9. мат̣т̣хакун̣д̣алӣвима̄наван̣н̣ана̄

алан̇като мат̣т̣хакун̣д̣алӣти мат̣т̣хакун̣д̣алӣвима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена самайена са̄ваттхива̄сӣ еко бра̄хман̣о аддхо махаддхано маха̄бхого ассаддхо аппасанно миччха̄дит̣т̣хико кассачи кин̃чи на дети, ада̄нато ева ‘‘адиннапуббако’’ти пан̃н̃а̄йиттха. со миччха̄дит̣т̣хибха̄вена ча луддхабха̄вена ча татха̄гатам̣ ва̄ татха̄гатаса̄вакам̣ ва̄ дат̣т̣хумпи на иччхати. мат̣т̣хакун̣д̣алам̣ на̄ма аттано путтан̃ча сиккха̄песи ‘‘та̄та, тайа̄ саман̣о готамо тасса са̄вака̄ ча на упасан̇камитабба̄ на дат̣т̣хабба̄’’ти. сопи татха̄ ака̄си. атхасса путто гила̄но ахоси, бра̄хман̣о дханаккхайабхайена бхесаджджам̣ на ка̄реси, роге пана вад̣д̣хитева ведждже паккоситва̄ дассеси. веджджа̄ тасса сарӣрам̣ олокетва̄ ‘‘атекиччхо’’ти там̣ н̃атва̄ апаккамим̣су. бра̄хман̣о ‘‘путте аббхантаре мате нӣхаран̣ам̣ дуккха’’нти путтам̣ бахидва̄ракот̣т̣хаке нипаджджа̄песи.

бхагава̄ раттийа̄ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа локам̣ волокенто аддаса мат̣т̣хакун̣д̣алӣма̄н̣авам̣ кхӣн̣а̄йукам̣ тадахева чаванадхаммам̣, нирайасам̣ваттаникан̃часса каммам̣ катока̄сам̣. ‘‘саче пана̄хам̣ таттха гамисса̄ми, со майи читтам̣ паса̄детва̄ девалоке ниббаттитва̄ питарам̣ а̄л̣а̄хане родама̄нам̣ упагантва̄ сам̣веджессати, евам̣ со ча тасса пита̄ ча мама сантикам̣ а̄гамиссати, маха̄джанака̄йо саннипатиссати таттха майа̄ дхамме десите маха̄дхамма̄бхисамайо бхависсатӣ’’ти евам̣ пана н̃атва̄ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ са̄ваттхим̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо мат̣т̣хакун̣д̣алӣма̄н̣авасса питу гехасамӣпе т̣хатва̄ чхаббан̣н̣абуддхарам̣сийо виссаджджеси. та̄ дисва̄ ма̄н̣аво ‘‘кимета’’нти ито чито ча вилокенто аддаса бхагавантам̣ дантам̣ гуттам̣ сантиндрийам̣ дваттим̣са̄йа маха̄пурисалаккхан̣ехи асӣтийа̄ анубйан̃джанехи бйа̄маппабха̄йа кетума̄ла̄йа ча виджджотама̄нам̣ анупама̄йа буддхасирийа̄ ачинтеййена буддха̄нубха̄вена вирочама̄нам̣. дисва̄ тасса етадахоси ‘‘буддхо ну кхо бхагава̄ идха̄нуппатто, йасса̄йам̣ рӯпасампада̄ аттано теджаса̄ сӯрийампи абхибхавати, кантабха̄вена чандимам̣, упасантабха̄вена саббепи саман̣абра̄хман̣е, упасамена на̄ма еттхева бхавитаббам̣, айамева ча ман̃н̃е имасмим̣ локе аггапуггало, мамева ча анукампа̄йа идха̄нуппатто’’ти буддха̄рамман̣а̄йа пӣтийа̄ нирантарам̣ пхут̣асарӣро анаппакам̣ пӣтисоманассам̣ пат̣исам̣веденто пасанначитто ан̃джалим̣ паггайха нипаджджи. там̣ дисва̄ бхагава̄ ‘‘алам̣ имасса еттакена саггӯпапаттийа̄’’ти пакка̄ми.

