4. ман̃джит̣т̣хакавагго

1. ман̃джит̣т̣хакавима̄наван̣н̣ана̄

ман̃джит̣т̣хакавагге ман̃джит̣т̣хаке вима̄насминти ман̃джит̣т̣хакавима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. таттха ан̃н̃атаро упа̄сако бхагавантам̣ нимантетва̄ анантаравима̄не вуттанайенева ман̣д̣апам̣ саджджетва̄ таттха нисиннам̣ саттха̄рам̣ пӯджетва̄ да̄нам̣ дети. тена ча самайена ан̃н̃атара̄ кулада̄сӣ андхаване супуппхитам̣ са̄ларуккхам̣ дисва̄ таттха пуппха̄ни гахетва̄ хӣрехи а̄вун̣итва̄ ват̣ам̣саке катва̄ пуна бахӯни муттапуппха̄ни аггапуппха̄ни ча гахетва̄ нагарам̣ павит̣т̣ха̄. тасмим̣ ман̣д̣апе йугандхарапаббатакуччхим̣ обха̄сайама̄нам̣ ба̄ласӯрийам̣ вийа чхаббан̣н̣абуддхарам̣сийо виссаджджетва̄ нисиннам̣, бхагавантам̣ дисва̄ пасанначитта̄ техи пуппхехи пӯджентӣ ват̣ам̣сака̄ни а̄санасса самантато т̣хапетва̄ итара̄ни ча пуппха̄ни окиритва̄ саккаччам̣ вандитва̄ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ агама̄си. са̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване ниббатти, таттха тасса̄ раттапхаликамайам̣ вима̄нам̣, тасса ча пурато суван̣н̣ава̄лука̄сантхатабхӯмибха̄гам̣ махантам̣ са̄лаванам̣ па̄турахоси. са̄ йада̄ вима̄нато никкхамитва̄ са̄лаванам̣ пависати, тада̄ са̄ласа̄кха̄ онамитва̄ тасса̄ упари кусума̄ни окиранти. там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но хет̣т̣ха̄ вуттанайена упагантва̄ има̄хи га̄тха̄хи катакаммам̣ пуччхи –

689. ‘‘ман̃джит̣т̣хаке вима̄насмим̣, сон̣н̣ава̄лукасантхате;

пан̃чан̇гикена тӯрийена, рамаси суппава̄дите.

690. ‘‘тамха̄ вима̄на̄ оруйха, ниммита̄ ратана̄майа̄;

ога̄хаси са̄лаванам̣, пуппхитам̣ саббака̄ликам̣.

691. ‘‘йасса йассева са̄ласса, мӯле тит̣т̣хаси девате;

со со мун̃чати пуппха̄ни, онамитва̄ думуттамо.

692. ‘‘ва̄теритам̣ са̄лаванам̣, а̄дхутам̣ диджасевитам̣;

ва̄ти гандхо диса̄ сабба̄, руккхо ман̃джӯсако йатха̄.

693. ‘‘гха̄йасе там̣ сучигандхам̣, рӯпам̣ пассаси ама̄нусам̣;

девате пуччхита̄чиккха, кисса каммассидам̣ пхала’’нти.

689. таттха ман̃джит̣т̣хаке вима̄насминти раттапхаликамайе вима̄не. синдува̄ракан̣авӣрамакуласадисаван̣н̣ан̃хи ‘‘ман̃джит̣т̣хака’’нти вуччати. сон̣н̣ава̄лукасантхатети самантато виппакин̣н̣а̄хи суван̣н̣ава̄лука̄хи сантхатабхӯмибха̄ге. рамаси суппава̄дитети сут̣т̣ху пава̄дитена пан̃чан̇гикена тӯрийена абхирамаси.

690. нимитта̄ ратана̄майа̄ти тава сучаритасиппина̄ абхиниммита̄ ратанамайа̄ вима̄на̄. ога̄хасӣти пависаси. саббака̄ликанти саббака̄ле сукхам̣ саббаутусаппа̄йам̣, саббака̄ле пуппханакам̣ ва̄.

692. ва̄теританти йатха̄ пуппха̄ни окиранти, евам̣ ва̄тена ӣритам̣ чалитам̣. а̄дхутанти мандена ма̄лутена сан̣икасан̣икам̣ видхӯпайама̄нам̣. диджасевитанти майӯракокила̄дисакун̣асан̇гхехи упасевитам̣.

евам̣ тхерена пут̣т̣ха̄ са̄ девата̄ има̄хи га̄тха̄хи бйа̄ка̄си –

694. ‘‘ахам̣ мануссесу мануссабхӯта̄, да̄сӣ айиракуле ахум̣;

буддхам̣ нисиннам̣ дисва̄на, са̄лапуппхехи окирим̣.

