3. па̄риччхаттакавагго

1. ул̣а̄равима̄наван̣н̣ана̄

па̄риччхаттакавагге ул̣а̄ро те йасо ван̣н̣оти ул̣а̄равима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ ра̄джагахе вихарати вел̣уване каландаканива̄пе. тена самайена ра̄джагахе а̄йасмато маха̄моггалла̄насса упат̣т̣ха̄какуле ека̄ да̄рика̄ да̄наджджха̄сайа̄ да̄насам̣вибха̄гарата̄ ахоси. са̄ йам̣ тасмим̣ гехе пуребхаттам̣ кха̄данӣйабходжанӣйам̣ уппаджджати, таттха аттана̄ ладдхапат̣ивӣсато упад̣д̣хам̣ дети, упад̣д̣хам̣ аттана̄ парибхун̃джати, адатва̄ пана на бхун̃джати, даккхин̣еййе апассантӣпи т̣хапетва̄ дит̣т̣хака̄ле дети, йа̄чака̄нампи детийева. атхасса̄ ма̄та̄ ‘‘мама дхӣта̄ да̄наджджха̄сайа̄ да̄насам̣вибха̄гарата̄’’ти хат̣т̣хатут̣т̣ха̄ тасса̄ дигун̣ам̣ бха̄гам̣ дети. дентӣ ча екасмим̣ бха̄ге та̄йа сам̣вибха̄ге кате пуна апарам̣ дети, са̄ татопи сам̣вибха̄гам̣ каротийева.

евам̣ гаччханте ка̄ле там̣ вайаппаттам̣ ма̄та̄питаро тасмим̣йева нагаре ан̃н̃атарасмим̣ куле кума̄расса адам̣су. там̣ пана кулам̣ миччха̄дит̣т̣хикам̣ хоти ассаддхам̣ аппасаннам̣. атха̄йасма̄ маха̄моггалла̄но ра̄джагахе сапада̄нам̣ пин̣д̣а̄йа чарама̄но тасса̄ да̄рика̄йа сасурасса гехадва̄ре ат̣т̣ха̄си. там̣ дисва̄ са̄ да̄рика̄ пасанначитта̄ ‘‘пависатха бханте’’ти павесетва̄ вандитва̄ сассуйа̄ т̣хапитам̣ пӯвам̣ там̣ апассантӣ ‘‘тасса̄ катхетва̄ анумода̄песса̄мӣ’’ти висса̄сена гахетва̄ тхерасса ада̄си, тхеро анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. да̄рика̄ ‘‘тумхехи т̣хапитам̣ пӯвам̣ маха̄моггалла̄наттхерасса ада̄си’’нти сассуйа̄ катхеси. са̄ там̣ сутва̄ ‘‘кинна̄мидам̣ па̄габбхийам̣, айам̣ мама сантакам̣ ана̄пуччхитва̄ва саман̣асса ада̄сӣ’’ти там̣ кат̣атат̣а̄йама̄на̄ кодха̄бхибхӯта̄ йутта̄йуттам̣ ачинтентӣ пурато т̣хитам̣ мусалакхан̣д̣ам̣ гахетва̄ ам̣сакӯт̣е пахари. са̄ сукхума̄лата̄йа париккхӣн̣а̄йуката̄йа ча тенева паха̄рена балавадуккха̄бхибхӯта̄ хутва̄ катипа̄хенева ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти. тасса̄ сатипи ан̃н̃асмим̣ сучаритакамме тхерасса катада̄намева са̄тисайам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄си. там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но хет̣т̣ха̄ вуттанайенева гантва̄ –

286. ‘‘ул̣а̄ро те йасо ван̣н̣о, сабба̄ обха̄сате диса̄;

на̄рийо наччанти га̄йанти, девапутта̄ алан̇ката̄.

287. ‘‘моденти парива̄ренти, тава пӯджа̄йа девате;

сован̣н̣а̄ни вима̄на̄ни, тавима̄ни судассане.

288. ‘‘тувам̣си иссара̄ тесам̣, саббака̄масамиддхинӣ;

абхиджа̄та̄ маханта̄си, девака̄йе памодаси;

девате пуччхита̄чиккха, кисса каммассидам̣ пхала’’нти. –

тӣхи га̄тха̄хи пуччхи.

286. таттха йасоти парива̄ро. ван̣н̣оти ван̣н̣анибха̄ сарӣробха̄со. ‘‘ул̣а̄ро’’ти пана висесетва̄ вуттатта̄ тасса̄ девата̄йа парива̄расампатти ча ван̣н̣асампатти ча вутта̄ хоти. та̄су ‘‘ул̣а̄ро те ван̣н̣о’’ти сан̇кхепато вуттам̣ ван̣н̣асампаттим̣ висайавасена виттха̄рато дассетум̣ ‘‘сабба̄ обха̄сате диса̄’’ти ватва̄ ‘‘ул̣а̄ро те йасо’’ти вуттам̣ парива̄расампаттим̣ ваттхувасена виттха̄рато дассетум̣ ‘‘на̄рийо наччантӣ’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сабба̄ обха̄сате диса̄ти сабба̄су диса̄су виджджотате, сабба̄ ва̄ диса̄ обха̄сайате, виджджотайатӣти аттхо. ‘‘обха̄сате’’ти падасса ‘‘обха̄санте’’ти кечи вачанавипалла̄сена аттхам̣ ваданти, техи ‘‘ван̣н̣ена̄’’ти вибхатти випарин̣а̄метабба̄. ван̣н̣ена̄ти ча хетумхи каран̣авачанам̣, ван̣н̣ена хетубхӯтена̄ти аттхо. ‘‘сабба̄ диса̄’’ти ча джа̄тивасена диса̄са̄ман̃н̃е апеккхите вачанавипалла̄сенапи пайоджанам̣ наттхи. на̄рийоти еттха̄пи ‘‘алан̇ката̄’’ти падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. девапутта̄ти еттха ча-саддо луттаниддит̣т̣хо. тена на̄рийо девапутта̄ ча̄ти самуччайо ведитаббо.

