6. виха̄равима̄наван̣н̣ана̄

абхиккантена ван̣н̣ена̄ти виха̄равима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена самайена виса̄кха̄ маха̄упа̄сика̄ ан̃н̃атарасмим̣ уссавадивасе уййа̄не вичаран̣аттхам̣ саха̄йика̄хи париджанена ча усса̄хита̄ сунха̄та̄нулитта̄ субходжанам̣ бхун̃джитва̄ маха̄лата̄паса̄дханам̣ пил̣андхитва̄ пан̃чаматтехи саха̄йика̄сатехи парива̄рита̄ махантена иссарийена махата̄ париччхедена гехато никкхамма уййа̄нам̣ уддисса гаччхантӣ чинтеси ‘‘ба̄лада̄рика̄йа вийа ким̣ ме могхакӣл̣итена, ханда̄хам̣ виха̄рам̣ гантва̄ бхагавантам̣ манобха̄ванӣйе ча аййе вандисса̄ми, дхамман̃ча сосса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ екаманте т̣хатва̄ маха̄лата̄пил̣андханам̣ омун̃читва̄ там̣ да̄сийа̄ хаттхе датва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. тасса̄ бхагава̄ дхаммам̣ десеси.

са̄ дхаммам̣ сутва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ манобха̄ванӣйе ча бхиккхӯ вандитва̄ виха̄рато никкхамитва̄ тхокам̣ гантва̄ да̄сим̣ а̄ха ‘‘ханда дже а̄бхаран̣ам̣ пил̣андхисса̄мӣ’’ти. са̄ там̣ бхан̣д̣икам̣ катва̄ бандхитва̄ виха̄ре т̣хапетва̄ тахам̣ тахам̣ вичаритва̄ гаманака̄ле виссаритва̄ гататта̄ ‘‘виссаритам̣ майа̄, тит̣т̣ха аййе а̄харисса̄мӣ’’ти ниваттитука̄ма̄ ахоси. виса̄кха̄ ‘‘саче дже виха̄ре т̣хапетва̄ виссаритам̣, тасса виха̄рассева аттха̄йа там̣ париччаджисса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ аттано адхиппа̄йам̣ паведентӣ ‘‘виха̄рам̣, бханте, ка̄ресса̄ми, адхива̄сету ме бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти а̄ха. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.

са̄ там̣ пил̣андханам̣ сатасахасса̄дхиканавакот̣иаггханакам̣ виссаджджетва̄ а̄йасмата̄ маха̄моггалла̄нена навакамма̄дхит̣т̣ха̄йакена сувибхаттабхиттитхамбхатула̄гопа̄насикан̣н̣икадва̄раба̄хава̄тапа̄на сопа̄на̄дигеха̄вайавам̣ манохарам̣ сувикаппитакат̣т̣хакаммараман̣ӣйам̣ супарикаммакатасудха̄каммам̣ манун̃н̃ам̣ сувирачитама̄ла̄каммалата̄камма̄дичиттакаммавичиттам̣ супаринит̣т̣хитаман̣икут̣т̣има садисабхӯмиталам̣ девавима̄насадисам̣ хет̣т̣ха̄бхӯмийам̣ пан̃ча габбхасата̄ни, упарибхӯмийам̣ пан̃ча габбхасата̄нӣти габбхасахассапат̣иман̣д̣итам̣ буддхасса бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча васана̄нуччхавикам̣ махантам̣ па̄са̄дам̣ тасса парива̄рапа̄са̄дасахассан̃ча тесам̣ парива̄рабха̄вена кут̣иман̣д̣апачан̇камана̄дӣни ча ка̄рентӣ навахи ма̄сехи виха̄рам̣ нит̣т̣ха̄песи. паринит̣т̣хите ча виха̄ре навахева хиран̃н̃акот̣ӣхи виха̄рамахам̣ ка̄рентӣ пан̃чаматтехи саха̄йика̄сатехи саддхим̣ па̄са̄дам̣ абхирухитва̄ тасса сампаттим̣ дисва̄ соманассаджа̄та̄ саха̄йика̄ а̄ха ‘‘имам̣ еварӯпам̣ па̄са̄дам̣ ка̄рентийа̄ йам̣ майа̄ пун̃н̃ам̣ пасутам̣, там̣ анумодатха, паттида̄нам̣ во даммӣ’’ти. ‘‘ахо са̄дху ахо са̄дхӯ’’ти пасанначитта̄ сабба̄пи анумодим̣су.