695. ‘‘ват̣ам̣сакан̃ча сукатам̣, са̄лапуппхамайам̣ ахам̣;

буддхасса упана̄месим̣, пасанна̄ сехи па̄н̣ибхи.

696. ‘‘та̄хам̣ каммам̣ каритва̄на, кусалам̣ буддхаван̣н̣итам̣;

апетасока̄ сукхита̄, сампамода̄мана̄майа̄’’ти.

694-5. таттха айиракулети аййакуле, са̄микагехети аттхо. ахунти ахосим̣. окиринти пуппхехи виппакирим̣. упана̄месинти пӯджа̄васена упана̄месим̣. сесам̣ вуттанайамева.

атха̄йасма̄ маха̄моггалла̄но сапарива̄ра̄йа тасса̄ девата̄йа дхаммам̣ десетва̄ мануссалокам̣ а̄гантва̄ бхагавато таматтхам̣ ниведеси. бхагава̄ там̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ сампаттамаха̄джанасса дхаммам̣ десеси. десана̄ садевакасса локасса са̄ттхика̄ ахосӣти.

ман̃джит̣т̣хакавима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. пабхассаравима̄наван̣н̣ана̄

пабхассаравараван̣н̣анибхети пабхассаравима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ ра̄джагахе вихарати. тена ча самайена ра̄джагахе ан̃н̃атаро упа̄сако маха̄моггалла̄наттхере абхиппасанно хоти. тассека̄ дхӣта̄ саддха̄ пасанна̄, са̄пи тхере гаручиттӣка̄рабахула̄ хоти. атхекадивасам̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но ра̄джагахе пин̣д̣а̄йа чаранто там̣ кулам̣ упасан̇ками. са̄ тхерам̣ дисва̄ соманассаджа̄та̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ тхере таттха нисинне суманама̄ла̄йа пӯджетва̄ мадхурам̣ гул̣апха̄н̣итам̣ тхерасса патте а̄кири, тхеро анумодитука̄мо нисӣди. са̄ гхара̄ва̄сасса бахукиччата̄йа анока̄сатам̣ паведетва̄ ‘‘ан̃н̃асмим̣ дивасе дхаммам̣ сосса̄мӣ’’ти тхерам̣ вандитва̄ уййоджеси. тадахева ча са̄ ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти. там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но упасан̇камитва̄ има̄хи га̄тха̄хи пуччхи –

697. ‘‘пабхассаравараван̣н̣анибхе, сураттаваттхавасане;

махиддхике чанданаручирагатте,

ка̄ твам̣ субхе девате вандасе мамам̣.

698. ‘‘паллан̇ко ча те махаггхо, на̄на̄ратаначиттито ручиро;

йаттха твам̣ нисинна̄ вирочаси, девара̄джа̄рива нандане ване.

699. ‘‘ким̣ твам̣ пуре сучаритама̄чарӣ бхадде, кисса каммасса випа̄кам̣;

анубхоси девалокасмим̣, девате пуччхита̄чиккха;

кисса каммассидам̣ пхала’’нти.

697. таттха пабхассаравараван̣н̣анибхети нибха̄ти диббатӣти нибха̄, ван̣н̣ова нибха̄ ван̣н̣анибха̄, ативийа обха̄санато пабхассара̄ чхавидоса̄бха̄вена вара̄ уттама̄ ван̣н̣анибха̄ етисса̄ти пабхассаравараван̣н̣анибха̄. а̄мантанавасена ‘‘пабхассаравараван̣н̣анибхе’’ти вуттам̣. сураттаваттхавасанети сут̣т̣ху раттаваттханиваттхе. чанданаручирагаттети чандана̄нулиттам̣ вийа ручирагатте, госӣтачанданена бахалатара̄нулиттам̣ вийа сураттаманун̃н̃асарӣра̄вайавети аттхо, чандана̄нулепена ва̄ ручирагатте.

евам̣ тхерена пут̣т̣ха̄ девата̄ има̄хи га̄тха̄хи бйа̄ка̄си –

700. ‘‘пин̣д̣а̄йа те чарантасса, ма̄лам̣ пха̄н̣итан̃ча ададам̣ бханте;

тасса каммассидам̣ випа̄кам̣, анубхоми девалокасмим̣.

701. ‘‘хоти ча ме анута̄по, апараддхам̣ дуккхитан̃ча ме бханте;

са̄хам̣ дхаммам̣ на̄ссосим̣, судеситам̣ дхаммара̄джена.

702. ‘‘там̣ там̣ вада̄ми бхадданте, йасса ме анукампийо кочи;

дхаммесу там̣ сама̄дапетха, судеситам̣ дхаммара̄джена.

703. ‘‘йесам̣ аттхи саддха̄ буддхе, дхамме ча сан̇гхаратане;

те мам̣ ативирочанти, а̄йуна̄ йасаса̄ сирийа̄.