сопи там̣ пӣтисоманассам̣ авиджахантова ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу два̄дасайоджанике вима̄не ниббатти. пита̄ панасса сарӣрасакка̄рам̣ каритва̄ дутийадивасе паччӯсавела̄йам̣ а̄л̣а̄ханам̣ гантва̄ ‘‘ха̄ ха̄ мат̣т̣хакун̣д̣али, ха̄ ха̄ мат̣т̣хакун̣д̣алӣ’’ти паридевама̄но а̄л̣а̄ханам̣ анупариккаманто родати. девапутто аттано вибхавасампаттим̣ олокетва̄ ‘‘куто ну кхо ахам̣ идха̄гато кин̃ча каммам̣ катва̄’’ти упадха̄ренто аттано пуриматтабха̄вам̣ н̃атва̄ таттха ча маран̣ака̄ле бхагавати паваттитам̣ читтаппаса̄дам̣ манохарам̣ ан̃джаликаран̣аматтам̣ дисва̄ ‘‘ахо маха̄нубха̄ва̄ буддха̄ бхагаванто’’ти са̄тисайам̣ татха̄гате сан̃джа̄таппаса̄дабахума̄но ‘‘адиннапуббакабра̄хман̣о ну кхо ким̣ каротӣ’’ти упадха̄ренто а̄л̣а̄хане родама̄нам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ майхам̣ пуббе бхесаджджаматтампи акатва̄ ида̄ни нираттхакам̣ а̄л̣а̄хане родати, ханда нам̣ сам̣веджетва̄ кусале патит̣т̣ха̄песса̄мӣ’’ти девалокато а̄гантва̄ мат̣т̣хакун̣д̣алӣрӯпена родама̄но ‘‘ха̄ ха̄ чанда, ха̄ ха̄ сӯрийа̄’’ти ба̄ха̄ паггайха канданто питу самӣпе ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ бра̄хман̣о ‘‘айам̣ мат̣т̣хакун̣д̣алӣ а̄гато’’ти чинтетва̄ га̄тха̄йа аджджхабха̄си –

1207. ‘‘алан̇като мат̣т̣хакун̣д̣алӣ, ма̄ладха̄рӣ харичандануссадо;

ба̄ха̄ паггайха кандаси, ванамаджджхе ким̣ дуккхито тува’’нти.

таттха алан̇катоти вибхӯсито. мат̣т̣хакун̣д̣алӣти сарӣраппадесасса агхам̣санаттхам̣ ма̄ла̄лата̄дайо адассетва̄ мат̣т̣ха̄ка̄ренева катакун̣д̣ало. атха ва̄ мат̣т̣хакун̣д̣алӣти висуддхакун̣д̣ало, та̄петва̄ джа̄тихин̇гулика̄йа маджджитва̄ дховитва̄ сӯкараломена маджджитакун̣д̣алоти аттхо. ма̄ладха̄рӣти ма̄лам̣ дха̄ренто, пил̣андхитама̄лоти аттхо. харичандануссадоти раттачанданена саббасо анулиттагатто. кинти пуччха̄вачанам̣. дуккхитоти дуккхаппатто. ким̣дуккхитоти ва̄ екамева падам̣, кена дуккхена дуккхитоти аттхо.

атха нам̣ девапутто а̄ха –

1208. ‘‘сован̣н̣амайо пабхассаро, уппанно ратхапан̃джаро мама;

тасса чаккайугам̣ на винда̄ми, тена дуккхена джаха̄ми джӣвита’’нти.

атха нам̣ бра̄хман̣о а̄ха –

1209. ‘‘сован̣н̣амайам̣ ман̣имайам̣, лохитакамайам̣ атха рӯпийамайам̣;

а̄чиккха ме бхаддама̄н̣ава, чаккайугам̣ пат̣ипа̄дайа̄ми те’’ти.

там̣ сутва̄ ма̄н̣аво ‘‘айам̣ путтасса бхесаджджам̣ акатва̄ путтапатирӯпакам̣ мам̣ дисва̄ роданто ‘суван̣н̣а̄димайам̣ ратхачаккам̣ каромӣ’ти вадати, хоту нигган̣хисса̄ми на’’нти чинтетва̄ ‘‘кӣва махантам̣ ме чаккайугам̣ кариссасӣ’’ти ватва̄ ‘‘йа̄ва махантам̣ а̄кан̇кхасӣ’’ти вутте ‘‘чандимасӯрийехи ме аттхо, те ме дехӣ’’ти йа̄чанто –

1210. ‘‘со ма̄н̣аво тасса па̄вади, чандасӯрийа̄ убхайеттха диссаре;

сован̣н̣амайо ратхо мама, тена чаккайугена собхатӣ’’ти.