таттха ан̃н̃атара̄ упа̄сика̄ висесато там̣ паттида̄нам̣ манаса̄ка̄си. са̄ на чирассева ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти. тасса̄ пун̃н̃а̄нубха̄вена анекакӯт̣а̄га̄рапа̄ка̄рауййа̄напоккхаран̣иа̄дипат̣иман̣д̣итам̣ сол̣асайоджана̄йа̄мавиттха̄раббедхам̣ аттано пабха̄йа йоджанасатам̣ пхарантам̣ а̄ка̄сача̄рим̣ махантам̣ вима̄нам̣ па̄турахоси. са̄ гаччхантӣпи аччхара̄сахассапарива̄ра̄ саха вима̄нена гаччхати. виса̄кха̄ пана маха̄упа̄сика̄ випулапаричча̄гата̄йа саддха̄сампаттийа̄ ча нимма̄наратӣсу ниббаттитва̄ суниммитадевара̄джасса аггамахесибха̄вам̣ сампа̄пун̣и. атха̄йасма̄ ануруддхо девача̄рикам̣ чаранто там̣ виса̄кха̄йа саха̄йикам̣ та̄ватим̣сабхаване уппаннам̣ дисва̄ –

729. ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена, йа̄ твам̣ тит̣т̣хаси девате;

обха̄сентӣ диса̄ сабба̄, осадхӣ вийа та̄рака̄.

730. ‘‘тасса̄ те наччама̄на̄йа, ан̇гаман̇гехи саббасо;

дибба̄ садда̄ ниччхаранти, саванӣйа̄ манорама̄.

731. ‘‘тасса̄ те наччама̄на̄йа, ан̇гаман̇гехи саббасо;

дибба̄ гандха̄ пава̄йанти, сучигандха̄ манорама̄.

732. ‘‘виваттама̄на̄ ка̄йена, йа̄ вен̣ӣсу пил̣андхана̄;

тесам̣ суййати ниггхосо, тӯрийе пан̃чан̇гике йатха̄.

733. ‘‘ват̣ам̣сака̄ ва̄тадхута̄, ва̄тена сампакампита̄;

тесам̣ суййати ниггхосо, тӯрийе пан̃чан̇гике йатха̄.

734. ‘‘йа̄пи те сирасмим̣ ма̄ла̄, сучигандха̄ манорама̄;

ва̄ти гандхо диса̄ сабба̄, руккхо ман̃джӯсако йатха̄.

735. ‘‘гха̄йасе там̣ сучигандхам̣, рӯпам̣ пассаси ама̄нусам̣;

девате пуччхита̄чиккха, кисса каммассидам̣ пхала’’нти. –

има̄хи га̄тха̄хи пуччхи. са̄пи тасса евам̣ бйа̄ка̄си –

736. ‘‘са̄ваттхийам̣ майхам̣ сакхӣ бхаданте, сан̇гхасса ка̄реси маха̄виха̄рам̣;

таттхаппасанна̄ ахама̄нумодим̣, дисва̄ ага̄ран̃ча пийан̃ча метам̣.

737. ‘‘та̄йева ме суддханумодана̄йа, ладдхам̣ вима̄наббхутадассанеййам̣;

самантато сол̣асайоджана̄ни, веха̄йасам̣ гаччхати иддхийа̄ мама.

738. ‘‘кӯт̣а̄га̄ра̄ нивеса̄ ме, вибхатта̄ бха̄гасо мита̄;

даддаллама̄на̄ а̄бханти, саманта̄ сатайоджанам̣.

739. ‘‘поккхаран̃н̃о ча ме еттха, путхуломанисевита̄;

аччходака̄ виппасанна̄, сон̣н̣ава̄лукасантхата̄.

740. ‘‘на̄на̄падумасан̃чханна̄, пун̣д̣арӣкасамотата̄;

сурабхӣ сампава̄йанти, манун̃н̃а̄ ма̄лутерита̄.

741. ‘‘джамбуйо панаса̄ та̄ла̄, на̄л̣икеравана̄ни ча;

антонивесане джа̄та̄, на̄на̄руккха̄ аропима̄.

742. ‘‘на̄на̄тӯрийасан̇гхут̣т̣хам̣, аччхара̄ган̣агхоситам̣;

йопи мам̣ супине пассе, сопи витто сийа̄ наро.

743. ‘‘ета̄дисам̣ аббхутадассанеййам̣, вима̄нам̣ саббасо пабхам̣;

мама камме хи ниббаттам̣, алам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄таве’’ти.

