7. песаватӣвима̄наван̣н̣ана̄
пхаликараджатахемаджа̄лачханнанти песаватӣвима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена самайена магадхесу на̄лакага̄ме екасмим̣ гахапатимаха̄са̄ракуле песаватӣ на̄ма куласун̣ха̄ ахоси. са̄ кира кассапасса бхагавато йоджанике канакатхӯпе кайирама̄не да̄рика̄ хутва̄ ма̄тара̄ саддхим̣ четийат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ ма̄тарам̣ пуччхи ‘‘ким̣ име, амма, каронтӣ’’ти? ‘‘четийам̣ ка̄тум̣ суван̣н̣ит̣т̣хака̄ каронтӣ’’ти. там̣ сутва̄ да̄рика̄ пасаннама̄наса̄ ма̄тарам̣ а̄ха – ‘‘амма, мама гӣва̄йа идам̣ сован̣н̣амайам̣ кхуддакапил̣андханам̣ аттхи, има̄хам̣ четийаттха̄йа демӣ’’ти. ма̄та̄ ‘‘са̄дху дехӣ’’ти ватва̄ там̣ гӣвато омун̃читва̄ суван̣н̣ака̄расса хаттхе ада̄си ‘‘идам̣ има̄йа да̄рика̄йа париччаджитам̣, имампи паккхипитва̄ ит̣т̣хакам̣ карохӣ’’ти. суван̣н̣ака̄ро татха̄ ака̄си. са̄ да̄рика̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ тенева пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ сугатийам̣йева апара̄парам̣ сам̣сарантӣ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле на̄лакага̄ме ниббатта̄ ануккамена два̄дасавассика̄ джа̄та̄.
са̄ екадивасам̣ ма̄тара̄ песитам̣ мӯлам̣ гахетва̄ телаттха̄йа ан̃н̃атарам̣ а̄пан̣ам̣ агама̄си. тасмин̃ча а̄пан̣е ан̃н̃атаро кут̣умбийапутто питара̄ нидахитва̄ т̣хапитам̣ бахум̣ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ мутта̄ман̣иратана̄ни ча гахетум̣ уддхаранто а̄пан̣ико каммабалена катхалапа̄са̄н̣асаккхарарӯпена упат̣т̣хаханта̄ни дисва̄ тато екадесам̣ ‘‘пун̃н̃аванта̄нам̣ васена хиран̃н̃асуван̣н̣а̄ди бхависсатӣ’’ти вӣмам̣ситум̣ ра̄сим̣ катва̄ т̣хапеси. атха нам̣ са̄ да̄рика̄ дисва̄ ‘‘касма̄ а̄пан̣е ратана̄ни евам̣ т̣хапита̄ни, нану на̄ма саммадева пат̣иса̄метабба̄нӣ’’ти а̄ха. а̄пан̣ико там̣ сутва̄ ‘‘маха̄пун̃н̃а̄ айам̣ да̄рика̄, имисса̄ васена саббамидам̣ хиран̃н̃а̄ди ева хутва̄ амха̄кам̣ винийогам̣ гамиссати, сан̇ган̣хисса̄ми на’’нти чинтетва̄ тасса̄ ма̄ту сантикам̣ гантва̄ ‘‘имам̣ да̄рикам̣ майхам̣ путтассаттха̄йа дехӣ’’ти ва̄ретва̄ бахудханам̣ датва̄ а̄ва̄хавива̄хам̣ катва̄ там̣ аттано гехам̣ а̄неси. атхасса̄ сӣла̄ча̄рам̣ н̃атва̄ бхан̣д̣а̄га̄рам̣ виваритва̄ ‘‘ким̣ еттха пассасӣ’’ти ватва̄ та̄йа ‘‘хиран̃н̃асуван̣н̣аман̣имева ра̄сикатам̣ пасса̄мӣ’’ти вутте ‘‘ета̄ни амха̄кам̣ каммабалена антарадха̄йанта̄ни тава пун̃н̃ависесена пуна висеса̄ни джа̄та̄ни, тасма̄ ито пат̣т̣ха̄йа имасмим̣ гехе саббам̣ твам̣йева вича̄рехи, тайа̄ диннамева майам̣ парибхун̃джисса̄ма̄’’ти ватва̄ тато пабхути там̣ ‘‘песаватӣ’’ти вохарим̣су.
