованагхам̣санасан̣хачха̄рика̄паримаджджана̄дӣхи парисуддхам̣ а̄да̄саман̣д̣аласадисам̣ кареййум̣. на ча нам̣ раджа̄патхети пуббе вуттаппака̄ре т̣ха̄не аниккхипитва̄ каран̣д̣аман̃джӯса̄дӣсу ва̄ т̣хапеййум̣, паливет̣хетва̄ ва̄ на̄гаданте лагеййум̣. сесам̣ вуттанайа̄нуса̄ренева гахетаббам̣.

упама̄сам̣сандана̄ четтха евам̣ ведитабба̄ – килит̣т̣хакам̣сапа̄тисадисо са̄н̇ган̣о бхаббапуггало. килит̣т̣хакам̣сапа̄тийа̄ парибхун̃джанама̄дим̣ катва̄ суддхат̣т̣ха̄не т̣хапанам̣ вийа тасса пуггаласса паббаджджам̣ лабхама̄насса песалабхиккхӯнам̣ сантике паббаджджа̄пат̣ила̄бхо. йе оваданти ануса̄санти аппаматтакампи пама̄дам̣ дисва̄ дан̣д̣акаммам̣ катва̄ пунаппунам̣ сиккха̄пенти, сам̣килит̣т̣хакам̣сапа̄тийа̄ апарака̄ле парисуддхапарийода̄табха̄во вийа тасса пуггаласса а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ анусиккхато ануккамена самма̄ваттапат̣ипатти, еттха т̣хитасса анан̇ган̣ака̄лакирийа̄. атха ва̄ ануккамена парисуддхе сӣле патит̣т̣ха̄йа аттано анурӯпам̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ дхутан̇га̄ни сама̄да̄йа аттано анукӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ га̄мантасена̄санава̄сам̣ мун̃читва̄ пантасена̄санава̄со, еттха т̣хитасса анан̇ган̣ака̄лакирийа̄. атха ва̄ ануккамена касин̣апарикаммам̣ катва̄ ат̣т̣хасама̄паттиниббаттанена килесавиккхамбханам̣, випассана̄па̄дакаджджха̄на̄ вут̣т̣ха̄йа випассана̄йа килеса̄нам̣ тадан̇ганива̄ран̣ам̣, сота̄паттипхала̄дхигамо…пе… арахаттасаччхикирийа̄ти еттха т̣хитасса аччантам̣ анан̇ган̣ака̄лакирийа̄ ева.

татийава̄ре субханимиттанти ра̄гат̣т̣ха̄нийам̣ ит̣т̣ха̄рамман̣ам̣. манаси кариссатӣти тасмим̣ випаннассати там̣ нимиттам̣ а̄ваджджиссати. тасса субханимиттасса манасика̄ра̄ти тасса пуггаласса субханимиттаманасика̄рака̄ран̣а̄. ануддхам̣сессатӣти хим̣сиссати адхибхависсати. ра̄го хи уппаджджанто кусалава̄рам̣ паччхиндитва̄ сайамева акусаладжаванам̣ хутва̄ тит̣т̣ханто кусалачиттам̣ ануддхам̣сетӣти ведитаббо. сесам̣ вуттанайа̄нуса̄ренева гахетаббам̣.

опаммасам̣сандана̄ панеттха евам̣ ведитабба̄ – парисуддхакам̣сапа̄тисадисо пакатийа̄ аппакилесо анан̇ган̣апуггало. парисуддхакам̣сапа̄тийа̄ напарибхун̃джанам̣ а̄дим̣ катва̄ раджа̄патхе никкхепо вийа тасса пуггаласса паббаджджам̣ лабхама̄насса̄ти ито парам̣ саббам̣ пат̣хамава̄расадисамева.

чатуттхава̄ре субханимиттам̣ на манаси кариссатӣти тасмим̣ сативираха̄бха̄вато там̣ нимиттам̣ на̄ваджджиссати, сесам̣ дутийава̄ра̄нуса̄рена ведитаббам̣. ‘‘айам̣ кхо, а̄вусо’’тиа̄ди ‘‘ко ну кхо, а̄вусо’’тиа̄димхи вуттанайамева.

60. ида̄ни там̣ ан̇ган̣ам̣ на̄наппака̄рато па̄кат̣ам̣ ка̄ра̄петука̄мена̄йасмата̄ маха̄моггалла̄нена ‘‘ан̇ган̣ам̣ ан̇ган̣а’’нтиа̄дина̄ найена пут̣т̣хо там̣ бйа̄каронто па̄пака̄нам̣ кхо етам̣, а̄вусотиа̄дима̄ха. таттха иччха̄вачара̄нанти иччха̄йа авачара̄нам̣, иччха̄васена отин̣н̣а̄нам̣ паватта̄нам̣ на̄наппака̄ра̄нам̣ копааппаччайа̄нанти аттхо. йам̣ идхекаччасса̄ти йена идхекаччасса евам̣ иччха̄ уппаджджеййа, там̣ т̣ха̄нам̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ виджджати аттхи, упалаббхатӣти вуттам̣ хоти. а̄панно ассанти а̄панно бхавеййам̣. на ча мам̣ бхиккхӯ джа̄неййунти бхиккхӯ ча мам̣ на джа̄неййум̣. ким̣ панеттха т̣ха̄нам̣, ла̄бхаттхиката̄. ла̄бхаттхико хи бхиккху пакатийа̄пи ча катапун̃н̃о мануссехи саккато гарукато евам̣ чинтети ‘‘а̄паттим̣ а̄паннам̣ бхиккхум̣ тхера̄ н̃атва̄ маджджхима̄нам̣ а̄роченти, те навака̄нам̣, навака̄ виха̄ре вигха̄са̄да̄дӣнам̣, те ова̄дам̣ а̄гата̄нам̣ бхиккхунӣнам̣, евам̣ камена чатассо париса̄ джа̄нанти. евамасса ла̄бхантара̄йо хоти. ахо вата̄хам̣ а̄паттин̃ча вата а̄панно ассам̣, на ча мам̣ бхиккхӯ джа̄неййу’’нти.