736. таттха са̄ваттхийам̣ майхам̣ сакхӣ бхаданте, сан̇гхасса ка̄реси маха̄виха̄ранти бханте ануруддха, са̄ваттхийа̄ самӣпе па̄чӣнапассе майхам̣ мама саккхӣ саха̄йика̄ виса̄кха̄ маха̄упа̄сика̄ а̄гата̄гатам̣ ча̄туддисам̣ бхиккхусан̇гхам̣ уддисса навахиран̃н̃акот̣ипаричча̄гена пубба̄ра̄мам̣ на̄ма махантам̣ виха̄рам̣ ка̄реси. таттхаппасанна̄ ахама̄нумодинти тасмим̣ виха̄ре катапарийосите сан̇гхасса ниййа̄дийама̄не та̄йа кате паттида̄не ‘‘ахо т̣ха̄не вата паричча̄го като’’ти пасанна̄ ратанаттайе каммапхале ча сан̃джа̄тапаса̄да̄ ахам̣ анумодим̣. ваттхувасена тасса̄ анумодана̄йа ул̣а̄рабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘дисва̄ ага̄ран̃ча пийан̃ча мета’’нти а̄ха. сахассагаббхам̣ ативийа раман̣ӣйам̣ девавима̄насадисам̣ тан̃ча ага̄рам̣ махантам̣ па̄са̄дам̣ пийан̃ча ме буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ уддисса та̄дисам̣ махантам̣ дханапаричча̄гам̣ дисва̄ анумодинти йоджана̄.

737. та̄йева ме суддханумодана̄йа̄ти йатха̄вутта̄йа деййадхаммапаричча̄га̄бха̄вена суддха̄йа кевала̄йа анумодана̄йева. ладдхам̣ вима̄наббхутадассанеййанти майхам̣ пуббе ӣдисасса абхӯтапуббата̄йа аббхутам̣ самантабхаддакабха̄вена ативийа сурӯпата̄йа ча дассанеййам̣ имам̣ вима̄нам̣ ладдхам̣ адхигатам̣. евам̣ тасса вима̄насса абхирӯпатам̣ дассетва̄ ида̄ни пама̄н̣амахаттам̣ пабха̄вамахаттам̣ упабхогаваттхумахаттан̃ча дассетум̣ ‘‘самантато сол̣асайоджана̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха иддхийа̄ мама̄ти мама пун̃н̃иддхийа̄.

739. поккхаран̃н̃оти поккхаран̣ийо. путхуломанисевита̄ти диббамаччхехи упасевита̄.

740. на̄на̄падумасан̃чханна̄ти сатапаттасахассапатта̄дибхедехи на̄на̄видхехи раттападумехи раттакамалехи ча сан̃чха̄дита̄. пун̣д̣арӣкасамотата̄ти на̄на̄видхехи сетакамалехи самантато аватата̄, на̄на̄руккха̄ аропима̄ сурабхӣ сампава̄йантӣти йоджана̄.

742. сопӣти со супинадасса̄вӣпи. виттоти тут̣т̣хо.

743. саббасо пабханти самантато обха̄сама̄нам̣. камме хӣти камманимиттам̣. хӣти нипа̄таматтам̣. четана̄нам̣ ва̄ апара̄паруппаттийа̄ бахубха̄вато ‘‘каммехӣ’’ти вуттам̣. аланти йуттам̣. ка̄тавети ка̄тум̣.

ида̄ни тхеро виса̄кха̄йа ниббаттат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петука̄мо имам̣ га̄тхама̄ха –

744. ‘‘та̄йева те суддханумодана̄йа,

ладдхам̣ вима̄наббхутадассанеййам̣;

йа̄ чева са̄ да̄намада̄си на̄рӣ,

тасса̄ гатим̣ брӯхи кухим̣ уппанна̄ са̄’’ти.

744. таттха йа̄ чева са̄ да̄намада̄си на̄рӣти йасса да̄насса анумодана̄йа твам̣ ӣдисам̣ сампаттим̣ пат̣илабхи, там̣ да̄нам̣ йа̄ чева са̄ на̄рӣ ада̄сӣти виса̄кхам̣ маха̄упа̄сикам̣ сандха̄йа вадати. та̄йа ева девата̄йа тасса̄ сампаттим̣ катха̄петука̄мо а̄ха ‘‘тасса̄ гатим̣ брӯхи кухим̣ уппанна̄ са̄’’ти. тасса̄ гатинти та̄йа ниббаттадевагатим̣.