287. модентӣти памодайанти. пӯджа̄йа̄ти пӯджанаттхам̣ пӯджа̄нимиттам̣ ва̄, наччанти га̄йантӣти йоджана̄. тавима̄нӣти тава има̄ни.

288. саббака̄масамиддхинӣти саббехи пан̃чахи ка̄магун̣ехи, саббехи ва̄ тайа̄ ка̄митехи иччхитехи ваттхӯхи самиддха̄. абхиджа̄та̄ти суджа̄та̄. маханта̄сӣти махатӣ маха̄нубха̄ва̄ аси. девака̄йе памодасӣти имасмим̣ деваника̄йе диббасампаттихетукена парамена памоданена памодаси.

евам̣ тхерена пуччхита̄ са̄ девата̄ таматтхам̣ виссаджджеси –

289. ‘‘ахам̣ мануссесу мануссабхӯта̄, пурима̄йа джа̄тийа̄ мануссалоке;

дуссӣлакуле сун̣иса̄ ахосим̣, ассаддхесу кадарийесу ахам̣.

290. ‘‘саддха̄ сӣлена сампанна̄, сам̣вибха̄гарата̄ сада̄;

пин̣д̣а̄йа чарама̄насса, апӯвам̣ те ада̄сахам̣.

291. ‘‘тада̄хам̣ сассуйа̄чиккхим̣, ‘саман̣о а̄гато идха;

тасса ада̄сахам̣ пӯвам̣, пасанна̄ сехи па̄н̣ибхи’.

292. ‘‘итисса̄ сассу парибха̄си, авинӣта̄си твам̣ вадху;

на мам̣ сампуччхитум̣ иччхи, ‘саман̣асса дада̄махам̣’.

293. ‘‘тато ме сассу купита̄, паха̄си мусалена мам̣;

кӯт̣ан̇гаччхи авадхи мам̣, на̄саккхим̣ джӣвитум̣ чирам̣.

294. ‘‘ахам̣ ка̄йасса бхеда̄, виппамутта̄ тато чута̄;

дева̄нам̣ та̄ватим̣са̄нам̣, упапанна̄ сахабйатам̣.

295. ‘‘тена мета̄дисо ван̣н̣о…пе…

ван̣н̣о ча ме саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти.

289. таттха ассаддхесӯти ратанаттайасаддха̄йа каммапхаласаддха̄йа ча абха̄вена ассаддхесу, тхаддхамаччхарийата̄йа кадарийесу сассуа̄дӣсу ахам̣ саддха̄ сӣлена сампанна̄ ахосинти йоджана̄.

290-1. апӯванти капаллапӯвам̣. тети нипа̄таматтам̣. сассуйа̄ а̄чиккхим̣ гахитабха̄ван̃а̄панаттхан̃ча анумоданаттхан̃ча̄ти адхиппа̄йо.

292. итисса̄ти еттха асса̄ти нипа̄таматтам̣. саман̣асса дада̄маханти ахам̣ саман̣асса апӯвам̣ дада̄мӣти. йасма̄ на мам̣ сампуччхитум̣ иччхи, тасма̄ твам̣ вадху авинӣта̄сӣти сассу парибха̄сӣти йоджана̄.

293. паха̄сӣти пахари. кӯт̣ан̇гаччхи авадхи манти еттха кӯт̣анти ам̣сакӯт̣ам̣ вуттам̣ пуримападалопена, кӯт̣амева ан̇ганти кӯт̣ан̇гам̣, там̣ чхиндатӣти кӯт̣ан̇гаччхи. евам̣ кодха̄бхибхӯта̄ хутва̄ мам̣ авадхи, мама ам̣сакӯт̣ам̣ чхинди, тенева упаккамена мататта̄ мам̣ ма̄ресӣти аттхо. тена̄ха ‘‘на̄саккхим̣ джӣвитум̣ чира’’нти.

294. виппамутта̄ти тато дуккхато сут̣т̣ху мутта̄. сесам̣ вуттанайамева.

ул̣а̄равима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. уччхуда̄йика̄вима̄наван̣н̣ана̄

обха̄сайитва̄ патхавим̣ садеваканти уччхуда̄йика̄вима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ ра̄джагахе вихаратӣтиа̄ди саббам̣ анантаравима̄не вуттасадисам̣. айам̣ пана висесо – идха уччху динна̄, сассуйа̄ ча пӣт̣хакена пахат̣а̄, тан̇кхан̣ан̃н̃ева мата̄ та̄ватим̣сесу уппанна̄, тассам̣йева раттийам̣ тхерасса упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гата̄, кевалакаппам̣ гиджджхакӯт̣ам̣ чандо вийа сӯрийо вийа ча обха̄сентӣ тхерам̣ вандитва̄ пан̃джалика̄ намассама̄на̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си. атха нам̣ тхеро –

296. ‘‘обха̄сайитва̄ патхавим̣ садевакам̣, атирочаси чандимасӯрийа̄ вийа;

сирийа̄ ча ван̣н̣ена йасена теджаса̄, брахма̄ва деве тидасе сахиндаке.

297. ‘‘пуччха̄ми там̣ уппалама̄ладха̄ринӣ, а̄вел̣инӣ кан̃чанасаннибхаттаче;

алан̇кате уттамаваттхадха̄ринӣ, ка̄ твам̣ субхе девате вандасе мамам̣.

298. ‘‘ким̣ твам̣ пуре каммамака̄си аттана̄, мануссабхӯта̄ пурима̄йа джа̄тийа̄;

да̄нам̣ сучин̣н̣ам̣ атха сӣласам̣йамам̣, кенӯпапанна̄ сугатим̣ йасассинӣ;

девате пуччхита̄чиккха, кисса каммассидам̣ пхала’’нти. –

има̄хи га̄тха̄хи пуччхи.