йам̣ там̣ бхиккхум̣ бхиккхӯ джа̄неййунти йена ка̄ран̣ена там̣ бхиккхум̣ ан̃н̃е бхиккхӯ джа̄неййум̣, там̣ ка̄ран̣ам̣ виджджати кхо пана аттхийева, но наттхи. тхера̄ хи н̃атва̄ маджджхима̄нам̣ а̄роченти. евам̣ со пуббе вуттанайена чатӯсу париса̄су па̄кат̣о хоти. евам̣ па̄кат̣о ча айаса̄бхибхӯто га̄масатампи пависитва̄ умма̄расатесу т̣ха̄несу ун̃чхитва̄ йатха̄дхотена паттена никкхамати. тато джа̄нанти мам̣ бхиккхӯ а̄паттим̣ а̄панноти техи чамхи евам̣ на̄ситоти чинтетва̄, ити со купито хоти аппатӣто со имина̄ ка̄ран̣ена купито чева хоти кодха̄бхибхӯто аппатӣто ча доманасса̄бхибхӯто.

йо чева кхо, а̄вусо, копо йо ча аппаччайо убхайаметам̣ ан̇ган̣анти, а̄вусо, йо ча̄йам̣ сан̇кха̄раккхандхасан̇гахито копо, йо ча ведана̄ккхандхасан̇гахито аппаччайо, етам̣ убхайам̣ ан̇ган̣анти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. идан̃ча та̄диса̄нам̣ пуггала̄нам̣ васена вуттам̣. лобхо пана имасса ан̇ган̣асса пуббабха̄гавасена, мохо сампайогавасена̄пи гахитойева хоти.

анурахо манти пуримасадисамева бхиккхум̣ гахетва̄ виха̄рапаччанте сена̄санам̣ павесетва̄ два̄рам̣ тхакетва̄ чоденте иччхати. т̣ха̄нам̣ кхо панетанти етам̣ ка̄ран̣ам̣ виджджати, йам̣ там̣ бхиккхум̣ чатупарисамаджджхе а̄нетва̄ бйатта̄ винӣта̄ ‘‘тайа̄ асукамхи на̄ма т̣ха̄не веджджакаммам̣ ката’’нтиа̄дина̄ найена чодеййум̣. со чатӯсу париса̄су па̄кат̣о хоти. евам̣ па̄кат̣о ча айаса̄бхибхӯтоти саббам̣ пуримасадисамева.

саппат̣ипуггалоти сама̄но пуггало. сама̄ноти са̄паттико. пат̣ипуггалоти чодако. айам̣ са̄паттикенева чоданам̣ иччхати, твампи иман̃чиман̃ча а̄паттим̣ а̄панно, там̣ та̄ва пат̣икарохи паччха̄ мам̣ чодессасӣти ваттум̣ сакка̄ти ман̃н̃ама̄но. апича джа̄тиа̄дӣхипи сама̄но пуггало саппат̣ипуггало. айан̃хи аттано джа̄тийа̄ кулена ба̄хусаччена бйаттата̄йа дхутан̇гена̄ти евама̄дӣхипи сама̄ненева чоданам̣ иччхати, та̄дисена вуттам̣ на̄тидуккхам̣ хотӣти ман̃н̃ама̄но. аппат̣ипуггалоти еттха айутто пат̣ипуггало аппат̣ипуггало. имехи а̄патта̄дӣхи асадисатта̄ пат̣исатту пат̣исалло чодако бхавитум̣ айуттоти вуттам̣ хоти. ити со купитоти ити со има̄йа аппат̣ипуггалачодана̄йа евам̣ купито хоти.

чатуттхава̄ре ахо вата̄ти ‘‘ахо вата ре амха̄кам̣ пан̣д̣итака̄, ахо вата ре амха̄кам̣ бахуссутака̄ тевиджджака̄’’ти (дӣ. ни. 1.291) гараха̄йам̣ диссати. ‘‘ахо вата мам̣ дахарам̣йева сама̄нам̣ радждже абхисин̃чеййу’’нти (маха̄ва. 57) паттхана̄йам̣. идха паттхана̄йамева. пат̣ипуччхитва̄ пат̣ипуччхитва̄ти пунаппунам̣ пуччхитва̄. айам̣ бхиккху ла̄бхаттхико бхагавато атта̄нам̣ пат̣ипуччхитаббам̣ иччхати, тан̃ча кхо ануматипуччха̄йа, но маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ випассанам̣ ва̄ антарам̣ катва̄. айан̃хи пассати бхагавантам̣ са̄рипутта̄дайо маха̄тхере ‘‘там̣ ким̣ ман̃н̃аси, са̄рипутта, моггалла̄на, кассапа, ра̄хула чаккхум̣ ниччам̣ ва̄ аниччам̣ ва̄’’ти евам̣ парисамаджджхе пат̣ипуччхитва̄ пат̣ипуччхитва̄ дхаммам̣ десентам̣, мануссе ча ‘‘теса пан̣д̣ита̄ тхера̄ саттху читтам̣ а̄ра̄дхентӣ’’ти ван̣н̣ам̣ бхан̣анте, ла̄бхасакка̄ран̃ча упахаранте. тасма̄ там̣ ла̄бхасакка̄рам̣ иччханто евам̣ чинтетва̄ никхан̣итва̄ т̣хапитакха̄н̣у вийа бхагавато пуратова хоти.