атха нам̣ бра̄хман̣о а̄ха –

1211. ‘‘ба̄ло кхо твам̣ аси ма̄н̣ава, йо твам̣ паттхайасе апаттхийам̣;

ман̃н̃а̄ми тувам̣ мариссаси, на хи твам̣ лаччхаси чандасӯрийе’’ти.

атха нам̣ ма̄н̣аво ‘‘ким̣ пана пан̃н̃а̄йама̄нассаттха̄йа роданто ба̄ло хоти, уда̄ху апан̃н̃а̄йама̄насса̄’’ти ватва̄ –

1212. ‘‘гамана̄гаманампи диссати, ван̣н̣адха̄ту убхайаттха вӣтхийа̄;

пето ка̄лакато на диссати, ко нидха кандатам̣ ба̄лйатаро’’ти.

там̣ сутва̄ бра̄хман̣о ‘‘йуттам̣ еса вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ –

1213. ‘‘саччам̣ кхо вадеси ма̄н̣ава, ахамева кандатам̣ ба̄лйатаро;

чандам̣ вийа да̄рако рудам̣, петам̣ ка̄лаката̄бхипаттхайи’’нти. –

ватва̄ тасса катха̄йа ниссоко хутва̄ ма̄н̣авасса тхутим̣ каронто има̄ га̄тха̄ абха̄си –

1214. ‘‘а̄диттам̣ вата мам̣ сантам̣, гхатаситтам̣ва па̄вакам̣;

ва̄рина̄ вийа осин̃чам̣, саббам̣ нибба̄пайе дарам̣.

1215. ‘‘аббахӣ вата ме саллам̣, сокам̣ хадайанисситам̣;

йо ме сокапаретасса, путтасокам̣ апа̄нуди.

1216. ‘‘сва̄хам̣ аббӯл̣хасаллосми, сӣтибхӯтосми ниббуто;

на соча̄ми на рода̄ми, тава сутва̄на ма̄н̣ава̄’’ти.

1208-10. таттха ратхапан̃джароти ратхӯпаттхам̣. на винда̄мӣти на лабха̄ми. бхаддама̄н̣ава̄ти а̄лапанам̣. пат̣ипа̄дайа̄мӣти сампа̄детва̄ дада̄ми, ма̄ чаккайуга̄бха̄вена джӣвитам̣ джахӣти адхиппа̄йо. убхайеттха диссарети убхопи еттха чандасӯрийа̄ а̄ка̄се диссанти. йа-ка̄ро падасандхикаро, убхайе еттха̄ти ва̄ падавибха̄го.

1212. гамана̄гамананти дивасе дивасе огамануггаманавасена чандасӯрийа̄нам̣ гаманам̣ а̄гаманан̃ча диссати. ‘‘гаманогамана’’нтипи па̄л̣и, уггаманам̣ огаманан̃ча̄ти аттхо. ван̣н̣адха̄тӯти сӣтибха̄вависит̣т̣ха̄ кантабха̄вабха̄сура̄, ун̣хабха̄вависит̣т̣ха̄ тиккхабха̄вабха̄сура̄ ча ван̣н̣анибха̄. убхайаттха̄ти чанде сӯрийе ча̄ти двӣсупи ван̣н̣адха̄ту диссатӣти йоджетаббам̣. вӣтхийа̄ти паваттанавӣтхийам̣ а̄ка̄се, на̄гавӣтхийа̄дивӣтхийам̣ ва̄. ‘‘убхайеттха̄’’типи па̄т̣хо, убхайе еттха̄ти падависандхи. ба̄лйатароти ба̄латаро атисайена ба̄ло.

1213. имам̣ пана катхам̣ сутва̄ ‘‘алаббханӣйаваттхум̣ вата̄хам̣ паттхетва̄ кевалам̣ сокаггина̄ д̣айха̄ми, ким̣ ме нираттхакена анайабйасанена̄’’ти пат̣исан̇кха̄не ат̣т̣ха̄си. атха девапутто мат̣т̣хакун̣д̣алӣрӯпам̣ пат̣исам̣харитва̄ аттано диббарӯпенева ат̣т̣ха̄си. бра̄хман̣о пана там̣ анолокетва̄ ма̄н̣ававоха̄ренева вохаранто ‘‘саччам̣ кхо вадеси ма̄н̣ава̄’’тиа̄дима̄ха. таттха чандам̣ вийа да̄рако руданти чандам̣ абхипаттхайам̣ руданто да̄рако вийа̄ти аттхо. ка̄лаката̄бхипаттхайинти ка̄лакатам̣ абхипаттхайим̣. ‘‘абхипаттхайа’’нтипи па̄т̣хо.