704. ‘‘пата̄пена ван̣н̣ена уттаритара̄, ан̃н̃е махиддхикатара̄ майа̄ дева̄’’ти.

700. таттха ма̄ланти суманапуппхам̣. пха̄н̣итанти уччхурасам̣ гахетва̄ катапха̄н̣итам̣.

701. анута̄поти виппат̣иса̄ро. тасса ка̄ран̣ама̄ха ‘‘апараддхам̣ дуккхатан̃ча ме бханте’’ти. ида̄ни там̣ сарӯпато дассети ‘‘са̄хам̣ дхаммам̣ на̄ссоси’’нти, са̄ ахам̣ тада̄ тава десетука̄масса дхаммам̣ на сун̣им̣. кӣдисам̣? судеситам̣ дхаммара̄джена̄ти, самма̄самбуддхена а̄дикалйа̄н̣а̄дита̄йа екантаниййа̄никата̄йа ча сва̄кха̄танти аттхо.

702. танти тасма̄ дхаммара̄джена судеситатта̄ асаванасса ча ма̄диса̄нам̣ анута̄пахетубха̄вато. танти тувам̣, туйханти аттхо. йасса̄ти йо асса. анукампийоти анукампитаббо. кочӣти йо кочи. дхаммесӯти сӣла̄дидхаммесу. ‘‘дхамме хӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо, са̄санадхаммети аттхо. хӣти нипа̄таматтам̣, вачанавипалла̄со ва̄. танти анукампитаббапуггалам̣. судеситанти сут̣т̣ху деситам̣.

703-4. те мам̣ ативирочантӣти те ратанаттайе пасанна̄ девапутта̄ мам̣ атиккамитва̄ вирочанти. пата̄пена̄ти теджаса̄ а̄нубха̄вена. ан̃н̃ети йе ан̃н̃е. майа̄ти ниссакке каран̣авачанам̣. ван̣н̣ена уттаритара̄ махиддхикатара̄ ча дева̄, те ратанаттайе абхиппасанна̄йева̄ти дассети. сесам̣ вуттанайамева.

пабхассаравима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. на̄гавима̄наван̣н̣ана̄

алан̇ката̄ ман̣икан̃чана̄читанти на̄гавима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати исипатане мигада̄йе. тена самайена ба̄ра̄н̣асива̄синӣ ека̄ упа̄сика̄ саддха̄ пасанна̄ сӣла̄ча̄расампанна̄ бхагавантам̣ уддисса ваттхайугам̣ ва̄йа̄петва̄ супаридхотам̣ ка̄ра̄петва̄ упасан̇камитва̄ бхагавато па̄дамӯле т̣хапетва̄ евама̄ха ‘‘пат̣игган̣ха̄ту, бханте бхагава̄, имам̣ ваттхайугам̣ анукампам̣ упа̄да̄йа йам̣ мама асса дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа̄’’ти. бхагава̄ там̣ пат̣иггахетва̄ тасса̄ упаниссайасампаттим̣ дисва̄ дхаммам̣ десеси, са̄ десана̄васа̄не сота̄паттипхале патит̣т̣хахитва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ гехам̣ агама̄си. са̄ на чирассева ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу уппанна̄ саккасса девара̄джасса пийа̄ ахоси валлабха̄ йасуттара̄ на̄ма на̄мена. тасса̄ пун̃н̃а̄нубха̄вена хемаджа̄ласан̃чханно кун̃джараваро ниббатти, тасса ча кхандхе ман̣имайо ман̣д̣апо, маджджхе супан̃н̃аттаратанапаллан̇ко ниббатти, двӣсу дантесу часса камалакувалайуджджала̄ раман̣ӣйа̄ две поккхаран̣ийо па̄турахесум̣. таттха падумакан̣н̣ика̄су т̣хита̄ девадхӣта̄ паггахитапан̃чан̇гикатӯрийа̄ наччанти чева га̄йанти ча.

саттха̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ йена са̄ваттхи тена ча̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄ татра судам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме. атха са̄ девата̄ аттана̄ анубхуййама̄нам̣ диббасампаттим̣ олокетва̄ тасса̄ ка̄ран̣ам̣ упадха̄рентӣ ‘‘саттху ваттхайугада̄нака̄ран̣а’’нти н̃атва̄ сан̃джа̄тасоманасса̄ бхагавати паса̄дабахума̄на̄ вандитука̄ма̄ абхикканта̄йа раттийа̄ хаттхиккхандхаварагата̄ а̄ка̄сена а̄гантва̄ тато отаритва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ ан̃джалим̣ паггайха екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. там̣ а̄йасма̄ ван̇гӣсо бхагавато анун̃н̃а̄йа има̄хи га̄тха̄хи пуччхи –

705. ‘‘алан̇ката̄ ман̣икан̃чана̄читам̣, сован̣н̣аджа̄лачитам̣ махантам̣;

абхируйха гаджаварам̣ сукаппитам̣, идха̄гама̄ веха̄йасам̣ анталиккхе.