ити со купитоти атха бхагава̄ там̣ аманасикаритва̄ва ан̃н̃ам̣ тхерам̣ пат̣ипуччхитва̄ дхаммам̣ десети, тена со купито хоти бхагавато ча тхерасса ча. катхам̣ бхагавато куппати? ‘‘ахам̣ паббаджитака̄лато пабхути гандхакут̣ипаривен̣ато бахиниккхаманам̣ на джа̄на̄ми, саббака̄лам̣ чха̄йа̄ва на виджаха̄ми, мам̣ на̄ма пуччхитва̄ дхаммадесана̄маттампи наттхи. там̣мухуттам̣ дит̣т̣хаматтакамева тхерам̣ пуччхитва̄ дхаммам̣ десетӣ’’ти евам̣ бхагавато куппати. катхам̣ тхерасса куппати? ‘‘айам̣ махаллакаттхеро бхагавато пурато кха̄н̣у вийа нисӣдати, када̄ ну кхо имам̣ дхаммакаммика̄ абхаббат̣т̣ха̄нам̣ па̄петва̄ нӣхариссанти, айан̃хи йади имасмим̣ виха̄ре на бхавеййа, авассам̣ бхагава̄ майа̄ саддхим̣ саллапеййа̄’’ти евам̣ тхерасса куппати.

пураккхатва̄ пураккхатва̄ти пурато пурато катва̄, сампарива̄ретва̄ти вуттам̣ хоти. айампи ла̄бхаттхикойева, айан̃хи пассати бахуссуте бхиккхӯ маха̄парива̄рена га̄мам̣ пависанте, четийам̣ ванданте, тесан̃ча там̣ сампаттим̣ дисва̄ упа̄саке пасанне пасанна̄ка̄рам̣ каронте. тасма̄ евам̣ иччхати. купитоти айампи двӣсу т̣ха̄несу куппати бхиккхӯнам̣ тхерасса ча. катхам̣ бхиккхӯнам̣? ‘‘име йадева майхам̣ уппаджджати чӣварам̣ ва̄ пин̣д̣апа̄то ва̄, там̣ гахетва̄ парибхун̃джанти, майхам̣ пана паттачӣварам̣ гахетва̄ пит̣т̣хито а̄гаччхантопи наттхӣ’’ти евам̣ бхиккхӯнам̣ куппати. катхам̣ тхерасса? ‘‘есо махаллакаттхеро тесу тесу т̣ха̄несу сайамева пан̃н̃а̄йати, куда̄ссу на̄ма нам̣ дхаммакаммика̄ никкад̣д̣хиссанти, имасмим̣ асати авассам̣ мам̣йева парива̄рессантӣ’’ти.

бхаттаггети бходжанат̣т̣ха̄не. агга̄сананти сан̇гхаттхера̄санам̣. аггодаканти даккхин̣одакам̣. аггапин̣д̣анти сан̇гхаттхерапин̣д̣ам̣. саббаттха ва̄ агганти пан̣ӣта̄дхивачанаметам̣. таттха ахамева лабхеййанти иччха̄ на̄тимаха̄са̄ваджджа̄. на ан̃н̃о бхиккху лабхеййа̄ти пана атимаха̄са̄ваджджа̄. айампи ла̄бхаттхико па̄са̄дико хоти чӣварадха̄ран̣а̄дӣхи, када̄чи паббаджати, када̄чи виббхамати. тена со пуббе ладдхапуббам̣ а̄сана̄дим̣ паччха̄ алабханто евам̣ чинтеси. на со бхиккху лабхеййа̄ти на со бхиккху тхера̄нам̣ агга̄сана̄дӣсу тадануса̄рена маджджхима̄нам̣ ан̃н̃есан̃ча нава̄нам̣ када̄чи йам̣ ва̄ там̣ ва̄ саббанихӣнам̣ а̄сана̄дим̣ лабхати. купитоти айампи двӣсу т̣ха̄несу куппати манусса̄нан̃ча тхера̄нан̃ча. катхам̣ манусса̄нам̣? ‘‘име ман̇гала̄дӣсу мам̣ нисса̄йа бхиккхӯ лабханти, ете, ‘бханте, еттаке бхиккхӯ гахетва̄ амха̄кам̣ анукампам̣ каротха̄’ти ваданти, ида̄ни там̣мухуттам̣ дит̣т̣хаматтакам̣ махаллакаттхерам̣ гахетва̄ гата̄, хоту ида̄ни, несам̣ кичче уппанне джа̄нисса̄мӣ’’ти евам̣ манусса̄нам̣ куппати. катхам̣ тхера̄нам̣? ‘‘име на̄ма йади на бхавеййум̣, мам̣йева манусса̄ нимантеййу’’нти евам̣ тхера̄нам̣ куппати.