296-7. таттха обха̄сайитва̄ патхавим̣ садеваканти чандимасӯрийарасмисаммиссехи синерупассавиниггатехи пабха̄висарехи виджджотайама̄ната̄йа девена а̄ка̄сена саха̄ти садевакам̣ упагатабхӯмибха̄габхӯтам̣ имам̣ патхавим̣ виджджотетва̄, екобха̄сам̣ екападжджотам̣ катва̄ти аттхо. обха̄сайитва̄ патхавим̣ чандимасӯрийа̄ вийа̄ти йоджана̄. атирочасӣти атиккамитва̄ рочаси. там̣ пана атирочанам̣ кена ким̣ вийа кена ва̄ти а̄ха ‘‘сирийа̄’’тиа̄ди. таттха сирийа̄ти собхагга̄дисобха̄висесена. теджаса̄ти аттано а̄нубха̄вена. а̄вел̣инӣти ратанамайапуппха̄вел̣аватӣ.

евам̣ тхерена пуччхита̄ девата̄ има̄хи га̄тха̄хи виссаджджеси –

299. ‘‘ида̄ни бханте имамева га̄мам̣, пин̣д̣а̄йа амха̄кам̣ гхарам̣ упа̄гами;

тато те уччхусса ада̄си кхан̣д̣икам̣, пасанначитта̄ атула̄йа пӣтийа̄.

300. ‘‘сассу ча паччха̄ ануйун̃джате мамам̣, кахам̣ ну уччхум̣ вадхуке ава̄кири;

на чхад̣д̣итам̣ но пана кха̄дитам̣ майа̄, сантасса бхиккхусса сайам̣ ада̄сахам̣.

301. ‘‘туйхам̣ нвидам̣ иссарийам̣ атхо мама, итисса̄ сассу парибха̄сате мамам̣;

пӣт̣хам̣ гахетва̄ паха̄рам̣ ада̄си ме, тато чута̄ ка̄лаката̄мхи девата̄.

302. ‘‘тадева каммам̣ кусалам̣ катам̣ майа̄, сукхан̃ча каммам̣ анубхоми аттана̄;

девехи саддхим̣ парича̄райа̄махам̣, мода̄махам̣ ка̄магун̣ехи пан̃чахи.

303. ‘‘тадева каммам̣ кусалам̣ катам̣ майа̄, сукхан̃ча каммам̣ анубхоми аттана̄;

девиндагутта̄ тидасехи раккхита̄, самаппита̄ ка̄магун̣ехи пан̃чахи.

304. ‘‘ета̄дисам̣ пун̃н̃апхалам̣ анаппакам̣, маха̄випа̄ка̄ мама уччхудаккхин̣а̄;

девехи саддхим̣ парича̄райа̄махам̣, мода̄махам̣ ка̄магун̣ехи пан̃чахи.

305. ‘‘ета̄дисам̣ пун̃н̃апхалам̣ анаппакам̣, маха̄джутика̄ мама уччхудаккхин̣а̄;

девиндагутта̄ тидасехи раккхита̄, сахассанетторива нандане ване.

306. ‘‘туван̃ча бханте анукампакам̣ видум̣, упечча вандим̣ кусалан̃ча пуччхисам̣;

тато те уччхусса ада̄си кхан̣д̣икам̣, пасанначитта̄ атула̄йа пӣтийа̄’’ти.

299. таттха ида̄нӣти анантара̄тӣтадивасатта̄ а̄ха, адхуна̄ти аттхо. имамева га̄манти имасмим̣йева га̄ме, ра̄джагахам̣ сандха̄йа вадати. вуттан̃хи ‘‘га̄мопи нигамопи нагарампи ‘га̄мо’ иччева вуччатӣ’’ти. бхумматтхе четам̣ упайогавачанам̣. упа̄гамӣти упагато ахоси. атула̄йа̄ти анупама̄йа, аппама̄н̣а̄йа ва̄.

300. ава̄кирӣти апанеси чхад̣д̣еси, вина̄сеси ва̄. сантасса̄ти са̄дхурӯпасса сантакилесасса париссамамаппаттасса ва̄.

301. туйхам̣ нӯти ну-саддо анаттаманата̄сӯчане нипа̄то, со ‘‘мама̄’’ти еттха̄пи а̄нетва̄ йоджетаббо ‘‘мама нӯ’’ти. идам̣ иссарийанти гехе а̄дхипаччам̣ сандха̄йа̄ха. тато чута̄ти тато мануссалокато чута̄. йасма̄ т̣хитат̣т̣ха̄нато апагата̄пи ‘‘чута̄’’ти вуччати, тасма̄ чутим̣ висесетум̣ ‘‘ка̄лаката̄’’ти вуттам̣. ка̄лаката̄пи ча на йаттха каттхачи ниббатта̄, апича кхо деваттам̣ упагата̄ти дассентӣ а̄ха ‘‘амхи девата̄’’ти.

302. тадева каммам̣ кусалам̣ катам̣ майа̄ти тадева уччхукхан̣д̣ада̄наматтам̣ кусалам̣ каммам̣ катам̣ майа̄, ан̃н̃ам̣ на джа̄на̄мӣти аттхо. сукхан̃ча камманти сукхан̃ча каммапхалам̣. каммапхалан̃хи идха ‘‘камма’’нти вуттам̣ уттарападалопена, ка̄ран̣опача̄рена ва̄ ‘‘кусала̄нам̣, бхиккхаве, дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету евамидам̣ пун̃н̃ам̣ павад̣д̣хати (дӣ. ни. 3.80). анубхоми сакам̣ пун̃н̃а’’нти (ви. ва. 133) ча а̄дӣсу вийа. камманти ва̄ каран̣аттхе упайогавачанам̣, каммена̄ти аттхо. камме ва̄ бхавам̣ каммам̣ йатха̄ камманти. атха ва̄ ка̄метаббата̄йа каммам̣. тан̃хи сукхараджанӣйабха̄вато ка̄мӯпасам̣хитам̣ ка̄метаббанти каманӣйам̣. аттана̄ти аттана̄ ева, сайам̣васита̄йа серибха̄вена сайамева̄ти аттхо. парича̄райа̄махам̣ атта̄нанти пуримага̄тха̄йа ‘‘аттана̄’’ти вуттам̣ падам̣ вибхаттивипарин̣а̄мена ‘‘атта̄на’’нти йоджетаббам̣.