тена ча самайена а̄йасма̄ дхаммасена̄пати аттано а̄йусан̇кха̄ра̄нам̣ париккхӣн̣абха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘майхам̣ ма̄туйа̄ рӯпаса̄рибра̄хман̣ийа̄ поса̄ваникамӯлам̣ датва̄ паринибба̄йисса̄мӣ’’ти чинтетва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ паринибба̄нам̣ ануджа̄на̄петва̄ саттху а̄н̣а̄йа махантам̣ па̄т̣иха̄рийам̣ дассетва̄ анекехи тхутисахассехи бхагавантам̣ тхометва̄ йа̄ва дассанависайа̄тиккама̄ абхимукхова апаккамитва̄ пуна вандитва̄ бхиккхусан̇гхапаривуто виха̄ра̄ никкхамма бхиккхусан̇гхасса ова̄дам̣ датва̄ а̄йасмантам̣ а̄нандам̣ самасса̄сетва̄ чатассопи париса̄ ниваттетва̄ ануккамена на̄лакага̄мам̣ патва̄ ма̄тарам̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄петва̄ паччӯсасамайе джа̄товараке паринибба̄йи. париниббутасса часса сарӣрасакка̄ракаран̣авасена дева̄ чева манусса̄ ча сатта̄хам̣ вӣтина̄месум̣, агаручандана̄дӣхи хаттхасатуббедхам̣ читакамакам̣су.
песаватӣпи тхерасса паринибба̄нам̣ сутва̄ ‘‘ганта̄ пӯджесса̄мӣ’’ти суван̣н̣апуппхехи гандхаджа̄техи ча пӯрита̄ни чан̇кот̣ака̄ни га̄ха̄петва̄ гантука̄ма̄ сасурам̣ а̄пуччхитва̄ тена ‘‘твам̣ гарубха̄ра̄, таттха ча маха̄джанасаммаддо, пуппхагандха̄ни песетва̄ идхева хохӣ’’ти вутта̄пи саддха̄джа̄та̄ ‘‘йадипи ме таттха джӣвитантара̄йо сийа̄, ганта̄ва пӯджа̄сакка̄рам̣ карисса̄мӣ’’ти там̣ вачанам̣ аггахетва̄ сапарива̄ра̄ таттха гантва̄ гандхапуппха̄дӣхи пӯджетва̄ катан̃джалӣ ат̣т̣ха̄си. тасмин̃ча самайе тхерам̣ пӯджетум̣ а̄гата̄нам̣ ра̄джапариса̄нам̣ хаттхӣ матто хутва̄ там̣ падесам̣ упаган̃чхи. там̣ дисва̄ маран̣абхайабхӣтесу мануссесу пала̄йантесу джанасаммаддена патитам̣ песаватим̣ маха̄джано аккамитва̄ ма̄реси. са̄ пӯджа̄сакка̄рам̣ катва̄ тхерагата̄йа саддха̄йа сампанначитта̄ ева ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сабхаване ниббатти, аччхара̄сахассан̃часса̄ парива̄ро ахоси.