анумодеййанти анумоданам̣ кареййам̣. айампи ла̄бхаттхико йам̣ ва̄ там̣ ва̄ кхан̣д̣а̄нумоданам̣ джа̄на̄ти, ‘‘со анумоданат̣т̣ха̄не бахӯ ма̄туга̄ма̄ а̄гаччханти, та̄ мам̣ сан̃джа̄нитва̄ тато пабхути тха̄лакабхиккхам̣ дассантӣ’’ти паттхенто евам̣ чинтеси. т̣ха̄нанти бахуссута̄нам̣ анумодана̄ бха̄ро, тена бахуссуто анумодеййа̄ти вуттам̣ хоти. купитоти айампи тӣсу т̣ха̄несу куппати манусса̄нам̣ тхерасса дхаммакатхикасса ча. катхам̣ манусса̄нам̣? ‘‘име пуббе мам̣йева упасан̇камитва̄ йа̄чанти ‘амха̄кам̣ на̄гаттхеро амха̄кам̣ суманаттхеро анумодатӯ’ти, аджджа пана на̄вочу’’нти евам̣ манусса̄нам̣ куппати. катхам̣ тхерасса? ‘‘айам̣ сан̇гхаттхеро ‘тумха̄кам̣ кулупакам̣ на̄гаттхерам̣ суманаттхерам̣ упасан̇каматха, айам̣ анумодиссатӣ’ти на бхан̣атӣ’’ти евам̣ тхерасса куппати. катхам̣ дхаммакатхикасса? ‘‘тхерена вуттаматтейева паха̄рам̣ ладдхакуккут̣о вийа туритатуритам̣ вассати, имам̣ на̄ма никкад̣д̣ханта̄ наттхи, имасмин̃хи асати ахамева анумодеййа’’нти евам̣ дхаммакатхикасса куппати.

а̄ра̄магата̄нанти виха̄ре саннипатита̄нам̣. айампи ла̄бхаттхико йам̣ ва̄ там̣ ва̄ кхан̣д̣адхаммакатхам̣ джа̄на̄ти, со пассати та̄дисесу т̣ха̄несу двийоджанатийоджанато саннипатитва̄ бхиккхӯ саббараттика̄ни дхаммассавана̄ни сун̣анте, тут̣т̣хачитте ча дахаре ва̄ са̄ман̣ере ва̄ са̄дху са̄дхӯти маха̄саддена са̄дхука̄рам̣ денте, тато дутийадивасе антога̄магате бхиккхӯ упа̄сака̄ пуччханти ‘‘ке, бханте, дхаммам̣ катхесу’’нти. те бхан̣анти ‘‘асуко ча асуко ча̄’’ти. там̣ сутва̄ пасанна̄ манусса̄ дхаммакатхика̄нам̣ маха̄сакка̄рам̣ каронти. со там̣ иччхама̄но евам̣ чинтеси. т̣ха̄нанти бахуссута̄нам̣ виниччхайакусала̄нам̣ дхаммадесана̄ бха̄ро, тена бахуссуто десеййа̄ти вуттам̣ хоти. купитоти чатуппадикам̣ га̄тхампи ваттум̣ ока̄сам̣ алабхама̄но купито хоти аттано мандабха̄васса ‘‘ахан̃хи мандо дуппан̃н̃о куто лабхисса̄ми десету’’нти.

бхиккхунӣнанти ова̄даттхам̣ ва̄ уддесаттхам̣ ва̄ парипуччхаттхам̣ ва̄ пӯджа̄каран̣аттхам̣ ва̄ а̄ра̄мам̣ а̄гантва̄ саннипатитабхиккхунӣнам̣. айампи ла̄бхаттхико, тассевам̣ хоти има̄ маха̄кула̄ паббаджита̄ бхиккхунийо, та̄су кулесу пависетва̄ нисинна̄су манусса̄ пуччхиссанти ‘‘касса сантике ова̄дам̣ ва̄ уддесам̣ ва̄ парипуччхам̣ ва̄ ган̣хатха̄’’ти. тато ваккханти ‘‘асуко на̄ма аййо бахуссуто, тасса детха каротха̄’’ти, тенасса евам̣ иччха̄ уппаджджати. т̣ха̄нанти ова̄да̄дайо на̄ма бахуссута̄нам̣ бха̄ро, тена бахуссуто десеййа̄ти вуттам̣ хоти. купитоти айампи двӣсу т̣ха̄несу куппати, та̄сан̃ча бхиккхунӣнам̣ ‘‘има̄ пуббе мам̣ нисса̄йа упосатхаппава̄ран̣а̄дӣни лабханти, та̄ ида̄ни там̣мухуттам̣ дит̣т̣хаматтакамахаллакаттхерасса сантикам̣ гата̄’’ти. дхаммакатхикасса ча ‘‘еса има̄сам̣ сахаса̄ ова̄дам̣ ада̄сийева̄’’ти.

упа̄сака̄нанти, а̄ра̄магата̄нам̣ упа̄сака̄нам̣. ниссат̣т̣хакамманта̄ на̄ма маха̄упа̄сака̄ хонти, те путтабха̄тука̄нам̣ каммам̣ ниййа̄тетва̄ дхаммам̣ сун̣анта̄ вичаранти, айам̣ тесам̣ десетум̣ иччхати, ким̣ ка̄ран̣а̄? име пасӣдитва̄ упа̄сика̄нампи а̄рочессанти, тато саддхим̣ упа̄сика̄хи майхамева ла̄бхасакка̄рам̣ упахариссантӣти. т̣ха̄нам̣ бахуссутенева йоджетаббам̣. купитоти айампи двӣсу т̣ха̄несу куппати, упа̄сака̄нан̃ча ‘‘име ан̃н̃аттха сун̣анти, амха̄кам̣ кулупакасса сантике сун̣а̄ма̄ти на̄гаччханти, хоту ида̄ни, тесам̣ уппанне кичче джа̄нисса̄мӣ’’ти дхаммакатхикасса ча, ‘‘айаметесам̣ десетӣ’’ти.