1214-5. а̄диттанти сокаггина̄ а̄диттам̣. нибба̄пайе даранти нибба̄пайи даратхам̣ сокапарил̣а̄хам̣. аббахӣти уддхари.

атха бра̄хман̣о сокам̣ винодетва̄ аттано упадесада̄йакам̣ диббарӯпена т̣хитам̣ дисва̄ ‘‘ко на̄ма тва’’нти пуччханто –

1217. ‘‘девата̄ нуси гандхаббо, аду сакко пуриндадо;

ко ва̄ твам̣ касса ва̄ путто, катхам̣ джа̄нему там̣ майа’’нти. –

а̄ха. сопи тасса –

1218. ‘‘йан̃ча кандаси йан̃ча родаси, путтам̣ а̄л̣а̄хане сайам̣ дахитва̄;

сва̄хам̣ кусалам̣ каритва̄ каммам̣, тидаса̄нам̣ сахабйатам̣ гато’’ти. –

атта̄нам̣ катхеси. таттха йан̃ча кандаси йан̃ча родасӣти йам̣ тава путтам̣ мат̣т̣хакун̣д̣алим̣ уддисса родаси, ассӯни мун̃часи.

атха нам̣ бра̄хман̣о а̄ха –

1219. ‘‘аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ на̄ддаса̄ма, да̄нам̣ дадантасса саке ага̄ре;

упосатхакаммам̣ ва̄ та̄дисам̣, кена каммена гатоси девалока’’нти.

таттха ‘‘упосатхакаммам̣ ва̄ та̄дисам̣ на̄ддаса̄ма̄’’ти йоджана̄.

атха нам̣ ма̄н̣аво а̄ха –

1220. ‘‘а̄ба̄дхикохам̣ дуккхито гила̄но, а̄турарӯпомхи саке нивесане;

буддхам̣ вигатараджам̣ витин̣н̣акан̇кхам̣, аддаккхим̣ сугатам̣ аномапан̃н̃ам̣.

1221. ‘‘сва̄хам̣ мудитамано пасанначитто, ан̃джалим̣ акарим̣ татха̄гатасса;

та̄хам̣ кусалам̣ каритва̄на каммам̣, тидаса̄нам̣ сахабйатам̣ гато’’ти.

1220-21. таттха а̄ба̄дхикоти а̄ба̄дхасаман̇гӣ. дуккхитоти тенева а̄ба̄дхикабха̄вена джа̄тадуккхо. гила̄ноти гила̄йама̄ноти аттхо. а̄турарӯпоти дуккхаведана̄бхитуннака̄йо. вигатараджанти вигатара̄га̄дираджам̣. витин̣н̣акан̇кханти саббасо сам̣сайа̄нам̣ самуччхиннатта̄ тин̣н̣авичикиччхам̣. аномапан̃н̃анти парипун̣н̣апан̃н̃ам̣, саббан̃н̃унти аттхо. акаринти ака̄сим̣. та̄ханти там̣ ахам̣.

евам̣ тасмим̣ катхентейева бра̄хман̣асса сакаласарӣрам̣ пӣтийа̄ парипӯри. со там̣ пӣтим̣ паведенто –

1222. ‘‘аччхарийам̣ вата аббхутам̣ вата,

ан̃джаликаммасса айамӣдисо випа̄ко;

ахампи мудитамано пасанначитто,

аджджева буддхам̣ саран̣ам̣ ваджа̄мӣ’’ти. – а̄ха;

таттха анабхин̣хаппаваттита̄йа аччхарам̣ пахаритум̣ йогганти аччхарийам̣, абхӯтапуббата̄йа аббхутам̣. убхайенапи вимхайа̄вахатам̣йева дассетва̄ ‘‘ахампи мудитамано пасанначитто, аджджева буддхам̣ саран̣ам̣ ваджа̄мӣ’’ти а̄ха.

атха нам̣ девапутто саран̣агамане сӣласама̄да̄не ча нийодженто –

1223. ‘‘аджджева буддхам̣ саран̣ам̣ ваджа̄хи, дхамман̃ча сан̇гхан̃ча пасанначитто;

татхева сиккха̄йа пада̄ни пан̃ча, акхан̣д̣апхулла̄ни сама̄дийассу.