303-5. девиндагутта̄ти девиндена саккена гутта̄, девиндо вийа ва̄ гутта̄ маха̄парива̄рата̄йа. самаппита̄ти сут̣т̣ху аппита̄ саманна̄гата̄. маха̄випа̄ка̄ти випулапхала̄. маха̄джутика̄ти маха̄теджа̄, маха̄нубха̄ва̄ти аттхо.

306. туванти там̣. анукампаканти ка̄рун̣икам̣. видунти саппан̃н̃ам̣, са̄вакапа̄рамийа̄ маттхакам̣ паттанти аттхо. упечча̄ти упагантва̄. вандинти пан̃чапатит̣т̣хитена абхива̄дайим̣. кусалан̃ча а̄рогйа пуччхисам̣ апуччхим̣, атула̄йа пӣтийа̄ идан̃ча кусалам̣ ануссара̄мӣти адхиппа̄йо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева.

уччхуда̄йика̄вима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. паллан̇кавима̄наван̣н̣ана̄

паллан̇касет̣т̣хе ман̣исон̣н̣ачиттети паллан̇кавима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена ча самайена са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса упа̄сакасса дхӣта̄ кулападеса̄дина̄ садисасса таттхева ан̃н̃атарасса кулапуттасса динна̄, са̄ ча хоти аккодхана̄ сӣла̄ча̄расампанна̄ патидевата̄ сама̄диннапан̃часӣла̄, упосатхе саккаччам̣ упосатхасӣла̄ни ча раккхати. са̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу уппаджджи. там̣ а̄йасма̄ маха̄моггалла̄наттхеро хет̣т̣ха̄ вуттанайенева гантва̄ –

307. ‘‘паллан̇касет̣т̣хе ман̣исон̣н̣ачитте, пуппха̄бхикин̣н̣е сайане ул̣а̄ре;

таттхаччхаси деви маха̄нубха̄ве, учча̄вача̄ иддхи викуббама̄на̄.

308. ‘‘има̄ ча те аччхара̄йо самантато, наччанти га̄йанти памодайанти;

девиддхипатта̄си маха̄нубха̄ве, мануссабхӯта̄ кимака̄си пун̃н̃ам̣;

кена̄си евам̣ джалита̄нубха̄ва̄, ван̣н̣о ча те саббадиса̄ пабха̄сатӣ’’ти. –

га̄тха̄хи пуччхи.

са̄писса има̄хи га̄тха̄хи бйа̄ка̄си –

309. ‘‘ахам̣ мануссесу мануссабхӯта̄, ад̣д̣хе куле сун̣иса̄ ахосим̣;

аккодхана̄ бхатту васа̄нуваттинӣ, упосатхе аппаматта̄ ахосим̣.

310. ‘‘мануссабхӯта̄ дахара̄ апа̄пика̄, пасанначитта̄ патима̄бхира̄дхайим̣;

дива̄ ча ратто ча мана̄пача̄ринӣ, ахам̣ пуре сӣлаватӣ ахосим̣.

311. ‘‘па̄н̣а̄типа̄та̄ вирата̄ ачорика̄, сам̣суддхака̄йа̄ сучибрахмача̄ринӣ;

амаджджапа̄ но ча муса̄ абха̄н̣им̣, сиккха̄падесу парипӯрака̄ринӣ.

312. ‘‘ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣, йа̄ ча паккхасса ат̣т̣хамӣ;

па̄т̣иха̄рийапаккхан̃ча, пасаннама̄наса̄ ахам̣.

313. ‘‘ат̣т̣хан̇гупетам̣ анудхаммача̄ринӣ, упосатхам̣ пӣтимана̄ упа̄васим̣;

иман̃ча арийам̣ ат̣т̣хан̇гаварехупетам̣, сама̄дийитва̄ кусалам̣ сукхудрайам̣;

патимхи калйа̄н̣ӣ васа̄нуваттинӣ, ахосим̣ пуббе сугатасса са̄вика̄.

314. ‘‘ета̄дисам̣ кусалам̣ джӣвалоке, каммам̣ каритва̄на висесабха̄гинӣ;

ка̄йасса бхеда̄ абхисампара̄йам̣, девиддхипатта̄ сугатимхи а̄гата̄.

315. ‘‘вима̄напа̄са̄даваре манораме, парива̄рита̄ аччхара̄сан̇ган̣ена;

сайам̣пабха̄ деваган̣а̄ раменти мам̣, дӣгха̄йуким̣ девавима̄нама̄гата’’нти.

307. таттха паллан̇касет̣т̣хети паллан̇каваре уттамапаллан̇ке. там̣йевасса сет̣т̣хатам̣ дассетум̣ ‘‘ман̣исон̣н̣ачитте’’ти вуттам̣, вивидхаратанарам̣сиджа̄ласамуджджалехи ман̣ӣхи чева суван̣н̣ена ча вичитте ‘‘таттха̄’’ти ‘‘сайане’’ти ча вутте сайитаббат̣т̣ха̄набхӯте паллан̇касет̣т̣хе.

308. тети туйхам̣ самантато. ‘‘памодайантӣ’’ти падам̣ пана апеккхитва̄ ‘‘та’’нти вибхатти випарин̣а̄метабба̄. памодайантӣти ва̄ памоданам̣ каронти, памоданам̣ туйхам̣ уппа̄дентӣти аттхо.