упа̄сика̄нанти а̄ра̄магата̄нам̣. упа̄сика̄ на̄ма а̄санапӯджа̄дикаран̣аттхам̣ ва̄ упосатхадивасе ва̄ дхаммассаванаттхам̣ саннипатита̄. сесам̣ упа̄сакава̄ре вуттанайамева.

саккареййунти саккаччан̃ча кареййум̣, сундаран̃ча кареййум̣. имина̄ аттани ка̄рам̣ карӣйама̄нам̣ саккаччам̣ катан̃ча сундаран̃ча паттхети. гарум̣ кареййунти бха̄рийам̣ кареййум̣. имина̄ бхиккхӯхи атта̄нам̣ гарут̣т̣ха̄не т̣хапӣйама̄нам̣ паттхети. ма̄неййунти пийа̄йеййум̣. пӯджеййунти евам̣ саккаронта̄ гарум̣ каронта̄ ма̄нента̄ паччайехи пӯджеййунти паччайапӯджам̣ паттхети. т̣ха̄нанти ‘‘пийо гару бха̄ванийо’’ти вуттаппака̄ро бахуссуто ча сӣлава̄ ча етам̣ видхим̣ арахати тена бхиккхӯ еварӯпам̣ евам̣ кареййунти вуттам̣ хоти. купитоти айампи двӣсу т̣ха̄несу куппати бхиккхӯнан̃ча ‘‘име етам̣ саккаронтӣ’’ти тхерасса ча ‘‘имасмим̣ асати мам̣йева саккареййу’’нти. еса найо ито паресу тӣсу ва̄ресу.

пан̣ӣта̄нам̣ чӣвара̄нанти пат̣т̣адукӯлапат̣т̣ун̣н̣акосеййа̄дӣнам̣ махаггхасукхумасукхасампхасса̄нам̣ чӣвара̄нам̣. идха̄пи ахамева ла̄бхӣ ассанти иччха̄ на̄тимаха̄са̄ваджджа̄. на ан̃н̃о бхиккху ла̄бхӣ асса̄ти пана маха̄са̄ваджджа̄.

пан̣ӣта̄нам̣ пин̣д̣апа̄та̄нанти саппителамадхусаккара̄дипӯрита̄нам̣ сет̣т̣хапин̣д̣апа̄та̄нам̣. пан̣ӣта̄нам̣ сена̄сана̄нанти анекасатасахассаггханака̄нам̣ ман̃чапӣт̣ха̄дӣнам̣ пан̣ӣта̄нам̣. гила̄наппаччайабхесаджджапариккха̄ра̄нанти саппителамадхупха̄н̣ита̄дӣнам̣ уттамабхесаджджа̄нам̣. саббаттха̄пи т̣ха̄нам̣ бахуссутехи пун̃н̃авантехи ча йоджетаббам̣. купитоти саббаттха̄пи двӣсу т̣ха̄несу куппати, манусса̄нан̃ча ‘‘имесам̣ на̄ма паричитабха̄вопи наттхи, дӣгхараттам̣ екато васантасса пам̣сукӯлаттха̄йа ва̄ пин̣д̣апа̄таттха̄йа ва̄ саппитела̄дика̄ран̣а̄ ва̄ гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ чарантасса̄пи ме екадивасампи кин̃чи пан̣ӣтам̣ паччайам̣ на денти. а̄гантукам̣ махаллакам̣ пана дисва̄ва йам̣ иччхати, там̣ дентӣ’’ти, тхерасса ча ‘‘айампи махаллако имесам̣ атта̄нам̣ дассентойева чарати, куда̄ссу на̄ма нам̣ дхаммакаммика̄ никкад̣д̣хеййум̣, евам̣ имасмим̣ асати ахамева ла̄бхӣ асса’’нти.

имесам̣ кхо, етам̣ а̄вусоти имесам̣ хет̣т̣ха̄ екӯнавӣсатива̄рехи вутта̄нам̣ иччха̄вачара̄нам̣.

61. диссанти чева сӯйанти ча̄ти на иччха̄вачара̄ чаккхуна̄ диссанти, на сотена сӯйанти, мановин̃н̃а̄н̣ависайатта̄. аппахӣнаиччха̄вачарасса пана пуггаласса иччха̄вачаравасена паваттака̄йакаммам̣ дисва̄ дит̣т̣ха̄ вийа вачӣкаммам̣ сутва̄ сута̄ вийа ча хонти, тена вуттам̣ ‘‘диссанти чева сӯйанти ча̄’’ти. паччаккхака̄ле диссанти, ‘‘асуко кира бхиккху ӣдисо’’ти тироккхака̄ле сӯйанти. кин̃ча̄пӣти ануггахагарахавачанам̣. тена а̄ран̃н̃икаттам̣ анугган̣ха̄ти, иччха̄вачара̄нам̣ аппаха̄нам̣ гарахати.