са̄ та̄вадева аттано диббасампаттим̣ олокетва̄ ‘‘кӣдисена ну кхо пун̃н̃ена майа̄ еса̄ ладдха̄’’ти, тасса̄ хетум̣ упадха̄рентӣ тхерам̣ уддисса катам̣ пӯджа̄сакка̄рам̣ дисва̄, ратанаттайе абхиппасаннама̄наса̄ саттха̄рам̣ вандитум̣ аччхара̄сахассапаривута̄ сат̣т̣хисакат̣абха̄ра̄лан̇ка̄рапат̣иман̣д̣итаттабха̄ва̄ сумахатийа̄ девиддхийа̄ чандо вийа ча сӯрийо вийа ча даса диса̄ обха̄сайама̄на̄ саха вима̄нена а̄гантва̄ вима̄нато оруйха бхагавантам̣ вандитва̄ ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣ха̄си. тена ча самайена а̄йасма̄ ван̇гӣсо бхагавато самӣпе нисинно бхагавантам̣ евама̄ха ‘‘пат̣ибха̄ти мам̣ бхагава̄ имисса̄ девата̄йа катакаммам̣ пуччхиту’’нти. ‘‘пат̣ибха̄ту там̣, ван̇гӣса̄’’ти бхагава̄ авоча. атха а̄йасма̄ ван̇гӣсо та̄йа девата̄йа катакаммам̣ пуччхитука̄мо пат̣хамам̣ та̄васса̄ вима̄нам̣ сам̣ван̣н̣енто а̄ха –
646. ‘‘пхаликараджатахемаджа̄лачханнам̣, вивидхачитраталамаддасам̣ сураммам̣;
бйамхам̣ суниммитам̣ торан̣ӯпапаннам̣, ручакупакин̣н̣амидам̣ субхам̣ вима̄нам̣.
647. ‘‘бха̄ти ча даса диса̄ набхева сурийо, сараде тамонудо сахассарам̣сӣ;
татха̄ тапати мидам̣ тава вима̄нам̣, джаламива дхӯмасикхо нисе набхагге.
648. ‘‘мусатӣва найанам̣ сатерата̄ва, а̄ка̄се т̣хапитамидам̣ манун̃н̃ам̣;
вӣн̣а̄мураджасаммата̄л̣агхут̣т̣хам̣, иддхам̣ индапурам̣ йатха̄ таведам̣.
649. ‘‘падумакумудуппалакувалайам̣, йодхикабандхуканоджака̄ ча санти;
са̄лакусумитапуппхита̄ асока̄, вивидхадумаггасугандхасевитамидам̣.
650. ‘‘сал̣алалабуджабхуджакасам̣йутта̄, кусакасупхуллиталата̄валамбинӣхи;
ман̣иджа̄ласадиса̄ йасассинӣ, рамма̄ поккхаран̣ӣ упат̣т̣хита̄ те.
651. ‘‘удакаруха̄ ча йеттхи пуппхаджа̄та̄, тхаладжа̄ йе ча санти руккхаджа̄та̄;
ма̄нусака̄ма̄нуссака̄ ча дибба̄, саббе туйхам̣ нивесанамхи джа̄та̄.
652. ‘‘кисса сам̣йамадамассайам̣ випа̄ко, кена̄си каммапхаленидхӯпапанна̄;
йатха̄ ча те адхигатамидам̣ вима̄нам̣, таданупадам̣ авача̄сил̣а̄рапамхе’’ти.
646. таттха пхаликараджатахемаджа̄лачханнанти пхаликаман̣ӣхи раджатахемаджа̄лехи ча чха̄дитам̣, пхаликаман̣имайа̄хи бхиттӣхи раджатахемамайехи джа̄лехи ча самантато хет̣т̣ха̄ ча упари ча чха̄дитам̣, вивидхаван̣н̣а̄нам̣ вичиттасаннивеса̄нан̃ча тала̄нам̣ бхӯмӣнам̣ васена вивидхачитраталам̣ аддасам̣ пассим̣. сурамманти сут̣т̣ху раман̣ӣйам̣. вихаритука̄ма̄ васанти еттха̄ти бйамхам̣, бхаванам̣. торан̣ӯпапаннанти вивидхама̄ла̄камма̄дивичиттена саттаратанамайена торан̣ена упетам̣. торан̣анти ва̄ два̄ракот̣т̣хакапа̄са̄дасса на̄мам̣, тена ча анекабхӯмакена вичитта̄ка̄рена там̣ вима̄нам̣ упетам̣. ручакупатин̣н̣анти суван̣н̣ава̄лика̄хи окин̣н̣ан̇ган̣ам̣. ва̄ликасадиса̄ хи суван̣н̣акхан̣д̣а̄ руча̄ на̄ма, ручамева ручаканти вуттам̣. субханти собхати, сут̣т̣ху бха̄тӣти ва̄ субхам̣. вима̄нанти висит̣т̣хама̄нам̣, пама̄н̣ато махантанти аттхо.