706. ‘‘на̄гасса дантесу дувесу ниммита̄, аччходака̄ падуминийо супхулла̄;

падумесу ча тӯрийаган̣а̄ пабхиджджаре, има̄ ча наччанти манохара̄йо.

707. ‘‘девиддхипатта̄си маха̄нубха̄ве, мануссабхӯта̄ кимака̄си пун̃н̃ам̣;

кена̄си евам̣ джалита̄нубха̄ва̄, ван̣н̣о ча те саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти.

705. таттха алан̇ката̄ти сабба̄бхаран̣авибхӯсита̄. ман̣икан̃чана̄читанти техи диббама̄нехи ман̣исуван̣н̣ехи а̄читам̣. сован̣н̣аджа̄лачитанти хемаджа̄ласан̃чханнам̣. махантанти випулам̣. сукаппитанти гаманасанна̄хавасена сут̣т̣ху саннаддхам̣. веха̄йасанти веха̄йасабхӯте хаттхипит̣т̣хе. анталиккхети а̄ка̄се, ‘‘алан̇катаман̣икан̃чана̄чита’’нтипи па̄т̣хо. айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – девате, твам̣ сабба̄лан̇ка̄рехи алан̇ката̄ алан̇катаман̣икан̃чана̄читам̣, ативийа диббама̄нехи ман̣ӣхи кан̃чанехи ча алан̇каран̣авасена кхачитам̣, хемаджа̄лехи кумбха̄лан̇ка̄ра̄дибхедехи хаттха̄лан̇ка̄рехи читам̣ а̄муттам̣ махантам̣ ативийа брахантам̣ уттамам̣ гаджам̣ а̄руйха хаттхипит̣т̣хийа̄ нисинна̄ а̄ка̄сенева идха амха̄кам̣ сантикам̣ а̄гата̄ти.

706. на̄гасса дантесу дувесу ниммита̄ти ера̄ван̣асса вийа на̄гара̄джасса имасса двӣсу дантесу две поккхаран̣ийо сучаритасиппина̄ сут̣т̣ху вирачита̄. тӯрийаган̣а̄ти пан̃чан̇гикатӯрийасамӯха̄. пабхиджджарети два̄дасаннам̣ лайабхеда̄нам̣ васена пабхедам̣ гаччханти. ‘‘паваджджаре’’ти ча пат̣ханти, пака̄рехи ва̄дӣйантӣти аттхо.

евам̣ тхерена пут̣т̣ха̄ девата̄ има̄хи га̄тха̄хи виссаджджеси –

708. ‘‘ба̄ра̄н̣асийам̣ упасан̇камитва̄, буддхассахам̣ ваттхайугам̣ ада̄сим̣;

па̄да̄ни вандитва̄ чхама̄ нисӣдим̣, витта̄ чахам̣ ан̃джаликам̣ ака̄сим̣.

709. ‘‘буддхо ча ме кан̃чанасаннибхаттачо, адесайи самудайадуккханиччатам̣;

асан̇кхатам̣ дуккханиродхасассатам̣, маггам̣ адесайи йато виджа̄нисам̣.

710. ‘‘аппа̄йукӣ ка̄лаката̄ тато чута̄, упапанна̄ тидасаган̣ам̣ йасассинӣ;

саккассахам̣ ан̃н̃атара̄ паджа̄пати, йасуттара̄ на̄ма диса̄су виссута̄’’ти.

708-9. таттха чхама̄ти бхӯмийам̣. бхумматтхе хи идам̣ паччаттавачанам̣. витта̄ти тут̣т̣ха̄. йатоти йато саттху са̄муккам̣сикадхаммадесанато. виджа̄нисанти чатта̄ри арийасачча̄ни пат̣ивиджджхим̣.

710. аппа̄йукӣти ‘‘ӣдисам̣ на̄ма ул̣а̄рам̣ пун̃н̃ам̣ катва̄ на тайа̄ етасмим̣ дуккхабахуле мануссаттабха̄ве евам̣ т̣ха̄табба’’нти сан̃джа̄та̄бхисандхина̄ вийа париккхайам̣ гатена каммуна̄ аппа̄йука̄ сама̄на̄. ан̃н̃атара̄ паджа̄патӣти сол̣асасахасса̄нам̣ махесӣнам̣ ан̃н̃атара̄. диса̄су виссута̄ти двӣсу девалокесу саббадиса̄су па̄кат̣а̄ пан̃н̃а̄та̄. сесам̣ вуттанайамева.