татра̄йам̣ йоджана̄, кин̃ча̄пи со бхиккху га̄мантасена̄санам̣ пат̣иккхипитва̄ а̄ран̃н̃ико хоти, анте пантасена̄сане васати, име часса еттака̄ иччха̄вачара̄ аппахӣна̄. кин̃ча̄пи со атирекала̄бхам̣ пат̣иккхипитва̄ пин̣д̣апа̄тико хоти. кин̃ча̄пи со лолуппача̄рам̣ ваджджетва̄ сапада̄нача̄рӣ хоти. кин̃ча̄пи со гахапатичӣварам̣ пат̣иккхипитва̄ пам̣сукӯлико хоти.

лӯкхачӣварадхароти еттха пана лӯкханти саттхалӯкхам̣ сутталӯкхам̣ раджаналӯкханти тӣхи ка̄ран̣ехи лӯкхам̣ ведитаббам̣. таттха саттхена кхан̣д̣а̄кхан̣д̣икам̣ чхиннам̣ саттхалӯкхам̣ на̄ма, там̣ аггхена париха̄йати, тхӯладӣгхасуттакена сиббитам̣ сутталӯкхам̣ на̄ма, там̣ пхассена париха̄йати кхарасампхассам̣ хоти. раджанена раттам̣ раджаналӯкхам̣ на̄ма, там̣ ван̣н̣ена париха̄йати дуббан̣н̣ам̣ хоти. кин̃ча̄пи со бхиккху евам̣ саттхалӯкхасутталӯкхараджаналӯкхачӣварадхаро хоти, име часса еттака̄ иччха̄вачара̄ аппахӣна̄ диссанти чева сӯйанти ча, атха кхо нам̣ вин̃н̃ӯ сабрахмача̄рӣ нева саккаронти…пе… на пӯджентӣти. там̣ кисса хетӯти еттха танти нипа̄таматтам̣, кисса хетӯти ким̣ ка̄ран̣а̄. те хи тасса…пе… сӯйанти ча йасма̄ тасса те па̄пака̄ сӯйанти ча̄ти вуттам̣ хоти. имесам̣ иччха̄вачара̄нам̣ аппахӣнатта̄ти айаметтха адхиппа̄йо.

ида̄ни таматтхам̣ упама̄йа па̄кат̣ам̣ каронто сеййатха̄пӣтиа̄дима̄ха. таттха кун̣апанти матакал̣еварам̣. ахисса кун̣апам̣ ахикун̣апам̣. евам̣ итара̄ни. атипат̣икӯладжигуччханӣйабха̄вато четтха има̄нева тӣн̣и вутта̄нӣти ведитабба̄ни. ан̃н̃есан̃хи сасасӯкара̄дӣнам̣ кун̣апам̣ манусса̄ кат̣укабхан̣д̣а̄дӣхи абхисан̇кхаритва̄ парибхун̃джантипи. имесам̣ пана кун̣апам̣ абхинавампи джигуччхантийева, ко пана ва̄до ка̄ла̄тиккамена пӯтибхӯте. рачайитва̄ти вад̣д̣хетва̄, парипӯретва̄ти аттхо, кун̣апам̣ гахетва̄ кам̣сапа̄тийам̣ паккхипитва̄ти вуттам̣ хоти. ан̃н̃исса̄ти апара̄йа. пат̣икуджджитва̄ти пидахитва̄. антара̄пан̣анти а̄пан̣а̄намантаре маха̄джанасам̣кин̣н̣ам̣ раччха̄мукхам̣. пат̣ипаджджеййунти гаччхеййум̣. джан̃н̃аджан̃н̃ам̣ вийа̄ти чоккхачоккхам̣ вийа мана̄памана̄пам̣ вийа. апича вадхука̄пан̣н̣а̄ка̄рам̣ вийа̄ти вуттам̣ хоти. вадхука̄ти джанетти вуччати, тасса̄ нӣйама̄нам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ джан̃н̃ам̣, убхайаттха̄пи а̄даравасена ва̄ пасам̣са̄васена ва̄ пунаруттам̣. ‘‘джан̃н̃аджан̃н̃ам̣ бйа̄’’типи па̄т̣хо.

апа̄пуритва̄ти виваритва̄. тасса саха дассанена амана̄пата̄ ча сан̣т̣хахеййа̄ти тасса кун̣апасса дассанена сахева тасса джанасса амана̄пата̄ тит̣т̣хеййа. амана̄пата̄ти ча ‘‘амана̄памида’’нти уппанначиттачетасика̄наметам̣ адхивачанам̣. еса найо пат̣икулйаджегуччхата̄су. джигхаччхита̄нампӣти чха̄та̄нампи. на бхоттукамйата̄ асса̄ти бхун̃джитука̄мата̄ на бхавеййа. пагева сухита̄нанти дха̄та̄нам̣ пана пат̣хаматарамева бхун̃джитука̄мата̄ на бхавеййа̄ти вуттам̣ хоти.

татра̄йам̣ упама̄сам̣сандана̄ – парисуддхакам̣сапа̄тисадисам̣ имасса паббаджджа̄лин̇гам̣, кун̣апарачанам̣ вийа иччха̄вачара̄нам̣ аппаха̄нам̣, апаракам̣сапа̄тийа̄ пат̣икуджджханам̣ вийа а̄ран̃н̃икан̇га̄дӣхи иччха̄вачараппат̣иччха̄данам̣, кам̣сапа̄тим̣ виваритва̄ кун̣ападассанена джанасса амана̄пата̄ вийа а̄ран̃н̃икан̇га̄дӣни ана̄дийитва̄ иччха̄вачарадассанена сабрахмача̄рӣнам̣ асакка̄ракаран̣а̄дита̄ти.