ида̄ни тхерена пуччхитаматтхам̣ дассентӣ а̄ха –

745. ‘‘йа̄ са̄ аху майхам̣ сакхӣ бхаданте, сан̇гхасса ка̄реси маха̄виха̄рам̣;

вин̃н̃а̄тадхамма̄ са̄ ада̄си да̄нам̣, уппанна̄ нимма̄наратӣсу девесу.

746. ‘‘паджа̄патӣ тасса суниммитасса,

ачинтийо каммавипа̄ка тасса̄;

йаметам̣ пуччхаси ‘кухим̣ уппанна̄ са̄’ти,

там̣ те вийа̄ка̄сим̣ анан̃н̃атха̄ аха’’нти.

745. таттха вин̃н̃а̄тадхамма̄ти вин̃н̃а̄таса̄санадхамма̄, пат̣ивиддхачатусаччадхамма̄ти аттхо.

746. суниммитасса̄ти суниммитасса девара̄джасса. ачинтийо каммавипа̄ка тасса̄ти вибхаттилопам̣ катва̄ ниддесо, тасса̄ мама сакхийа̄ нибба̄наратӣсу ниббатта̄йа каммавипа̄ко пун̃н̃акаммасса випа̄кабхӯта̄ диббасампатти ачинтийа̄ аппамеййа̄ти аттхо. анан̃н̃атха̄ти авипарӣтам̣ йатха̄сабха̄вато. катхам̣ пана̄йам̣ тасса̄ сампаттим̣ ан̃н̃а̄сӣти? субхадда̄ вийа бхадда̄йа, виса̄кха̄пи девадхӣта̄ имисса̄ сантикам̣ агама̄си.

ида̄ни девадхӣта̄ тхерам̣ ан̃н̃есампи да̄насама̄дапане нийоджентӣ има̄хи га̄тха̄хи дхаммам̣ десеси –

747. ‘‘тенахан̃н̃епи сама̄дапетха, сан̇гхасса да̄на̄ни дада̄тха витта̄;

дхамман̃ча сун̣а̄тха пасаннама̄наса̄, судуллабхо ладдхо мануссала̄бхо.

748. ‘‘йам̣ маггам̣ магга̄дхипатӣ адесайи, брахмассаро кан̃чанасаннибхаттачо;

сан̇гхасса да̄на̄ни дада̄тха витта̄, махаппхала̄ йаттха бхаванти даккхин̣а̄.

749. ‘‘йе пуггала̄ ат̣т̣ха сатам̣ пасаттха̄, чатта̄ри ета̄ни йуга̄ни хонти;

те даккхин̣еййа̄ сугатасса са̄вака̄, етесу динна̄ни махаппхала̄ни.

750. ‘‘чатта̄ро ча пат̣ипанна̄, чатта̄ро ча пхале т̣хита̄;

еса сан̇гхо уджубхӯто, пан̃н̃а̄сӣласама̄хито.

751. ‘‘йаджама̄на̄нам̣ манусса̄нам̣, пун̃н̃апеккха̄на па̄н̣инам̣;

каротам̣ опадхикам̣ пун̃н̃ам̣, сан̇гхе диннам̣ махаппхалам̣.

752. ‘‘есо хи сан̇гхо випуло махаггато, есаппамеййо удадхӣва са̄гаро;

ете хи сет̣т̣ха̄ наравӣраса̄вака̄, пабхан̇кара̄ дхаммамудӣрайанти.

753. ‘‘тесам̣ судиннам̣ сухутам̣ суйит̣т̣хам̣, йе сан̇гхамуддисса даданти да̄нам̣;

са̄ даккхин̣а̄ сан̇гхагата̄ патит̣т̣хита̄, махаппхала̄ локавидӯна ван̣н̣ита̄.

754. ‘‘ета̄дисам̣ йан̃н̃амануссаранта̄, йе ведаджа̄та̄ вичаранти локе;

винеййа маччхерамалам̣ самӯлам̣, аниндита̄ саггамупенти т̣ха̄на’’нти.

747. таттха тенахан̃н̃епӣти тенахи ан̃н̃епи. тена̄ти ча тена ка̄ран̣ена, хӣти нипа̄таматтам̣. ‘‘сама̄дапетха̄’’ти ватва̄ сама̄дапана̄ка̄рам̣ дассетум̣ ‘‘сан̇гхасса да̄на̄ни дада̄тха̄’’тиа̄ди вуттам̣. ат̣т̣хахи аккхан̣ехи ваджджитам̣ мануссабха̄вам̣ сандха̄йа̄ха ‘‘судуллабхо ладдхо мануссала̄бхо’’ти. таттха ат̣т̣ха аккхан̣а̄ на̄ма тайо апа̄йа̄ арӯпа̄ асан̃н̃асатта̄ паччантадесо индрийа̄нам̣ векаллам̣ нийатамиччха̄дит̣т̣хиката̄ апа̄тубха̄во буддхасса̄ти.