на̄гавима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. аломавима̄наван̣н̣ана̄

абхиккантена ван̣н̣ена̄ти аломавима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ исипатане мигада̄йе вихаранто пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. таттхека̄ алома̄ на̄ма дуггатиттхӣ бхагавантам̣ дисва̄ пасанначитта̄ ан̃н̃ам̣ да̄таббам̣ апассантӣ ‘‘ӣдисампи бхагавато диннам̣ майхам̣ махаппхалам̣ бхависсатӣ’’ти чинтетва̄ парибхиннаван̣н̣ам̣ алон̣ам̣ суккхакумма̄сам̣ упанеси, бхагава̄ пат̣иггахеси. са̄ там̣ да̄нам̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄ соманассам̣ паведеси, са̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти. там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но –

711. ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена…пе… ван̣н̣о ча те саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти. –

пуччхи. са̄пи тасса бйа̄ка̄си, там̣ дассетум̣ –

714. ‘‘са̄ девата̄ аттамана̄…пе… йасса каммассидам̣ пхала’’нти. – вуттам̣;

715. ‘‘ахан̃ча ба̄ра̄н̣асийам̣, буддхасса̄диччабандхуно;

ада̄сим̣ суккхакумма̄сам̣, пасанна̄ сехи па̄н̣ибхи.

716. ‘‘суккха̄йа алон̣ика̄йа ча, пасса пхалам̣ кумма̄сапин̣д̣ийа̄;

аломам̣ сукхитам̣ дисва̄, ко пун̃н̃ам̣ на кариссати.

717. ‘‘тена мета̄дисо ван̣н̣о…пе… ван̣н̣о ча ме саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти.

716. таттха аломам̣ сукхитам̣ дисва̄ти аломампи на̄ма суккхакумма̄саматтам̣ датва̄ евам̣ диббасукхена сукхитам̣ дисва̄. ко пун̃н̃ам̣ на кариссатӣти ко на̄ма аттано хитасукхам̣ иччханто пун̃н̃ам̣ на кариссатӣти. сесам̣ вуттанайамева.

аломавима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. кан̃джикада̄йика̄вима̄наван̣н̣ана̄

абхиккантена ван̣н̣ена̄ти кан̃джикада̄йика̄вима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ андхакавинде вихарати. тена ча самайена бхагавато куччхийам̣ ва̄тарого уппаджджи. бхагава̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ а̄мантеси ‘‘гаччха твам̣ а̄нанда, пин̣д̣а̄йа чаритва̄ майхам̣ бхесаджджаттхам̣ кан̃джикам̣ а̄хара̄’’ти. ‘‘евам̣ бханте’’ти кхо а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато пат̣иссун̣итва̄ маха̄ра̄джадаттийам̣ паттам̣ гахетва̄ аттано упат̣т̣ха̄каведжджасса нивесанадва̄ре ат̣т̣ха̄си. там̣ дисва̄ веджджасса бхарийа̄ паччуггантва̄ вандитва̄ паттам̣ гахетва̄ тхерам̣ пуччхи ‘‘кӣдисена во, бханте, бхесаджджена аттхо’’ти. са̄ кира буддхисампанна̄ ‘‘бхесаджджена пайоджане сати тхеро идха̄гаччхати, на бхиккхаттха’’нти саллаккхеси. ‘‘кан̃джикена̄’’ти ча вутте ‘‘на йидам̣ бхесаджджам̣ майхам̣ аййасса, татха̄ хеса бхагавато патто, ханда̄хам̣ локана̄тхасса ануччхавикам̣ кан̃джикам̣ сампа̄демӣ’’ти соманассаджа̄та̄ сан̃джа̄табахума̄на̄ бадарайӯсена йа̄гум̣ сампа̄детва̄ паттам̣ пӯретва̄ тасса парива̄рабха̄вена ан̃н̃ан̃ча бходжанам̣ пат̣ийа̄детва̄ песеси. там̣ парибхуттаматтассева бхагавато со а̄ба̄дхо вӯпасами. са̄ апарена самайена ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу уппаджджитва̄ махатим̣ диббасампаттим̣ анубхавантӣ модати. атха̄йасма̄ маха̄моггалла̄но девача̄рикам̣ чаранто там̣ аччхара̄сахассапарива̄рена вичарантим̣ дисва̄ та̄йа катакаммам̣ има̄хи га̄тха̄хи пуччхи –

719. ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена …пе… ван̣н̣о ча те саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти. –

са̄пи бйа̄ка̄си.

721. ‘‘са̄ девата̄ аттамана̄…пе… йасса каммассидам̣ пхалам̣’’.

723. ‘‘ахам̣ андхакавиндамхи, буддхасса̄диччабандхуно;

ада̄сим̣ коласампа̄кам̣, кан̃джикам̣ теладхӯпитам̣.