647. бха̄тӣти джотати уджджалати. набхева сурийоти а̄ка̄се а̄диччо вийа. сарадети сарадасамайе. тамонудоти андхака̄равиддхам̣сано. татха̄ тапати миданти йатха̄ сарадака̄ле сахассарам̣сӣ сӯрийо, татха̄ тапати диббати идам̣ тава вима̄нам̣, ма-ка̄ро падасандхикаро. джаламива дхӯмасикхоти джаланто агги вийа. агги хи тасса аггато дхӯмо пан̃н̃а̄йатӣти ‘‘дхӯмасикхо дхӯмакетӯ’’ти ча вуччати. нисети нисати, раттийанти аттхо. набхаггети набхакот̣т̣ха̄се, а̄ка̄сападесети вуттам̣ хоти. ‘‘нагагге’’ти ва̄ па̄т̣хо, паббатасикхарети аттхо. идам̣ тава вима̄нанти йоджана̄.
648. мусатӣва найананти ативийа аттано пабхассарата̄йа пат̣иханантам̣ дассанакиччам̣ ка̄тум̣ адентам̣ олокента̄нам̣ чаккхум̣ мусати вийа. тена̄ха ‘‘сатерата̄ва̄’’ти, виджджулата̄ вийа̄ти аттхо. вӣн̣а̄мураджасаммата̄л̣агхут̣т̣ханти махатӣа̄дивӣн̣а̄нам̣ бхериа̄дипат̣аха̄нам̣ хаттхата̄л̣акам̣сата̄л̣а̄нан̃ча саддехи гхоситам̣ еканинна̄дам̣. иддханти девапуттехи девадхӣта̄хи диббасампаттийа̄ ча самиддхам̣. индапурам̣ йатха̄ти судассананагарам̣ вийа.
649. падума̄ни ча кумуда̄ни ча уппала̄ни ча кувалайа̄ни ча падумакумудуппалакувалайанти екаттавасена вуттам̣. аттхӣти вачанам̣ парин̣а̄метва̄ йоджетаббам̣. таттха падумаггахан̣ена пун̣д̣арӣкампи гахитам̣, кумудаггахан̣ена сетараттабхеда̄ни сабба̄ни кумуда̄ни, уппалаггахан̣ена раттауппалам̣ сабба̄ ва̄ уппаладжа̄ти, кувалайаггахан̣ена нӣлуппаламева гахитанти ведитаббам̣. йодхикабандхуканоджака̄ ча сантӣти ча-ка̄ро нипа̄таматтам̣, йодхикабандхуджӣвакааноджакаруккха̄ ча сантӣти аттхо. кечи ‘‘аноджака̄пи сантӣ’’ти па̄т̣хам̣ ватва̄ ‘‘аноджака̄пӣти вуттам̣ хотӣ’’ти аттхам̣ ваданти. са̄лакусумитапуппхита̄ асока̄ти са̄ла̄ кусумита̄ пуппхита̄ асока̄ти йоджетаббам̣. вивидхадумаггасугандхасевитамиданти на̄на̄видха̄нам̣ уттамаруккха̄нам̣ собханехи гандхехи севитам̣ парибха̄витам̣ идам̣ те вима̄нанти аттхо.