310. дахара̄ апа̄пика̄ти дахара̄пи апа̄пика̄. ‘‘дахара̄су па̄пика̄’’ти ва̄ па̄т̣хо, сойеваттхо. ‘‘дахарасса̄па̄пика̄’’типи пат̣ханти, дахарасса са̄микасса апа̄пика̄, саккаччам̣ упат̣т̣ха̄нена анатичарийа̄йа ча бхаддика̄ти аттхо. тена вуттам̣ ‘‘пасанначитта̄’’тиа̄ди. абхира̄дхайинти а̄ра̄дхесим̣. раттоти раттийам̣.

311. ачорика̄ти чорийарахита̄, адинна̄да̄на̄ пат̣ивирата̄ти аттхо. ‘‘вирата̄ ча чорийа̄’’типи па̄т̣хо, тхеййато ча вирата̄ти аттхо. сам̣суддхака̄йа̄ти парисуддхака̄йакаммантата̄йа саммадева суддхака̄йа̄, тато ева сучибрахмача̄ринӣ са̄микато ан̃н̃аттха абрахмачарийа̄самбхавато. татха̄ хи вуттам̣ –

‘‘майан̃ча бхарийа̄ на̄тиккама̄ма,

амхепи бхарийа̄ на̄тиккаманти;

ан̃н̃атра та̄хи брахмачарийам̣ чара̄ма,

тасма̄ хи амхам̣ дахара̄ ни миййаре’’ти. (джа̄. 1.10.97);

атха ва̄ сучибрахмача̄ринӣти сучино суддхасса брахмасса сет̣т̣хасса упосатхасӣласса, маггабрахмачарийасса ва̄ анурӯпасса пуббабха̄габрахмачарийасса васена сучибрахмача̄ринӣ.

313. анудхаммача̄ринӣти арийа̄нам̣ дхаммасса анудхаммам̣ чаран̣асӣла̄. иман̃ча анантарам̣ вуттам̣ ниддосата̄йа арийам̣, ат̣т̣хан̇гаварехи ат̣т̣хахи уттаман̇гехи арийатта̄ ева ва̄ арийат̣т̣хан̇гаварехи упетам̣ а̄рогйат̣т̣хена анаваджджат̣т̣хена ча кусалам̣ сукхавипа̄ката̄йа сукха̄нисам̣сата̄йа ча сукхудрайам̣ упа̄васинти йоджана̄.

314. висесабха̄гинӣти висесасса диббасса сампаттибхавасса бха̄гинӣ. сугатимхи а̄гата̄ти сугатим̣ а̄гата̄ упагата̄, сугатимхи ва̄ сугатийам̣ диббасампаттийам̣ а̄гата̄. ‘‘сугатин̃хи а̄гата̄’’типи па̄т̣хо. таттха хӣти нипа̄таматтам̣, хетуаттхо ва̄, йасма̄ сугатим̣ а̄гата̄, тасма̄ висесабха̄гинӣти йоджана̄.

315. вима̄напа̄са̄даварети вима̄несу уттамапа̄са̄де, вима̄насан̇кха̄те ва̄ аггапа̄са̄де, вима̄не ва̄ вигатама̄не аппама̄н̣е маханте варапа̄са̄де парива̄рита̄ аччхара̄сан̇ган̣ена сайам̣пабха̄ памода̄ми, ‘‘амхӣ’’ти ва̄ падам̣ а̄нетва̄ йоджетаббам̣. дӣгха̄йукинти хет̣т̣химехи девехи дӣгхатара̄йуката̄йа татрӯпапаннехи анаппа̄йуката̄йа ча дӣгха̄йуким̣ мам̣ йатха̄вуттам̣ девавима̄нама̄гатам̣ упагатам̣ деваган̣а̄ раментӣти йоджана̄. сесам̣ вуттанайамева.

паллан̇кавима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. лата̄вима̄наван̣н̣ана̄

лата̄ ча саджджа̄ павара̄ ча девата̄ти лата̄вима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване. тена ча самайена са̄ваттхива̄сино ан̃н̃атарасса упа̄сакасса дхӣта̄ лата̄ на̄ма пан̣д̣ита̄ бйатта̄ медха̄винӣ патикулам̣ гата̄ бхатту сассусасура̄нан̃ча мана̄пача̄ринӣ пийава̄динӣ париджанасса сан̇гахакусала̄ гехе кут̣умбабха̄расса ниттхаран̣асаматтха̄ аккодхана̄ сӣла̄ча̄расампанна̄ да̄насам̣вибха̄гарата̄ акхан̣д̣апан̃часӣла̄ упосатхараккхан̣е ча аппаматта̄ ахоси. са̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ вессаван̣асса маха̄ра̄джасса дхӣта̄ хутва̄ ниббатти лата̄твева на̄мена. ан̃н̃а̄пи тасса̄ саджджа̄, павара̄, аччиматӣ, сута̄ти чатассо бхагинийо ахесум̣. та̄ пан̃чапи саккена девара̄джена а̄нетва̄ на̄т̣акиттхибха̄вена парича̄рикат̣т̣ха̄не т̣хапита̄. лата̄ панасса наччагӣта̄дӣсу чхеката̄йа ит̣т̣хатара̄ ахоси.