724. ‘‘пиппхалйа̄ ласун̣ена ча, миссам̣ ла̄ман̃джакена ча;

ада̄сим̣ уджубхӯтасмим̣, виппасаннена четаса̄.

725. ‘‘йа̄ махеситтам̣ ка̄реййа, чаккаваттисса ра̄джино;

на̄рӣ саббан̇гакалйа̄н̣ӣ, бхатту ча̄номадассика̄;

екасса кан̃джикада̄насса, калам̣ на̄ггхати сол̣асим̣.

726. ‘‘сатам̣ никкха̄ сатам̣ асса̄, сатам̣ ассатарӣратха̄;

сатам̣ кан̃н̃а̄сахасса̄ни, а̄муттаман̣икун̣д̣ала̄;

екасса кан̃джикада̄насса, калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣.

727. ‘‘сатам̣ хемавата̄ на̄га̄, ӣса̄данта̄ урӯл̣хава̄;

суван̣н̣акаччха̄ ма̄тан̇га̄, хемакаппанава̄саса̄,

екасса кан̃джикада̄насса, калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣.

728. ‘‘чатуннамапи дӣпа̄нам̣, иссарам̣ йодха ка̄райе;

екасса кан̃джикада̄насса, калам̣ на̄ггхати сол̣аси’’нти.

723-4. таттха ада̄сим̣ коласампа̄пакам̣, кан̃джикам̣ теладхӯпитанти бадарамодакакаса̄ве чатугун̣одакасамодите па̄кена чатуттхабха̄га̄васит̣т̣хам̣ йа̄гум̣ пачитва̄ там̣ тикат̣укааджамодахин̇гуджӣракаласун̣а̄дӣхи кат̣укабхан̣д̣ехи абхисан̇кхаритва̄ судхӯпитам̣ катва̄ ла̄ман̃джагандхам̣ га̄ха̄петва̄ пасанначиттена бхагавато патте а̄киритва̄ саттха̄рам̣ уддиситва̄ ада̄сим̣, тхерасса хаттхе патит̣т̣хапесинти дассети. тена̄ха –

‘‘пиппхалйа̄ ласун̣ена ча, миссам̣ ла̄ман̃джакена ча;

ада̄сим̣ уджубхӯтасмим̣, виппасаннена четаса̄’’ти.

сесам̣ вуттанайамева.

евам̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но та̄йа девата̄йа аттана̄ самупачитасучаритакамме а̄викате сапарива̄ра̄йа тасса̄ дхаммам̣ десетва̄ мануссалокам̣ а̄гантва̄ там̣ паваттим̣ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ таматтхам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ чатупарисамаджджхе дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ ахосӣти.

кан̃джикада̄йика̄вима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. виха̄равима̄наван̣н̣ана̄

абхиккантена ван̣н̣ена̄ти виха̄равима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена самайена виса̄кха̄ маха̄упа̄сика̄ ан̃н̃атарасмим̣ уссавадивасе уййа̄не вичаран̣аттхам̣ саха̄йика̄хи париджанена ча усса̄хита̄ сунха̄та̄нулитта̄ субходжанам̣ бхун̃джитва̄ маха̄лата̄паса̄дханам̣ пил̣андхитва̄ пан̃чаматтехи саха̄йика̄сатехи парива̄рита̄ махантена иссарийена махата̄ париччхедена гехато никкхамма уййа̄нам̣ уддисса гаччхантӣ чинтеси ‘‘ба̄лада̄рика̄йа вийа ким̣ ме могхакӣл̣итена, ханда̄хам̣ виха̄рам̣ гантва̄ бхагавантам̣ манобха̄ванӣйе ча аййе вандисса̄ми, дхамман̃ча сосса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ екаманте т̣хатва̄ маха̄лата̄пил̣андханам̣ омун̃читва̄ там̣ да̄сийа̄ хаттхе датва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. тасса̄ бхагава̄ дхаммам̣ десеси.

са̄ дхаммам̣ сутва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ манобха̄ванӣйе ча бхиккхӯ вандитва̄ виха̄рато никкхамитва̄ тхокам̣ гантва̄ да̄сим̣ а̄ха ‘‘ханда дже а̄бхаран̣ам̣ пил̣андхисса̄мӣ’’ти. са̄ там̣ бхан̣д̣икам̣ катва̄ бандхитва̄ виха̄ре т̣хапетва̄ тахам̣ тахам̣ вичаритва̄ гаманака̄ле виссаритва̄ гататта̄ ‘‘виссаритам̣ майа̄, тит̣т̣ха аййе а̄харисса̄мӣ’’ти ниваттитука̄ма̄ ахоси. виса̄кха̄ ‘‘саче дже виха̄ре т̣хапетва̄ виссаритам̣, тасса виха̄рассева аттха̄йа там̣ париччаджисса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гантва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ аттано адхиппа̄йам̣ паведентӣ ‘‘виха̄рам̣, бханте, ка̄ресса̄ми, адхива̄сету ме бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти а̄ха. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена.