62. суккапаккхе пана, кин̃ча̄пӣти ануггахапасам̣са̄вачанам̣, тена а̄ран̃н̃икаттам̣ анугган̣ха̄ти, иччха̄вачараппаха̄нам̣ пасам̣сати. немантаникоти нимантанапат̣игга̄хако. вичитака̄л̣аканти вичинитва̄ апанӣтака̄л̣акам̣. анекасӯпам̣ анекабйан̃джананти еттха сӯпо на̄ма хаттхаха̄рийо вуччати. бйан̃джананти уттарибхан̇гам̣, тена маччхамам̣самуггасӯпа̄дӣхи анекасӯпам̣, на̄наппака̄рамам̣са̄дибйан̃джанехи анекабйан̃джананти вуттам̣ хоти. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.

упама̄сам̣сандане ча са̄ливарабхаттарачанам̣ вийа иччха̄вачараппаха̄нам̣, апаракам̣сапа̄тийа̄ пат̣икуджджханам̣ вийа аппиччхата̄самут̣т̣ха̄нехи га̄мантавиха̄ра̄дӣхи иччха̄вачараппаха̄наппат̣иччха̄дакам̣, кам̣сапа̄тим̣ виваритва̄ са̄ливарабхаттадассанена джанасса мана̄пата̄ вийа га̄мантавиха̄ра̄дӣни ана̄дийитва̄ иччха̄вачараппаха̄надассанена сабрахмача̄рӣнам̣ сакка̄ракаран̣а̄дита̄ ведитабба̄.

63. упама̄ мам̣, а̄вусо са̄рипутта, пат̣ибха̄тӣти майхам̣, а̄вусо са̄рипутта, упама̄ упат̣т̣ха̄ти. екам̣ упамам̣ ваттука̄мо аханти адхиппа̄йо. пат̣ибха̄ту танти туйхам̣ пат̣ибха̄ту упат̣т̣ха̄ту, вада тванти адхиппа̄йо. екамида̄ханти еттха ида̄ти нипа̄таматтам̣, екасмим̣ самайе аханти вуттам̣ хоти, бхумматтхе упайогавачанам̣. ра̄джагахе вихара̄ми гириббаджети, ра̄джагаханти тасса нагарасса на̄мам̣. самантато пана гирипариккхепена ваджо вийа сан̣т̣хитатта̄ гириббаджанти вуччати. тасмим̣ нагаре вихара̄ми, там̣ нисса̄йа ахам̣ вихара̄мӣти вуттам̣ хоти. атха кхва̄ханти атха кхо ахам̣. еттха ча атха̄ти ан̃н̃а̄дхика̄равачана̄рамбхе нипа̄то. кхоти падапӯран̣аматте. пуббан̣хасамайанти дивасасса пуббабха̄гасамайам̣. пуббан̣хасамайети аттхо, пуббан̣хе ва̄ самайам̣ пуббан̣хасамайам̣, пуббан̣хе екам̣ кхан̣анти вуттам̣ хоти, евам̣ аччантасам̣йоге упайогавачанам̣ лаббхати. нива̄сетва̄ти паридахитва̄, виха̄ранива̄санапариваттанавасенетам̣ ведитаббам̣. га̄маппавесанаттха̄йа ва̄ сан̣т̣хапетва̄ нива̄санавасена, на хи со тато пуббе аниваттхо ахоси.

паттачӣварама̄да̄йа̄ти паттам̣ хаттхена чӣварам̣ ка̄йена а̄дийитва̄. пин̣д̣а̄йа̄ти пин̣д̣апа̄таттха̄йа. самӣтӣти тасса на̄мам̣. йа̄нака̄рапуттоти ратхака̄рапутто. пан̣д̣упуттоти пан̣д̣усса путто. а̄джӣвакоти наггасаман̣ако. пура̄н̣айа̄нака̄рапуттоти пора̄н̣айа̄нака̄ракуласса путто. паччупат̣т̣хитоти упагантва̄ т̣хито. ван̇кам̣ на̄ма екато кут̣илам̣. джимхам̣ на̄ма саппагатамаггасадисам̣. досанти пхеггувисамаган̣т̣хика̄ди. йатха̄ йатха̄ти ка̄латтхе нипа̄то, йада̄ йада̄ йасмим̣ тасмим̣ ка̄лети вуттам̣ хоти. татха̄ татха̄ти айампи ка̄латтхойева, тасмим̣ тасмим̣ ка̄лети вуттам̣ хоти. со аттано сутта̄нуломена чинтеси, итаро тена чинтитаккхан̣е чинтитат̣т̣ха̄намева таччхати. аттаманоти сакамано тут̣т̣хамано пӣтисоманассехи гахитамано. аттаманава̄чам̣ ниччха̄ресӣти аттаманата̄йа ва̄чам̣, аттаманабха̄васса ва̄ йуттам̣ ва̄чам̣ ниччха̄реси удӣрайи, пабйа̄харӣти вуттам̣ хоти. хадайа̄ хадайам̣ ман̃н̃е ан̃н̃а̄йа̄ти читтена читтам̣ джа̄нитва̄ вийа.