1224. ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вирамассу кхиппам̣, локе адиннам̣ париваджджайассу;

амаджджапо ма̄ ча муса̄ бхан̣а̄хи, сакена да̄рена ча хохи тут̣т̣хо’’ти. –

га̄тха̄двайама̄ха.

1223. таттха татхева̄ти йатха̄ пасанначитто ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄’’ти буддхам̣ саран̣ам̣ ваджеси, татхева ‘‘сва̄ккха̄то дхаммо, суппат̣ипанно сан̇гхо’’ти пасанначитто дхамман̃ча сан̇гхан̃ча саран̣ам̣ ваджа̄хи. йатха̄ ва̄ пасанначитто ратанаттайам̣ саран̣ам̣ ваджеси, татхева ‘‘айам̣ екам̣сато дит̣т̣хева дхамме абхисампара̄йан̃ча хитасукха̄вахо’’ти пасанначитто сиккха̄йа адхисӣласиккха̄йа пада̄ни кот̣т̣ха̄сабхӯта̄ни адхичиттаадхипан̃н̃а̄сиккха̄йа ва̄ упа̄йабхӯта̄ни пан̃часӣла̄ни авикопанато ча асам̣килиссанато ча акхан̣д̣апхулла̄ни сама̄дийассу, сама̄да̄йа ваттассӯти аттхо.

евам̣ девапуттена саран̣агамане сӣласама̄да̄не ча нийоджито бра̄хман̣о тасса вачанам̣ сираса̄ сампат̣иччханто –

1225. ‘‘аттхака̄моси ме йаккха, хитака̄моси девате;

кароми туйхам̣ вачанам̣, твам̣си а̄чарийо мама̄’’ти. –

га̄тхам̣ ватва̄ таттха патит̣т̣хаханто –

1226. ‘‘упеми саран̣ам̣ буддхам̣, дхамман̃ча̄пи ануттарам̣;

сан̇гхан̃ча нарадевасса, гаччха̄ми саран̣ам̣ ахам̣.

1227. ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вирама̄ми кхиппам̣, локе адиннам̣ париваджджайа̄ми;

амаджджапо но ча муса̄ бхан̣а̄ми, сакена да̄рена ча хоми тут̣т̣хо’’ти. –

га̄тха̄двайама̄ха. тампи сувин̃н̃еййамева.

тато девапутто ‘‘катам̣ майа̄ бра̄хман̣асса каттаббайуттакам̣, ида̄ни сайамева бхагавантам̣ упасан̇камиссатӣ’’ти таттхева антарадха̄йи. бра̄хман̣опи кхо бхагавати сан̃джа̄тапаса̄дабахума̄но девата̄йа ча чодийама̄но ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ упасан̇камисса̄мӣ’’ти виха̄ра̄бхимукхо гаччхати. там̣ дисва̄ маха̄джано ‘‘айам̣ бра̄хман̣о еттакам̣ ка̄лам̣ татха̄гатам̣ анупасан̇камитва̄ аджджа путтасокена упасан̇камати, кӣдисӣ ну кхо дхаммадесана̄ бхависсатӣ’’ти там̣ анубандхи.

бра̄хман̣о бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ евама̄ха ‘‘сакка̄ ну кхо бхо готама кин̃чи да̄нам̣ адатва̄ сӣлам̣ ва̄ араккхитва̄ кевалам̣ тумхесу паса̄даматтена сагге ниббаттиту’’нти. ‘‘нану, бра̄хман̣а, аджджа паччӯсавела̄йам̣ мат̣т̣хакун̣д̣алина̄ девапуттена аттано девалокӯпапаттика̄ран̣ам̣ туйхам̣ катхика’’нти бхагава̄ авоча. тасмим̣ кхан̣е мат̣т̣хакун̣д̣алӣдевапутто саха вима̄нена а̄гантва̄ диссама̄нарӯпо вима̄нато оруйха бхагавантам̣ абхива̄детва̄ ан̃джалим̣ паггайха екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха бхагава̄ тассам̣ парисати тена девапуттена катасучаритам̣ катхетва̄ париса̄йа читтакаллатам̣ н̃атва̄ са̄муккам̣сикам̣ дхаммадесанам̣ ака̄си. десана̄парийоса̄не девапутто ча бра̄хман̣о ча саннипатитапариса̄ ча̄ти чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

мат̣т̣хакун̣д̣алӣвима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.