са̄ там̣ пил̣андханам̣ сатасахасса̄дхиканавакот̣иаггханакам̣ виссаджджетва̄ а̄йасмата̄ маха̄моггалла̄нена навакамма̄дхит̣т̣ха̄йакена сувибхаттабхиттитхамбхатула̄гопа̄насикан̣н̣икадва̄раба̄хава̄тапа̄на сопа̄на̄дигеха̄вайавам̣ манохарам̣ сувикаппитакат̣т̣хакаммараман̣ӣйам̣ супарикаммакатасудха̄каммам̣ манун̃н̃ам̣ сувирачитама̄ла̄каммалата̄камма̄дичиттакаммавичиттам̣ супаринит̣т̣хитаман̣икут̣т̣има садисабхӯмиталам̣ девавима̄насадисам̣ хет̣т̣ха̄бхӯмийам̣ пан̃ча габбхасата̄ни, упарибхӯмийам̣ пан̃ча габбхасата̄нӣти габбхасахассапат̣иман̣д̣итам̣ буддхасса бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча васана̄нуччхавикам̣ махантам̣ па̄са̄дам̣ тасса парива̄рапа̄са̄дасахассан̃ча тесам̣ парива̄рабха̄вена кут̣иман̣д̣апачан̇камана̄дӣни ча ка̄рентӣ навахи ма̄сехи виха̄рам̣ нит̣т̣ха̄песи. паринит̣т̣хите ча виха̄ре навахева хиран̃н̃акот̣ӣхи виха̄рамахам̣ ка̄рентӣ пан̃чаматтехи саха̄йика̄сатехи саддхим̣ па̄са̄дам̣ абхирухитва̄ тасса сампаттим̣ дисва̄ соманассаджа̄та̄ саха̄йика̄ а̄ха ‘‘имам̣ еварӯпам̣ па̄са̄дам̣ ка̄рентийа̄ йам̣ майа̄ пун̃н̃ам̣ пасутам̣, там̣ анумодатха, паттида̄нам̣ во даммӣ’’ти. ‘‘ахо са̄дху ахо са̄дхӯ’’ти пасанначитта̄ сабба̄пи анумодим̣су.

таттха ан̃н̃атара̄ упа̄сика̄ висесато там̣ паттида̄нам̣ манаса̄ка̄си. са̄ на чирассева ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти. тасса̄ пун̃н̃а̄нубха̄вена анекакӯт̣а̄га̄рапа̄ка̄рауййа̄напоккхаран̣иа̄дипат̣иман̣д̣итам̣ сол̣асайоджана̄йа̄мавиттха̄раббедхам̣ аттано пабха̄йа йоджанасатам̣ пхарантам̣ а̄ка̄сача̄рим̣ махантам̣ вима̄нам̣ па̄турахоси. са̄ гаччхантӣпи аччхара̄сахассапарива̄ра̄ саха вима̄нена гаччхати. виса̄кха̄ пана маха̄упа̄сика̄ випулапаричча̄гата̄йа саддха̄сампаттийа̄ ча нимма̄наратӣсу ниббаттитва̄ суниммитадевара̄джасса аггамахесибха̄вам̣ сампа̄пун̣и. атха̄йасма̄ ануруддхо девача̄рикам̣ чаранто там̣ виса̄кха̄йа саха̄йикам̣ та̄ватим̣сабхаване уппаннам̣ дисва̄ –

729. ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена, йа̄ твам̣ тит̣т̣хаси девате;

обха̄сентӣ диса̄ сабба̄, осадхӣ вийа та̄рака̄.

730. ‘‘тасса̄ те наччама̄на̄йа, ан̇гаман̇гехи саббасо;

дибба̄ садда̄ ниччхаранти, саванӣйа̄ манорама̄.

731. ‘‘тасса̄ те наччама̄на̄йа, ан̇гаман̇гехи саббасо;

дибба̄ гандха̄ пава̄йанти, сучигандха̄ манорама̄.

732. ‘‘виваттама̄на̄ ка̄йена, йа̄ вен̣ӣсу пил̣андхана̄;

тесам̣ суййати ниггхосо, тӯрийе пан̃чан̇гике йатха̄.

733. ‘‘ват̣ам̣сака̄ ва̄тадхута̄, ва̄тена сампакампита̄;

тесам̣ суййати ниггхосо, тӯрийе пан̃чан̇гике йатха̄.