та̄сам̣ екато сама̄гантва̄ сукханисаджджа̄йа нисинна̄нам̣ сан̇гӣтанепун̃н̃ам̣ пат̣ичча вива̄до уппанно. та̄ сабба̄пи вессаван̣асса маха̄ра̄джасса сантикам̣ гантва̄ пуччхим̣су ‘‘та̄та, катама̄ амха̄кам̣ начча̄дӣсу кусала̄’’ти? со евама̄ха ‘‘гаччхатха дхӣтаро анотаттадахатӣре девасама̄гаме сан̇гӣтам̣ паваттетха, таттха во висесо па̄кат̣о бхависсатӣ’’ти. та̄ татха̄ акам̣су. таттха девапутта̄ лата̄йа наччама̄на̄йа аттано сабха̄вена т̣ха̄тум̣ на̄саккхим̣су, сан̃джа̄тапаха̄са̄ аччхарийаббхутачиттаджа̄та̄ нирантарам̣ са̄дхука̄рам̣ дента̄ уккут̣т̣хисадде челуккхепе ча паваттента̄ химавантам̣ кампайама̄на̄ вийа махантам̣ кола̄халамакам̣су. итара̄су пана наччантӣсу сисирака̄ле кокила̄ вийа тун̣хӣбхӯта̄ нисӣдим̣су. евам̣ таттха сан̇гӣте лата̄йа висесо па̄кат̣о ахоси.

атха та̄сам̣ девадхӣта̄нам̣ сута̄йа девадхӣта̄йа етадахоси ‘‘ким̣ ну кхо каммам̣ катва̄ айам̣ лата̄ амхе абхибхуййа тит̣т̣хати ван̣н̣ена чева йасаса̄ ча, йам̣нӯна̄хам̣ лата̄йа катакаммам̣ пуччхеййа’’нти. са̄ там̣ пуччхи. итара̄пи тасса̄ етаматтхам̣ виссаджджеси. тайидам̣ саббам̣ вессаван̣амаха̄ра̄джа̄ девача̄рикавасена упагатасса а̄йасмато маха̄моггалла̄насса а̄чиккхи. тхеро таматтхам̣ пуччха̄йа мӯлака̄ран̣ато пат̣т̣ха̄йа бхагавато а̄роченто –

316. ‘‘лата̄ ча саджджа̄ павара̄ ча девата̄, аччиматӣ ра̄джаварасса сирӣмато;

сута̄ ча ран̃н̃о вессаван̣асса дхӣта̄, ра̄джӣматӣ дхаммагун̣ехи собхатха.

317. ‘‘пан̃четтха на̄рийо а̄гамам̣су нха̄йитум̣, сӣтодакам̣ уппалиним̣ сивам̣ надим̣;

та̄ таттха нха̄йитва̄ раметва̄ девата̄, наччитва̄ га̄йитва̄ сута̄ латам̣ брави.

318. ‘‘пуччха̄ми там̣ уппалама̄ладха̄рини, а̄вел̣ини кан̃чанасаннибхаттаче;

тимиратамбаккхи набхева собхане, дӣгха̄йукӣ кена като йасо тава.

319. ‘‘кена̄си бхадде патино пийатара̄, висит̣т̣хакалйа̄н̣итарассу рӯпато;

падаккхин̣а̄ наччанагӣтава̄дите, а̄чиккха но твам̣ нарана̄рипуччхита̄’’ти. –

сута̄йа пуччха̄.

320. ‘‘ахам̣ мануссесу мануссабхӯта̄, ул̣а̄рабхоге куле сун̣иса̄ ахосим̣;

аккодхана̄ бхатту васа̄нуваттинӣ, упосатхе аппаматта̄ ахосим̣.

321. ‘‘мануссабхӯта̄ дахара̄ апа̄пика̄, пасанначитта̄ патима̄бхира̄дхайим̣;

садеварам̣ сассасурам̣ сада̄сакам̣, абхира̄дхайим̣ тамхи като йасо мама.

322. ‘‘са̄хам̣ тена кусалена каммуна̄, чатуббхи т̣ха̄нехи висесамаджджхага̄;

а̄йун̃ча ван̣н̣ан̃ча сукхам̣ балан̃ча, кхид̣д̣а̄ратим̣ паччанубхоманаппакам̣.

323. ‘‘сутам̣ ну там̣ бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄, йам̣ но апуччхимха акиттайӣ но;

патино кирамха̄кам̣ висит̣т̣ха на̄рӣнам̣, гатӣ ча та̄сам̣ павара̄ ча девата̄.

324. ‘‘патӣсу дхаммам̣ пачара̄ма сабба̄, патиббата̄ йаттха бхаванти иттхийо;

патӣсу дхаммам̣ пачаритва̄ сабба̄, лаччха̄масе бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄.

325. ‘‘сӣхо йатха̄ паббатаса̄нугочаро, махиндхарам̣ паббатама̄васитва̄;

пасайха хантва̄ итаре чатуппаде, кхудде миге кха̄дати мам̣сабходжано.

326. ‘‘татхева саддха̄ идха арийаса̄вика̄, бхатта̄рам̣ нисса̄йа патим̣ ануббата̄;

кодхам̣ вадхитва̄ абхибхуййа маччхарам̣, саггамхи са̄ модати дхаммача̄ринӣ’’ти. –

лата̄йа виссаджджананти а̄ха.

316. таттха лата̄ ча саджджа̄ павара̄ аччиматӣ сута̄ти та̄сам̣ на̄мам̣. ча-саддо самуччайаттхо. ра̄джаварасса̄ти чатуннам̣ маха̄ра̄джа̄нам̣ варасса сет̣т̣хасса девара̄джасса. саккасса парича̄рика̄ти адхиппа̄йо. ран̃н̃оти маха̄ра̄джасса. тена̄ха ‘‘вессаван̣асса дхӣта̄’’ти, идам̣ паччекам̣ йоджетаббам̣, вачанавипалла̄со ва̄, дхӣтароти аттхо. ра̄джати виджджотатӣти ра̄джӣ, ра̄джӣти мата̄ пан̃н̃а̄та̄ ра̄джӣматӣ, идам̣ та̄сам̣ сабба̄сам̣ висесанам̣. на̄мамева етам̣ екисса̄ девата̄йа̄ти кечи, тесам̣ матена ‘‘павара̄’’ти сабба̄сам̣ висесанамева. дхаммагун̣ехӣти дхаммийехи дхаммато анапетехи гун̣ехи, йатха̄бхуччагун̣ехӣти аттхо. собхатха̄ти вирочатха.