650. сал̣алалабуджабхуджакасам̣йутта̄ти тӣре т̣хитехи сал̣алехи лабуджехи бхуджакаруккхехи ча сахита̄. бхуджако на̄ма еко сугандхаруккхо девалоке ча гандхама̄дане ча аттхи, ан̃н̃аттха наттхӣти ваданти. кусакасупхуллиталата̄валамбинӣхӣти кусакехи та̄лана̄л̣икера̄дӣхи тин̣аджа̄тӣхи оламбама̄на̄хи санта̄накаваллиа̄дӣхи сут̣т̣ху кусумиталата̄хи ча сам̣йутта̄ти йоджана̄. ман̣иджа̄ласадиса̄ти ман̣иджа̄ласадисаджала̄. ‘‘ман̣иджаласадиса̄’’типи па̄л̣и, ман̣исадисаджала̄ти аттхо. йасассинӣти девата̄йа а̄лапанам̣. упат̣т̣хита̄ тети йатха̄вуттагун̣а̄ раман̣ӣйа̄ поккхаран̣ӣ тава вима̄насамӣпе т̣хита̄.
651. удакаруха̄ти йатха̄вутте падума̄дике сандха̄йа вадати. йеттхӣти йе аттхи. тхаладжа̄ти йодхика̄дика̄. йе ча сантӣти йе ан̃н̃епи руккхаджа̄та̄ пуппхӯпага̄ ча пхалӯпага̄ ча, тепи тава вима̄насамӣпе сантийева.
652. кисса сам̣йамадамассайам̣ випа̄коти ка̄йасам̣йама̄дӣсу кӣдисасса сам̣йамасса, индрийадамана̄дӣсу кӣдисасса дамасса айам̣ випа̄ко. кена̄сӣти ан̃н̃амева упапаттиниббаттакам̣, ан̃н̃ам̣ упабхогасукханиббаттакам̣ хотӣти ‘‘кена̄си каммапхаленидхӯпапанна̄’’ти ватва̄ пуна ‘‘йатха̄ ча те адхигатамидам̣ вима̄на’’нти а̄ха. таттха каммапхалена̄ти каммапхалена випаччитум̣ а̄раддхена̄ти вачанасесо, иттхамбхӯталаккхан̣е четам̣ каран̣авачанам̣. таданупадам̣ авача̄сӣти там̣ каммам̣ майа̄ вуттападасса анупадам̣ анурӯпападам̣ катва̄ катхеййа̄си. ал̣а̄рапамхети бахаласам̣хатапакхуме, гопакхумети адхиппа̄йо.
атха девата̄ а̄ха –
653. ‘‘йатха̄ ча ме адхигатамидам̣ вима̄нам̣, кон̃чамайӯрачакора сан̇гхачаритам̣;
дибйапилавахам̣сара̄джачин̣н̣ам̣, диджака̄ран̣д̣авакокила̄бхинадитам̣.
654. ‘‘на̄на̄санта̄накапуппхаруккхавивидха̄, па̄т̣алиджамбуасокаруккхавантам̣;
йатха̄ ча ме адхигатамидам̣ вима̄нам̣, там̣ те паведайа̄ми сун̣охи бханте.
655. ‘‘магадхаварапураттхимена, на̄лакага̄мо на̄ма аттхи бханте;
таттха ахосим̣ пуре сун̣иса̄, песаватӣти таттха джа̄ним̣су мамам̣.
656. ‘‘са̄хамапачитаттхадхаммакусалам̣, девамануссапӯджитам̣ махантам̣;
упатиссам̣ ниббутамаппамеййам̣, мудитамана̄ кусумехи аббхукирим̣.
657. ‘‘парамагатигатан̃ча пӯджайитва̄, антимадехадхарам̣ исим̣ ул̣а̄рам̣;
паха̄йа ма̄нусакам̣ самуссайам̣, тидасагата̄ идха ма̄васа̄ми т̣ха̄на’’нти.