734. ‘‘йа̄пи те сирасмим̣ ма̄ла̄, сучигандха̄ манорама̄;

ва̄ти гандхо диса̄ сабба̄, руккхо ман̃джӯсако йатха̄.

735. ‘‘гха̄йасе там̣ сучигандхам̣, рӯпам̣ пассаси ама̄нусам̣;

девате пуччхита̄чиккха, кисса каммассидам̣ пхала’’нти. –

има̄хи га̄тха̄хи пуччхи. са̄пи тасса евам̣ бйа̄ка̄си –

736. ‘‘са̄ваттхийам̣ майхам̣ сакхӣ бхаданте, сан̇гхасса ка̄реси маха̄виха̄рам̣;

таттхаппасанна̄ ахама̄нумодим̣, дисва̄ ага̄ран̃ча пийан̃ча метам̣.

737. ‘‘та̄йева ме суддханумодана̄йа, ладдхам̣ вима̄наббхутадассанеййам̣;

самантато сол̣асайоджана̄ни, веха̄йасам̣ гаччхати иддхийа̄ мама.

738. ‘‘кӯт̣а̄га̄ра̄ нивеса̄ ме, вибхатта̄ бха̄гасо мита̄;

даддаллама̄на̄ а̄бханти, саманта̄ сатайоджанам̣.

739. ‘‘поккхаран̃н̃о ча ме еттха, путхуломанисевита̄;

аччходака̄ виппасанна̄, сон̣н̣ава̄лукасантхата̄.

740. ‘‘на̄на̄падумасан̃чханна̄, пун̣д̣арӣкасамотата̄;

сурабхӣ сампава̄йанти, манун̃н̃а̄ ма̄лутерита̄.

741. ‘‘джамбуйо панаса̄ та̄ла̄, на̄л̣икеравана̄ни ча;

антонивесане джа̄та̄, на̄на̄руккха̄ аропима̄.

742. ‘‘на̄на̄тӯрийасан̇гхут̣т̣хам̣, аччхара̄ган̣агхоситам̣;

йопи мам̣ супине пассе, сопи витто сийа̄ наро.

743. ‘‘ета̄дисам̣ аббхутадассанеййам̣, вима̄нам̣ саббасо пабхам̣;

мама камме хи ниббаттам̣, алам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄таве’’ти.

736. таттха са̄ваттхийам̣ майхам̣ сакхӣ бхаданте, сан̇гхасса ка̄реси маха̄виха̄ранти бханте ануруддха, са̄ваттхийа̄ самӣпе па̄чӣнапассе майхам̣ мама саккхӣ саха̄йика̄ виса̄кха̄ маха̄упа̄сика̄ а̄гата̄гатам̣ ча̄туддисам̣ бхиккхусан̇гхам̣ уддисса навахиран̃н̃акот̣ипаричча̄гена пубба̄ра̄мам̣ на̄ма махантам̣ виха̄рам̣ ка̄реси. таттхаппасанна̄ ахама̄нумодинти тасмим̣ виха̄ре катапарийосите сан̇гхасса ниййа̄дийама̄не та̄йа кате паттида̄не ‘‘ахо т̣ха̄не вата паричча̄го като’’ти пасанна̄ ратанаттайе каммапхале ча сан̃джа̄тапаса̄да̄ ахам̣ анумодим̣. ваттхувасена тасса̄ анумодана̄йа ул̣а̄рабха̄вам̣ дассетум̣ ‘‘дисва̄ ага̄ран̃ча пийан̃ча мета’’нти а̄ха. сахассагаббхам̣ ативийа раман̣ӣйам̣ девавима̄насадисам̣ тан̃ча ага̄рам̣ махантам̣ па̄са̄дам̣ пийан̃ча ме буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ уддисса та̄дисам̣ махантам̣ дханапаричча̄гам̣ дисва̄ анумодинти йоджана̄.

737. та̄йева ме суддханумодана̄йа̄ти йатха̄вутта̄йа деййадхаммапаричча̄га̄бха̄вена суддха̄йа кевала̄йа анумодана̄йева. ладдхам̣ вима̄наббхутадассанеййанти майхам̣ пуббе ӣдисасса абхӯтапуббата̄йа аббхутам̣ самантабхаддакабха̄вена ативийа сурӯпата̄йа ча дассанеййам̣ имам̣ вима̄нам̣ ладдхам̣ адхигатам̣. евам̣ тасса вима̄насса абхирӯпатам̣ дассетва̄ ида̄ни пама̄н̣амахаттам̣ пабха̄вамахаттам̣ упабхогаваттхумахаттан̃ча дассетум̣ ‘‘самантато сол̣асайоджана̄нӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха иддхийа̄ мама̄ти мама пун̃н̃иддхийа̄.

739. поккхаран̃н̃оти поккхаран̣ийо. путхуломанисевита̄ти диббамаччхехи упасевита̄.