ассаддха̄ти буддхадхаммасан̇гхесу саддха̄вирахита̄. джӣвикаттха̄ти ин̣абхайа̄дӣхи пӣл̣ита̄ бахи джӣвитум̣ асакконта̄ идха джӣвикаттхика̄ хутва̄. на саддха̄ти на саддха̄йа. сат̣ха̄ ма̄йа̄виноти ма̄йа̄са̄т̣хеййехи йутта̄. кетабиноти сиккхитакера̄т̣ика̄, ниппханнатха̄магатаса̄т̣хеййа̄ти вуттам̣ хоти. са̄т̣хеййан̃хи абхӯтагун̣адассанато абхӯтабхан̣д̣агун̣адассанасамам̣ катва̄ ‘‘кера̄т̣ийа’’нти вуччати. уннал̣а̄ти уггатанал̣а̄, ут̣т̣хитатуччхама̄на̄ти вуттам̣ хоти. чапала̄ти паттачӣвараман̣д̣ана̄дина̄ ча̄паллена йутта̄. мукхара̄ти мукхакхара̄, кхаравачана̄ти вуттам̣ хоти, викин̣н̣ава̄ча̄ти асам̣йатавачана̄, дивасампи нираттхакавачанаппала̄пино. индрийесу агуттадва̄ра̄ти чхасу индрийесу асам̣вутакаммадва̄ра̄. бходжане аматтан̃н̃уноти бходжане йа̄ матта̄ джа̄нитабба̄ парийесанапат̣иггахан̣апарибхогесу йуттата̄, тасса̄ аджа̄нанака̄. джа̄гарийам̣ анануйутта̄ти джа̄гаре анануйутта̄. са̄ман̃н̃е анапеккхавантоти саман̣адхамме нирапеккха̄, дхамма̄нудхаммаппат̣ипаттирахита̄ти аттхо. сиккха̄йа на тиббага̄рава̄ти сиккха̄падесу бахулага̄рава̄ на хонти, а̄паттивӣтиккамабахула̄ ва̄. ба̄хулика̄тиа̄ди дхаммада̄йа̄де вуттам̣, кусӣта̄тиа̄ди бхайабхераве. дхаммапарийа̄йена̄ти дхаммадесана̄йа.

саддха̄ ага̄расма̄ти пакатийа̄пи саддха̄, паббаджита̄пи саддха̄йа ага̄расма̄ анага̄рийам̣ паббаджита̄. пиванти ман̃н̃е гхасанти ман̃н̃ети пиванти вийа гхасанти вийа. аттаманава̄чам̣ ниччха̄рента̄ вачаса̄ пиванти вийа, аббханумоданта̄ манаса̄ гхасанти вийа. са̄дху вата̄ти сундарам̣ вата. сабрахмача̄рӣти рассампи ват̣т̣ати дӣгхампи. рассе сати са̄рипуттасса упари хоти, дӣгхе сати сабрахмача̄рӣнам̣. йада̄ са̄рипуттасса упари хоти, тада̄ сабрахмача̄рӣ са̄рипутто амхе акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ти аттхо. йада̄ сабрахмача̄рӣнам̣, тада̄ сабрахмача̄райо акусала̄ вут̣т̣ха̄петва̄ти аттхо. дахароти тарун̣о. йува̄ти йоббанабха̄ве т̣хито. ман̣д̣анакаджа̄тикоти алан̇ка̄ракасабха̄во. таттха кочи тарун̣опи йува̄ на хоти йатха̄ атитарун̣о, кочи йува̄пи ман̣д̣анакаджа̄тико на хоти йатха̄ упасантасабха̄во, а̄ласийабйасана̄дӣхи ва̄ абхибхӯто, идха пана дахаро чева йува̄ ча ман̣д̣анакаджа̄тико ча адхиппето, тасма̄ евама̄ха. уппала̄дӣни локасаммататта̄ вутта̄ни. итиха тети евам̣ те. убхо маха̄на̄га̄ти двепи маха̄на̄га̄, двепи хи ете аггаса̄вака̄ ‘‘маха̄на̄га̄’’ти вуччанти. татра̄йам̣ вачанаттхо, чханда̄дӣхи на гаччхантӣти на̄га̄, тена тена маггена пахӣне килесе на а̄гаччхантӣти на̄га̄, на̄наппака̄ракам̣ а̄гум̣ на каронтӣти на̄га̄, айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана маха̄ниддесе (маха̄ни. 80) вуттанайенева ведитаббо. апича –

‘‘а̄гум̣ на кароти кин̃чи локе,

саббасам̣йоге висаджджа бандхана̄ни;

саббаттха на саджджатӣ вимутто,

на̄го та̄ди павуччате татхатта̄’’ти. (су. ни. 527; маха̄ни. 80);

еваметтха аттхо ведитаббо. маханта̄ на̄га̄ маха̄на̄га̄, ан̃н̃ехи кхӣн̣а̄савана̄гехи пуджджатара̄ ча па̄сам̣сатара̄ ча̄ти аттхо. ан̃н̃аман̃н̃асса̄ти ан̃н̃о ан̃н̃асса. саманумодим̣сӯти самам̣ анумодим̣су. таттха има̄йа упама̄йа маха̄моггалла̄но анумоди, пат̣ибха̄ту там̣ а̄вусоти дхаммасена̄пати. тена вуттам̣ ‘‘ан̃н̃аман̃н̃асса субха̄ситам̣ саманумодим̣сӯ’’ти.

саммутипараматтхадесана̄катха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

папан̃часӯданийа̄ маджджхиманика̄йат̣т̣хакатха̄йа

анан̇ган̣асуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.