653. таттха кон̃чамайӯрачакорасан̇гхачаританти са̄расасикхан̣д̣икумбхака̄ракуккут̣аган̣ехи таттха таттха вичаритам̣. дибйапилавахам̣сара̄джачин̣н̣анти удаке пилавитва̄ вичаран̣ато ‘‘пилава̄’’ти ладдхана̄мехи удакасакун̣ехи хам̣сара̄джехи ча тахим̣ тахим̣ вичаритам̣. диджака̄ран̣д̣авакокила̄бхинадитанти ка̄ран̣д̣авехи ка̄дамбехи кокилехи ан̃н̃ехи ча диджехи абхина̄дитам̣.
654. на̄на̄санта̄накапуппхаруккхавивидха̄ти на̄на̄видхаса̄кха̄паса̄кхаванта̄ на̄на̄пуппхаруккха̄ на̄на̄санта̄накапуппхаруккха̄, техи вивидхам̣ читта̄ка̄рам̣ вичиттасаннивесам̣ на̄на̄санта̄накапуппхаруккхавивидха̄. ‘‘вивидха’’нти хи ваттаббе ‘‘вивидха̄’’ти вуттам̣. санта̄нака̄ти хи ка̄маваллийо, на̄на̄видхапуппхаруккха̄ ча вивидха̄ еттха санти, техи ва̄ вивидханти на̄на̄санта̄накапуппхаруккхавивидха̄. ‘‘на̄на̄санта̄накапуппхаруккхавивидхам̣, па̄т̣алиджамбуасокаруккхаванта’’нти ча кечи пат̣ханти. техи ‘‘пуппхаруккха̄ сантӣ’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. ‘‘пуппхаруккха̄’’ти ва̄ авибхаттиканиддесо, пуппхараккханти вуттам̣ хоти.
655. магадхаварапураттхимена̄ти магадхаваре пураттхимена, абхисамбодхит̣т̣ха̄ната̄йа уттаме магадхарат̣т̣хе пураттхимадиса̄йа. таттха ахосим̣ пуре сун̣иса̄ти пуббе ахам̣ тасмим̣ на̄лакага̄ме екасмим̣ гахапатикуле сун̣иса̄ сун̣ха̄ ахосим̣.
656. са̄ти сайам̣. аттхе ча дхамме ча кусалоти аттхадхаммакусало, бхагава̄. апачито аттхадхаммакусало етена̄ти апачитаттхадхаммакусало, дхаммасена̄пати, там̣. апачитам̣ ва̄ апачайо, нибба̄нам̣, тасмим̣ авасит̣т̣хааттхадхамме ча кусалам̣, апачите ва̄ пӯджанӣйе аттхе дхамме ниродхе магге ча кусалам̣. махантехи ул̣а̄рехи сӣлаккхандха̄дӣхи саманна̄гататта̄ махантам̣. кусумехӣти ратанамайехи итарехи ча кусумехи.
657. парамагатигатанти анупа̄дисесанибба̄нам̣ паттам̣. самуссайанти сарӣрам̣. тидасагата̄ти тидасабхаванам̣ гата̄, та̄ватим̣сам̣ деваника̄йам̣ упапанна̄. идха̄ти имасмим̣ девалоке. а̄васа̄ми т̣ха̄нанти имам̣ вима̄нам̣ адхиваса̄ми. сесам̣ вуттанайамева.
евам̣ а̄йасмата̄ ван̇гӣсена девата̄йа ча катхитакатха̄маггам̣ ат̣т̣хуппаттим̣ катва̄ бхагава̄ сампаттапариса̄йа виттха̄рена дхаммам̣ десеси. са̄ десана̄ маха̄джанасса са̄ттхика̄ ахосӣти.
песаватӣвима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.