317. пан̃четтха на̄рийоти пан̃ча йатха̄вуттана̄ма̄ девадхӣтаро еттха имасмим̣ химавантападесе. сӣтодакам̣ уппалиним̣ сивам̣ надинти анотаттадахато никкхантанадимукхам̣ сандха̄йа вадати. наччитва̄ га̄йитва̄ти питу вессаван̣асса а̄н̣а̄йа девасама̄гаме та̄хи катасса наччагӣтасса васена вуттам̣. сута̄ латам̣ бравӣти сута̄ девадхӣта̄ латам̣ аттано бхагиним̣ катхеси. ‘‘сута̄ латам̣ браву’’нтипи пат̣ханти, сута̄ дхӣтаро вессаван̣асса маха̄ра̄джасса латам̣ катхесунти аттхо.

318. тимиратамбаккхӣти ничулакесарабха̄сасадисехи тамбара̄джӣхи саманна̄гатаккхи. набхева собханети набхам̣ вийа собхама̄не, сарадасамайе аббхамахика̄диупаккилесавимуттам̣ набхам̣ вийа сувисуддхан̇гапаччан̇гата̄йа вира̄джама̄нети аттхо. атха ва̄ набхева̄ти набхе ева, самуччайаттхо ева-саддо, а̄ка̄сат̣т̣хавима̄несу химавантайугандхара̄дибхӯмипат̣ибаддхат̣т̣ха̄несу ча̄ти саббаттхева собхама̄нети аттхо. кена катоти кена кӣдисена пун̃н̃ена ниббаттито. йасоти парива̄расампатти киттисаддо ча. киттисаддаггахан̣ена ча киттисаддахетубхӯта̄ гун̣а̄ гайханти.

319. патино пийатара̄ти са̄мино пийатара̄ са̄миваллабха̄. тенасса̄ субхагатам̣ дассети. висит̣т̣хакалйа̄н̣итарассӯ рӯпатоти рӯпасампаттийа̄ висит̣т̣ха̄ уттама̄ калйа̄н̣итара̄ сундаратара̄, ассӯти нипа̄таматтам̣. ‘‘висит̣т̣хакалйа̄н̣итара̄си рӯпато’’ти ча пат̣ханти. падаккхин̣а̄ти пака̄рехи, висесена ва̄ даккхин̣а̄ кусала̄. наччанагӣтава̄дитети еттха наччана̄ти вибхаттилопо като, начче ча гӣте ча ва̄дите ча̄ти аттхо. нарана̄рипуччхита̄ти девапуттехи девадхӣта̄хи ча ‘‘кахам̣ лата̄, ким̣ кароти лата̄’’ти рӯпадассанаттхан̃чева сиппадассанаттхан̃ча пуччхита̄.

321. ниччам̣ ка̄йена асам̣сат̣т̣хата̄йа дево вийа рамети, дутийо вароти ва̄ деваро, бхатту канит̣т̣хабха̄та̄, саха деварена̄ти садеварам̣. сассу ча сасуро ча сасура̄, саха сасурехӣти сассасурам̣. саха да̄сехи да̄сӣхи ча̄ти сада̄сакам̣ патима̄бхира̄дхайинти самбандхо. тамхи катоти тамхи куле, ка̄ле ва̄ сун̣иса̄ка̄ле като йасо танниббаттакапун̃н̃асса ниббаттанена̄ти адхиппа̄йо. мама̄ти идам̣ ‘‘като’’ти падам̣ апеккхитва̄ ‘‘майа̄’’ти парин̣а̄метаббам̣.

322. чатуббхи т̣ха̄нехӣти чатӯхи ка̄ран̣ехи, чатӯсу ва̄ т̣ха̄несу нимиттабхӯтесу. висесамаджджхага̄ти ан̃н̃а̄хи атисайам̣ адхигата̄. а̄йун̃ча ван̣н̣ан̃ча сукхам̣ балан̃ча̄ти ‘‘чатӯхи т̣ха̄нехӣ’’ти вутта̄нам̣ сарӯпато дассанам̣. а̄йуа̄дайо ева хисса̄ ан̃н̃а̄хи висит̣т̣хасабха̄вата̄йа висеса̄ тасса̄ татха̄ самбха̄вана̄васена гахетаббата̄йа хетубха̄вато ‘‘т̣ха̄на’’нти ча вуттам̣. висесамаджджхага̄. кӣдисам̣? а̄йун̃ча ван̣н̣ан̃ча сукхан̃ча балан̃ча̄ти йоджана̄.

323. сутам̣ ну там̣ бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄ти айам̣ лата̄ амха̄кам̣ джет̣т̣хабхагинӣ йам̣ бха̄сати, там̣ тумхехи сутам̣ ну ким̣ асута’’нти итара̄ тиссо бхагинийо пуччхати. йам̣ ноти йам̣ амха̄кам̣ сам̣сайитам̣. ноти нипа̄таматтам̣, пуна ноти амха̄кам̣, авадха̄ран̣е ва̄ ‘‘на но самам̣ аттхӣ’’тиа̄дӣсу (кху. па̄. 6.3; су. ни. 226) вийа, тена акиттайийева, авипарӣтам̣ бйа̄ка̄сийева̄ти аттхо. патино кирамха̄кам̣ висит̣т̣ха на̄рӣнам̣, гатӣ ча та̄сам̣ павара̄ ча девата̄ти анаттхато па̄ланато патино са̄мика̄ на̄ амха̄кам̣ на̄рӣнам̣ иттхӣнам̣ висит̣т̣ха̄ гати ча та̄сам̣ пат̣исаран̣ан̃ча, та̄сам̣ ма̄туга̄ма̄нам̣ саран̣ато павара̄ уттама̄ девата̄ ча саммадева а̄ра̄дхита̄ сампати а̄йатин̃ча хитасукха̄ваха̄ти аттхо.