748. йам̣ магганти йам̣ кхеттависесе катам̣ да̄нам̣, там̣ екантена сугатисампа̄панато сугатига̄мимаггам̣ апа̄йамаггато джаггхамагга̄дито ча ативийа сет̣т̣хабха̄вена магга̄дхипанти катва̄. да̄нампи хи саддха̄хирийо вийа ‘‘девалокага̄мимагго’’ти вуччати. йатха̄ха –

‘‘саддха̄ хирийам̣ кусалан̃ча да̄нам̣, дхамма̄ ете саппуриса̄нуйа̄та̄;

етан̃хи маггам̣ дивийам̣ ваданти, етена хи гаччхати девалока’’нти.(а. ни. 8.32; катха̄. 480);

‘‘магга̄дхипатӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо, тасса арийамаггена садевакасса локасса адхипатибхӯто саттха̄ти аттхо дат̣т̣хаббо. сан̇гхасса да̄на̄ни дада̄тха̄тиа̄дина̄ пунапи даккхин̣еййесу да̄насам̣вибха̄ге нийоджентӣ а̄ха.

749. ида̄ни там̣ даккхин̣еййам̣ арийасан̇гхам̣ сарӯпато дассентӣ ‘‘йе пуггала̄ ат̣т̣ха сатам̣ пасаттха̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха йети анийамитаниддесо. пуггала̄ти сатта̄. ат̣т̣ха̄ти тесам̣ ган̣анапариччхедо. те хи чатта̄ро ча пат̣ипанна̄ чатта̄ро ча пхале т̣хита̄ти ат̣т̣ха хонти. сатам̣ пасаттха̄ти саппурисехи буддхапаччекабуддхаса̄вакехи ан̃н̃ехи ча девамануссехи пассаттха̄. касма̄? сахаджа̄тасӣла̄дигун̣айогато. тесан̃хи чампакабакулакусума̄дӣнам̣ вийа сахаджа̄таван̣н̣агандха̄дайо сахаджа̄тасӣласама̄дхиа̄дайо гун̣а̄, тена те ван̣н̣агандха̄дисампанна̄ни вийа пуппха̄ни деваманусса̄нам̣ сатам̣ пийа̄ мана̄па̄ па̄сам̣сийа̄ ча хонти. тена вуттам̣ ‘‘йе пуггала̄ ат̣т̣ха сатам̣ пасаттха̄’’ти. те пана сан̇кхепато сота̄паттимаггат̣т̣хо пхалат̣т̣хоти екам̣ йугам̣, евам̣ йа̄ва арахаттамаггат̣т̣хо пхалат̣т̣хоти екам̣ йуганти чатта̄ри йуга̄ни хонти. тена̄ха ‘‘чатта̄ри ета̄ни йуга̄ни хонти те даккхин̣еййа̄’’ти. тети пуббе анийамато уддит̣т̣ха̄нам̣ нийаметва̄ дассанам̣. те хи саббепи каммам̣ каммапхалан̃ча саддахитва̄ да̄таббадеййадхаммасан̇кха̄там̣ даккхин̣ам̣ арахантӣти даккхин̣еййа̄ гун̣ависесайогена да̄насса махаппхалабха̄васа̄дханато. сугатасса са̄вака̄ти самма̄самбуддхасса дхаммасавананте арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄тата̄йа там̣ дхаммам̣ сун̣антӣти са̄вака̄. етесу динна̄ни махаппхала̄нӣти етесу сугатасса са̄вакесу аппака̄нипи да̄на̄ни динна̄ни пат̣игга̄хакато даккхин̣а̄висуддхийа̄ махаппхала̄ни хонти. тена̄ха бхагава̄ ‘‘йа̄вата̄, бхиккхаве, сан̇гха̄ ва̄ ган̣а̄ ва̄, татха̄гатаса̄вакасан̇гхо тесам̣ аггамаккха̄йатӣ’’тиа̄ди (а. ни. 4.34; 5.32; итиву. 90).

750. чатта̄ро ча пат̣ипанна̄тиа̄ди хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева.

идха пана а̄йасма̄ ануруддхо аттана̄ девата̄йа ча вуттаматтхам̣ мануссалокам̣ а̄гантва̄ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ таматтхам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ сампаттапариса̄йа дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ ахосӣти.

виха̄равима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.