324. патӣсу дхаммам̣ пачара̄ма сабба̄ти сабба̄ва майам̣ патӣсу аттано са̄микесу пуббут̣т̣ха̄на̄дикам̣ чаритаббадхаммам̣ пачара̄ма. йаттха̄ти йам̣ нимиттам̣, йасмим̣ ва̄ патӣсу чаритаббадхамме чарийама̄не иттхийо патиббата̄ на̄ма бхаванти. лаччха̄масе бха̄сати йам̣ айам̣ лата̄ти айам̣ лата̄ йам̣ сампаттим̣ етарахи лабхатӣти бха̄сати, там̣ сампаттим̣ патӣсу дхаммам̣ пачаритва̄ти лабхисса̄ма.

325. паббатаса̄нугочароти паббатаванасан̣д̣ача̄рӣ. махиндхарам̣ паббатама̄васитва̄ти махим̣ дха̄ретӣти махиндхарана̄макам̣ паббатам̣ ачалам̣ а̄васитва̄ адхиваситва̄, таттха васантоти аттхо. ‘‘а̄васитва̄’’ти хи падам̣ апеккхитва̄ бхумматтхе четам̣ упайогавачанам̣. пасайха̄ти абхибхавитва̄. кхуддети балавасенанихӣне пама̄н̣ато пана маханте хаттхиа̄дикепи миге со хантийева.

326. татхева̄ти га̄тха̄йа айам̣ упама̄сам̣санданена саддхим̣ аттхайоджана̄ – йатха̄ сӣхо аттано нива̄сагочарат̣т̣ха̄набхӯтам̣ паббатам̣ нисса̄йа васанто аттано йатхиччхитаматтхам̣ са̄дхети, евамева са̄ саддха̄ пасанна̄ арийаса̄вика̄ гха̄саччха̄дана̄дӣхи бхаран̣ато посанато бхатта̄рам̣ патим̣ са̄микам̣ нисса̄йа васантӣ саббаттха̄пи патианукӯлата̄сан̇кха̄тена ватена там̣ ануббата̄ париджана̄дӣсу уппаджджанакам̣ кодхам̣ вадхитва̄ паджахитва̄ париггахаваттхӯсу уппаджджанакам̣ маччхерам̣ абхибхуййа абхибхавитва̄ ануппа̄детва̄ патиббата̄дхаммасса ча упа̄сика̄дхаммасса ча саммадева чаран̣ато дхаммача̄ринӣ са̄ саггамхи девалоке модати, памодам̣ а̄паджджатӣти. сесам̣ вуттанайамева.

лата̄вима̄наван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. гуттилавима̄наван̣н̣ана̄

саттатантим̣ сумадхуранти гуттилавима̄нам̣. тасса ка̄ уппатти? бхагавати ра̄джагахе вихаранте а̄йасма̄ маха̄моггалла̄но хет̣т̣ха̄ вуттанайенева девача̄рикам̣ чаранто та̄ватим̣сабхаванам̣ гантва̄ таттха пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хитесу чхаттим̣са̄йа вима̄несу чхаттим̣са девадхӣтаро паччекам̣ аччхара̄сахассапарива̄ра̄ махатим̣ диббасампаттим̣ анубхавантийо дисва̄ та̄хи пуббе катакаммам̣ ‘‘абхиккантена ван̣н̣ена̄’’тиа̄дӣхи тӣхи га̄тха̄хи пат̣ипа̄т̣ийа̄ пуччхи. та̄пи тасса пуччха̄нантарам̣ ‘‘ваттхуттамада̄йика̄ на̄рӣ’’тиа̄дина̄ бйа̄карим̣су. атха тхеро тато мануссалокам̣ а̄гантва̄ бхагавато етаматтхам̣ а̄рочеси. там̣ сутва̄ бхагава̄ ‘‘моггалла̄на, та̄ девата̄ на кевалам̣ тайа̄ ева пуччхита̄ евам̣ бйа̄карим̣су, атха кхо пуббе майа̄пи пуччхита̄ евамева бйа̄карим̣сӯ’’ти ватва̄ тхерена йа̄чито атӣтам̣ аттано гуттила̄чарийам̣ катхеси.

атӣте ба̄ра̄н̣асийам̣ брахмадатте раджджам̣ ка̄ренте бодхисатто гандхаббакуле ниббаттитва̄ гандхаббасиппе парийода̄тасиппата̄йа тимбаруна̄радасадисо саббадиса̄су па̄кат̣о пан̃н̃а̄та̄ а̄чарийо ахоси на̄мена гуттило на̄ма. со андхе джин̣н̣е ма̄та̄питаро посеси. тасса сиппаниппхаттим̣ сутва̄ удждженива̄сӣ мусило на̄ма гандхаббо упагантва̄ там̣ вандитва̄ екамантам̣ т̣хито ‘‘касма̄ а̄гатосӣ’’ти ча вутте ‘‘тумха̄кам̣ сантике сиппам̣ угган̣хиту’’нти а̄ха. гуттила̄чарийо там̣ олокетва̄ лаккхан̣акусалата̄йа ‘‘айам̣ пурисо висамаджджха̄сайо каккхал̣о пхарусо акатан̃н̃ӯ бхависсати, на сан̇гахетаббо’’ти сиппуггахан̣аттхам̣ ока̄сам̣ на̄ка̄си. со тасса ма̄та̄питаро пайирупа̄ситва̄ техи йа̄ча̄песи. гуттила̄чарийо ма̄та̄питӯхи ниппӣл̣ийама̄но ‘‘гарувачанам̣ алан̇гханӣйа’’нти тасса сиппам̣ пат̣т̣хапетва̄ вигатамаччхарийата̄йа ка̄рун̣иката̄йа ча а̄чарийамут̣т̣хим̣ акатва̄ анавасесато сиппам̣ сиккха̄песи.